TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

Telangana SCERT TS 8th Class Telugu Guide Pdf Download 10th Lesson సింగరేణి Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

బొమ్మను చూడండి ఆలోచించి చెప్పండి
TS-8th-Class-Telugu-Guide-10th-Lesson-సింగరేణి-1

ప్రశ్న 1.
చిత్రంలో కనపడుతున్నవాళ్ళు ఏం పనులు చేస్తున్నారు ?
జవాబు.
చిత్రంలో కనపడుతున్నవాళ్ళు బొగ్గు గనుల నుండి బొగ్గును బయటకు తెస్తున్నారు.

ప్రశ్న 2.
చిత్రంలో ఏయే వస్తువులు కనపడుతున్నాయి ?
జవాబు.
చిత్రంలో బ్యాటరీలైట్లు, బొగ్గుతో నిండిన గంపలు, తలలకు హెల్మెట్లు కన్పిస్తున్నాయి.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

ప్రశ్న 3.
చిత్రం దేనికి సంబంధించిందని మీరు అనుకొంటున్నారు ?
జవాబు.
ఈ చిత్రం బొగ్గు గనులకు సంబంధించిందని అనుకుంటున్నాను.

ప్రశ్న 4.
తెలంగాణలో బొగ్గు గనులు ఏ ఏ జిల్లాలలో ఉన్నాయి ?
జవాబు.
తెలంగాణలో కరీంనగర్, వరంగల్లు, ఖమ్మం జిల్లాలలో బొగ్గు గనులున్నాయి.

ప్రశ్న 5.
నేలబొగ్గు వల్ల ఉపయోగాలేవి ?
జవాబు.
నేలబొగ్గు పరిశ్రమలకు ఇంధనంగా, విద్యుత్ ఉత్పత్తికి, రోడ్లు వేయటానికి తారుగా, ప్లాస్టిక్ను తయారు చేయటానికి, తలకు రాసే సువాసన నూనెలను తయారు చేయటానికి, బట్టలకు వేసే అద్దకాల రంగులను తయారుచేయటానికి ఉపయోగపడుతుంది.

ఆలోచించండి – చెప్పండి

1. “శ్రమజీవే జగతికి మూలం … చెమటోడ్చక జరుగదు కాలం’ అన్న వాక్యాన్ని ఏవిధంగా అర్థం చేసుకున్నారు?
జవాబు.
మానవ జీవితం సుఖమయం కావాలంటే అందరి అవసరాలు తీరాలి. అందరి అవసరాలు తీరాలంటే జాతీయోత్పత్తులు పెరగాలి. జాతీయోత్పత్తులు పెరగాలంటే అందరూ కష్టపడి పని చేయాలి. అందుకే శ్రమజీవే జగతికి మూలం అని అర్థం చేసుకున్నాం.

2. ఈ నేల బొగ్గును ‘నల్ల బంగారం’ అని ఎందుకంటారు ?
జవాబు.
బంగారం ఎన్ని రకాలుగా ఉపయోగపడుతూ మన విలువను పెంచుతుందో అన్నివిధాలుగా బొగ్గుకూడా ఉపయోగపడుతున్నది. కావున బొగ్గును బంగారంతో పోల్చి ‘నల్ల బంగారం’ అని అంటున్నాం.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

3. ‘సహజ సంపదను వినియోగించుకొనే విజ్ఞానం పైననే మానవ నాగరికత నిర్మించబడుతున్నది’ చర్చించండి.
జవాబు.
ఒకదేశం తనకున్న సహజవనరులను ఎంత విరివిగా ఉపయోగించుకుంటే అంత అభివృద్ధిని సాధిస్తుంది. ఉదాహరణకు ప్రకృతి ప్రసాదించిన సహజ సంపద బొగ్గు. దానిని పలు పరిశ్రమలు పలురకాలుగా వాడుకుంటున్నాయి. అలాగే అటవీ సంపద, జల సంపద వీటిని పూర్తి వినియోగంలోనికి తేవటం ద్వారా సామాజిక ఎదుగుదలకు అవకాశాలుంటాయి.

4. ఈ ‘దేశంలో మరే ఇతర బొగ్గు సంస్థకు లేని ప్రత్యేకత సింగరేణి గనులకు ఉన్నది’ ఎందుకో చర్చించండి.
జవాబు.
సింగరేణి గనుల్లో అపారంగా, తరిగిపోనన్ని బొగ్గు నిల్వలు ఉన్నాయి. ఈ గనుల్లోని బొగ్గు నాణ్యమైంది. ఇవి తెలంగాణా గ్రామీణ ప్రజలకు ఉపాధి కల్పిస్తూ, సామాజిక, ఆర్థిక స్థితులను మెరుగుపరిచాయి.

5.”బొగ్గు ఉత్పత్తిలో కార్మికుడే అత్యంత కీలకమైన పనిముట్టు” అని ఎందుకన్నారు?
జవాబు.
సింగరేణి బొగ్గు ఉత్పత్తిలో ముఖ్యమైన పాత్ర పోషించేది కార్మికులే! వారందరూ తెలంగాణ గ్రామీణ ప్రాంత వాసులు. గనులలోకి వెళ్ళి బొగ్గును త్రవ్వి పోగుచేసి తట్టల్లో ఎత్తి వెలుపలికి పంపిస్తారు. ఆ నైపుణ్యం గని కార్మికులకే ఉంటుంది. అందుకే బొగ్గు ఉత్పత్తిలో కార్మికుడే అత్యంత కీలకమైన పనిముట్టు అని అన్నారు.

6. ‘గడియారం ముండ్లవలె పనిచేస్తున్న కార్మికులు’ అన్న వాక్యాన్ని మీరెట్లా అర్థం చేసుకున్నారు?
జవాబు.
శ్రమకు ప్రతినిధిగా గడియారం ముల్లును సూచిస్తాం. అట్లాగే బొగ్గుగనిలో పనిచేసే కార్మికులు కోడికూత కంటే ముందే లేచి గనులలోకి వెళ్ళేవారు వెళ్తుంటారు, వచ్చేవారు వస్తుంటారు. ఇలా గడియారం ముల్లులు తిరిగినట్లు కార్మికులు కూడా విరామం లేకుండా మూడు షిఫ్టుల్లో పనిచేస్తూనే ఉంటారని అర్థమయింది.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

7. ప్రమాదాల అంచున నిలబడి పని చేయటం అంటే ఏమిటి?
జవాబు.
ప్రమాదాల అంచున నిలబడి పనిచేయట మంటే గనిలోకి వెళ్ళిన కార్మికులకు ఎపుడు ఏవిధంగా ప్రమాదం ఏర్పడుతుందో తెలియదు. గనులు విరిగిపడి, గనులలోకి నీరువచ్చి, గాలి వెలుతురులు లేక ఊపిరితిత్తుల సమస్యలు తరచు వారి ఆరోగ్యాన్ని పాడుచేస్తుంటాయి. అందుకే వారు ప్రమాదాల అంచున పనిచేసే కార్మికులని అర్థమౌతుంది. ఏ ప్రమాదం ఎక్కడ పొంచి వున్నదో చెప్పలేని పరిస్థితి..

ఇవి చేయండి

I. విని, అర్థం చేసుకొని, ఆలోచించి మాట్లాడడం

1. సింగరేణి కార్మికులు కాయకష్టం చేసి బొగ్గు తీస్తున్నారు కదా! కార్మికుల జీవితాల గురించి మీకేం అర్థమయిందో చెప్పండి.
జవాబు.
తెలంగాణ ప్రాంతంలోని సింగరేణి బొగ్గు గనులు దేశంలోనే ప్రసిద్ధి వహించినవి. దానికి కారకులు సింగరేణి గనులలో పనిచేసే గని కార్మికులే! ఆ కార్మికులందరూ తెలంగాణ గ్రామీణ ప్రాంతంలోని పేద ప్రజలే! వారి సామాజిక ఆర్థిక స్థితిగతులు సింగరేణికి ఊపిరులయ్యాయి. బ్రతుకు భారాన్ని మోయటానికి కష్టం చేయక తప్పిందికాదు. ప్రారంభంలో వారి శ్రమకు తగిన ఫలితం కూడా వచ్చేది కాదు.

తరువాత కార్మిక సంఘాల చైతన్యంతో తగిన కూలీ రెట్లతో వారి జీవితాలు కొంతలో కొంత మెరుగు పడ్డాయి. బొగ్గు గనుల్లో పనిచేయట మంటే ప్రాణాలకు ముప్పు తెచ్చుకోవటమే! ఏ బతుకుదెరువు లేకపోతే ఈ పనిలో చేరేవారు. కార్మికులు రాత్రి పగలు అను భేదం లేకుండా కష్టపడి పనిచేస్తుంటారు. గడియారంలో ముల్లు విరామం లేకుండా ఎట్లా తిరుగుతుందో సింగరేణి కార్మికులు కూడా నిరంతరం కృషికి ప్రతినిధులని అర్థమౌతుంది.

II. ధారాళంగా చదువడం అర్థం చేసుకొని ప్రతిస్పందించడం చదువడం-అర్థం

1. కింది గేయాన్ని చదువండి. ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి.

ఇష్టదేవతకు దండం పెట్టి
గనిలోనికి నువు అడుగుబెట్టి
బళ్ళున బొగ్గు కూలుత ఉంటే
ప్రాణాలకు వెనుకాడక నువ్వు
రక్తమాంసాలు చెమటగ మార్చి
టబ్బుల్లోన బొగ్గు నింపుతవ్
జాతికి వెలుగులు అందిస్తుంటవు
“నల్లసూర్యుని”వై వెలుగొందుతవు.

ప్రశ్నలు :

అ. గేయం ఎవరిని గురించి తెలుపుతుంది?
జవాబు.
ఈ గేయం బొగ్గు కార్మికుని గురించి తెలుపుతుంది.

ఆ. ఇష్టదేవతకు ఎందుకు దండం పెడతారు ?
జవాబు.
ఇష్టదేవతకు తమకు కష్టం రానీయవద్దని దండం పెడతారు.

ఇ. కార్మికుడిని ‘నల్లసూర్యుడు’ అని ఎందుకన్నారు?
జవాబు.
సూర్యుడు లోకాలకు వెలుగులను పంచినట్లు, నల్లసూర్యునిగా పిలువబడుతున్న గని కార్మికుడు ప్రపంచానికి కరెంటు కాంతిని అందిస్తున్నాడు. అందుకే బొగ్గుగని కార్మికుడిని నల్లసూర్యుడని అన్నారు.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

ఈ. జాతికి వెలుగు అందించడమంటే ఏమిటి?
జవాబు.
జాతికి వెలుగు అందించట మంటే జాతి పురోభివృద్ధికి పాటుపడటమని అర్థం.

ఉ. తెలంగాణలో బొగ్గుగనులు ఎక్కడున్నాయి?
జవాబు.
తెలంగాణలోని ఖమ్మం జిల్లా ఇల్లందులోను, అదిలాబాద్ జిల్లా తాండూరులోను, కరీంనగర్ జిల్లా గోదావరిఖనిలోను, తెలంగాణలోని గోదావరి నదీ పరీవాహక ప్రాంతంలో బొగ్గుగనులు విస్తరించి ఉన్నాయి.

2. కింది పేరా చదువండి. అయిదు ప్రశ్నలను తయారు చేయండి.

తెలంగాణ బట్టల అద్దకం విషయంలో అనాదిగా ప్రాముఖ్యత వహించిన ప్రదేశం. ఒకప్పుడు ఆ పరిశ్రమ ఉన్నతదశలో ఉండేది. కాని దేశంలో వచ్చిన ఆర్థిక చిక్కులు ఈ పరిశ్రమను కష్టనష్టాలకు గురిచేశాయి. విదేశాలలో యంత్రాలపై తయారైన బట్టలకు అలవాటుపడిన ఈ నాటి వారికి మన చేతి పనుల వలన తయారయ్యే సుందర వస్త్రాల గురించి నేటికైనా కనువిప్పు కలిగింది.

అ. ఈ పేరా మనకు దేనిని గురించి వివరిస్తుంది?
ఆ. ఒకప్పుడు తెలంగాణ దేనికి ప్రాముఖ్యత వహించిన ప్రదేశం?
ఇ. ఒకప్పుడు ఏ కుటీర పరిశ్రమ తెలంగాణలో ఉన్నతస్థితిలో ఉండేది?
ఈ. బట్టల అద్దకం పరిశ్రమ ఎందుకు కష్టనష్టాలకు గురి అయింది?
ఉ. విదేశాలలోని యంత్రాలపై ఎట్లాంటి వస్తువులు తయారయ్యేవి?
ఊ. చేతి పనులపై తయారయ్యే వస్తువులు ఎలా ఉంటాయి?
ఎ. నేటికి ప్రజలలో ఏ విషయంలో కనువిప్పు కలిగింది?

III. స్వీయరచన:

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

అ. సహజ సంపదలను వినియోగించుకునే విజ్ఞానం పైన మానవ నాగరికత నిర్మించబడుతుందని ఎట్లా చెప్పగలవు?
జవాబు.
ఒక దేశం తనకున్న సహజ వనరులను చక్కగా వినియోగించుకుంటేనే మంచి అభివృద్ధిని సాధించగలుగుతుంది. ప్రపంచదేశాలన్నీ పారిశ్రామికంగా ముందంజలో ఉన్నాయి. భారతదేశం కూడా వాటితో పోటీ పడాలంటే పారిశ్రామిక అభివృద్ధిని సాధించాలంటే సహజ సంపదలను వినియోగించుకోక తప్పదు. అప్పుడే నిజమైన మానవ నాగరికత నిర్మించబడుతుంది. ఉదాహరణకు జలవనరులను, ఖనిజ సంపదను ఉపయోగించుకోవటం ద్వారా మనం దేశాభివృద్ధిని చేసుకోగలిగాం. అట్లాగే పలు పరిశ్రమలకు, విద్యుదుత్పత్తికి, రంగుల తయారీకి, రోడ్లకు మూలమైన నేలబొగ్గును ఒక సహజవనరుగా ఉపయోగించటం వలన అభివృద్ధికి రాచబాటలు వేసుకోగలమని చెప్పగలను.

ఆ. “బుక్కెడు బువ్వకోసం బతుకు పోరాటానికి సిద్ధమైనారు” దీనిని మీరెట్లా అర్థం చేసుకున్నారో తెల్పండి.
జవాబు.
తెలంగాణా పోరాటగడ్డ. వారు జీవితంలో తిండికి గుడ్డకు, స్వాతంత్ర్యానికి పోరాటం అనాదిగా సాగిస్తూనే ఉన్నారు. శ్రమలేకుండా సుఖం లేదన్నది వారి సిద్ధాంతం. శ్రమజీవే జగతికి మూలం. చెమటోడ్చక జరుగదు కాలం. అందుకే శ్రమజీవన సౌందర్యానికి సమానమైనది లేనే లేదని శ్రీశ్రీ అని ఉంటారు. తెలంగాణ గ్రామీణులు మిక్కిలి పేదవారు. నీటికి కటకట పడుతున్న ప్రాంతమది. నీటి సదుపాయం లేకపోవటం వలన వర్షం మీద ఆధారపడి పంటలు పండిస్తారు. వర్షం పడకపోతే క్షామం తప్పనిసరి. అందుకే ‘బుక్కెడు బువ్వకోసం బతుకు పోరాటానికి సిద్దమై ప్రమాదం పొంచి ఉన్నా బొగ్గు గనులలో పనిచేయుటకు సిద్ధమయ్యారు. బొగ్గుగనులు వారికి జీవన భృతినిస్తున్నాయి.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

ఇ. పగలు, రేయి తేడా లేకుండా గడియారం ముండ్లవలె పని చేయటం అంటే ఏమిటి ? కార్మికుల పనితో అన్వయించి రాయండి.
జవాబు.
సింగరేణి కార్మికులు పగలు రేయి తేడా లేకుండా గడియారం ముండ్లవలే పనిచేస్తుంటారు. కోడి కూతకు ముందే లేచి తయారై గనిలోకి పోయేవారు కొందరైతే, పగలు మూడు గంటలకు గనులలోకి పోయేవారు మరికొందరు. అర్ధరాత్రి పనికి పోయేవారు ఇంకొందరు. ఇట్లా ప్రొద్దున నుండి అర్ధరాత్రి వరకు మూడు షిఫ్టుల్లో గనుల్లో పని చేస్తూనే ఉంటారు. ఇలా గడియారం ముళ్ళు విసుగు విరామం లేకుండా ఎట్లా పనిచేస్తాయో అట్లానే సింగరేణి కార్మికులు కూడా పనిచేస్తున్నారని తెలుస్తుంది.

ఈ. డాక్టర్ కింగ్ పరిశోధనల వల్ల కల్గిన మేలు ఏమిటి?
జవాబు.
సింగరేణి గనుల విశిష్టతలను లోకానికి తెలియజేసిన వాడు డాక్టర్ కింగ్. ఆయన పరిశోధనల వలన దేశంలోని ఏ ఇతర బొగ్గు గనులకు లేని విశిష్టత వీటికి వచ్చింది. 1841లో ఖమ్మం జిల్లా ఇల్లందు గ్రామానికి చెందిన కొందరు గ్రామస్థులు భూమిని త్రవ్వుతుండగా బొగ్గు విషయం లోకానికి తెలిసింది. ఈ సంఘటన ఆధారంతో 1871లో డాక్టర్ కింగ్ ఇల్లందు గ్రామ పరిసరాలలో శ్రేష్టమైన బొగ్గు ఉన్నదని తన పరిశోధనలో గుర్తించాడు. ఈ బొగ్గు భూమి లోపల ఆరు పొరల్లో నిక్షిప్తమై ఉన్నదని కనుగొన్నాడు. గనిలోని క్రింది బొగ్గుపొరకు ‘కింగ్ సీమ్’ అని, పై బొగ్గు పొరకు ‘క్వీన్ సీమ్’ అని పేరు పెట్టారు. కింగ్ పరిశోధనల వలన వేలాది కార్మికులకు ఉపాధి, ప్రకృతి వనరులను ఉపయోగించుకోగలిగిన అవకాశం మనకు లభించింది.

ఉ. బొగ్గు గనులలో కార్మికులను ఎలా ఎంపిక చేసేవారు?
జవాబు.
తెలంగాణ గ్రామీణ ప్రజలు బతుకు పోరాటానికి అలవాటు పడినవారు. బుక్కెడు బువ్వకోసం తెలంగాణ పల్లెల నుండి గనులలో కూలీలుగా తరలి వచ్చేవారు. చదువురాకపోయినా, బరువులు మోయటం, గుంజీలు తీయటం, పరుగు పోటీలు వంటి వాటిద్వారా అర్హులను ఎంపిక చేసి వారిని బొగ్గు గని కార్మికులుగా తీసుకొనేవారు. వారు మూడు షిఫ్టులలో పనిచేయాల్సి వచ్చేది. గనుల్లో పనిచేయటం ప్రాణాలకు ముప్పు అని తెలిసినా గత్యంతరం లేక వారు పెట్టే పరీక్షలలో నెగ్గి గని కార్మికులుగా చేరిపోయేవారు. తరువాత తరువాత గనుల యజమానులు కార్మికుల రక్షణకు శ్రద్ధ చూపించటంతో ఎక్కువ మంది గనులలో పనిచేయటానికి ముందుకు వచ్చారు. యూనియన్ల ద్వారా ప్రస్తుతం మంచి జీవన భృతిని అందుకుంటున్నారు.

ఊ. సింగరేణి గని కార్మికుడు వ్రాసిన పాటకు అర్థాన్ని తెలుపండి.
జవాబు.
ఆలోచనలను ప్రక్కనపెట్టి హాయిగా కష్టపడు. అరవై ఐదు అంగుళాల సమతలంలో నలభై అంగుళాల లోతు వరకు రంధ్రం చేసి ఆ రంధ్రంలో మందుకూరి మందుపాతరను పేల్చమని షార్టు ఫైరన్నకు వివరిస్తున్నాడు. పైకప్పు కూలకుండా బోల్టులు వేసి ప్రమాదాలను జరుగకుండా చూడమంటున్నాడు. బొగ్గు జారిపోకుండా దిమ్మలను సరిచేయమంటున్నాడు. టబ్బు తరువాత టబ్బును పెట్టి మెల్ల మెల్లగా టబ్బును నింపమని ఫిల్లరన్నకు చెప్తున్నాడు.

చక్కగా ఆ బొగ్గుతో నిండిన టబ్బులను రోప్తో పైకి నడిపించమని హాలరన్నను కోరుతున్నాడు. బాధ లెన్నో పడి చక్కని కష్టం చేసి బొగ్గును పైకి చేర్చాము. దానికి తగిన ఫలితాన్ని బ్యాంకు ద్వారా మాకు అందించమని సింగరేణి గని కార్మికుడు పాట ద్వారా తన కష్టాన్ని మరచి పోతున్నాడు అని దీని అర్థం.

ఎ. బొగ్గు గనులు ఎలా ఏర్పడి ఉంటాయి ? అవి సహజ వనరులు ఎలా అయ్యాయి?
జవాబు.
బొగ్గు గనులు గోదావరి నది పరీవాహక ప్రాంతమంతా వ్యాపించి ఉన్నాయి. పూర్వం ఈ ప్రాంతమంతా దట్టమైన అడవులతో నిండి ఉండేది. రెండు వందల మిలియన్ సంవత్సరాలకు పూర్వం ఆ అడవులు తగలబడి భూమి మీదున్న ఆ వృక్షముల అవశేషాలు క్రమ క్రమంగా భూమిలోకి కూరుకుపోయాయి.

అట్లా కూరుకుపోయిన వాటి మీద మట్టి, రాళ్ళు పడి లోపలికి చేరి పొరలు పొరలుగా బొగ్గు ఏర్పడిందని శాస్త్రజ్ఞుల భావన. అట్లా ఏర్పడిన బొగ్గు మనకు ఇపుడు పలు అవసరాలకు ఉపయోగపడుతోంది. ప్రకృతి ప్రసాదించిన సహజవనరుల్లో ఇది కూడా ఒకటి అయింది. సహజంగా ఎవరి ప్రమేయం లేకుండా నేరుగా భూమి నుండి తీసుకొని వాడుకుంటున్నాం కాబట్టి ఇది ఒక సహజ వనరు అయింది.

2. కింది ప్రశ్నలకు పది వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

అ. సింగరేణి కార్మికులతో ప్రత్యక్ష సంబంధం మనకు లేకపోవచ్చు. కానీ పరోక్ష సంబంధం ఉన్నది. ఎట్లాగో వివరించండి.
జవాబు.
సింగరేణి కార్మికులతో ప్రత్యక్ష సంబంధం మనకు లేకపోయినా ఆ కార్మికులు ఉత్పత్తి చేసిన బొగ్గు మన అవసరాల నెన్నింటినో తీరుస్తున్నది కావున మనకు వారితో పరోక్ష సంబంధం ఉన్నట్లే. వారు తయారుగా ఉంచిన బొగ్గు యంత్రాలు నడపటానికి ఉపకరిస్తుంది. దానివలన ఎందరికో ఉపాధి కలుగుతున్నది. బొగ్గుతో విద్యుచ్ఛక్తి తయారవుతుంది. అది లేనిదే ఈ మన దైనందిన జీవితం చాలా కష్టతరమౌతుంది.

బొగ్గుతో ఎన్నో పరిశ్రమలు నడుస్తున్నాయి. ఆ పరిశ్రమలలో పనిచేసేవారికి ఉపాధికారి అవుతుంది. మనం నడవటానికి సరైన రహదారులు కావాలి. రహదారుల నిర్మాణంలో బొగ్గు నుండి ఉత్పత్తి చేసే తారు ప్రధానపాత్ర వహిస్తుంది. పంట పొలాలకు వేస్తున్న రసాయనిక ఎరువులు బొగ్గుతో తయారవుతున్నాయి. బట్టలకు అద్దకం పనిచేయటానికి రంగులను బొగ్గుతోనే తయారు చేస్తున్నారు. మనదేశంలో విరివిగా అందుబాటులో ఉన్న సహజవనరు బొగ్గు, ఆ బొగ్గును అందించే కార్మికుడితో మన సమాజంలో బతుకుతున్న వారందరికి పరోక్ష సంబంధం ఉన్నది.

చివరకు బట్టలను ఇస్త్రీ చేయటానికి కూడా ఈ బొగ్గు ఉపయోగింప బడుతున్నది కదా! కాబట్టి సింగరేణి కార్మికులు అక్కడ బొగ్గు గనులలో పనిచేస్తున్నా వారితో మనకు పరోక్ష సంబంధం తప్పనిసరి అవుతుంది. ఎంతో మందికి జీవనోపాధిని కల్పించి, ఎన్నెన్నో అవసరాలు తీర్చే సింగరేణి తెలంగాణ ప్రాంతానికి తలమానికం అని చెప్పవచ్చు.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

ఆ. ఆ సింగరేణి గనుల పూర్వాపరాలను తెలియజేయండి. (లేదా) సింగరేణి తెలంగాణాకు తలమానికం వంటిదని ఎలా చెప్పగలవు ?
జవాబు.
ఏ దేశం తన సహజ సంపదను సమర్థవంతంగా వినియోగించుకుంటుందో ఆ దేశం అభివృద్ధి పథంలో పయనిస్తుంది. మన నేలల్లో అపారమైన ఖనిజ సంపద ఉంది. ముఖ్యంగా తెలంగాణ ప్రాంతంలోని సింగరేణి బొగ్గు గనులు చెప్పుకోదగినవి.
గోదావరి నదీ పరీవాహక ప్రాంతమంతా ఒకప్పుడు దట్టమైన అడవులతో నిండి ఉండేది. రెండు మిలియన్ సంవత్సరాలకు పూర్వం ఆ అడవులు తగలబడి ఆ చెట్ల అవశేషాలు భూమిలోపలకు చేరి పొరలు పొరలుగా ఏర్పడ్డాయి. అవే బొగ్గుగనులు. దానినే నేలబొగ్గు అని, నల్ల బంగారం అని పిలుస్తున్నాం.

మొట్టమొదటిగా ఖమ్మం జిల్లా ఇల్లందు గ్రామస్తుల త్రవ్వకాలలో ఈ బొగ్గు గనుల చరిత్ర బయటపడింది. భారత ప్రభుత్వానికి చెందిన భూగర్భ పరిశోధన శాఖ పరిశోధనలు చేసి ఇది అంత మంచిది కాదని తేల్చింది. ఆ తరువాత 1871లో డాక్టర్ కింగ్ అనే శాస్త్రజ్ఞుడు ఇల్లందు గ్రామ పరిసరాలలో శ్రేష్టమైన బొగ్గును గుర్తించాడు. ఇది భూమి అడుగు పొరలలో ఉందని అన్నాడు. 1886లో హైదరాబాద్ దక్కన్ కంపెనీవారు తొలి భూగర్భ గనిని ఇల్లందులో ప్రారంభించారు.

దీనిలోని క్రింది బొగ్గుపొరకు ‘కింగ్సీమ్’ అని పైపొరకు ‘క్వీన్ సీమ్’ అని పేరుపెట్టారు. బొగ్గును రవాణా చేయటానికి డోర్నకల్ నుండి ఖాజీపేట వరకు రైల్వేలైను వేసి దానికి ‘సింగరేణి కాలరీస్’ అను పేరు పెట్టారు. హైదరాబాద్ దక్కన్ కంపెనీ, సింగరేణి కాలరీస్ కంపెనీగా మారిపోయింది. ఎంతోమందికి జీవనోపాధిని కల్పించి, ఎన్నెన్నో అవసరాలు తీర్చే సింగరేణి తెలంగాణ ప్రాంతానికి తలమానికం అని చెప్పవచ్చు.

ఇ. బొగ్గు గనులలో పనిచేసే విభాగాలు, వాటి పేర్లు, కార్మికుల హోదాలను రాయండి.
జవాబు.
బొగ్గుగనులలో పనిచేసేవారు గడియారం ముళ్ళవలే శ్రమజీవులు. మూడు షిఫ్ట్లలో పనిచేస్తారు. గనిలోకి పోయేముందు హాజరు వేయించుకుంటారు. ‘ఓర్మెన్’ పనిని విభజించి ఎవరెవరు ఏం చేయాలో చెప్తాడు. పొట్టినిక్కరు, కాళ్ళకు బూట్లు, తలపై లైటుతో ఉన్న టోపి, నడుముకు బాటరీ కట్టుకొని కార్మికులు గనిలోకి ప్రవేశిస్తారు. సర్దార్ పని ప్రదేశాన్ని పరిశీలించి టింబర్మెన్ చేయవలసిన పనిని నిర్దేశిస్తాడు. ‘కోల్ కట్టర్’ ఉళ్ళు కోసి మందుపాతరలను పెడతాడు. ‘షార్ట్ ఫైర్మెన్’ వాటిని పేలుస్తాడు. తర్వాత ‘సర్దార్’ ఆ ప్రాంతాన్ని పరిశీలిస్తాడు.

ఇతడు పైకప్పు కూలకుండా ప్రమాదాలను పసికడుతుంటాడు. ‘కోల్ ఫిల్లర్’లు చెమ్మత్తో బొగ్గును తట్టల్లోకి ఎత్తి టబ్బులు నింపుతారు. ‘హాలర్’ టబ్బులన్నీ నిండిన తరువాత రోప్ సాయంతో పైకి చేరుస్తాడు. ఇట్లా సేఫ్టీ అధికారి, అండర్మెన్, సర్వేయర్, చైర్మెన్, ఓర్మెన్, సర్దార్ (మొకద్దం) షార్ట్ఫర్, కోల్కట్టర్, టింబర్మెన్, లైన్మెన్, ట్రామర్, హాలర్, కోల్ ఫిల్లర్, జనరల్ మద్దూర్లు, బొగ్గును వెలికి తీసే పనిలో భాగస్వాములు అవుతారు. వీరందరూ కలసికట్టుగా పనిచేస్తేనే బొగ్గు త్రవ్వి తీయటం సాధ్యమౌతుంది. అపుడే దేశ పురోభివృద్ధి సాధ్యమౌతుంది.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

ఈ. “సింగరేణిని వెలుగులు విరజిమ్మే సింగరేణి” అని ఎందుకు అన్నారు ?
జవాబు.
సింగరేణిని “సిరి వెలుగులు విరజిమ్మే సింగరేణి బంగారం” అని అంటారు. ఎందుకంటే మొత్తం దక్షిణ భారతదేశంలో బొగ్గు ఉత్పత్తి చేసే ఏకైక కంపెనీ; వేల మందికి ముఖ్యంగా గ్రామీణ పేద ప్రజలకి జీవనోపాధిని, పనిని కల్పించిన కంపెనీ అయిన సింగరేణికి తెలంగాణలో ఎంతో విశిష్టత ఉంది. సామాజిక జీవితంలో ప్రత్యేక స్థానాన్ని సంపాదించుకున్న పరిశ్రమల్లో సింగరేణి ఒకటి. దేశ ప్రగతికి తోడ్పడే సింగరేణి గనులు, బొగ్గు, థర్మల్ స్టేషన్ గొప్పతనం చెప్పారు.

బొగ్గును అందించి పరిశ్రమలు పనిచేసేలా భగభగమండి వెలుగులు విరజిమ్ముతుంది. ఆ గనుల్లో, కర్మాగారాలలో పనిచేసే కార్మికుల జీవితాలలో వెలుగును నింపుతుంది. అక్కడ పనిచేసే వారి జీవితాలకు సిరిసంపదలనిస్తుంది. ఎంతో సహజ ఖనిజ సంపద అణువణువున కల్గి ఉంది. అక్కడి బొగ్గుతో విద్యుచ్ఛక్తి తయారుచేసి వివిధ ప్రాంతాలకు సరఫరా చేస్తారు. ఆ విద్యుత్ వెలుగులను సింగరేణి ఇస్తుంది. కనుక సింగరేణిని “వెలుగులు విరజిమ్మే సింగరేణి బంగారం” అని, “అణువణువున ఖనిజాలే నీ తనువుకు సింగారం” అని అంటారు.

IV. సృజనాత్మకత/ప్రశంస:

1. సింగరేణి కార్మికులు గనిలో తీసుకోవలసిన జాగ్రత్తలను తెలుపుతూ ఒక పోస్టరు తయారుచేయండి.

గనిలో పాటించవలసిన జాగ్రత్తలు.

  1. గనులలోకి పోయే కార్మికులు ‘మస్టర్’ (హాజరు) తప్పనిసరిగా వేయించుకోవాలి.
  2. తన పనేదో దానికే పరిమితం కావాలి.
  3. సులువుగా నడవటానికి, పరిగెత్తటానికి వీలయ్యే పొట్టి నిక్కరునే ధరించాలి.
  4. కాళ్ళకు దెబ్బలు తగలకుండా బూట్లు వేసుకోవాలి.
  5. తలపై టోపీకున్న లైటు సరిగా వెలుగుతుందో లేదో పరీక్షించుకోవాలి.
  6. నడుముకున్న బాటరీ సరిగా ఉన్నదో లేదో చూసుకోవాలి.
  7. మందు పాతరలు పెట్టేటప్పుడు, పేల్చేటప్పుడు అందరినీ అప్రమత్తం చేయాలి.
  8. గనులలోకి నీరు ప్రవేశించినపుడు వెంటనే బయటకు వచ్చేయాలి.
  9. గనులు కూలిపోతాయన్న అనుమానం వచ్చినపుడు వేగంగా బయటకు రావాలి.
  10. అనుక్షణం అప్రమత్తంగా ఉండాలి.
  11. మత్తుపానీయాలు సేవించి గనులలోకి ప్రవేశించరాదు.
  12. నిప్పుపట్ల జాగ్రత్త వహించాలి.
  13. బొగ్గును పైకి చేర్చే రోప్ ను ఎప్పటికప్పుడు పరీక్షిస్తూ ఉండాలి.
  14. ఆరోగ్య విషయంలో తరచుగా డాక్టర్ను సంప్రదించాలి.
  15. ఒంటికి శక్తినిచ్చే ఆహారం తీసుకోవాలి.

(లేదా)

2. సింగరేణి గనులు / కార్మికుల గురించి ఒకపాట రాయండి.

పల్లవి: చీకటిలో కష్టపడే శ్రమ జీవన సాంద్రుడు
పరుల బతుకులకు వెలుగులు పంచు నల్ల చంద్రుడు. ॥

అనుపల్లవి: శ్రేష్ఠుడురా మాయన్న సింగరేణి కార్మికుడు
నిష్ఠాయుతుడైన నల్ల బంగారం ప్రేమికుడు. ॥

1 చరణం: ఫ్యాక్టరీ కూత విని పరుగెత్తే సైనికుడు
పగలు రేయి పని వీణను మోగించే వైణికుడు
ఊపిరాడలేని గనుల లోపల ఒక యాత్రికుడు
చెమటను బంగారంగా చేయగలుగు మాంత్రికుడు.

2 చరణం: చావుకు వెరువక పోరే ఒక సాహస వీరుడు
కఠిన పరిస్థితులనైన కరిగించే ధీరుడు
తన వాళ్ళ సుఖం కోసం తపియించు ఋషీంద్రుడు
పెనుసవాళ్ళు ఎదురైనా వెరవని గంభీరుడు.

3 చరణం: జీవితమొక పోరాటంగా సాగే యోధుడు
త్యాగ జీవనానికే నిదర్శనమౌ ధన్యుడు
కడలివంటి కన్నీళ్ళను దాచుకునే సాగరుడు
జనతకు ప్రభుతకు జాతికి నిజమైన సేవకుడు.

V. పదజాల వినియోగం:

1. కింద ఇచ్చిన జాతీయాలను ఉపయోగించి సొంతవాక్యాలు రాయండి.

ఉదా : కోడికూత = తెల్లవారు సమయం
పల్లె ప్రజలు కోడికూత కు ముందే లేచి పనులు మొదలు పెడతారు.

(అ) చెమటోడ్చు = కష్టపడు
తెలంగాణ ప్రజలందరు చెమటోడ్చి పనిచేస్తేనే బంగారు తెలంగాణ సాధ్యమౌతుంది.

(ఆ) మూలస్తంభం = ముఖ్యమైనది
దేశ అభివృద్ధిలో కార్మికులే మూలస్తంభాలు

(ఇ) బతుకుపోరు = కష్టపడి పనిచేసేవారే బతుకు పోరులో విజయం సాధిస్తారు.

(ఈ) మసిబారు = చేతి వృత్తుల వారి జీవితాలు రోజురోజుకు మసిబారుతున్నాయి.

(ఉ) తలమానికం = శ్రేష్ఠము – గొప్పది
సింగరేణి గనులు మనదేశానికి తలమానికం

2. కింద ఇవ్వబడిన పదాలకు పట్టికలోని పదాల సహాయంతో పర్యాయపదాలు రాయండి.

శరీరం పుడమి నిశీథిని సుగంధం
సౌరభం రాత్రి వసుధ మేను
ధరణి దేహం యామిని పరిమళం

(అ) తనువు = శరీరము మేను దేహం
(ఆ) భూమి = పుడమి, వసుధ, ధరణి
(ఇ) రేయి = నిశీథిని, రాత్రి, యామిని
(ఈ) సువాసన = సుగంధం, పరిమళం, సౌరభం

కింది పదాలకు పాఠం ఆధారంగా ప్రకృతి, వికృతులను రాయండి.

(అ) అచ్చెరువు అచ్చెరువు
(ఆ) ఖని
(ఇ) జంత్రము
(ఈ) ప్రాణం

(అ) అచ్చెరువు – ఆశ్చర్యము (ప్ర)
(ఆ) ఖని (ప్ర) – గని (వి)
(ఇ) జంత్రము (వి) – యంత్రము (ప్ర)
(ఈ) ప్రాణం (ప్ర) – పానం (వి)

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

VI. భాషను గురించి తెలుసుకుందాం:

1. కింది విడదీసిన పదాలను కలిపి రాయండి. సంధిపేరు రాయండి.

(అ) కావాలి + అంటే = కావాలంటే – ఇత్వ సంధి
సూత్రం : ఏమి మొదలైన పదాలలోని ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికంగా అవుతుంది.

(ఆ) మూల + ఆధారం = మూలాధారం – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రం : అ, ఇ, ఉ, ఋలకు సవర్ణాలైన అచ్చులు పరమైనపుడు వాని దీర్ఘాలు ఏకాదేశమవుతాయి.

(ఇ) ప్రాంతము + అంతా = ప్రాంతమంతా – ఉత్వసంధి
సూత్రం : ఉత్తునకు అచ్చు పరమైనపుడు సంధి అవుతుంది.

(ఈ) ఎప్పుడు + ఎప్పుడు = ఎప్పుడ్సండు – ఆమ్రేడితసంధి
సూత్రం : అచ్చునకు ఆమ్రేడితం పరమైనపుడు సంధి తరచుగా అవుతుంది.

(ఉ) మహా + ఉద్యమం = మహోద్యమం – గుణసంధి
సూత్రం : అకారానికి ఇ, ఉ, ఋలు పరమైనపుడు క్రమంగా ఏ, ఓ, అర్లు ఏకాదేశమవుతాయి.

2. కింది విగ్రహ వాక్యాలకు సమాసపదం రాయండి. సమాసం పేరు రాయండి.

(అ) మానవుని యొక్క నాగరికత = మానవ నాగరికత – షష్ఠీతత్పురుష సమాసము
(ఆ) సాధ్యం కానిది = అసాధ్యము -నఞ తత్పురుష సమాసము
(ఇ) రక్తమును, మాంసమును = రక్తమాంసాలు – ద్వంద్వ సమాసము
(ఈ) నేలలోని బొగ్గు = నేలబొగ్గు – షష్ఠీతత్పురుష సమాసము
(ఉ) మూడైన పూటలు = మూడు పూటలు – ద్విగు సమాసము

3. కింది వాక్యం చదువండి.

“ఈ మేఘాలు గున్న ఏనుగులా! అన్నట్టు ఉన్నాయి.”
దేన్ని దేనితో పోల్చారు ?
పై వాక్యంలో కనిపిస్తున్న పోలిక ఊహించి చెప్పబడింది. పై వాక్యంలో
ఉపమేయం : మేఘాలు
ఉపమానం : గున్న ఏనుగులు
అంటే మేఘాలను ఏనుగు పిల్లలవలె ఊహిస్తున్నామన్న మాట
దీనిని బట్టి పోలికను ఊహించి చెబితే అది “ఉత్ప్రేక్ష” అలంకారం.

4. కింది వాక్యాల్లో దేనిని దేనిగా ఊహించి చెప్పారో రాయండి.

(అ) మండే ఎండ నిప్పుల కొలిమా! అన్నట్లు ఉన్నది.
జవాబు.
మండే ఎండను నిప్పుల కొలిమితో ఊహించి చెప్పారు. ఇలా ఊహించి పోలిక చెప్తే దానిని ఉత్ప్రేక్షాలంకారం అంటారు. దీనిలో ఉపమేయం మండే ఎండలు. ఉపమానం నిప్పుల కొలిమి.

(ఆ) ఆకాశంలో నక్షత్రాలు కొలనులోని పువ్వులా! అన్నట్లు ఉన్నాయి.
జవాబు.
ఆకాశంలోని నక్షత్రాలను కొలనులోని పువ్వులుగా ఊహించి చెప్పారు. ఇలా ఊహించి పోలిక చెప్తే దానిని ఉత్ప్రేక్షాలంకారమంటారు. దీనిలో ఉపమేయం ఆకాశంలోని నక్షత్రాలు. ఉపమానం కొలనులోని పువ్వులు.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

భాషాకార్యకలాపాలు / ప్రాజెక్టు పని:

1. మీ ప్రాంతంలోని కార్మికులను / శ్రామికులను కలిసి, పనిలో వారు పొందిన అనుభవాలను, అనుభూతులను తెలుసుకొని, ఆ వివరాలను నివేదిక రూపంలో వ్రాసి తరగతిలో ప్రదర్శించండి.
జవాబు.

(అ) ప్రాథమిక సమాచారం :
(1) ప్రాజెక్టు పని పేరు : : కార్మికులు/శ్రామికులు పనిలో వారు పొందిన అనుభవాలు, అనుభూతులు
2) సమాచారాన్ని సేకరించిన విధానం : ఆయా కార్మికులు/శ్రామికులను కలువడం ద్వారా

(ఆ) నివేదిక :

విషయ వివరణ :
ఇటీవలే నేను మా ఊరికి దగ్గరలో ఉన్న సిరిసిల్లకు బంధువుల ఇంటికి వెళ్ళాను. సిరిసిల్ల ప్రముఖ వస్త్ర ఉత్పత్తి కేంద్రం. అందులో మరమగ్గాలపై ఆధారపడి వందలాది మంది నేతన్నలు జీవిస్తున్నారు. పనిలో వారి అనుభవాలు, అనుభూతులు తెలిసికోవడానికై వారి పని గూర్చి, ఆ పని పట్ల వారి అభిప్రాయం అడిగాను. చాలా మంది వారి వృత్తి పట్ల అసంతృప్తితో ఉన్నట్లు వారి మాటల ద్వారా నాకు అర్థమైంది. సొంత ఊరు విడిచి, పొట్ట చేత పట్టుకుని వచ్చిన నేతన్నలకు ఈ వస్త్ర పరిశ్రమ తగిన ఉపాధి కల్పించడం లేదనే చెప్పాలి.

ఇంటి అద్దె, పిల్లల చదువులు, జీవనయానంకై అయ్యే కిరాణ సామాను ఖర్చు, కూరగాయల ఖర్చు .. ఇలా ఎన్నో ఉన్నాయి. వారికి ఈ పనిలో లభించే డబ్బు సరిపోవడం లేదు … కుటుంబాన్ని నెట్టుకు రావడానికో, పిల్లల చదువులకో, పిల్లల పెళ్ళిళ్ళకో చేసిన అప్పు తీర్చే మార్గం కన్పించక కొందరు నేతన్నలు ఆత్మహత్యలు చేసుకొంటున్నారు. తాగుడుకు బానిసలై తమ ఇంటిని, ఒంటిని గుల్ల చేసుకొంటున్నారు.

  1. రోజుకు 12 గంటలు పనిచేయాలి. కార్మిక చట్టం 8 గంటలు పనే అని చెబుతున్నా పట్టించుకొనే నాథుడే లేడు.
  2. డే & నైట్ రెండు షిఫ్టులలో పనిచేయాలి. నైట్ షిఫ్ట్లో పనిచేసేప్పుడు నిద్రలేక …. అనారోగ్యం బారిన పడుతున్నారు.
  3. విపరీతమైన శబ్దం మధ్య పనిచేయడంవల్ల వినికిడి శక్తి తగ్గడం, తలనొప్పి, రోజంతా చికాకుగా ఉండడం లాంటి లక్షణాలు వేధిస్తున్నాయి.
  4. ఒక్కసారి 8 మరమగ్గాలను పర్యవేక్షించాలి … ఎంతో ఒత్తిడి మధ్య నిలబడే పని చేయాల్సి వస్తుంది.
  5. చిన్న చిన్న దారపు పోగులు గాలిలో కలిసి, శ్వాస వ్యవస్థలో ప్రవేశించి శ్వాస సంబంధిత ఇబ్బందులు ఉదా ॥ ఆస్త్మా లాంటివి వస్తున్నాయి.
  6. 12 గంటల పనిలో కనీసం 300 రూ॥లు సంపాదించ లేకపోతున్నారు. ఇంకా స్త్రీలకు ఈ రంగంలో మరీ అన్యాయం జరుగుతోంది. 12 గంటల పాటు కండెలు చుడితే 50-60 రూ॥లే వస్తున్నాయి. ఈ విధంగా వృత్తిలో వారెదుర్కొంటున్న సాదక బాధకాలు వివరించారు.

(ఇ) ముగింపు :
నేత కార్మికుల సాదక బాధకాలు వింటుంటే చాలా బాధనిపించింది. 8 గంటల పని అమలు చేస్తే బాగుండు ననిపించింది. పెరిగిన రేట్ల కనుగుణంగా వారి కూలీ రేట్లు కూడా పెంచితే బాగుండు ననిపించింది. వారి నెల జీతంలో కొంత డబ్బు మినహాయించుకొని వారిని, వారి కుటుంబాలను Health scheme లో చేర్పిస్తే బాగుండు ననిపించింది.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Important Questions సింగరేణి

పర్యాయపదాలు:

  • వ్యవసాయం – సేద్యము, కృషి
  • ప్రపంచము – లోకము, జగత్తు
  • సిరి – సంపదలు, ఐశ్వర్యము
  • నీరు – జలము, ఉదకము
  • బంగారము – స్వర్ణము, పసిడి

నానార్థాలు:

  • కాలము – సమయము, నలుపు
  • కార్యము – పని, పయోజనము
  • కుప్స – ధాన్యరాళ, ప్రోగు
  • కులము – వంశము, జాతి
  • కృషి. – ప్రయత్నము, వ్యవసాయం
  • గుహ – కొండ యందలి బిల్వము, హ్దయము
  • చరణము – పాదము, పద్యపాదము
  • చీకటి – అంధకారము, దుఃఖము

ప్రకృతిలు – వికృతిలు:

  • భూమి = బూమి
  • శక్తి = సత్తి
  • బంగారము = బంగరము
  • స్థిరము = తిరము
  • శ్రద్ధ = సడ్డ
  • భారము = బరువు
  • నిద్ర = నిదుర

సంధులు:

నడవాలంటే = నడవాలి + అంటే = ఇత్వసంధి
సూత్రం : క్రియా పదాల్లోని ఇత్తునకు సంధి వైకల్పికంగా అవుతుంది.

విస్తారమైన = విస్తారము + ఐన = ఉత్వసంధి
నిలయమై = సిలయము + ఐన = ఉత్వసంధి
అద్భుతమైన = అద్భుతము + ఐన = ఉత్వసంధి
కష్టమైన = కష్టము + ఐన = ఉత్వసంధి
సూత్రం : ఉత్తునకు అచ్చుపరమైనపుడు సంధి అవుతుంది.

దశాబ్దము = దశ + అబ్దము = సవర్ణదీర్ఘసంధి
దేశాభివృధద్ధి = దేశ + అభివృద్ధి = సవర్ణదీర్ఘసంధి
సూత్రం : అ, ఇ, ఉ, ఋ లకు సవర్ణాలైన అచ్చులు పరమైనపుడు వాని దీర్ఘాలు ఏకాదేశమవుతాయి.

TS 8th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana సింగరేణి

సమాసాలు:

  • నల్ల బంగారము = నల్లనైన బంగారము – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయము
  • శ్రద్ధాసక్తులు = శ్రద్ధయును, ఆసక్తియును – ద్వంద్వ సమాసము
  • కష్టనష్టాలు = కష్టమును నష్టమును – ద్వంద్వ సమాసము
  • జీతభత్యాలు = జీతమును భత్యమును – ద్వంద్వ సమాసము
  • కార్మికలోకము = కార్మికుల యొక్క లోకము – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం
  • ఊపిరితిత్తుల సమస్యలు = ఊపిరితిత్తుల యొక్క సమస్యలు – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం
  • దేశాభివృద్ధ = దేశము యొక్క అభివృద్ధి – షష్ఠీ. తత్పురుష సమాసం
  • ఆరు పొరలు = ఆరు సంఖ్య గల పొరలు – ద్విగు సమాసము
  • భారతదేశము = భారతమను పేరుగల దేశము – సంభావనా పూర్వపద కర్మధారయము
  • గోదావరినది = గోదావరి అను పేరు గల నది – సంభావనా పూర్వపద కర్మధారయము

పాఠం ఉద్దేశం:

ఏ దేశం తన సహజ సంపదను సమర్థంగా వినియోగించుకోగలుగుతుందో ఆ దేశం అభివృద్ధి దిశలో పయనిస్తుంది. మన దేశం సకల సంపదలకు నిలయం. ఇక్కడి నేలల్లో అపారమైన ఖనిజ సంపద దాగి ఉన్నది. ప్రత్యేకంగా మన తెలంగాణ ప్రాంతంలోని సింగరేణి దొగ్గుగనులు దేశంలోనే ప్రసిద్దిపొందాయి. దేశ ప్రగతికి దోహదపడే ‘సింగరేణి గనుల’ గురించి తెలియజేయటమే ఈ వ్యాసం ప్రధాన ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు:

ఈ పాఠం వ్యాస ప్రక్రియకు చెందినది. సింగరేణి దాగ్గు గనులు, దాగ్గు ఉత్పత్తి గురించి సమాచారాన్ని తెలిపే వ్యాసం.

ప్రవేశిక:

ఒక దేశ పారిశ్రామిక పురోగమనానికి, ఆర్థిక పుష్టికి అతి ప్రధానమైన వనరుల్లో దొగ్గు ఒకటి. తెలంగాణ రాష్ట్రంలో బొగ్గు ఉత్పత్తిలో ‘సింగరేణి కాలరీస్’ ప్రధాన భూమికను పోషిస్తున్నది. శ్రమైక జీవన సౌందర్యానికి సమానమైనది లేనేలేదని శ్రీశ్రీ అన్నాడు. ఆధునిక ప్రపంచంలో కార్మికుల పాత్ర అమోఘమైనది. ఉాగ్గు ఉత్పత్తిలో కార్మికుల శ్రమ వెలకట్టలేనిది. ప్రతి రోజూ పొంచివున్న ప్రమాదాలను కూడా లెక్క చేయకుండా…. గనుల్లో పనిచేస్తూ…. తమ స్వేదాన్ని శక్తిగా మార్చి నేల బొగ్గును వెలికి తీస్తున్న సింగరేణి కార్మికుల జీవితాలను ఆవిష్కరించే విషయాన్ని ఈ పాఠంలో చదువుదాం.

కఠినపదాలకు అర్థాలు:

  • సిరి – సంపద
  • విశిష్టత – గొప్పతనం
  • విరివిగా – ఎక్కుయగా
  • అనూహ్యంగా – ఊహించనివిధంగా
  • (శేష్ఠము – మేలైన / ప్రసిద్ధి చెందిన
  • సిక్షిప్తము – దాచిన
  • మస్టర్ – హాజరు
  • రంగరించు – కలిపినా
  • దుర్ఖరంగ – ఈష్టంగా, భారంగా
  • సౌకర్యాలు – వసతులు
  • జగతి – లోకం
  • పరీవాహకం – ప్రవహించే పరిసర ప్రాంతం
  • డాంబరు – తారు
  • తనువు – శరీరం
  • సింగారం – అలంకారం
  • ఖ్యాతి – ప్రసిద్ధి
  • గని – ఖని
  • బదిలీ – షిఫ్ట్ట = విధి పూర్తి అయిన తర్వాత వ్యక్తులు మూరే సమయం
  • తెరువు – మార్గం
  • సాదాసీదాగా – అతిసామాన్యంగా
  • మజ్దూర్ – కార్మికుడు
  • ఎన్. టి. పి. సి – నేషనల్ థర్మల్ పవర్ స్టేషన్
  • సల్ల బంగారం – బొగ్గు
  • ప్రగతి – పురోగతి, అభివృద్ధి
  • సీదీ – సమానంగా

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

Telangana SCERT TS 8th Class Hindi Guide Pdf 10th Lesson अनमोल रत्न Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class Hindi 10th Lesson Questions and Answers Telangana अनमोल रत्न

प्रश्न :

प्रश्न 1.
चित्र में क्या – क्या दिखाई दे रहे हैं?
उत्तर :
चित्र में अध्यापिका और छात्र – छात्राएँ दिखाई दे रहे हैं।

प्रश्न 2.
वे क्या कर रहे हैं ?
उत्तर :
अध्यापिका हिन्दी पाठ पढ़ा रही हैं। छात्र ध्यान से सुन रहे हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

प्रश्न 3.
श्यामपट पर लिखे सुवचन से आप क्या समझते हो ?
उत्तर :
हर एक अच्छी बात अधिक मूल्यवान होती है। अर्थात अच्छी बातों का अधिक मह्त्व होता है।

सुनो – बोलो :

प्रश्न 1.
पाठ में दिये गये चित्र के बारे में बातचीत कीजिए।
उत्तर :
इस चित्र में एक हीरा है। इसके बारे में दो मित्रों के बीच में बातचीत इस प्रकार चल रहा है।
अशोक : यह क्या है ? इसे क्या कहते हैं ?
कुमार : यह हीरा है।
अशोक : मैं ने सुना था कि हीरा बहुत मूल्यवान होता है।
कुमार : हाँ, तुमने सच ही सुना । हीरा बहुत मूल्यवान होता है। इसका मूल्य लाखों या करोडों रुपये होता है।
अशोक : इसके बारे में एक कहावत भी है। उसे मैं भूल गया। एक बार याद करो।
कुमार : हीरे का परख जौहरी ही जानते हैं।

प्रश्न 2.
पाठ का शीर्षक आपको कैसा लगा और क्यों ?
उत्तर :
पाठ का शीर्षक अनमोल रव्भ मुझे अच्छा लगा। क्योंकि ये दोहे नीति से युक्त हैं। नीतिपरक हैं। सचमुच अनमोल रन्न हैं।

पढ़ो :

अ. नीचे दिये गये वाक्यों के भाव बतलाने वाले अंश दोहों में पहचानकर उत्तर – पुस्तिका में लिखिए।

प्रश्न 1.
हमारा शरीर खेत के समान है।
उत्तर :
तुलसी काया खेत है, मनसा भयो किसान।

प्रश्न 2.
लाख प्रयन्न करने पर भी बात नहीं बनती है।
उत्तर :
बिगरी बात बनै नहि, लाख करो किन कोय।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

आ. नीचे दी गयी पंक्तियों के बाद आनेवाली पंक्ति लिखिए।

1. तुलसी साथी विपत्ति- विदया – विनय – विवेक।
2. रहीमन हीरा कब कहै – लाख टका मेरो मोल।

लिखो :

अनीचे दिये गये प्रश्नों के उत्तर लिखिए।

प्रश्न 1.
तुलसीदास ने शरीर की खेत व मन की किसान से तुलना क्यों की होगी ?
उत्तर :
तुलसीदास ने शरीर की तुलना खेत से और मन की तुलना किसान से की है। क्योंकि पाप और पुण्य दो बीजों में मन रूपी किसान, शरीर रूपी खेत में जो बोये जाते हैं, उसीके फल को हम प्राप्त करते हैं।

प्रश्न 2.
रहीम के दोहों के भाव अपने शब्दों में लिखिए।
रहीम के अनुसार जब बात बिगड जाती है तो किसी के लाख प्रयद्न करने पर भी बनती नहीं हैं। इसके लिए रहीम यह उदाहरण दिये कि एक बार दूध फट जाता है तो उसे कितने बार मथने पर भी मक्खन नहीं बनता।
रहीम के दूसरे दोहे के अनुसार जो सचमुच बडे होते हैं वे अपनी बंडाई कभी नहीं किया करते। बडे – बडे बोल बोला नहीं करते। इसके लिए रहीम यह उदाहरण दिये कि हीरा कभी भी अपने बारे में स्वयं नहीं कहता कि उसका मोल लाख टके का है। इस प्रकार तुलसी और रहीम अपने – अपने दोहों के माध्यम से अमूल्य रत्नों को दिये।

आ. “अनमोल रव्न” दोहों का भाव अपने शब्दों में लिखिए।
तुलसीदास जी के अनुसार शरीर खेत के समान है। और मन किसान के समान। पाप और पुण्य दो बीउत्तर – हैं, जो बोया जाता है, उसी को प्राप्त करना पडता है।
तुलसीदास जी के अनुसार विपति के समय शिक्षा, विनय, विवेक, साहस अच्छे कार्य और सच्चाई ही साथ देते हैं।
रहीम जी के अनुसार जब बात बिगड जाती है तो किसी के लाख प्रयन्न करने पर भी बनती नहीं है। जिस तरह एक बार दूध फट जाते हैं तो उसे मथने पर भी मकखन नहीं बनता।
रहीम जी के अनुसार जो सचमुच बडे होते हैं। वे अपनी बडाई नहीं किया करते। बडे-बडे बोल नही बोला करते । हीरा स्वयं कभी नहीं कहता कि उसका मोल ताख टके का है।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

शब्द भंडार :

अ. दोहे में आये कुछ शब्द नीचे दिये गये हैं। इन शब्दों से एक – एक वाक्य बनाइए।
उत्तर :

खेत किसान खेत में काम करते हैं।
विपत्ति विपत्ति में धीरज के साथ रहना चाहिए।
विनय सदा विनय से बडों से बातें करना चाहिए।
दूध बच्चा दूध पीता है।
हीरा वस्तु संग्रहालय में कई हीरे हैं।

आ. नीचे दी गयी पंक्ति पढ़िए। समझिए।
‘लाख टका मेरो मोल।’
इस पंक्ति में ‘टका’ शब्द का प्रयोग विशेष अर्थ के लिए हुआ है। पुराने समय में टके का बड़ा महत्व था। अंग्रेजों के समय यह भारत की मुद्रा थी, जिसका मूल्य दो आना था। इसी शब्द पर कई मुहावरे भी हैं, जैसे –
1. टका-सा मुँह लेकर रह जाना। (उदास होना)
2. टके-टके को मोहताज होना। (गरीब होना)
3. टका पास न होना। (धन की कमी होना)
अब तुम पता लगाइए कि टका को इन भाषाओं में क्या कहते हैं?
TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न 2
उत्तर :
1. तेलुगु – बेडा
2. कन्नड़ – टका
3. तमिल – बेडा
4. मराठी – बेडा

सृजनात्मक अभिव्यत्ति :

अ. पाठ में बताई गयी नीतियों के आधार पर नारे बनाइए।
उत्तर :
1. जैसी करनी वैसी भरनी।
2. विद्या विपत्ति में साथ रहती है।
3. लाख प्रयत्न से भी बिगडी बात नहीं बनती।
4. बडे लोग अपने बडप्पन की प्रशंसा कभी नही करते।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

प्रशंसा :

अ. तुलसीदास और रहीम के दोहों का हमारे जीवन में क्या महत्व है ?
उत्तर :
तुलसीदास जी के दोहे भगवान श्रीराम से संबंधित और नीतिपरक होते हैं। रहीम के दोहे नीतिपरक और उपदेशात्मक होते हैं। उनकी कविता में कल्पना की प्रचुरता के साथ – साथ भावुकता की अधिकता भी है।

भवा की बात :

अ. पढ़िए – समझिए।
उत्तर :
TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न 3

आ. ऊपर दिये गये शब्दों में से किन्हीं दो शब्दों से वाक्य प्रयोग कीजिए।

किसान – गाँवों में किसान रहते हैं।
विवेक – नायक को विवेक से रहना चाहिए।
बोल – बच्चों के बोल में मिठास होती है।

परियोजना कार्य :

तुलसी और रहीम के अन्य दोहे ढूँढ़ए। उन्हें लिखिए और कक्षा में लगाइए।

तुलसीदास :
1. तुलसी रा के कहत ही, निकसत पाप पहार।
फिरि भीतर आवत नहीं, देत मकार विकार॥
2. जड़ चेतन गुन दोषमय, विस्व कीन्ह करतार।
संत हंस गुन गहहि पय, परिहरि वारि विकार।।

रहीम :
1. सर सूखे पंछी उड़ै, और सरन समाहि।
दीनमीन बिन पच्छ के, कहु रहीम कहँ जाहि॥
2. रहिमन देखि बड़ेन को, लघु न दीजिये डारि।
जहाँ काम आवै सुई, कहा करे तरवारि।।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

Essential Material For Examination Purpose :

I. पढ़ो :
पठित – पद्यांश

नीचे दिये गये पद्यांश को पढ़कट प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

I. तुलसी काया खेत है, मनसा भयो किसान।
पाप – पुण्य दोक बीज है, बुवै सो लुनै निदान।

प्रश्न :
1. शरीर किसके समान है?
2. मन किसके समान है ?
3. दो बीज क्या है?
4. अनमोल रत्न कैसा पाठ है?
उत्तर :
1. शरीर संत के समान है।
2. मन किसान की समान है।
3. पाप और पुण्य दो बीज हैं।
4. कविता पाठ है।

II. तुलसी साथी विपत्ति, विद्या – विनय – विवेक।
साहस, सुकृति, सुसत्य व्रत, राम भरोसे एक।।

प्रश्न :
1. तुलसी के अनुसार विपत्ति के समय हमारे साथ कौन देते हैं?
2. “सुकृति” का अर्थ क्या है?
3. विवेक का उल्टा शब्द क्या है ?
4. इस दोहे के कवि कौन है?
उत्तर :
1. शिक्षा, विनय, विवेक, साहस, अच्छे कार्य और सचाई हमारे साथ देते हैं।
2. अच्छे कार्य
3. अविवेक
4. तुलसीदास

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

III. बिगरी बात बनै नहि, लाख करो किन कोय।
रहिमन फाटे दूध को, मथे न माखन होया।

प्रश्न :
1. रहीम के अनुसार फटे दूध से क्या नहीं बनता है?
2. लाख करो किन कोय। इसका भाव क्या है?
3. “कोय” का अर्थ क्या है?
4. रहीम का पूरा नाम क्या है?
उत्तर :
1. माखन नहीं बनता।
2. लाख प्रयत्न करने पर भी बात नहीं बनती है।
3. कोय का अर्थ ‘कोई’ है।
4. रहीम का पूरा नाम अब्दुल रहीम खानखाना है।

IV. बडे बड़ाई न करैं, बड़ो न बोलैं बोल।
रहीमन हीरा कब कहै, लाख टका मेरो मोल।।

प्रश्न :
1. बडे क्या नहीं करते हैं?
2. बडे क्या नहीं बोलते हैं?
3. लाख टका मेरो मोल का अर्थ लिखिए।
4. कौन अपना मोल स्वयं नहीं कहता ?
उत्तर :
1. बडे बड़ाई नहीं करते हैं।
2. बडे बडे – बडे बोल नहीं बोलते हैं।
3. मेरा मोल लाख टके का है।
4. हीरा अपना मोल स्वयं नही कहता।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

अपठित – पद्यांश :
नीचे दिये गये पद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

1. श्रमर छूटकर पंकज दल से,
करने लगे विहार।
आनुकरों ने खोल दिया है,
कारावृह का द्वार।
कल किरणें हैं शयन सदन की,
मंजुल बंदनवार।
सजनी। रजनी की सुख स्मृति ही।
बस अब है आधार।

प्रश्न :
1. भ्रमर छूटकर क्या करने लगे हैं?
2. भानुकरों ने क्या किया है?
3. शयन सदन की बंदनवार क्या है?
4. सजनी ! अब आधार क्या है?
5. बंदनवार की क्या विशेषता है?
उत्तर :
1. भ्रमर छूटकर विहार करने लगे हैं।
2. भानुकरों ने कारागृह का द्वार खोल दिया।
3. कल किरणें शयन सदन की बंदनवार है।
4. सजनी ! रजनी की सुख स्मृति ही अब आधार है।
5. बंदनवार की विशेषता है कि वे मंजुल हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

II. बह वाई उस काल एक ऐसी हवा।
बूँद समुंदर की ओर आई अनमनी।
एक सुंदर सीप का मुँह था खुला।
वह उसी में जा पडी मोती बनी।
लोग यों ही हैं इिझकते सोचते।
जब कि उनको छोडना पडता है घर।
किन्तु घर को छोडना अकसर उन्हें।
बूँद सा कुछ और हीं देता है कर।

प्रश्न :
1. बूँद समुंदर की ओर कैसी आयी ?
2. किसका मुँह खुला हुआ था ?
3. बूँद किसके मुँह में जा पडी और क्या बनी ?
4. लोग घर छोडते समय क्या करते हैं?
5. घर को छोडने से उनको क्या मिलता है?
उत्तर :
1. बूँद समुंदर की ओर अनमनी आयी।
2. एक सीप का मुँह खुला हुआ था।
3. बूँद सीप के मुँह में जा पडी और मोती बनी।
4. लोग घर छोडते समय सोचते हैं।
5. घर को छोडने से उनको बूँद सा कुछ और ही मिलता है।

III. मेरे घर के पास लठा है
पेड नीम का हरा – भरा,
उसकी डाली झुक – झुक छूतीं
मेरे रहले का कमरा।
अभी – अभी निकली फुनगी में,
नयी – नयी प्यारी कोंपल,
लाल, बैंगनी रंग देखकर
मेरा मन बनता शीतल।

प्रश्न :
1. नीम का पेड कैसा है?
2. नीम की डाली क्या करती है?
3. नयी – नयी प्यारी कोंपल कहाँ निकल पडी है?
4. कोंपल किस रंग में हैं?
5. लाल, बैंगनी रंग देखकर मन कैसे बनता है?
उत्तर :
1. नीम का पेड हरा – भरा है।
2. नीम की डाली झुकती कवि के कमरे को छूती है।
3. नयी – नयी प्यारी कोंपल फुनगी में निकल पडी है।
4. कोंपल लाल और बैंगनी रंग में हैं।
5. लाल, बैंगनी रंग देखकर मन शीतल बनता है।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

IV. मेरा भारत है महान
चाँद सितारों से शोभित है आसमान
यह रहा नदियों का संगम पुण्य स्थान
मन्दिर, मसजिद, विरजाघर एक समान
रंग, बिरंगो, फूलों से है विराजमान
लोगों का है विविध परिधान
होता है सब धर्मों का सम्मान
मेरा भारत है महान।

प्रश्न :
1. आसमान किस प्रकार शोभित है ?
2. नदियों का संगम पुण्य स्थान क्या है?
3. भारत किस तरह विराजमान है?
4. लोगों का विविध परिधान कहाँ होता है?
5. भारत में किसका सम्मान होता है?
उत्तर :
1. आसमान चाँद, सितारों से शोभित है।
2. नदियों का संगम पुण्य स्थान भारत है।
3. भारत रंगबिरंगे फूलों से विराजमान है।
4. लोगों का विविध परिधान भारत में होता है।
5. भारत में सब धर्मो का सम्मान होता है।

I. लिखो :

लघु प्रश्न :

प्रश्न 1.
तुलसी और रहीम के समय की स्थिति कैसी रही होगी ?
उत्तर :
तुलसीदास और रहीम भक्ति काल के प्रमुख कवि थे। आचार्य रामचंद्र शुक्ल के अनुसार भक्ति काल का समय सन् 1375 से 1700 तक माना है। तत्कालीन भारतीय समाज में हिंदु – मुर्लिम दो संस्कृतियों व विचार धाराओं का पारस्परिक संघर्ष हो रहा था। साहित्य की दृष्टि से हिंदी साहित्य के भक्ति काल को उसका स्वर्णयुग मानते हैं। ज्ञानाश्रयी – प्रेमाश्रयी, सगुण – निर्गुण, राम भक्ति – कृष्ण भक्ति, संत – सूफ़ी इस प्रकार के तरह तरह की भक्ति धाराओं से समाज प्रभावित होने लगा।

प्रश्न 2.
तुलसीदास ने शरीर और मन की तुलना किसके साथ की है?
उत्तर :
तुलसीदास ने शरीर की तुलना खेत से और मन की तुलना किसान से की है।

प्रश्न 3.
रहीम के अनुसार फटे दूध से क्या नहीं बनता है?
उत्तर :
रहीम के अनुसार फटे दूध से मक्खन नहीं बनता है।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

प्रश्न 4.
हीरा अपने बारे में क्या नहीं कहता ?
उत्तर :
हीरा अपने बारे में स्वयं कभी नहीं कहता कि उसका मोल लाख टके का है।

प्रश्न 5.
विपत्ति के समय हमारा साथ कौन देता है ?
उत्तर :
वेपत्ति के समय शिक्षा, विनय, विवेक, साहस, अच्छे कार्य और सच्चाई ही हमारा साथ देते हैं।

प्रश्न 6.
तुम विपत्ति का सामना कैसे करोगे ? क्यों ?
उत्तर :
में विपत्ति का सामना विद्या, विनय, विवेक, साहस, अच्छे कार्य और सच्चाई से करूँगा। क्योंकि ये सभी विपत्ति का सामना करने के लिए आवश्यक हैं।

लघु निबंध प्रश्न :

प्रश्न 1.
तुलसीदास जी के बारे में लिखो।
उत्तर :
तुलसीदास जी का जन्म सन् 1532 में राजापुर नामक गाँव में हुआ था। उनकी मृत्यु सन् 1623 में काशी में हुयी। माता का नाम हुलसी तथा पिता का नाम आत्माराम दुबे था। गुरु का नाम नरहरिदास था। उनकी पन्नी का नाम रत्नावली था। तुलसीदास भक्तिकाल के कवि थे।
तुलसीदास राम भक्त थे। अवधी और ब्रज भाषा दोनों में उन्होंने काव्य रचना की। उन्होंने दर्जनों काव्य ग्रंथ लिखें। उनका सुप्रसिद्ध ग्रंथ का नाम था रामचरितमानस।
उनके अन्य ग्रंथ थे – कवितावली, दोहावली, विनय-पत्रिका, बरवै रामायण, पार्वती मंगल और जानकी मंगल आदि।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

సారాంశము :

तुलसीदास (తులసీదాస్) :

ఈ పద్యంలో కవి తులసీదాస్ శరీరమును వ్యవసాయ క్షేత్రం (పొలము)తో, మనస్సును రైతుతో పోల్చుచున్నాడు. పాపం పుణ్యం అనునవి రెండు విత్తనములు. మనం ఈ రెండు విత్తనాలలో దేనిని నాటితే వాటినే పొందుతాము.
తులసీదాస్ గారు ఈ పద్యంలో ఆపదల వేళ మనల్ని రక్షించే సాధనములను గురించి పేర్కొనుచుండెను. మనల్ని ఆపదల నుండి విద్య, వినయము, వివేకము (మంచి, చెడు విచక్షణాగుణము) సాహసము, మంచి పనులు, నీతి-నిజాయితీ అనునవి రక్షించును. ఇవన్నియు ఆపదల వేళలలో మనకు తోడుగా ఉండును.

रहीम (రహీమ్) :

ఈ పద్యంలో కవి రహీమ్ చెడిపోయిన (పాడైపోయిన) పనుల స్వభావాన్ని గురించి వివరించుచుండెను. ఏదైనా పని చెడిపోయి (పాడైపోయి)నప్పుడు మనం లక్షలకొలది ప్రయత్నాలు చేసినా ఆ పనిని చేయలేము. అదెట్లనగా ఒకసారి పాలు విరిగిపోయినట్లయిన వాటిని చిలికి వెన్నతీయలేము కదా !
కవి రహీమ్ గారు ఈ పద్యంలో పెద్దవారి (గొప్పవారి) యొక్క లక్షణాలను తెలియజేయుచున్నారు.
ఎవరైతే గొప్పవారో వారు తమ గొప్పతనాన్ని గురించి గొప్పలు చెప్పుకోరు. (పెద్దవారు గొప్పవారు కానివారే గొప్పలు చెప్పుకుంటారు) అదెట్లనగా వజ్రం ఎప్పుడూ తన విలువ లక్ష టంకములు ఉంటుందని స్వయంగా మనతో చెప్పదు కదా!

वचन :

  • खेत – खेत
  • किसान – किसान
  • पाप – पाप
  • पुण्य – पुण्य
  • बीज – बीज
  • साथी – साथी
  • विपत्ति – विपत्तियाँ
  • कृति – कृतियाँ
  • व्रत – व्रत
  • बात – बातें
  • हीरा – हीरे

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

उल्टे शब्द :

  • पाप × पुण्य
  • साहसी × डरपोक
  • बनना × बिगडना
  • विनय × घमंड
  • सुकृति × दुष्कृति
  • बडा × छोटा
  • विवेक × अविवेक
  • सत्य × असत्य/झूठ
  • साथी × शत्रु

उपसर्ग :

  • निदान – नि
  • सुसत्य – सु
  • सज्जन – सत्
  • विविध – वि
  • सुसंगति – सु
  • अनुसार – अनु
  • सुकृति – सु
  • दुर्जन – दुर

प्रत्यय :

  • मनसा – सा
  • बिगरी – ई
  • महात्मा – आत्मा
  • सुकृति – कृति
  • बड़ाई – आई
  • सुसत्य – सत्य
  • दुर्जन – जन

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

पर्यायवाची शब्द :

  • काया – शरीर
  • विद्या – शिक्षा
  • मोल – मूल्य, दाम, भाव
  • किसान – कृषक
  • साहस – धैर्य
  • बड़ाई – बडप्पन
  • साथी – मित्र
  • दूध – क्षीर

वाक्य प्रयोग :

1. किसान – किसान खेतीबारी करके जीते हैं।
2. विवेक – सदा विवेक के साथ रहना चाहिए।
3. माखन – माखन में विटमिन ए मिलता है।
4. बड़ाई – बडे लोग जो होते कभी बडाई बातें नहीं करते।

मुहावरे वाले शब्द :

1. बात बनाना = प्रयोजन सिद्ध होना ; उसने टेलीफ़ोन से बात बनायी।
2. बात आना = चर्चा होना ; वहाँ इसी विषय पर बात आयी।
3. बड़े आदमी = प्रतिष्ठावान ; बड़े आदमी ऐसी बातें नहीं करते।
4. बडी – बडी बातें करना = बडाई करना, बढ-चढकर बातें करना
वह हमेशा बडी – बडी बातें करता रहता है।

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न

शब्दार्थ (అర్ధములు) (Meanings) :

TS 8th Class Hindi Guide 10th Lesson अनमोल रत्न 1

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Telangana SCERT 8th Class English Guide Telangana State Unit 1C A Letter to a Friend Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Answer the following questions.

Question 1.
How did Suresh and Ramesh spend their childhood ?
Answer:
Suresh and Ramesh spent their childhood playing in the garden, in the moon light, swimming in the local tank in their village and listening to fairy tales told by their grand parents. They used to play gilli-danda, hide and seek and kabaddi.

Question 2.
Why did Ramesh’s family move to the city ?
Answer:
Ramesh’s family moved to the city because he and his wife got jobs in the city.

Question 3.
What change did you observe in Ramesh ?
Answer:
City life made Ramesh’s life very busy. His life has been mechanised. He has forgotten his family also. He hardly finds time to spend with his family. He works with computers, thinks like a computer and lives like a computer. The world remains unheeded. He feels life is very disgusting.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 4.
Do you think Ramesh is happy in the city? Why ?
Answer:
No, I don’t think Ramesh is happy in the city. He wrote a letter to his friend Suresh regretting his busy city life and recollecting his village’s happy life. Ramesh is working in a software company in Hyderabad as a Computer Programmer. He is married and has a child. He hardly finds time to spend with his family members.

Question 5.
What made Ramesh write to Suresh ?
Answer:
A vexed busy city life made Ramesh write to his friend Suresh.
He lost the sweet moments he had spent in his village along with his friend Suresh. The city life is very disgusting. The world remains unheeded. This made Ramesh remember and share their childhood days with his friend. Ramesh wrote to Suresh because he was unable to meet Suresh during his visit to Hyderabad last week.

Project Work:

Question.
Observe any five families in your neighbourhood and draw your conclusions, advantages and disadvantages of living in a joint / nuclear family.
Answer:
I observed five families in my neighbourhood. I came to the conclusion that there are many advantages of living in a joint family instead of living in a nuclear family.
In a joint family there is good support and understanding among all the family members to help one another.
To meet both ends meet, every family member can be a part of the family earnings. They can share rights and responsibilities, so as to improve themselves and their family.
In a nuclear family, if any trouble arises there is none to support. There is no moral support. One has to fight the problems alone. One loses the sweetness of human relations, the care and love.

A Letter to A Friend Summary in English

Ramesh wrote to his friend Suresh that he was unable to meet him when Suresh visited Hyderabad the previous week. He expressed his joy recollecting how they enjoyed in Manikonda village during their childhood days. He informed Suresh that he was working as a computer programmer in a software company in Hyderabad. His wife was working as a system analyst. They used to keep their child at the baby care centre. He said that they were disgusted with their work. They were living like frogs in the well. He recollected his school days. He also recollected his uncle bringing toys and aunt giving new dress to him for Dasara.
He felt sad that he missed the taste of real life.

Glossary:

1. grating : making a rattling sound
2. wrinkled : folded
3. disgusting : disliking strongly
4. unheeded : did not pay attention

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Section – A : Reading Comprehension :

Read the following passage from ‘A Letter to a Friend’.
How happy we were in our school! We used to sit in the same row, did all the work together and took part in the events. I remember how Padmanabhaiah Sir, our class teacher,appreciated us when we got the first prize in District Science Fair. I remember how we went on a picnic to Koil Sagar. There we went boating. Our tour to Srisailam was memorable. Still I remember the green hills full of trees that almost touched the sky!

I remember the roaring of the Krishna River at the dam. There is nothing here! I wonder at my child’s silence. He always sits in front of the computer and plays games, never caring for anyone. I remember the happy moments when our uncle visited us. He brought toys and fruit for us. Our aunt brought me a new dress for Dasara. How we enjoyed Deepavali! Still I hear the sound of crackers, I can see the rockets flying into the sky making the night full of light! Where are those days? My child doesn’t know his uncle or aunt. For him, uncle and neighbour are the same.

Sometimes I think of our childhood days. I think of grandparents, uncles, brothers, sisters …….We missed them. We missed the joy of the family. We missed their company. We are missing many things in this busy life.

Suresh, I don’t know where those gardens have gone, those fairy tales, those fruit, those words of love and affection. We have lost our real life in this unreal world.

Anyhow I am happy that I have found time to write to you. Please come to me. Let’s remember our childhood days of joy.

(Q. 1 – 5) Now, answer the following questions. Each question has four choices. Choose the correct answer and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 5 × 1 = 5 M

Question 1.
Who does ‘we’ refer to in the opening line? ( )
A) Kumar and Shiva
B) Raghu and Mahesh
C) Suresh and Naresh
D) Suresh and Ramesh
Answer :
D) Suresh and Ramesh

Question 2.
Who was Padmanabhaiah?
A) The headmaster
B) The incharge headmaster
C) A clerk
D) The class teacher of the two friends
Answer :
D) The class teacher of the two friends

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 3.
In the line ‘there is nothing here!’ ‘here’ refers to ……..
A) A city
B) A village
C) A town
D) A hamlet
Answer :
A) A city

Question 4.
Deepavali is ………..
A) The festival of colours
B) The festival of crackers
C) The festival of lights
D) The festival of the children
Answer :
C) The festival of lights

Question 5.
Who wrote the letter to whom ?
A) Ramesh wrote the letter to Suresh.
B) Suresh wrote the letter to Ramesh.
C) The teacher wrote the letter to the students
D) Padmanabhaiah wrote the letter to Naresh.
Answer :
A) Ramesh wrote the letter to Suresh.

(Q.6 – 10) Answer the following questions in one or two sentences in your own words. 5 × 2 = 10 M

Question 6.
How did Suresh and Ramesh spend their childhood?
Answer :
Suresh and Ramesh spent their time playing together in their garden happily. They played gilli-danda, hide and seek and kabaddi. They listened to fairy tales narrated by their grandfather. They went for swimming in their local tank every Sunday.

Question 7.
Why did Ramesh’s family move to the city ?
Answer :
Ramesh was educated. He went to the city in search of a well-paid job. So, Ramesh’s family moved to the city.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 8.
What change did you observe in Ramesh ?
Answer :
During his childhood, Ramesh would spend his time playing in the garden and open spaces. But now his life was restricted to the apartment where he had no room to play.

Question 9.
Do you think Ramesh is happy in the city ? Why ?
Answer :
No, I don’t think Ramesh is happy in the city. The reason is, he is leading a very busy life there. He missed the joy of the family.

Question 10.
What made Ramesh write to Suresh ?
Answer :
When Suresh came to the city, Ramesh was unable to meet him because he had a meeting in his office. So, Ramesh wanted to apologise to his friend for his inability to meet him. This made Ramesh write to Suresh.

Read the following poem.

The sun descending in the west,
The evening star does shine;
The birds are silent in their nest.
And I must seek for mine.
The moon like a flower
In heaven’s high bower,
With silent delight
Sits and smiles on the night.
Farewell, green fields and happy grove,
Where flocks have took delight:
Where lambs have nibbled, silent move
The feet of angels bright;

Unseen they pour blessing
And joy without ceasing
On each bud and blossom,
And each sleeping bosom.
They look in every thoughtless nest
Where birds are covered warm;
They visit caves of every beast,
To keep them all from harm:
If they see any weeping
That should have been sleeping,
They pour sleep on their head,
And sit down by their bed.

(Q. 11 – 12) Now, answer the following questions. Each question has four choices. Choose the correct answer and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 2 × 1 = 2 M

Question 11.
The evening star rises when ……..
A) the birds leave their nests
B) it is midnight
C) it is dawn
D) the sun descends in the west
Answer :
D) the sun descends in the west

Question 12.
Here, ‘bower’ represents ………..
A) A potted plant
B) A framework that supports climbing plants
C) A bouquet of flowers
D) A flower vase
Answer :
C) A bouquet of flowers

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

(Q. 13 – 16) Answer the following questions in one or two sentences in your own words. 4 × 2 = 8 M

Question 13.
What does the poet compare the moon to?
Answer :
The poet compares the moon to a flower.

Question 14.
Why do angels come down to the earth?
Answer :
The angels come down to the earth to give blessings and joy.

Question 15.
Why is the birds’ nest described as thoughtless?
Answer :
The birds’ nest is described as thoughtless because the occupants are asleep without any care.

Question 16.
Identify the figure of speech used in the line ‘In heaven’s high bower’.
Answer :
The figure of speech used in the line ‘In heaven’s high bower’ is metaphor.

Section- B : Vocabulary and Grammar :

(Q. 17 – 21) Read the following passage focusing on the parts that are underlined and answer the questions given at the end. Write the answers in your booklet. 5 × 1 = 5 M

Laxman was a hardworking washerman ………. (17). His day always ………… (18) began early. First, he cleaned up his little shack ……….. (19), then he fed the stray ……. (20) dog he had picked up from the street. After that, he have prepared ……….. (21) a small meal for himself.

Question 17.
The plural form of the underlined word is …………
A) men
B) washermen
C) washermens
D) washermans
Answer :
B) washermen

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 18.
The antonym of the underlined word is …………
A) ever
B) never
C) rarely
D) frequently
Answer :
B) never

Question 19.
The meaning of the underlined word is ………….
A) a palace
B) a building
C) a garden
D) a small hut
Answer :
D) a small hut

Question 20.
What part of speech is the underlined word?
A) adjective
B) pronoun
C) noun
D) adverb
Answer :
A) adjective

Question 21.
Replace the underlined part with its correct from.
A) prepare
B) prepares
C) prepared
D) has prepared
Answer :
C) prepared

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

(Q. 22 – 26) Complete the following passage choosing right words from those given below it. Each blank is numbered, and for each blank four choices (A), (B), (C) and (D) are given. Choose the correct answer from these choices and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 5 × 1 = 5 M

Whenever you go trekking or walking ……… (22) a marsh, remember to watch ………… (23) for leeches. Leeches look ………… (24) earthworms but they are a nuisance. They cling ……….. (25) the body of a human being or an animal and (26) blood from it.

22. A) on
B) in
C) with
D) through
Answer :
D) through

23. A) at
B) out
C) but
D) closely
Answer :
B) out

24. A) as
B) like
C) at
D) into
Answer :
B) like

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

25. A) to
B) onto
C) on
D) at
Answer :
B) onto

26. A) take
B) absorb
C) suck
D) release
Answer :
C) suck

(Q. 27 – 31) Read the following passage. Five sentences are numbered. Each numbered sentence has an error. Find the error and write the correct sentences in your answer booklet. 5 × 1 = 5 M

27. ‘Who is that?’ Amma say again. ‘Who is that in a car ?’
28. ‘It’s me,’ Gopi said. ‘I had to come from Thiruvananthapuram.
29. I thought I should drop into seen you, Amma:’
30. ‘What is your Amma? What is her name?
31. Where does she lives ? Is it far from here?”‘No, it is quite near.’
Answer :
27. ‘Who is that ?’ Amma said again.
28. I had to come to Tiruvananthapuram.
29. I thought I should drop in to see you.
30. Who is your Amma?
31. Where does she live?

Section – C : Conventions of Writing :

(Q. 32) Read the following passage carefully and supply the punctuation marks (. , ? ” “) and capital letters, wherever necessary. Also correct the spelling of the underlined word. 5 M
so boss, he whispered. They acepted him placidly and he fetched some hay for each cow and then got the milking pail and the big milk cans
Answer :
“So, boss,” he whispered. They accepted him placidly and he fetched some hay for each cow and then got the milking pail and the big milk cans.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Section – D : Creative Writing :
(Question – 33) :

A) Observe the following picture and write 10-12 sentences about it. 12 M

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend 1

Answer :
A young boy with his Mother at Market :
This is a picture of a fruit market. There are two fruit stalls. A young boy is at the first fruit stall. It is filled with fresh pineapples. The shopkeeper is involved in business. A balance is hanging down in the front of the stall. It seems that the lady bought some fruit and is walking towards the next stall asking her son to collect the remaining amount from the vendor. He is now collecting the same from the vendor. The second stall has mangoes and a balance to weigh them. The shopkeeper of the next stall is eagerly waiting for the customer. He is expecting that the lady will make a purchase.

(OR)

B) The school going teenagers of today can be seen talking and playing on cell phones for hours together in buses, on bikes while riding, at colleges, schools, on roads etc. Thus, students are wasting their precious time and neglecting their studies and sometimes even risking their lives and others’ lives also due to accidents.
You feel it is a bad habit.
Now, write a letter to the editor of the newspaper on the disadvantages of unnecessary use of mobiles. Give a few suggestions on controlling the usage of mobiles. You may use the following hints.

  • parents supervision should be there.
  • time limit
  • schools and colleges should be treated as ‘no mobile zones’.
  • heavy fine on use of mobiles on school / college campuses.

Answer :
XXXX,
D. No. 4-9,
Vanasthalipuram,
Hyderabad.
Dt: XX.XX.XXXX
The Editor,
The Hans India,
Hyderabad.
Sub : Disadvantages of unnecessary use of mobiles by students.
Sir,
I am a resident of Vanasthalipuram, Hyderabad. I am a regular reader of your august newspaper. Through your reputed daily, I would like to draw the attention of the authorities concerned towards disadvantages of unnecessary use of mobiles by students.

Today’s school going students are wasting their precious time in talking and playing games on cell phones for hours together in buses, on bikes while riding, at colleges, schools, on roads etc. It is due to the mobiles that students are neglecting their studies and sometimes even risking their lives and others’ lives also in accidents.

Parents should supervise their children properly and guide them towards the right path. Limited time should be spent on using mobiles. Cell phones should be banned at schools and colleges. In case a student uses a mobile in school or college campus, he or she should be fined heavily.

I hope this column would awaken the students and motivate them towards their dream. Thanking you, Yours truly,
Prakash.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

(Question – 34) :

A. Imagine you are the headmaster of Z. P. High School. Independence Day is coming up. Now, prepare a notice on the occasion of this historic event for your school notice board. 8 M
Answer :

Z. P. HIGH SCHOOL, RAJAPETA
NOTICE

Date : XX.XX.XXXX

INDEPENDENCE DAY CELEBRATIONS

All the staff members and students are hereby informed that the 68thIndependence Day celebrations begin at our school at 7: 00 a . m. on 15 th August.
The programme is as follows :
1. Students assemble at 7:00 a.m.
2. Flag hoisting at 7: 15 a.m.
(by Sri Venkaiah, a veteran freedom fighter)
3. Speeches by students and teachers
4. Prize distribution
5. Cultural activities
6. Sweet distribution
7. Speech by the Chief Guest
8. Vote of Thanks by
Mr. Rajesh, English teacher

Sd/-
Sundhar
SUNDAR
(Headmaster)

(OR)

B. Design a poster highlighting preventive measures of earthquakes.
Make use of the following points in your answer:

  • What the poster is about (topic)
  • Layout
  • Who made the poster

Answer :

Earthquakes
The Deadliest Hidden Enemies of Man.

You cannot stop them; You cannot foretell them
But when they come, what should be done?

Take refuge in a corner of the room where you are.

  • Keep away from a building if you are outside in open.
  • If you are sitting at a table, immediately get under it.
  • Keep away from electrical poles or live wires.

Issued in public interest by : Lion Club, Sardar Patel Road, Bathinda.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Additional Exercises :

Section – A : Reading Comprehension
(Questions 1 – 10)

EXERCISE – 1

Read the following passage from “The Tattered Blanket”.

‘Do you know my son, Gopi ?’ Amma asked him. ‘He is in Delhi… a Government officer. He has Kesariyogam…. He draws a salary of two thousand five hundred rupees. Do you know him ?
“Yes, I know him.”
“Tell him to send me a blanket. There is a cold mist in the mornings. If I catch cold it doesn’t leave me for a long time. Tell him to send a blanket, won’t you ? A red one. I had a blanket, the one he brought for me when he was studying in Madras. It is all tattered now, just a ball of knotted yarn. Tell him to send me a red blanket, will you ?” ‘I’ll tell him’, he nodded.
‘Please don’t forget to tell him. The mist is not good for me. I think I’ll stretch myself out for a bit. I have been sitting too long in the armchair. I have a pain in the neck’.
Gopi’s sister put Amma to bed and came back to the veranda.
‘You didn’t come to see Amma, did you ?’
‘Delhi is too expensive. You know I have four children to look after now. I can’t make both ends meet with my salary. And one has to keep up one’s status. It will be a great help if I can raise some money by selling my share of the family property. I came to talk it over with you.’
‘You’ll sell your land and go away with the money. I know you won’t come here anymore after that.’
‘Don’t say that. I’ll come when I get time.’
‘Your time!’

(Q. 1 – 5) Now, answer the following questions. Each question has four choices. Choose the correct answer and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 5 × 1 = 5 M

Question 1.
Who serves as a Government officer in Delhi ?
A) Amma
B) Gopi
C) Kamala
D) Vimala
Answer :
B) Gopi

Question 2.
Who is ‘I’ in the line – “I’ll come when ‘I’ get time’?
A) Gopi
B) Ramesh
C) Kamala
D) Suresh
Answer :
A) Gopi

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 3.
‘Mist’ means ………
A) Ice
B) Snow
C) Fog
D) Rain
Answer :
C) Fog

Question 4.
What type of son is Gopi?
A) An irresponsible son
B) A responsible son
C) An ideal son
D) A true son
Answer :
A) An irresponsible son

Question 5.
The cost of living in Delhi is ………
A) expensive
B) very expensive
C) so expensive
D) too expensive
Answer :
D) too expensive

(Q.6 – 10) Answer the following questions in one or two sentences in your own words. 5 × 2 = 10 M

Question 6.
The mother could not remember Gopi. Do you think Gopi remembered his mother? What does it suggest ?
Answer :
Gopi did not remember his mother. He came to see her after five years. The purpose of his visit was to ask his sister to sell his share of property for getting money. It suggests that Gopi wants money but not human relationships.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 7.
Why did Amma want a blanket ?
Answer :
Amma wanted a blanket because there was a cold mist in the mornings. Moreover, her old blanket was tattered.

Question 8.
Explain the expression ‘make both ends meet’.
Answer :
The expression ‘make both ends meet’ means to earn just enough money.

Question 9.
Why did Gopi visit his mother ?
Answer :
Gopi visited his mother for his share of property as the cost of living in Delhi was too high. His salary of two thousand five hundred rupees was not enough to take care of his family.

Question 10.
If you were Gopi’s sister, how would you respond to his behaviour?
Answer :
If I were Gopi’s sister, I would express my anger over his selfish attitude. I would never allow him to sell his share of property.

EXERCISE – 2

Read the following passage from “A Letter to a Friend”.
This is Ramesh. I apologise for not meeting you during your visit to Hyderabad last week. Unfortunately, I had a meeting in my office. I remember how we enjoyed our childhood days in Manikonda village. Every day we played together in our garden. Our family was very big. There were twelve members in our family. I remember how we played in the moon light.0ur grandma used to give us fruits and biscuits. Our grandpa used to tell us fairy tales, about the princes, warriors and the village boys…….

Now I am working at Microsoft, a software company, Hyderabad, as a Computer Programmer. I am married and we have a child. My wife works at Dell, Hyderabad as a System Analyst. You know city life is quite busy. We start in the morning; leave our child at the baby care centre and come back in the evening with faded faces. We hardly find time to sit together. How disgusting! We work with computers, think like computers and live like computers. We have forgotten our family.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

(Q. 1 – 5) Now, answer the following questions. Each question has four choices. Choose the correct answer and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 5 × 1 = 5 M

Question 1.
Who wrote this letter?
A) Ramesh
B) Paramesh
C) Naresh
D) Suresh
Answer :
A) Ramesh

Question 2.
Who had a meeting?
A) Suresh
B) Lokesh
C) Rajesh
D) Ramesh
Answer :
D) Ramesh

Question 3.
The meaning of the word ‘apologise’ is ………
A) to say thanks
B) to request
C) to say sorry
D) to blame
Answer :
C) to say sorry

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 4.
Ramesh has …….
A) two children
B) one child
C) three children
D) many children
Answer :
B) one child

Question 5.
Where is Ramesh living now?
A) In Delhi
B) In Mumbai
C) In Chennai
D) In Hyderabad
Answer :
D) In Hyderabad

(Q.6 – 10) Answer the following questions in one or two sentences in your own words. 5 × 2 = 10 M

Question 6.
Who is the letter addressed to ?
Answer :
The letter is addressed to Suresh.

Question 7.
How is Ramesh related to Suresh ?
Answer :
Ramesh and Suresh are childhood friends.

Question 8.
Why was Ramesh unable to meet his friend ?
Answer :
Ramesh was unable to meet his friend because he had a meeting in his office.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 9.
How many members are there in Ramesh’s family now ?
Answer :
There are three members in Ramesh’s family now.

Question 10.
What is Ramesh’s wife?
Answer :
Ramesh’s wife works as a System Analyst at Dell, Hyderabad.

EXERCISE – 3

Read the following poem.

I cannot remember my mother, only sometime in the midst of my play a tune seems to hover over my playthings, the tune of some song that she used to hum while rocking my cradle.
I cannot remember my mother, but when in the early autumn morning the smell of the shiuli flowers floats in the air, the scent of the morning service in the temple comes to me as the scent of my mother.
I cannot remember my mother, only when from my bedroom window I send my eyes into the blue of the distant sky, I feel that the stillness of my mother’s gaze on my face has spread all over the sky.
– Rabindranath Tagore

(Q. 1 – 5) Now, answer the following questions. Each question has four choices. Choose the correct answer and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 5 × 1 = 5 M

Question 1.
What did the poet’s mother do while rocking the cradle?
A) Dance
B) Fight
C) Sing with closed lips
D) Cry
Answer :
C) Sing with closed lips

Question 2.
Which season is mentioned in the poem ?
A) Summer
B) Winter
C) spring
D) Autumn
Answer :
D) Autumn

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 3.
Pick out the pair of rhyming words.
A) Mother – gaze
B) my – sky
C) only – on
D) used – cradle
Answer :
B) my – sky

Question 4.
The meaning of the word ‘scent’is
A) Flower
B) Sweet
C) Perfume
D) Unpleasant smell
Answer :
C) Perfume

Question 5.
What floats in the air?
A) Shiuli flowers
B) The scent of the shiuli flowers
C) The scent of the rose flowers
D) The scent of the morning service
Answer :
B) The scent of the shiuli flowers

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

(Q.6 – 10) Answer the following questions in one or two sentences in your own words. 5 × 2 = 10 M

Question 6.
How does the poet feel the presence of his mother?
Answer :
The poet feels his mother’s presence in whatever he does and wherever he goes. He feels her presence when he is playing and when the scent of the shiuli flowers comes floating in the air. He also feels the stillness of his mother’s gaze when he looks at the blue sky.

Question 7.
What do you understand from the statement – ‘I cannot remember my mother’?
Answer :
The statement – ‘I cannot remember my mother’ tells us that the poet is unable to recall the exact face or the features of his mother because she passed away when the poet was very young.

Question 8.
Does the poem convey sadness? If yes, pick out the suggestive expressions.
Answer :
The poem conveys sadness. The expression – ‘I cannot remember my mother’ repeated in every stanza tells us that the poet is so sad that he does not remember his mother and he misses her a lot.

Question 9.
We all love our mother, don’t we? We love her because of certain qualities. Think and write about her qualities.
Answer :
A mother has unconditional love for her child. She loves her child without expecting anything in return. She is always there to take care of the child and always works for his physical and mental well being. She makes many sacrifices for her child.

Question 10.
Why is the mother great?
Answer :
The mother is great because she works 24 / 7 with no breaks. Her job requires wisdom, intelligence, patience, skill, physical labour and strength.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Additional Exercises :
(Questions 11 – 16)

EXERCISE – 1

Read the following passage.

All the housewives who went to the Kalpatharn supermarket in Bangalore had one great ambition: to be lucky customer who did not have to pay for her shopping. For this was what the notice just inside the entrance promised. It said, “Remember, once a week, one of our customers gets free goods. This may be your lucky day!”

For several weeks Mrs. Batliwala hoped, like many of her friends, to be the lucky customer. Unlike her friends, she never gave up her hope. Her kitchen was full of things which she did not need. Her husband failed to dissuade her. She dreamed of the day when the manager of the super market would approach her and say : “Madam, this is your lucky day. Everything in the basket is free.”

One Saturday morning, Mrs. Batliwala finished her shopping and left the super market. But soon she discovered that she had forgotten to buy powder tea. She rushed back, got the tea and went towards the cash-desk. As she did so, she saw the manager of the supermarket come up to her.

“Madam,” he said holding out his hand, “I want to congratulate you! You are our lucky customer and everything you have in your basket is free!”

(Q. 11- 12) Now, answer the following questions. Each question has four choices. Choose the correct answer and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 2 × 1 = 2 M

Question 11.
The housewives who went to the super market were
A) rich
B) hopeful
C) lucky
D) greedy
Answer :
B) hopeful

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 12.
Mrs. Batliwala’s friends felt
A) that she would certainly win the free offer
B) that she would never win the free offer
C) that they would each win the free offer
D) that they would never win the free offer
Answer :
C) that they would each win the free offer

(Q. 13- 16) Answer the following questions in one or two sentences in your own words. 4 × 2 = 8 M

Question 13.
Why did the manager hold out his hand ?
Answer :
The manager of the supermarket held out his hand in order to congratulate the lucky customer Mrs. Batliwala. She was the lucky winner of that week.

Question 14.
What did Mr. Batliwala want ?
Answer :
Mr. Batliwala wanted his wife to stop buying useless things.

Question 15.
Why did Mrs. Batliwala rush back ?
Answer :
Mrs. Batliwala rushed back to get tea because she discovered that she had forgotten to buy tea powder.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 16.
What message does the writer want to convey through this passage ?
Answer :
The writer wants to convey the message that greed brings grief and don’t expect anything for which you did not work.

EXERCISE – 2

Read the following poem.

I build walls
Walls that protect,
Walls that shield,
Walls that say I shall not yield
Or reveal
Who I am and how I feel.
I build walls
Walls that hide,
Walls that cover what’s inside,
Walls that stare or smile or look away,
Silent flies,
Walls that even block my eyes
From the tears I might have cried.

I build walls
Walls that never let me
Truly touch
Those I love so very much.
Walls that need to fall!
Walls mean to be fortresses
Are prisons after all.

(Q. 11 – 12) Now, answer the following questions. Each question has four choices. Choose the correct answer and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 2 × 1=2 M

Question 11.
The poet uses “Walls” as a
A) Metaphor
B) Alliteration
C) Simile
D) Personification
Answer :
D) Personification

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 12.
The expression ‘silent lies’ in the second stanza implies
A) Walls make one hide one’s true feelings
B) Walls lie silently around all of us
C) Walls are silent
D) Walls are liars
Answer :
A) Walls make one hide one’s true feelings

(Q. 13 – 16) Answer the following questions in one or two sentences in your own words. 4 × 2=8 M

Question 13.
Why is it not a good idea to have these ‘walls’?
Answer :
It is not a good idea to have these ‘walls’ because they act as a prison.

Question 14.
Walls built to protect us ultimately turn into a prison. What is it a good example of ?
Answer :
Walls built to protect us ultimately turn into a prison is a good example of paradox.

Question 15.
What are the walls in the poem made of ?
Answer :
The walls in the poem are made of hidden feelings and thoughts.

Question 16.
What happens when walls act as a protection ?
Answer :
When walls act as a protection they surrender to strong feelings.

EXERCISE – 3

Study the table carefully.
Subjects

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend 2

(Q. 11 – 12) Now, answer the following questions. Each question has four choices. Choose the correct answer and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 2 × 1 = 2 M

Question 11.
How many marks did Gouri score in English ?
A) 150
B) 62
C) 75
D) 78
Answer :
C) 75

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 12.
Who secured the highest score in Maths ?
A) Ankita
B) Bakul
C) Himani
D) Deepali
Answer :
B) Bakul

(Q. 13 – 16) Answer the following questions in one or two sentences in your own words. 4 × 2 = 8 M

Question 13.
What does the above table show ?
Answer :
The above table shows the percentage of marks obtained by different students in different subjects.

Question 14.
Who got better marks in Biology – Chaitanya or Himani?
Answer :
Himani got better marks (72) in Biology.

Question 15.
In which subject(s) did Gauri score the lowest marks ?
Answer :
Gouri scored the lowest marks in Hindi and Maths.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 16.
How many marks did Deepali score in Physics and Chemistry together?
Answer :
Deepali scored 135 marks in Physics and Chemistry.

Section – B : Vocabulary and Grammar

(Questions 17 – 21)

Read the following passages focusing on the parts that are underlined and answer the questions given at the end. Write the answers in your answer booklet. 5 × 1 = 5 M

EXERCISE – 1

For many of us, school holidays are the happiest ……… (17) time of the year. No exams, no teachers, yes ……….. (18) books, no lessons, no classes! But where ……… (19) if you didn’t have a school to go to? In many places around a ……… (20) world, poor children, especially girls, cannot ……… (21) attend school.

Question 17.
The comparative degree of the underlined word is
A) happy
B) happily
C) happier
D) happyer
Answer :
C) happier

Question 18.
Replace the underlined word with a suitable word.
A) new
B) no
C) knew
D) old
Answer :
B) no

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 19.
Replace the underlined word with a suitable word.
A) what
B) who
C) whose
D) when
Answer :
A) what

Question 20.
Rewrite the underlined word with a suitable article.
A) an
B) no article
C) the
D) zero article
Answer :
C) the

Question 21.
The short form of the underlined word is
A) canot
B) can’t
C) could not
D) couldn’t
Answer :
B) can’t

EXERCISE – 2

Days passed, and the tea pluckers which (17) walked past their home always had reports about the panther. It had been seen near the workshop (18). The previous night, it was heard whimpering near the cattle shed of the school headmaster (19). Yet, no dogs disappeared (20), nor were any cattle attacked. That was a mystery (21).

Question 17.
Replace the underlined word with a suitable word.
A) whom
B) whose
C) those
D) who
Answer :
D) who

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 18.
The underlined sentence can also be expressed as
A) It was seen near the workshop.
B) The people had seen it near the workshop.
C) The people were seeing it.
D) The people have seen it.
Answer :
B) The people had seen it near the workshop.

Question 19.
The underlined word is a
A) compound noun
B) compound adjective
C) compound preposition
D) complex noun
Answer :
A) compound noun

Question 20.
The prefix of the underlined word is ……
A) ed
B) appear
C) dis
D) mis
Answer :
C) dis

Question 21.
The synonym of the underlined word is ……
A) fact
B) file
C) secret
D) celebration
Answer :
C) secret

EXERCISE – 3

My grandfather (17) died on the day I was born, so I don’t (18) remember him at all. He is (19) a scientist studying climate change. Although my grandfather was studying the slow effects of climate change, he died from (20) one of its effects. The rest (21) of my family was at the hospital waiting for me to be born.

Question 17.
The feminine gender of the underlined word is …..
A) grandfathers
B) grandchild
C) grandmother
D) grandparents
Answer :
C) grandmother

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

Question 18.
The full form of the underlined word is …..
A) does not
B) doesn’t
C) didn’t
D) do not
Answer :
D) do not

Question 19.
The correct be form of the underlined word is ……
A) am
B) was
C) were
D) has
Answer :
B) was

Question 20.
The part of speech of the underlined word is ….
A) noun
B) preposition
C) pronoun
D) adjective
Answer :
B) preposition

Question 21.
The synonym of the underlined word is …..
A) relaxed
B) free
C) remaining
D) entire
Answer :
C) remaining

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

(Questions 22 – 26)

Complete the following passage choosing the right words from those given below it. Each blank is numbered, and for each blank four choices (A), (B), (C) and (D) are given. Choose the correct answer from these choices and write (A), (B), (C) or (D) in your answer booklet. 5 × 1 = 5 M

EXERCISE – 1

John Amos is a salesman. He …… (22) from door to door selling vacuum cleaners.
On his first day of work, he decided to sell his goods by ……. (23) on the doors of a private housing area.
“My first customer,” he thought as he ……. (24) the doorbell of the first house. A middle aged woman ………. (25) curlers in her hair opened the door. John began to ……….. (26) who he was and the product he was selling. The next minute, the door was slammed shut.

22. A) gone
B) go
C) goes
D) going
Answer :
C) goes

23. A) knocking
B) breaking
C) opening
D) closing
Answer :
B) breaking

24. A) press
B) presses
C) pressed
D) pressing
Answer :
C) pressed

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

25. A) from
B) with
C) besides
D) at
Answer :
B) with

26. A) explained
B) explains
C) explaining
D) explain
Answer :
D) explain

EXERCISE – 2

Going to parties can be fun and enjoyable. If you are invited to a party, do call your host up early to …….. (22) him whether you will be able to attend. If you want to ……….. (23) along someone who has not been invited along with you, you should ask for ………. (24) first. Remember to ……. (25) appropriately for the party. You will stick out like a …….. (26) thumb if you are dressed formally whereas everyone else is in T-shirt and jeans. If you are not sure of what to wear, do ask your host.

22. A) inform
B) indicate
C) invite
D) insult
Answer :
A) inform

23. A) take
B) carry
C) bring
D) acompany
Answer :
C) bring

24. A) invitation
B) attention
C) permission
D) situation
Answer :
C) permission

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

25. A) eat
B) dress
C) drink
D) welcome
Answer :
B) dress

26. A) sour
B) soar
C) sore
D) soul
Answer :
C) sore

EXERCISE – 3

Someone knocked on my door one night when I was reading. I opened the door and came face to …… (22) with a strange man. He was ……… (23) a pair of black spectacles and a tuxedo, ………. (24) was rather unusual, especially in this warm climate. In his ……… (25), he held a cane. It occurred ………. (26) me that I had seen this man before but I could not recall when or where.

22. A) head
B) face
C) top
D) bottom
Answer :
B) face

23. A) wearing
B) keeping
C) putting
D) looking
Answer :
A) wearing

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

24. A) who
B) whom
C) which
D) those
Answer :
C) which

25. A) brain
B) hand
C) wrist
D) mouth
Answer :
B) hand

26. A) for
B) to
C) with
D) from
Answer :
B) to

(Questions 27-31)

Read the following passages. Five sentences are numbered. Each numbered sentence has an error. Find the error and write the correct sentences in your answer booklet. 5 × 1=5 M

EXERCISE – 1

I remember the happy movement …….. (27) when our uncle visited us. He brought toys and fruit to us. …….. (28) Our aunt brought me a new dress for Dasara. Why …….. (29) we enjoyed Deepavali! Still I hear the sound of crackers, I can see the rockets flying into the sky making the night full of bright! …….. (30) Where are those days ? My child don’t …….. (31) know his uncle or aunt. For him, uncle and neighbour are the same.
Answer :
27. moments
28. for
29. How
30. light
31. doesn’t

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

EXERCISE – 2

Now I am working in ……. (27) Microsoft, a software company, Hyderabad, as a Computer Programmer. I am marriage ……. (28) and we have a child. My wife works at Dell, Hyderabad as a System Analyst. You know city life is quite lazy ……… (29). We start in the morning; leaving …….. (30) our child at the baby care centre and come back in the evening with faded faces. We hardly find time to sit together. How disgust. ……. (31) We work with computers, think like computers and live like computers. We have forgotten our family.
Answer :
27. at
28. married
29. busy
30. leave
31. disgusting

EXERCISE – 3

‘Amma is often like this this ……. (27) days. She don’t ……. (28) recognize anybody,’ Gopi’s sister explained. ‘But sometime …….. (29) her memory is quite sharp. Then she asks me if you have sent any letter. I tell her everything is fine from …….. (30) you, Vimala and the kids. What is the point of telling her that you haven’t written for as …….. (31) year? Poor thing! I wouldn’t dream of making her unhappy.’
Answer :
27. these
28. doesn’t
29. sometimes
30. with
31. a

EXERCISE – 4

I cannot remembered (27) my mother, but when at $(\mathbf{2 8}$ ) the early autumn morning the smell of the shiuli flowers float (29) in the air, the scent (30) the morning service in the temple come (31) to me as the scent of my mother.
Answer :
27. remember
28. in
29. floats
30. of
31. comes

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

EXERCISE – 5

I remember Why (27) we played gilli-danda, hide and seek and kabaddi. We went for swimming in our local tank on (28) every Sunday. Here we live in a (29) apartment where there is no room to play. Our flat are (30) our world, just like a well for a frog! (The world remains unheed (31.)
Answer :
27. how
28. every Sunday 29. an
30. is
31. unheeded

Scetion – C: Conventions of Writing

(Question 32)

Read the following passages carefully and supply the punctuation marks (., ! ? ” “) and capital letters, wherever necessary. Also correct the spellings of the underlined words. 5 × 1 = 5 M

EXERCISE – 1

now, ladies and gentlemen, said the magician, having shown you that the cloth is absolutely empty I will proced to take from it a bowl of gold fish.”
Answer :
“Now, ladies and gentlemen,” said the magician, “having shown you that the cloth is absolutely empty, I will proceed to take from it a bowl of gold fish.”

EXERCISE – 2

The fourth man said I noticed that those footprints were not only smaller but depper and so i concluded that the woman was pregnant
Answer :
The fourth man said, ‘I noticed that those footprints were not only smaller but deeper and so I concluded that the woman was pregnant.’

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

EXERCISE – 3

‘I will try to come’ said Hiramantota. And I have one favour to ask you. will you allow me to carry back to my master a speciman of the fruit of immortality which grows in these forests?
Answer :
‘I will try to come,’ said Hiramantota. ‘And I have one favour to ask you. Will you allow me to carry back to my master a specimen of the fruit of immortality which grows in these forests?’

Section – D : Creative Writing (Discourses)

(Question – 33)

A) Read the following poem:
If a tree could talk, what would it say?
“Don’t chop me down, just walk away.”
If a river could talk, what would it say?
“Don’t dump in trash, throw it away.”
If the air could talk, what would it say?
“The factories must learn to keep smoke away.”
If the animals could talk, what would they say?
“Help us to live, we wish to stay.”
If the Earth could talk, what would it say?
“Protect me by making every day Earth day!
Now choreograph the above poem. While writing the choreography script keep the following details. 12 M

Title
Theme
Instances of the theme
Locations
Characters involved
Sequence of actions
Answer:
Title of the poem : IF A TREE COULD TALK

Themes of the poem :
1) The plight of natural things
2) The appeal made by natural resources

Instances :
1) The tree pleads the wood cutter not to chop it down and just walk away.
2) The river requests mankind not to dump trash in it and throw it away.
3) The air appeals to factories that they must learn to keep smoke away.
4) The animals beg hunters to help them to live as they wish to stay.
5) The earth urges mankind to protect her by making every day, Earth day.

Setting : Forest, river, factories, earth, tree, animals, air, mankind
Sequence of actions :
Scene-1 :
The chorus enters the stage and creates the atmosphere of a forest.
A wood cutter is seen with an axe in his hand.
The tree pleads him not to chop it down and just walk away.
Scene -2 :
The chorus enters the stage and creates the atmosphere of a river.
A worker is seen with a bin of trash.
The river requests him not to dump in trash and throw it away.
Scene – 3
The chorus enters the stage and creates the atmosphere of pollution in the surroundings of factories.
A lot of smoke mixes with the air.
The air appeals to factories that they must learn to keep smoke away.
Scene -4
The chorus enters the stage and creates the atmosphere of a jungle.
A hunter is seen with a deadly weapon.
The animals beg the hunter to help them to live as they wish to stay.
Scene -5
The chorus enters the stage and creates the visual image of the earth.
People are seen destroying the ozone layer.
The earth urges mankind to protect her by making every day, Earth day.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

(OR)

B. Look at the picture given below that shows children crossing a stream to attend school during flood.
TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend 4
Write a news report on the picture.
Answer :
Flood poses problem to school kids
(Pooja Mehra)
Alampoor, 20th November, 20XX: The incessant rain lashed Alampoor. As a result, the Tungabadra River has swollen. One of the sides of the strong reservoirs collapsed due to the power of the water. So the storage water gushed out of it into the village. The whole village was submerged under filthy rain water. The flood water blocked all the streets.

There was flood even after the heavy rain. But three school kids are least worried about the flood. In an attempt to reach school which is across the stream, they have made a small boat to cross the stream and reach school. But the terrible thing is, they are too small to understand the danger in crossing the water body. Anyway, they got a boat and are sitting on the boat too uncomfortably. Moreover, they are carrying heavy bags on their back which is not at all advisable. They are unable to look at the path ahead of them. It is too tough for them to ride. However, they are riding on and reaching the bank. They have been managing to attend school on the boat for the past two days. The innocent children’s life is at risk. Anything can happen to them at any time. They are living very dangerously.

The collector said that the state Government has already taken necessary immediate measures to redress the situation. He added that some special boats will be arranged for the students to attend their school without any difficulty. But such signs are not visible in the village.

The people of the flood-affected village are living in the grip of fear. All the parents are concerned about the safety of their children whom they love very much. The flood affected victims are eagerly waiting for instant and timely help from the Government and also welfare organisations.

TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend

(Question – 34)

A. Design a poster on the prevention of ‘pollution’. 8 M
Answer:
TS 8th Class English Guide Unit 1C A Letter to a Friend 3

(OR)

B. Read the following information about Rabindranath Tagore, the Nobel Prize recipient. Now write a biographical sketch of Tagore.
Points to be covered : Details of the person
Date and place of birth : rich and cultured family at Jorasanko in
Kolkata – May 7, 1861
Parents : Maharshi Debendranath Tagore and Sarada Debi
Versatile qualities : writer, painter, poet, philosopher, novelist, educationist, singer, storywriter, essayist
Notable works : Geetanjali, Rabindra Sangeet, Amar Shonar Bangla, Ghare -Baire
Notable awards : Nobel Prize in literature
Demise : 7 August, 1941 in Kolkata
Answer :
Rabindranath Tagore :
Rabindranath Tagore was born in a rich and cultured family at Jorasanko in Kolkata on May 7, 1861. His parents were Maharshi Debendranath Tagore and Sarada Debi. He began writing poems from his very childhood. He was a writer, painter, poet, philosopher, novelist, educationist, singer, story writer, essayist and what not. His important works include Geetanjali, Rabindra Sangeet, Amar Shonar Bangla and Ghare -Baire. The National Anthem of India, Jana Gana Mana, was composed by this patriotic poet. In 1913, Rabindranath Tagore was awarded the Nobel Prize in literature for English version of “Geetanjali”. This great personality passed away on 7 August, 1941 (aged 80) in Kolkata.

TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem)

Telangana SCERT 8th Class English Guide Telangana State Unit 1B My Mother (Poem) Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem)

I cannot remember my mother,
only sometime in the midst of my play
a tune seems to hover over my playthings,
the tune of some song that she used
to hum while rocking my cradle.
I cannot remember my mother,
but when in the early autumn morning
the smell of the shiuli flowers floats in the air,
the scent of the morning service in the temple
comes to me as the scent of my mother.
I cannot remember my mother,
only when from my bedroom window I send my
eyes into the blue of the distant sky,
I feel that the stillness of my mother’s gaze
on my face has spread all over the sky.

– Rabindranath Tagore

Questions and Answers:

Question 1.
How does the poet feel the presence of his mother?
Answer:
The poet Rabindranath Tagore feels the presence of his mother as if she were still staying with him showing her great love and care. He says that he feels the presence of his mother when he is playing and listening to a tune hovering over his play things. He remembers the humming of his mother while she was rocking the cradle.

He also says that in the early autumn morning as the smell of shiuli flowers floats in the air, he remembers his mother’s presence in the scent of the morning service in the temple. He feels the presence of his mother while peeping through the window into the distant sky. He feels his mother’s gaze on his face has spread all over the sky. He depicts his mother’s existence through beautiful imageries which he experienced in his childhood days.

TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem)

Question 2.
What do you understand from the statement – ‘I cannot remember my mother’?
Answer:
Tagore’s mother died when he was young. Here he expresses his inability to actually recall the face or the features of his mother. He could only imagine her presence in a tune, fragrance etc.

Question 3.
Does the poem convey sadness? If yes, pick out the suggestive expressions.
Answer:
Yes, the poem conveys sadness. Expressions suggesting sadness are :

  1. I cannot remember my mother
  2. Stillness of my mother’s gaze has spread all over the sky
  3. I send my eyes into the blue of the distant sky

Question 4.
What imagery do you find in each stanza? To which sense does it appeal to you?
TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem) 1
Answer:

Stanza Images

Sense it appeals to

1. Mother rocking the cradle and singing a song ears
2. The smell of shiuli flowers
The scent of morning service in the temple
The scent of his mother
nose
3. Stillness of his mother’s gaze, spreading all over the sky eyes

Question 5.
Read the poem ‘My Mother’ again and complete the table.
TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem) 2
Answer:

Questions  Stanza – 1 Stanza – 2

Stanza – 3

Who are the persons involved? mother and child mother and a son mother and a man (the grown up child)
Where does the action take place? play ground temple bedroom
What is the mother associated with? hum scent gaze
What is the theme? mother’s care and love mother’s devotion mother’s memory

Question 6.
We all love our mother, don’t we? We love her because of certain qualities. Think and write about her qualities.
Answer:
Mother is everything to a child. She is such a great person who shows her care and love towards her children forever. Even God is next to mother. There is a saying which means, “As God is unable to attend to all the needs of man, he has created mother”. Mother sacrifices her life for the prosperity of her children. She always loves and takes care of her children till her last breath.
A mother has the qualities of patience, love, affection, and care.

TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem)

Question 7.
How would you choreograph the first stanza? (Group work)
TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem) 3
a) What settings do you arrange?
Answer:
Mother humming a song rocking the cradle.

b) What are the characters and their actions?
Answer:
Mother – singing at the cradle.
Baby – lying in the cradle.
Children – playing in the ground.

c) What is the sequence of actions?
Answer:
1. Play ground and cradle scene 2. Temple scene 3. Bed room in the house and sky.

Stanza Action of the main character Action of the supporting characters
1 Mother – rocking the cradle The supporting team/characters sing a tune rocking the cradle.
2 Mother – visiting temple The supporting team/characters offer the shiuli flowers to God.
3 The poet stands at the window of his bed room and looks into the blue of the distant sky. The mother character appears as she is looking down at him lovingly.

Each group may choreograph different stanzas of the poem.

My Mother (Poem) Summary in English

Through the poem ‘My Mother’ the poet Rabindranath Tagore explains the mother’s love and the poet remembering his mother.
He remembers his mother forever.
He says that he remembers his mother when he is playing and listening to a tune hovering over his play things. He remembers humming of his mother while she was rocking the cradle.
He remembers his mother’s existence in the scent of shiuli flowers in the morning service in the temple. He remembers his mother peeping through the window into the distant sky. He feels his mother’s gazing on his face spreading all over the sky. He depicts his mother’s existence through beautiful imageries from his childhood days in association with his mother.

TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem)

About the Author:

Rabindranath Tagore (1861-1941) is popularly known as Vishwa Kavi and Gurudev. He was the founder of Shantiniketan, an experimental school. He was awarded the Nobel Prize in literature for his ‘Gitanjali’, the Song of Offerings. Each of his poems reflects Indian vision and love towards his Mother Land. He is considered the Voice of Indian Heritage and Spiritualism.

Glossary:

1. hover (v) : remain in the air
2. shiuli (n) : small, white or orange flowers that bloom in autumn
3. scent (n) : perfume/good smell

Additional Meanings :

4. midst : in the middle-centre
5. humming : singing without opening mouth
6. floating : moving easily through air
7. gaze : look at something or some one for a long time
8. autumn : season of the year when trees shed leaves
9. rocking : swinging
10. service : (here) prayer

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Telangana SCERT 8th Class English Guide Telangana State Unit 1A The Tattered Blanket Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Pre-Reading :

Look at the pictures and answer the questions that follow.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket 1

Question 1.
What do you observe in the pictures?
Answer:
There are two families in the picture. Picture A shows a nuclear family. There are parents and two children in the picture.
Picture B shows a joint family. There are grand parents, parents, uncles and aunts and their children in the picture.

Question 2.
What type of families do we find in our present society ? Why ?
Answer:
In our present society, we find nuclear families because relationships are not being given all that importance.
Oral Discourse Debate – “Small families are happy families.”
Answer:
Speaker – 1 : Respected Chairperson, honourable judges and dear friends. I feel honoured to speak for the motion, “Small families are happy families”. There are two types of families. They are 1. Small families and 2. Joint families. When a family has more members, the sole breadwinner has to do lots of work in order to provide all the requirements to everybody in the family. But in a small family, we don’t have this issue. So, I strongly feel that small families are no doubt happy families.

Speaker – 2: Respected Chairperson, honourable judges and dear friends. My knowledgeable friend is looking at one side of the picture. I am sure that when the responsibility of doing job is shared by all the members of the family, financial problems will be solved. In a joint family, there is a great scope of sharing our feelings with our cousins, uncles, aunts etc. This will ease our stress. So, I vote for the joint families.

Speaker-1 : You know, our parents are the ideal persons to understand and clear our problems. If needed, why can’t we share our feelings with our parents and siblings? A small family, of course, is a true family especially in this present generation where relationships are given least importance.

Speaker – 2 : I am of the opinion that our wise grand parents play a vital role in guiding us towards the right path. They can instil ethics and human values in their grandchildren by narrating epics. Through this, I assert that joint families are really happy families.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Answer the following questions.

Question 1.
Why didn’t the mother recognise Gopi and how did he feel ?
Answer:
The mother didn’t recognise Gopi because she had lost her memory due to her old age. She was 83 years old. Moreover Gopi didn’t come to see her for a long time. Gopi felt annoyed when his mother didn’t recognise him.

Question 2.
Why do you think Gopi didn’t get anything for his mother ?
Answer:
Gopi didn’t get anything for his mother because he was a selfish man. He came to her not out of love but to get his share of the property. He came on his way back from Thiruvananthapuram to Delhi.

Question 3.
The mother could not remember Gopi. Do you think Gopi remembered his mother? What does it suggest?
Answer:
Gopi didn’t remember his mother. He took more than five years to find time to come to his mother. This suggests that he is a selfish and thankless man who doesn’t have concern for his mother.

Question 4.
What is meant by the expression the ‘tattered blanket’?
Answer:
‘Tattered blanket’ is a blanket torn into rags. Tattered blanket is used symbolically in the lesson by the writer. She represented the old mother who was considered useless by her son like a tattered blanket. The tattered blanket also symbolises the broken human relations.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Question 5.
Why didn’t Gopi answer his sister’s question, ‘Do you remember your Amma?’
Answer:
Gopi’s sister was KamalAnswer: Gopi didn’t come for a long time to visit his mother. Gopi’s mother was 83 years old and couldn’t recognise him. He felt annoyed that his mother couldn’t remember him. At this, Kamala asked whether he could remembered his mother. Gopi felt guilty as he neither visited his mother for so many years nor showed his concern for her.

Question 6.
If you were Gopi’s sister, how would you respond to his behaviour?
Answer:
If I were Gopi’s sister, I would feel very sad and try to educate Gopi to respect and take care of his mother as a son.

Vocabulary:

I. Fill in the blanks with the most appropriate words.
TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket 2

Question 1.
All my attempts to make him happy proved ________.
Answer:
futile

Question 2.
It was very cold. So, ________ in a corner.
Answer:
huddled

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Question 3.
Forced by her parents, Sita ________ took the diploma course.
Answer:
exasperatedly

Question 4.
What are you ________? I can’t hear you.
Answer:
mumbling

Question 5.
The news that he was denied promotion caused ________ to him.
Answer:
irritation

II. Tick (✓) the words that are similar in meaning to the underlined words.

Question 1.
His mother made a futile attempt to get up.
Answer: barren
b. limited
c. useless
d. empty
Answer:
c. useless

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Question 2.
It’s all tattered now.
Answer: spoiled
b. old
c. dirty
d. tom
Answer:
d. tom

Question 3.
There is a cold mist in the mornings.
Answer: ice
b. snow
c. fog
d. win
Answer:
c. fog

Question 4.
It’s iust like a bali of knotted yarn.
Answer: very small
b. rounded tightly
c. joined
d. tied
Answer:
b. rounded tightly

Question 5.
I can’t make both ends meet with my salary.
Answer: earn a lot of money
b. spend a lot of money
c. earn just enough money
d. give all that one has
Answer:
c. earn just enough money

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Grammar:

Phrases and Noun Phrases:

I. Look at the following sentences from the text and observe the underlined part in each sentence.

She saw a bald, fat, middle-aged man.
Discussion :
Which word in the underlined part is important?
The underlined part in the above sentence has more than one word. It is called a phrase.

The underlined part ‘a bald, fat middle – aged man’ functions as a Noun Phrase. Here the word ‘man’ is important and all other words add more information to that word. So it is called a Noun Phrase.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket 3

Identify some more noun phrases from the story and write them below.
Answer:
Answer: a futile attempt
b. a thin bath towel
c. her wrinkled cheeks
d. my salary
e. a long time
f. a red blanket
g. a great help

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Complete the sentences with noun phrases using the words given in brackets.

Question 1.
I bought ________, (beautiful/a/umbrella/red).
Answer:
I bought a beautiful red umbrellAnswer:

Question 2.
We saw ________ in the zoo. (baby/a/elephants/of/couple).
Answer:
We saw a couple of baby elephants in the zoo.

Question 3.
Our grandfather lives in ________ (big/house/a/stone-built).
Answer:
Our grandfather lives in a big stone-built house.

Question 4.
Ramya has ________ (nice/a/sari/silk).
Answer:
Ramya has a nice silk sari.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Writing:

I. Read the following paragraph, taken from the story.

Delhi is too expensive. You know I have four children to look after now. I can’t make both ends meet with my salary. And one has to keep up one’s status. It will be a great help if I can raise some money by selling my share of the family property. I came to talk it over with you.

Now, write a short essay on how to keep up family ties despite economic pressures (You may use the hints given below).

Impact of economic pressures
Lack of time to spend with the family
Lack of love and affection
Absence of human relationships
Answer:
Now-a-days every family faces economic pressures. Unless both wife and husband work, they feel it difficult to run the family smoothly. Parents work from dawn to dusk. They find it difficult to spend some fruitful time with their children. Children lack love and affection of their parents. This may lead to absence of human relationships. To compensate this, parents should spend holidays and other leisure time with their children.

They need to give moral support to their children and create confidence saying that they love and care for them. Keeping aside the economic pressures, they should spend time constructively with children. Parents have to listen patiently to what children tell about their friends, their studies. Parents (need to / should) appreciate children whenever they do good things. Parents have to take children to excursions, picnics and other entertaining programmes to keep up (or) maintain blissful family ties.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Listening Passage :

An Announcement On the Radio

Prashanth, a thirteen year old boy has been missing since last Sunday. The boy is in blue trousers and pink T-shirt. He can speak Telugu, Hindi and English. He has fair complexion. He is fond of movies. His parents are much worried about him. Whoever finds Prashanth will be rewarded. You may contact the Sub- Inspector of Police, Vidya Nagar, Thiruvananthapuram. (Mobile No. 9908806600)

Listen to your teacher making an announcement and answer the following questions.

Question 1.
What is the announcement about ?
Answer:
The announcement is about the missing boy, named Prashanth.

Question 2.
What are the features of Prashanth ?
Answer:
Prashanth is a 13 year old boy. He has fair complexion. He can speak Telugu, Hindi and English languages. He is in blue-trousers and pink T-shirt.

Question 3.
Where do you generally listen to such announcements ?
Answer:
Such announcements are generally heard on Radio and TV. (or) We listen to such announcements on the Radio or T.V.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Question 4.
Think of some announcements you may make or listen at school.
Answer:
Announcements at school : a) All the students are instructed to stand in a line to attend assembly proceedings immediately.
b) The students, who are not in uniform, are instructed to stand aside.

Question 5.
What are the other ways to trace the missing persons or things ?
Answer:
The other ways are: We can exhibit the photos of the missing persons at the bus stops, bus stations and in busy centres. We can display their photos in all railway stations and police stations with their details. We can also publish their details in news papers. We can report to the police.

Study Skills:

Family related information.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket 4

Question :
Is yours a nuclear or joint family ?
Answer:
Ours is a nuclear family.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Question :
Now write a paragraph describing the types of families using the information given in the above tree diagram.
Write which type of family you prefer and why.
Answer:
There are two types of families in the present day society. Nuclear families and joint families. In fact, joint families have almost disappeared and nuclear families are increasing day by day. A nuclear family consists of father, mother and one or two children. A joint family consists of father, mother, children and their other family members who live together supporting one another.

I prefer a joint family because there is love and affection among the members of joint family as they live together and understand one another.
Our family is a nuclear family.

The Tattered Blanket Summary in English

The eminent writer’ Kamla Das beautifully depicted human relations particularly between a mother and children in today’s mechanized society.

A son Gopi, after a long time, visited his mother. He was working as an officer in Delhi.

His sister Kamala felt happy thinking that her brother came to visit her mother and her. Later she felt very sad on knowing that her brother did not visit them out of love but on his way to attend his work.

As her mother was 83 years old, she lost her memory and couldn’t recognize her son, Gopi.

Meanwhile Kamala explained the condition of her mother to her brother. She also explained how his mother expected letters from her son. But the man had never written a letter to his mother. As his sister did not want to make her mother feel sad she told her that her brother was writing letters regularly. He told her that he was busy with his work and couldn’t find time to write letters to his mother. Kamala enquired of Gopi why he didn’t ask his wife Vimala to write to his mother.

Kamala came to know that her brother had come there to sell his share of family property. He couldn’t make his both ends meet with the money he was earning.
Kamala questioned him why he couldn’t remember his mother all those days. As he could not answer his sister’s questions, he felt guilty at the end of the story.
This story enlightens us on human relations particularly on how parents are neglected by their children at their old age.

About the Author:

Kamla Das (1932-2009) is the daughter of the famous Malayalam poet- Balamani Amma and V.M. Nair. She is an internationally known poet, short story writer and novelist who writes effortlessly both in English and Malayalam. She has received many awards for her literary work. Some of them are Asian Poetry Prize, Kent Award for English Writing from Asian Countries, Asian World Prize, Sahitya Academy Award and Vayalar Rama Varma Sahitya Award.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Glossary:

1. futile (adj) : unsuccessful
usage: All my attempts to make him happy proved futile.
2. huddled (v) : held arms and legs close because of fear or cold usage: It was very cold. So, I huddled in a corner.
3. reluctantly (adv) : not willing to do something usage: Forced by her parents, Sita reluctantly took the diploma course.
4. screwing up eyes (v): narrowing the eyes to look more carefully
5. on toes (idiom) : busy, ready to work
Usage : The employee of a stock exchange is always on his toes.
6. mumbling (v) : speaking unclearly and quietly Usage: What are you mumbling ? I can’t hear you.
7. exasperatedly (adv) : very annoyed
Usage: They exasperatedly responded in solving his problem.
8. kesariyogam (n) : well settled (in Malayalam)
9. tattered (adj) : torn
10. irritation : annoyance
Usage: The news that he was denied promotion caused him irritation.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Additional Meanings :

11. arrived = reached
12. countryside = village
13. thinna (n) = sit out (elevated place on the veranda)
14. peered = looked with difficulty or concentration
15. grating = irritating
16. alarm = fear, warning of danger
17. scared = afraid, frightened
18. awkward = clumsy
19. wrinkled = folded
20. mist = thick fog
21. yarn = spun thread used for knitting or weaving
22. feebly = weakly
23. make both ends meet (idiom) = to earn just enough money

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

Telangana SCERT TS 8th Class Hindi Guide Pdf 12th Lesson बढ़ते क़दम Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class Hindi 12th Lesson Questions and Answers Telangana बढ़ते क़दम

प्रश्न :

प्रश्न 1.
चित्र में दिखायी दे रहे महापुरुष का नाम बताओ।
उत्तर :
चित्र में दिखायी दे रहे महापुरुष का नाम महात्मा गाँधीजी हैं।

प्रश्न 2.
वे क्या कर रहे हैं ?
उत्तर :
वे डायरी लिख रहे हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

प्रश्न 3.
तुम्हें लिखना कैसा लगता है ? अपने शब्दों में बताओ।
उत्तर :
मुझे लिखना बहुत अच्छा लगता है। मैं पढ़ने से लिखना ही अधिक पसंद करता हूँ।

सुनो – बोलो :

प्रश्न 1.
इस डायरी की घटनाओं के आधार पर बताओ समीना कैसी लडकी है?
उत्तर :
इस डायरी की घटनाओं के आधार पर बताये तो समीना एक अच्छी लड़की है। वह बड़ों का आदर करती है। साथियों से मिजजुलकर रहती है। बडों की सेवा करती है। गुरुजनों की आज्ञा का पालन करती है।

प्रश्न 2.
समीना के पाठशाला न जाने के क्या कारण हो सकते हैं ?
उत्तर :
समीना के माँ की तबीयत ठीक नहीं है। उसे माँ का काम करना पड रहा होगा। या दीदी की सहता करना पड रहा होगा।

पढ़ो :

अ. नीचे दिये गये वाक्य पढ़िए। इनके अर्थवाले वाक्य पाठ में रेखांकित कीजिए।

प्रश्न 1.
मैं अपने मित्रों से मिलना चाहती हूँ।
उत्तर :
और फिर ममता रवि, शमीम से भी तो कई दिनों से नहीं मिली।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

प्रश्न 2.
भय के कारण पूछ न सकी।
उत्तर :
मुझे तो कुछ समझ में नहीं आ रहा था कि क्या करना है। पहले डर के मारे पूछा नहीं। फिर थोडी देर बाद पूछा तो अध्यापिका जी ने मेरी ओर देखते हुए पूछा – “समीना ! कल तुम क्यों नहीं आयी।?”

आ. नीचे दिये गये वाक्यों में गलत पहचानकर सही लिखिए।

प्रश्न 1.
आज मैं पाठशाला खेलना चाहती है।
उत्तर :
आज मैं पाठशाला जाना चाहती हूँ।

प्रश्न 2.
सरकार का तारा है – “सब पढ़ें – सब बढ़ें।”
उत्तर :
TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम 2
सरकार का नारा है – “सब पढ़ें – सब बढ़ें”।

लिखो :

अ. नीचे दिये गये प्रश्नों के उत्तर लिखिए।

प्रश्न 1.
समीना के घर की स्थिति कैसी थी ?
उत्तर :
समीना के घर में उसकी माँ की तबीयत ठीक नहीं थी समीना को माँ का काम करना पडता था। इसलिए वह एक सप्ताह से स्कूल नहीं जाती है। हर दिन समीना को दीदी की सहायता भी करनी पडती है।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

प्रश्न 2.
‘सब पढ़ें – सब बढ़ें’ इस नारे से आप क्या समझते हो ?
उत्तर :
‘सब पढ़ें – सब बढ़ें’ का अर्थ है सभी लोगों को खूब पढ़कर आगे बढ़ना चाहिए। देश को उन्नति के पथ पर ले जाना चाहिए।

आ. प्रधानाध्यापक जी ने बच्चों को क्या बताया होगा?
उत्तर :
प्रधानाध्यापक जी ने बच्चों को बताया होगा कि भारत सरकार 01 अप्रैल, 2010 से बच्चों के लिए शिक्षा का अधिकार कानून अमल में ला रही है। इस कानून के अनुसार 6 से 14 वर्ष के सभी बच्चों को निशुल्क और अनिवार्य रूप से शिक्षा पाने का अधिकार है। उन्हें अपनी पढ़ाई के लिए एक पैसा भी खर्च नहीं करना होगा। भारत सरकार हर बच्चे के चेहरे पर खुशी देखना चाहती है।
आगे उन्होंने कहा कि सरकार पौष्टिक भोजन, बालिका शिक्षा, पेयजल की सुविधा, खेल सामग्री, खेल का मैदान, पोषाक, निशल्क पाठ्य पुस्तकें और विविध प्रकार की सुविधाएँ प्रोत्साहन आदि दे रही हैं। सरकार चाहती है कि भारत का हर नागरिक पढा-लिखा बनें। सौ प्रतिशत साक्षरता दर प्राप्त करें। सरकार का नारा है – ‘सब पढ़ें – सब बढ़ें।’ जिस दिन भारत का हर बच्चा शिक्षित होकर अच्छा नागरिक बनेगा, उसी दिन हमारे महापुरुषों के सपने साकार होंगे। जयहिंदा”

शब्द अंडार :

अ. नीचे दिये गये शब्दों के वचन बदलिए। वाक्य प्रयोग कीजिए।
उदा : कहानी – मुझे पंचतंत्र की कहानियाँ पसंद है।
छुट्टी, खुशी, ताली, समिति

छुट्टी बच्चों के लिए छुट्टियाँ बहुत पसंद हैं।
खुशी रवि अपने जन्मदिन पर खुशियाँ मनाता है।
ताली कविता सुनकर सब लोगों ने तालियाँ बजाई।
समिति हमारे कौलनी में विभिन्न समितियाँ हैं।

आ. पाठ में समीना के दोस्तों के नाम दिये गये हैं। आप अपने दोस्तों के नाम लिखिए।
उत्तर :
गोपाल, गौरी, शंकर, रहीम, विनय, सुरेश, हरीष आदि मेरे दोस्तों के नाम है।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

सृजनात्मक अभिव्यक्ति :

अ. अभी अपने समीना की डायरी पढ़ी। डायरी की घटनाएँ बताते हुए मित्र को पत्र लिखिए।

निज्जामाबाद,
दि : ××××

प्रिय मित्र कैलाश,
में यहाँ कुशल हुँ। आशा करता हूँ कि तुम भी वहाँ सकुशल हो।
में मुख्यत : इस पत्र में समीना की डायरी के बारे में लिखना चाहता हूँ।
पहले दिन की डायरी (20 सितंबर, 2012 गुरुवार) में लिखे समाचार से हमें मालूम होता हैं कि समीना की माँ की तबीयत ठीक न होने के कारण समीना एक सप्ताह से पाठशाला नही गयी है उसे घर में माँ का काम करना पडता था। एक दिन वह पाठशाला जाना चाहती है और अपने दोस्त रवि, ममता और शमीम से मिलना चाहती है । लेकिन उसकी दीदी कुछ मदद करने उसे रोकती है।
दूसरे दिन की डायरी (21 सितंबर, 2012 शुक्रवार) में लिखी समाचार से हमें मालूम होता है कि समीना इस दिन पाठशाला जाने तैयार है। लेकिन बारिश के कारण देर हो जाती हैं।
पाठशाला में उसे आज लोमडी की कहानी लिखनी थी। लेकिन उसे कुछ न समझ में आया। उसने डर के मारे अध्यापिका से कुछ नहीं पूछा। अध्यापिका ने उसे स्कूल न आने का कारण पूछकर उसे हर दिन स्कूल आने को समझाती है। श्याम और सायना तो कहानी लिख देते। रवि और इरफ़ान एक दूसरे के बाल खींचने के कारण अध्यापिका उन्हें डांटती हैं।
दस मिनिट की छुट्टी में समीना, शमीम खूब सारे बातें करते हैं। शाम को खूब खेलते हैं।
तीसरे दिन की डायरी (22 सितंबर, 2012 शनिवार) में लिखे समाचार से हमें यह मालूम होता है कि उस दिन पाठशाला में पाठशाला सामिति की बैठक हुई। सरपंच और प्रधानाध्यापक जी बातचीत की। इसमें बच्चों के लिए शिक्षा का अधिकार कानून जो भारत सरकार के द्वारा 01 अप्रैल, 2010 से अमल में लाया गया। उसके बारे में बातचीत हुई। इसमें प्रधानाध्यापक जी बताते हैं कि 06 से 16 वर्ष के सभी बच्चों को निशुल्क अनिवार्य शिक्षा पाने का अधिकार है।
में आशा करता हूँ कि तुम भी इसे अवश्य पढे।
बडों को मेरा नमस्कार।

तुम्हारा प्यारा मित्र,
××××

पता :
के. कैलाश,
पिता. कुटुंबराव,
घर – 10-20-30,
मंदिर वीधि, हैदराबाद।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

प्रशंसा :

अ. डायरी लिखना अच्छी आदत है, इस पर अपने विचार लिखिए।
उत्तर :
डायरी लिखना अच्छी आदत है। दिन में घटी सभी घटनाओं के बारे में सूक्ष्म रूप से डायरी में लिखते हैं। इससे हमें यह जानकारी मिलती है हम किस दिन क्या किये हैं। देश के महान लोग जो भी हुए वे सभी डायरी लिखने का आदत रखते थे। डायरी लिखने से हर दिन हमने क्या कार्य किये हैं, उनमें अच्छे कितने हैं बुरे कितने हैं। इसका आत्म विश्लेषण कर सकते हैं। हमारे व्यवहार में परिवर्तन ला सकते हैं। मुख्य विषय, तिथि उसमें लिख सकते हैं। उस साल घटी सभी घटनाओं को हम जब चाहे तब पढ़ सकते हैं।

वर्यिजना कार्य :

अ. अपनी पाठशाला के पुस्तकालय से किसी महापुरुष की डायरी पढ़िए। उसके मुख्य अंश लिखिए।
उत्तर :
हमारी पाठशाला के पुस्तकालय से ‘गाँधीजी की आत्मकथा’ नामक एक किताब मिली है। उसमें ‘मेरा छात्र जीवन” एक है। इसमें गाँधीजी के छात्र जीवन के कुछ अंश वर्णित हैं। बचपन में गाँधीजी का मन व्यायाम में, खेल में, क्रिकेट में नही लगता था। इसका एक कारण गाँधीजी का झेंपूपन था। लेकिन अब बडे होने के बाद गाँधीजी बहुत पछताते थे। और इस प्रकार कहते थे कि “अब मैं देखता हूँ कि कसरत की ओर वह अरुचि मेरी भूल थी। उस समय मेरे गलत विचार थे कि कसरत का शिक्षा से कोई संबंध नहीं है।बाद में मेंने समझा कि व्यायाम और शारीरिक शिक्षा के लिए भी विद्याध्ययन में उतना ही स्थान होना चाहिए जितना मानसिक शिक्षा को है। इस प्रकार गाँधीजी ‘मेरा छात्र – जीवन’ नामक आत्म कथा में व्यायाम के संबंध में अपने विचार व्यक्त किए हैं।

भाषा की बात :

अ. नीचे दिया गया अनुच्छेद पढ़िए।
उत्तर :
एक सप्ताह से मैं पाठशाला नहीं गयी थी – माँ का काम जो करना पड़ता था। आज मैं पाठशाला जाना चाहती थी। पता नहीं गुरूजी ने क्या-क्या पढ़ा दिया होगा? और फिर ममता, रवि, शमीम से भी तो कई दिनों से नहीं मिली। पर दीदी ने कहा कि माँ की बीमारी के बाद आज काम पर जाने का उनका पहला दिन है। इसलिए तू यहीं रहकर मेरी मदद कर। वैसे तो में दीदी की सहायता हमेशा करती हूँ। जो भी हो काम ज़्यादा होने के कारण आज मैं स्कूल नहीं जा पायी। काम करते – करते दिन कैसे गुज़र गया, इसका पता ही नहीं चला।
ऊपर दिये अनुच्छेद में आज, यहीं, वैसे और ज़्यादा जैसे क्रिया – विशेषण के भेदों के उदाहरण हैं। क्रिया-विशेषण के चार भेद हैं –

1. स्थानवाचक क्रिया – विशेषण : जो क्रिया की स्थान संबंधी विशेषता प्रकट करते है, उसे स्थानवाचक क्रिया-विशेषण कहते है। उदा : रामू यहाँ बैठता है।
2. कालवाचक क्रिया – विशेषण : जो क्रिया के होने का समय बतायें, उसे कालवाचक क्रियाविशेषण कहते हैं। उदा : रामू आज आता है।
3. परिमाणवाचक क्रिया – विशेषणः जो क्रिया के परिमाण को प्रकट करें, उसे परिमाणवाचक क्रिया – विशेषण कहते है। उदा : रामू बहुत खेलता है।
4. रीतिवाचक क्रिया – विशेषण : जो क्रिया के रीति का संकेत करें, उसे रीतिवाचक क्रियाविशेषण कहते है। उदा : रामू ऐसा खेलता है।

क्रिया-विशेषण भेदों का प्रयोग करते हुए पाँच वाक्य लिखिए।
उत्तर :
1. यहाँ लड़कियाँ आपस में डाँटने लरी।
2. कल में ज़रूर यह काम करूँगा।
3. अधिक भोजन मत खाइए।
4. जैसे काम करें, वैसे ही फल मिले।
5. वह जोर दार भाषण दे रहा है।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

विचार – विमर्श :

बच्चों की सुरक्षा के लिए सरकार ने POCSO कानून बनाया। जिसमें बच्चों को तंग करने, शारीरिक और व्यक्तिगत नियम तोडने पर कई साल की सज़ा है। यदि कोई जानबूझकर इन्हें तोडे तो हमारा दोष नहीं। उसे हम ‘नहीं’, ‘रुको’ कह सकते हैं। मौका मिलने पर दूर जाकर किसी भरोसेमंद बड़े व्यक्ति की रहायता से असुरक्षित व्यक्ति से वच सकते हैं। ऐसे असुरक्षित व्यक्ति को उसके व्यवहार पर शर्मिदगी नी चाहिए। इन्हें रोकें। ऐसे कौन-कौन से सुरक्षित व्यक्ति है जिनसे तुम सहायता ले सकते हो?
उत्तर : द्यार्थी कृत्य।

Essential Material for Examination Purpose :

I. पढ़ो :
पठित – गद्यांश :

नीचे दिये गये गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

1. आज माँ की तबीयत कुछ टीक है । सुबह जब में उठी तो देखा कि बे काम पर निकल चुकीं थीं। एक सप्ताह से मैं पाठशाला नहीं गयी थी – माँ का काम जो करना पड़ता था । आज में पाटशाला जाना चाहती थी । पता नहीं गुरुजी ने क्या – क्या पढ़ा दिया होगा ? और फिर ममता, रचि, शमीम से भी तो कई दिनों से नहीं मिली। पर दीदी ने कहा कि माँ की बीमारी के बाद आज काम पर जाने का उनका पहला दिन है । इसलिए तू यहाँ रहकर मेरी मदद कर । बैसे तो में दीदी की सहायता हमेशा करती हूँ। जो भी हो काम ज्यादा होने के कारण आज मैं स्कूल नहीं जा पायी। काम करते – करते दिन कैसे गुज़र गया, इसका पता ही नहीं चला ।

प्रश्न :
1. किसकी तबीयत खराब थी ?
2. वह कितने दिनों से पाठशाला नहीं गई थी ?
3. दोस्तों के नाम क्या थे ?
4. . वह किसकी सहायता हमेशा करती थी ?
5. यह गद्यांश किस पाठ से है?
उत्तर :
1. माँ की तबीयत खराब थी।
2. वह एक सप्ताह से पाठशाला नहीं गई थी।
3. उसके दोस्तों के नाम ममता, रवि और शमीम थे।
4. वह अपनी दीदी की सहायता हमेशां करती थी ।
5. यह गद्यांश ‘बढ़ते कदम’ पाठ से है।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

II. लोमड़ी की कहानी लिखनी थी। मुझे तो कुछ समझ में नहीं आ रहा था कि क्या करना है । पहले डर के मारे पूछा नहीं । फिर थोड़ी देर बाद पूछा तो अध्यापिका जी ने मेरी ओर देखते हुए पूछा – “समीना ! कल तुम क्यों नहीं आयी ?”‘ तो में ने उन्हें पाठशाला न आने का कारण बताया। तब उन्होंने मुझे हर दिन पाठशाला आने के लिए समझाया। फिर कहानी पढ़ने को कहा। में पढ़ने लगी। मज़ेदार लगी। में तो पढ़ ही रही थी पर श्याम और सायना ने तो अपनी कहानी उत्तर – पुस्तिका में लिख भी ली थी।

प्रश्न :
1. किसकी कहानी लिखनी थी ?
2. यह डायरी कौन लिख रही है?
3. अध्यापिका ने समीना को क्या पढ़ने को कहा ?
4. समीना को कहानी कैसी लगी ?
5. किसने कहानी उत्तर पुस्तिका में लिख ली थी ?
उत्तरः
1. लोमड़ी की कहानी लिखनी थी।
2. यह डायरी समीना लिख रही है।
3. अध्यापिका ने समीना को कहानी पढ़ने को कहा।
4. समीना को कहानी मज़ेदार लगी।
5. श्याम और सायना ने कहानी उत्तर पुस्तिका में लिख ली थी।

अपठित – गद्यांश :
निम्न लिखित गद्यांश पढ़कर दिये गये प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में दीजिए।

I. सरदार सुजानसिंह देवगढ रियासत के दीवान थे। राजा भी अपने इस नीतिकुशल दीवान का आदर करते थे। चालीस वर्ष तक सेबा करने के बाद एक दिन सुजानसिंह ने राजा के पास आकर प्रार्थना की – मुझे सेवानियृत्ति देने की कृपा करें। यह सुनकर राजा ने नये दीवान चुनने का भार सुजानसिंह को ही सौंप दिया।

प्रश्न :
1. सुजान सिंह कौन थे ?
2. सुजानसिंह ने कितने वर्ष तक सेवा की ?
3. मुझे सेवा निवृत्ति देने की बात किसने कही ?
4. नये दीवान चुनने का भार सुजानसिंह को किसने सौंपा ?
5. सुजानसिंह किस रियासत के दीवान थे ?
उत्तर:
1. सुजान सिंह देवगढ़ रियासत के दीवान थे।
2. सुजान सिंह ने चालीस वर्ष तक सेवा की।
3. सेवा निवृत्ति देने की बात दीवान सुजान सिंह ने की।
4. नये दीवान चुनने का भार सुजान सिंह को राजा ने सौंपा।
5. सुजानसिंह देवगढ़ रियासत के दीवान थे।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

II. यमुना के तट पर खडा लालकिला एक ऐतिहासिक किला है। इसकी जीवन कथा बडी रोचक है। मुगल बादशाह शाहजहाँ ने आगरे की गर्मी से ऊबकर एक गर्म जगह खोजने का हुकुम दिया। तदनुसार दिल्ली शहर के बाहर यमुना के किनारे एक स्थान चुना गया। वह नूरगढ नाम से प्रसिद्ध था और वहाँ मुगल सेना का जमाव होता था। वहीं 12 मई, 1639 ई. को लालकिले की नींव डाली गयी। इसके निर्माण के लिए देश के कुशल कारीगरों और सिल्पियों को बुलाया गया और लाल पत्थर तथा संगमरमर दूर – दूर से लाये गये।

प्रश्न :
1. लालकिला कहाँ है?
2. लालकिले को किसने बनवाया ?
3. लालकिला किस नाम से प्रसिद्ध है ?
4. लालकिला नींव कब हुई ?
5. लालकिला किस पत्थर से बनाया गया ?
उत्तर:
1. लाल किला दिल्की शहर के बाहर यमुना नदी के तट पर है।
2. लाल किले को मुगल बादशाह शाहजहाँ ने बनवाया।
3. लाल किला नूरगढ़ नाम से प्रसिद्ध है।
4. लाल किला की नीव 12 मई, 1639 ई को हुई।
5. लाल किला लाल पत्थर और संगमरमर से बनाया गया।

II. लिखो :

लघु प्रश्न :

प्रश्न 1.
तुम अपनी पाठशाला में क्या – क्या करते हो?
उत्तर :
में अपनी पाठशाला में अध्यापकों के पाठ सुनता हूँ। छात्रों से खूब खलेता हूँ। खाली समय में दोस्तों के साथ विज्ञान संबंधित या गणित के बारे में बातचीत करता हूँ।

प्रश्न 2.
समीना की कक्षा में और तुम्हारी कक्षा में क्या अंतर है ? बताओ।
उत्तर :
समीना की कक्षा तो छोटी हैं। मेरी कक्षा तो बडी है। हमारी कक्षा में साठ लडके और पैंतीस लडकियाँ है। बहुत बडा श्यामपट है।

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

प्रश्न 3.
समीना अध्यापक से डर रही थी। क्यों?
उत्तर :
जब समीना एक सप्ताह के बाद स्कूल गई तब स्कूल में लोमडी की कहानी लिखनी थी। उसे तो कुछ भी समझ में नहीं आया। समीना इस प्रकार सोचती है कि अगर वह्, कहानी के बारे में पूछे तो अध्यांपिका डाँटेगी। इसलिए वह् डर रही थी।

लघु निबंध प्रश्न :

प्रश्न 1.
इस पाठ को अपने शब्दों में बताओ।
उत्तर :
यह एक डायरी पाठ है। इस डायरी को समीना ने लिखा है। इसका सारांश इस प्रकार है – समीना कुछ दिनों से (एक सप्ताह से) पाठशाला नहीं जाती है। उसकी माँ की तबीयत ठीक नहीं हैं। इसलिए वह घर में रहकर माँ के काम करती है।
आज ही उसकी माँ की तबीयत कुछ ठीक है समीना पाठशाला जाना चाहती है। तो उसकी दीदी आज एक दिन के लिए न जांने को कहती है।
समीना अपने दोस्त ममता, रवि और शमीम से भी नहीं मिलती। इसलिए पाठशाला में क्या पढ़ाया इसके बारे में उसे पता नहीं चलता।
शुक्रवार के दिन समीना पाठशाला गयी। वह वर्षा के कराण देर से पाठशाला पहुँची सब छात्र लोमडी की कहानी लिखते है। समीना चुप बैठी रही। तो अध्यापिका ने उससे पाठशाला न आने का कारण पूछकर समझाती है कि हर दिन पाठशाला जरूर आना श्याम और सायना कहानी लिख डाले। दस मिनिट की छुट्टी में सब खूब सारे बातें करते हैं। शाम को खूब खेलते हैं।
शनिवार के दिन तो पाठशाला में पाठशाला समिति की बैठक होती है। सरपंच भी आते हैं। सरपंच और प्रधानाध्यापक दोनों ने बारी -बारी में छात्रों से बातचीत करते हैं।
उन दोनों ने 01 अप्रैल, 2010 से भारत सरकार से अमल में लाये शिक्षा का अधिकार कानन के बारे में बातचीत करते हैं। निशुल्क शिक्षा के बारे में बताते हैं। सरकार का नारा -‘सब पढे-सव वते के बारे में वे बताते हैं।

సారాంశము :

20 సెప్టెంబరు, 2012,
గురువారం
ఈరోజు అమ్మ. ఆరోగ్యం కొంచెం బాగున్నది. ఉదయాన్నే నేను లేచినప్పుడు ఆమె పని మీద వెళ్ళడం నేను చూచితిని. ఒక వారం రోజుల నుండి నేను పాఠశాలకు వెళ్ళుటలేదు. అమ్మ పని చేయవలసి వచ్చుచున్నది. ఈరోజు నేను బడికి వెళ్ళదలచితిని. గురువుగారు ఏమేమి చదివించారో తెలీదు. అంతేకాక మమత, రవి, శమీమ్లను కూడా చాలా రోజులనుండి నేను కలవలేదు. అమ్మ జబ్బు పడిన తర్వాత ఈరోజు తను పనికి వెళ్ళడం మొదటి రోజు కదా ! అందువల్ల నీవు ఇక్కడే ఉండి నాకు సహాయం చేయమని అక్క నాతో అన్నది. నేను అక్కకు ఎల్లప్పుడూ సహాయం చేస్తూనే ఉంటాను అనుకోండి. ఏది ఏమైనప్పటికీ పని ఎక్కువగా ఉన్నందున నేను ఈరోజు బడికి వెళ్ళలేకపోయాను. పనిచేస్తూ చేస్తూ రోజు ఎలా గడచిపోయిందో నాకు తెలవనే తెలవదు.
21 సెప్టెంబరు, 2012
శుక్రవారం
ఈరోజు నేను పాఠశాలకు బయలుదేరినప్పుడు వర్షం సన్నసన్నగా పడుచున్నది. వర్షం ఆగేంతవరకు ఉండడం. వలన ఆలస్యమైనది. సమయం పది గంటలైనది. నేను సంచి తీసుకుని బడికి పరుగెత్తాను. అయినప్పటికీ ఆలస్యమైనది. అందరూ తమ తమ పనులలో నిమగ్నమైయుండిరి.

నక్క కథ వ్రాయవలసి ఉన్నది. నేనేమి చేయాలో నాకు అర్థం కావడం లేదు. మొదట భయం కారణంగా అడగలేదు. కొంచెం సమయం తర్వాత అడిగితే ఉపాధ్యాయురాలు నా వైపు చూస్తూ “సమీనా ! నిన్న నీవు ఎందుకు రాలేదు? ” అని అడిగెను. అప్పుడు నేను పాఠశాలకు రాని కారణం చెప్పితిని. అప్పుడు ఆమె నన్ను ప్రతిరోజు పాఠశాలకు రావలసినదిగా నచ్చచెప్పినారు మళ్ళీ కథ చదవమని చెప్పినారు.
నేను చదవసాగాను. మజాగా అనిపించింది. నేను చదువుతూ ఉండగానే శ్యామ్ మరియు సాయ్ని ఇరువురు తమ సమాధాన పత్రాలలో కథ వ్రాసివేసిరి. వాళ్ళు ఉపాధ్యాయురాలికి చూపించసాగిరి. రవి, ఇర్ఫాన్లిద్దరూ అదే సమయంలో ఒకరి జుట్టు మరొకరు గుంజుకొనుచుండిరి (పీక్కొనుచుండిరి.) ఉపాధ్యాయురాలు వారిని తిట్టినది.
ఇంతలో పది నిమిషాల విరామం లభించింది. నేను శమీమ్ మరియు మమతలతో బాగా మాట్లాడితిని. సాయంత్రం బాగా ఆడుకొంటిమి. రోజు ఎలా గడిచినదో తెలియనే తెలీదు.

22 సెప్టెంబరు, 2012
శనివారం
నేను ఈరోజు సమయానికి పాఠశాల చేరితిని. పాఠశాలలో పాఠశాల సమితి సమావేశం ఉన్నది. సర్పంచ్ కూడా వచ్చియుండిరి. మమ్మల్నందరినీ వరండాలో కూర్చోబెట్టిరి. ప్రధానోపాధ్యాయులు మరియు సర్పంచ్గా రులిరువురూ వంతుల వారీగా మాతో మాట్లాడిరి. ప్రధానోపాధ్యాయులవారు భారత ప్రభుత్వం 01 ఏప్రిల్, 2010 నుండి పిల్లల విద్యాహక్కు చట్టం అమలులోకి వచ్చినది. ఈ చట్టం అనుసరించి 6 నుండి 14 సం॥ల వయస్సు గల పిల్లలందరికి ఉచిత అనివార్య విద్యను పొందు అధికారం కలదు. వారికి తమ చదువు నిమిత్తం ఒక పైసా కూడా ఖర్చు పెట్టవలసిన అవసరం లేదు. భారత ప్రభుత్వం ప్రతి పిల్లవాని ముఖాన సంతోషాన్ని చూడగోరుచున్నది. అప్పుడే సాయ్నీ ప్రధానో పాధ్యాయుల వారిని “ప్రభుత్వం మన కోసం ఏమేమి సౌకర్యాలను కల్పించుచున్నది?” అని ప్రశ్నించెను. అప్పుడు ప్రధానోపాధ్యాయుల వారు అతనిని ప్రశ్నించినందులకు పొగిడిరి. ఇంకా ఆయన అన్నారు కదా ప్రభుత్వం పౌష్టిక భోజనం, బాలికా విద్య, ఆటవస్తువులు, ఆటస్థలము, దుస్తులు, ఉచిత పాఠ్యపుస్తకాలు మరియు వివిధ రకాల సౌకర్యాలు మరియు ప్రోత్సాహాలను కల్పించుచున్నది. ప్రభుత్వం భారత ప్రతి పౌరుడు విద్యావంతుడు కావాలని కోరుకుంటోంది. నూటికి నూరు శాతం అక్షరాస్యతను కోరుచున్నది. ప్రభుత్వం యొక్క నినాదం ఏమనగా ‘అందరూ చదవాలి అందరూ ఎదగాలి’. ఏ రోజున భారతదేశపు ప్రతి పిల్లవాడు చదువుకొని మంచి పౌరుడవుతాడో ఆ రోజునే మన దేశంలోని మహాపురుషుల కలలు సాకారమౌతాయి (నెరవేరతాయి). జైహింద్.

ప్రధానోపాధ్యాయుల వారి మాటలు విని మేమందరం కరతాళధ్వనులు చేసితిమి. నేను ఈ రోజు చాలా సంతోషంగా ఉన్నాను. నేను ఇంటికి తిరిగి వచ్చి తల్లిదండ్రులకు, అక్కకు ప్రధానోపాధ్యాయులవారు చెప్పిన అన్ని విషయాలను చెప్పితిని.

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

वचन :

  • बच्चा – बचे
  • पुस्तक – पुस्तके
  • बीमारी – बीमार्टियां
  • पाठशाला – पाठशालाएँ
  • लडका – लडके
  • पैसा – पैसे
  • बात – बाते
  • कहानी – कह्मानियाँ
  • छुी – छद्टियाँ
  • सुविधा – सविधाएँ
  • पुरुष – पुरुष
  • गुर – गुरुजन
  • खुीशी – खुशियाँ

लिंग :

  • गुरु – गुरुआनी
  • माँ – बाप
  • पुरुष – स्ती
  • नर – मादा
  • प्राध्यापक – प्राध्यापिका
  • बच्चा – बच्ची
  • माता – पिता
  • बालक – बालिका
  • अध्यापक – अध्यापिका
  • प्रधानाध्यापक – प्रधानाध्यापिका
  • पुत्र – पुत्री
  • छात्र – छात्रा

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

पर्यायवाची शब्द :

  • कानून – शासन
  • शिक्षा – विद्या
  • प्रश्न – सवाल
  • माता – मॉं, जननी
  • सुबह – प्रातः काल
  • बारिश – वर्षा
  • वर्ष – उम्र
  • पढ़ाई – विद्या
  • प्रशंसा – स्तुति
  • पिता – बाप
  • गुरु – अध्यापक
  • कहानी – कथा
  • बच्चे – लड़के
  • प्रधानाध्यापक – प्राध्यापक, हेडमारटर
  • खेल – क्रीडा
  • तबीयत – तंदुरुस्त, स्वारथ्य
  • पाठशाला – स्कूल, मदरसा
  • उत्तर – जवाब

उल्टे शब्द :

  • आज × कल
  • हल्का × जोर
  • खुशी × दुखी
  • शिक्षित × अशिक्षित
  • ठीक × गलत
  • डर × निडर
  • सुविधा × असुविधा
  • सुबह × शाम
  • साकार × निराकार
  • शुल्क × निशुल्क
  • प्रशंसा × निदा
  • पहला × अंतिम, आख़िरी

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

उपसर्ग :

  • पाठशाला – पाठ
  • विविध – वि
  • पढ़ाई – पढ़
  • निशुल्क – नि
  • साकार – सा
  • मज़ेदार – मजे
  • अनुसार – अनु
  • पेयजल – पेय
  • प्रतिशत – प्रति
  • अधिकार – अधि
  • अनिवार्य – अ
  • सुविधा – सु
  • साक्षरता – सा

प्रत्यय :

  • नागरिक – इक
  • साक्षरता – ता
  • साकार – कार
  • बीमारी – ई
  • शिक्षित – इत
  • प्रतिशत – शत
  • बैठक – क
  • सहायता – ता
  • पढ़ाई – आई
  • पौष्टिक – इक
  • मज़ेदार – दार

संधि :

  • समझाना = समझ + आना
  • निशुल्क = नि: + शुल्क
  • साक्षरता = स + अक्षरता
  • साकार = स + आकार
  • प्रधानाध्यापक = प्रधान + अध्यापक
  • नागरिक = नागर + इक
  • मह्रापुरुष = महा + पुरुष

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम

वाक्य प्रयोग :

1. मदद – मैं हमेशा अपनी माँ की मदद करती हूँ।
2. छुट्टी – अभी दस मिनिट की छुट्टी दी गयी।
3. अधिकार – हर एक नागरिक को कई अधिकार मिलते हैं।
4. साकार – हरिश्चंद्र सत्य का साकार रूप हैं।

मुहावरे वाले शब्द :

1. भागना = दूर जाना, पीछे हट जाना।
वह समस्याओं से सदा दूर भाग जाता है।
2. देर हो जाना =नियत समय के बाद में
पाठशाला जाने में मुझे आज बहुत देर हो गयी।
3. समझा जाना = निपटना
सारी बातें अध्यापिका जी से समझा जायेगी।
4. यश फैलना = नाम कमाना
हम अच्छे काम किये तो मृत्यु के बाद भी हमारी यश फैलेगी।

शब्दार्थ (అర్ధములు) (Meanings) :

TS 8th Class Hindi Guide 12th Lesson बढ़ते क़दम 1

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

Telangana SCERT TS 8th Class Hindi Guide Pdf 11th Lesson हार के आगे जीत है Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class Hindi 11th Lesson Questions and Answers Telangana हार के आगे जीत है

प्रश्न :

प्रश्न 1.
चित्र में क्या दिखाई दे रहा है ?
उत्तर :
चित्र में अपाहिज लोगों का फुटबॉल खेल दिखायी दे रहा है।

प्रश्न 2.
वे क्या कर रहे हैं ?
उत्तर :
वे सभी फुटबॉल खेल खेल रहे हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

प्रश्न 3.
इसे देखने पर हमारे मन में क्या विचार उठते हैं ?
उत्तर :
इसे देखने पर हमारे मन में यह विचाए उठते हैं कि अपाहिजों को भी मन होता है, कुछ आशाएँ ओर आकांक्षाएँ होती हैं। उन आशाओं और आकांक्षाओं को सफल बनाने में हमें उन्हें सहयोग देना चाहिए।

सुनो – बोलो :

प्रश्न 1.
पाठ का शीर्षक कैसा लगा और क्यों?
उत्तर :
पाठ का शीर्षक “हार क आगे जीत है” सही लगा। क्योंकि हर हार के आगे जीत अवश्य होता है। यदि आज हारे तो कल गा एक न एक दिन जरूर जीत मिलेगी।

प्रश्न 2.
शारीरिक रूप से कमः गोर लोगों को किन कठिनाइयों का सामना करना पडता है ?
उत्तर :
शरीरिक रूप से कमज़ो लोगों को कई कठिनाइयों का सामना करना पडता है। वे किसी काम को नहीं कर सकते। न फिर सक। हैं। न चल सकते हैं। कुछ लोग ऐसे होते हैं, जो न सुन सकते हैंन बोल सकते और न देख सकते हैं। से लोग कहीं न जा सकते हैं।

पढ़ो :

अ. नीचे दिये गये वाक्य पढ़िए। किसने कहा बताइए।

वाक्य किसने कहा ?
अ. मैं क्या कर सकती हूँ जबकि मैं चल ही नहीं पाती हूँ? विल्मा
आ. दौड़ की कला मैं तुम्हें सिखाऊँगा। टेंपल
इ. जमीन पर अपने कदम सीधे नहीं रख पायेगी। डॉक्टर

आ. चित्र देखिए। उससे जुडे वाक्य पाठ में दूँढ़िए। रेखांकित कीजिए।
TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है 2
उत्तर :
…………. उसको चार वर्ष की उम्र में पोलियो हो गया था। तब से वह बैसाखियों के सहारे चलती थी। डॉक्टरों ने जवाब दे दिया था कि वह कभी भी ज़मीन पर अपने कदम सीधे नहीं रख पायेगी।
…………. पहली दौड़ 100 मीटर की थी। इसमें विल्मा ने जुत्ता को हराकर अपना पहला स्वर्ण पदक जीता। दूसरी दौड़ 200 मीटर की थी। इसमें भी विल्मा ने जुत्ता को दूसरी बार हराया और उसने दूसरा स्वर्ण पदक जीता।
………… विल्मा ने गिरी हुई बेटन उठायी और यंत्र की तरह तेज़ी से दौड़ी तथा जुत्ता को तीसरी बार भी हराया और अपना तीसरा स्वर्ण पदक जीता।
………….. यह उसके कठोर परिश्रम का ही परिणाम था कि उसने 1960 के के रोम ओलम्पिक में 100 व 200 मीटर की दौड़ और 400 मीटर की रिले दौड़ में स्वर्ण पदक जीते । और एक ही ओलम्पिक में तीन स्वर्ण पदक जीते । और एक ही ओलम्पिक में तीन स्वर्ण पदक जीतने वाली पहली अमेरिकी एथलीट बनी।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

लिखो :

अ. नीचे दिये गये प्रश्नों के उत्तर लिखिए।

प्रश्न 1.
विल्मा की माँ ने उसे प्रेरणा नहीं दी होती तो क्या होता ? सोचकर लिखो।
उत्तर :
विल्मा की माँ प्रेरणा नहीं दी होती तो विल्मा ऐसी अपाहिज की तरह् ही रह जाती थी। विल्मा की सफलता में उसकी माँ का बडा हाथ था। माँ सदा उसके साथ रहकर उसमें आत्मविश्वास जगाती रही। इस प्रकार विल्मा की सफलता में उसकी माँ की प्रेरणा अधिक थी।

प्रश्न 2.
विल्मा का जीवन प्रेरणादायक है। कैसे?
उत्तर :
विल्मा का जीवन बडा प्रेरणादायक है। पोलियो से पीडित होकर बैसाखियों से चलनेवाली होने पर भी ओलंपिक क्रीडाओं में भाग लेकर एक ही ओलंपिक में तीन स्वर्ण पदक पायी।
इसलिए हम कह सकेंगें कि विल्मा का जीवन प्रेरणादायक है।

आ. इस पाठ का सारांश अपने शब्दों में लिखिए।
उत्तर :
विल्मा ग्लोडियन रुडाल्फ़ का जन्म सन् 1940, जून 23 को अमेरिका के टेनेसी प्रांत में एक रेलवे मजदूर के घर में हुआ। विल्मा की माँ घर-घर जाकर झाडू पोछा लगाती थी। विल्मा नौ वर्ष तक ज़मीन पर कभी पाँव रखकर नहीं चल सकी। क्योंकि उसको 4 वर्ष की उम्र में पोलियो हो गया था। तब से वह बैसाखियों के सहारे चलती थी। उसकी माँ बडी धर्मपरायण और सकारात्मक मनोवृत्ति वाली साहसी महिला थी।
विल्मा दुनिया की सबसे तेज़ धावक बनने की इच्छा व्यक्त की। तो माँ ने उसे प्रोत्साहन दी। माँ ने उससे कहा कि “ईश्वर में विश्वास, स्वयं पर भरोसा, मेहनत और लगन से तुम सब कुछ प्राप्त कर सकते हो।”
माँ की प्रेरणा व हिम्मत से 9 वर्ष की उम्र में बैसाखियाँ उतार फेंकी और चलना प्रारंभ किया। इस प्रयन्न में कई बार ज़ख्मी हुई, दर्द झेली। उसने हिम्मत नहीं हारी। आखिर वह बैसाखियों के बिना चलने में कामयाब हो गयी।
इस प्रकार वह पहली दौड प्रतियोगिता में, उसके बाद दूसरी, तीसरी और चोथी दौड प्रतियोगिताओं में भी आखिरी स्थान पायी।
15 वर्ष की उम्र में विल्मा टेनेसी स्टेट विश्वविद्यालय गयी। वहाँ वह एड टेंपल नाम के एक कोच से मिली। उससे दौड की कला सीखने लगी।
आखिर वह दिन आया। विल्मा ओलंपिक में हिस्सा ली। 100 मीटर, 200 मीटर और 400 मीटर की रिले रेस में जुत्ता से मुकाबला करके तीनों में ख्वर्ण पदक पाया। इस प्रकार 1960 के रोम ओलंपिक में दुनिया की सबसे तेज़ धावक बन गयी। वह उसके कठोर परिश्रम का परिणाम था।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

शब्द भंडार :

अ. अर्थ लिखिए।
जैसे – धावक – जो तेज़ दोड़ता है, उसे धावक कहते हैं।
ओलंपिक, रिले दौड़, बेटन, पोलियो

अर्थ
धावक जो तेज़ दौडता है, उसे धावक कहते हैं।
ओलंपिक सन् 776.सी. ने ग्रीक देश में ओलंपिया प्रांत में ओलंपिक प्रारंभ हुआ ।
रिले दौड़ दो या दो से अधिक प्रतियोगी एक दल बनकर
निश्चित दूरी को बाँटते हुए दौड़ पूरा करते हैं।
बेटन रिले दौड़ में काम आनेवाला लोहे का कोखला ड़ंडा
पोलियो यह एक ऐसी बीमारी है जिसकी वजह से चल नहीं सकते।

आ. भारतीय ओलंपिक विजेताओं के चित्र देखो। किसी एक के वारे में लिखिए।
TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है 3
उत्तर :
1. कसाबा दादू साहेब जादव :कसाबा दादू साहेब जादव” भारत देश की ओर से प्रथम ओलम्पिक विजेता।
2. लिएंडर एड्रियन पेस : लिएंडर एड्रियन पेस (बंगाली 17 जून) 1973 में ज़न्मे एक भारतीय पेशेवर टेनिस खिलाडी है जो वर्तमान में सुविधाओं डबल्स में घटनाओं एटीपी दूर और डेविस कप टूर्नामेंट, सात युगल और छह मिश्रित युगल ग्रेंड स्लैंम खिताब जीता है वह भारत का सर्वोच खेल सम्मान के प्राप्तकर्ता है। राजीव गाँधी खेल रत्र पुरसकार 1996-1997 में, अर्जुन पुरस्कार, 1990 में अपने उत्कृष्ट योगदान के लिए भारत में टेनिस और पद्म पुरखकार 2001 में, पेस पुरुष युगल में 2012 में ओंस्ट्रेलियन ओपन जीतने के बाद करियर ग्रेंड स्लैम पूरा किया।
3. कर्णम मलेश्षरी : एक भारतीय भारोत्तोलक। उसे पहली बार वह ‘राष्ट्रीय जूनियर चैम्पियनशिप वज़न उठाने भाग लिया, और पहले खड़ी थी।
4. राजवर्धन सिंह राठौर: राजवर्धन सिंह राठौर (29 जनवरी 1970 में जन्म, जैसलमेर, राज्यस्थान) एक भारतीय शूटर जो पुरुषों में रजत पदक जीता डबल ट्रैप में 2004 के ग्रीष्मकालीन ओलंपिक।
5. विजयेंदर : भारतीय स्टार मुक्केबाज़ विजयेंदर सिंह 75 किलोग्राम वर्ग के कार्टर फ़ाइनल में पहुँच गए हैं। विजयेंदर … पहले राउंड में विजयेंदर सिंह ज़्यादा आक्रमक नही रहे बल्कि उन्होंने विरोधी को पढ़ते हुए जवाबी हमलों पर ध्यान दिया।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

परियोजना कार्य :

तुम अपने मनपसंद खिलाड़ी के बारे में नीचे दी गयी जानकारियाँ लिखो।
1. खिलाड़ी का नाम, 2. खेल, 3. कितने वर्षों से खेल रहा है?, 4. सम्मान, 5. क्यों पसंद है?

1. खिलाड़ी का नाम सचिन रमेश टोडूल्कर
2. खेल क्रिकेट
3. कितने वर्षों से खेल रहा है ? पच्चीस – तीस
4. सम्मान संसद सदस्यता दी गयी ।
5. क्यों पसंद है ? क्रिकेट की दुनिया में सौ शतक पाये।

प्रशंसा :

खेल में हार – जीत लगी रहती है। हार के प्रति आप कैसी प्रतिक्रिया व्यक्त करोगे?
उत्तर :
खेल में हार – जीत लगी रहती है। हार के प्रति मैं इस प्रकार अपनी प्रतिक्रिया को व्यक्त करूँगा – खेल में दो पक्ष होते हैं। एक जीतेगा और दूसरा हारेगा। इसमें नाराज़गी या वैर भाव की क्या बात ? इस बार हार जाए तो अगली बार जीतूँगा। जीतने की कोशिश करूँगा। विपक्षी अगर जीतता है तो उसके खेल को समझूँगा और उसकी सराहना करूँगा। अपनी हार से भी सीखूँगा और अपनी जीत से भी सीखूँगा।

सृजनात्मक अभिव्यक्ति :

विल्मा का साक्षात्कार लेने के लिए एक प्रश्नावली तैयार कीजिए।
उत्तर :
1. क्या आपकी माता जी से ही आपको प्रेरणा मिली है ?
2. आप किस कक्षा से चलने योग्य बने ?
3. आपका पहला धावक कब शुरू हुआ?
4. आप किस साल के ओलिंपिक में भाग ली थी ?
5. आप जैसे अपाहिजों को आपका संदेश क्या है ?
6. ख्वर्ण पदक जीतने पर आपकी अनुभव कैसी थी ?

भाषा की बात :

रेखांकित शब्द के स्थान पर बेटा, भाई, वहन, मित्र, छात्र शब्दों का प्रयोग करते हुए वाक्य फिर से लिखिए।
“मेरी बेटी, जो तुम चाहो प्राप्त कर सकती हो।”
जैसे : “मेरे बेटे, जो तुम चाहो प्राप्त कर सकते हो।”
उत्तर :
“मेरे भाई, जो तुम चाहो प्राप्त कर सकते हो।”
” मेरी बहन, जो तुम चाहो प्राप्त कर सकती हो।”
“मेरे मित्र, जो तुम चाहो प्राप्त कर सकते हो।”
“मेरे छात्र, जो तुम चाहो प्राप्त कर सकते हो।”

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

Essential Material for Examination Purpose : 

1. पढ़ो :
पठित – गद्यांश

नीचे दिये गये गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

माँ की प्रेरणा व हिम्मत से 9 वर्ष की विल्मा ने बैसाखियाँ उत्तर फेंकी ब चलना प्रारम्भ किया। अचानक बैसाखियाँ उतार देने के बाद चलने के प्रयास में कई बार ज़ख्मी होती रही, दर्द झेलती रही, लेकिन उसने हिम्मत नहीं हारी और कोई सहारा नहीं लिया गया। आखिरकार एक साल के बाद बह बिना बैसाखियों के चलने में कामयाब हो गयी। इस प्रकार आठयीं कक्षा में आते आते उसने अपनी पहली दौड़ प्रतियोगिता में हिस्सा लिया और बह सबसे पीछे रही।

प्रश्न :
1. किसकी प्रेरणा से विल्मा ने बैसाखियाँ फेंक दीं ?
2. विल्मा क्यों ज़स्मी होती रही ?
3. विल्मा को बिना बैसाखियों के चलना सीखने में कितना समय लगा ?
4. विल्मा ने किस कक्षा में पहली दौड़ प्रतियोगिता में भाग लिया ?
5. यह गद्यांश किस पाठ से है ?
उत्तर :
1. माँ की प्रेरणा से विल्मा ने बसाखियाँ फेंक दी।
2. बिना बैसाखियों के चलने के प्रयास में विल्मा ज़ख्मी होती रही।
3. विल्मा को बिना बैसाखियों के चलना सीखने में एक साल लगा।
4. विल्मा ने आठवी कक्षा में पहली दौड़ प्रतियोगिता में भाग लिया।
5. यह गद्यांश ‘हार के आगे जीत है’ पाठ से है।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

II. यह उसके कठोर परिश्रम का ही परिणाम था कि उसने 1960 बे रोम ओलिम्पिक में 100 व 200 मीटर की दौड़ और 400 मीटर की रिले दौड़ में स्वर्ण זदक जीते । और एक ही ओलिम्पिक में तीन स्वर्ण पदक जीतने वाली पहली अमेरिकी एथलीट बनी। रोम से लौटने पर पूरा अमेरिका उस लड़की के स्वागत में खड़ा था, जो कभी अपने पैरों पर भी खड़ी नहीं हो सकत्ती थी। उन्हीं के बीच में थी उसकी माँ, जिसकी बजह से आन वह इस मुकाम पर पहुँची थी ।

प्रश्न :
1. उपर्युक्त पंक्तियाँ किसके बारे में है?
2. विल्मा किस देश की रहने वाली थी?
3. विल्मा ने ओलंपिक में कितने स्वर्ण पदक जीते ?
4. 1960 में ओलंपिक खेल कहाँ हुए थे ?
5. विल्मा को सफलता किसकी वजह से मिली थी ?
उत्तर :
1. उपर्युक्त पंक्तियाँ विल्मा के बारे में हैं।
2. विल्मा अमेरिका की रहने वाली थी।
3. विल्मा ने ओलंपिक में तीन स्वर्ण पदक जीते।
4. 1960 में ओलंपिक खेल रोम में हुए थे।
5. विल्मा को सफलता उसकी माँ की वजह से मिली थी।

III. अमेरिका के टेनेसी प्रान्त में एक रेलवे मज़दूर के घर में 23 जून, 1940 में बिल्मा ने जन्म लिया, जिसकी माँ घर – घर जाकर झाडू – पोछा लगाती थी। वह नौ वर्ष तक ज़मीन पर कभी पाँव रख कर नहीं चल सकी, क्योंकि उसको चार वर्ष उम्र में पोलियो हो गचा था। तब से बह बैसाखियों के सहारे चलती थी।

प्रश्न :
1. अमेरिका के किस प्रान्त में विल्मा का जन्म हुआ?
2. विल्मा का जन्म कब हुआ है?
3. विल्मा की माँ क्या करती थी ?
4. विल्मा को किस उम्र में पोलियो हो गया था ?
5. विल्मा किसके सहारे चलती थी ?
उत्तर :
1. अमेरिका के टेनेसी प्रान्त में विल्मा का जन्म हुआ।
2. विल्मा का जन्म 23 जून, 1940 में हुआ।
3. विल्मा की माँ घर – घर जाकर झाडू – पोछा करती थी।
4. विल्मा को चार वर्ष की उम्र में पोलियो हो गया था।
5. विल्मा बैसाखियों के सहारे चलती थी।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

अपठित – गद्यांश :

नीचे दिये गये गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

I. मनुष्य एक सामाजिक प्राणी है। वह समाज में रहता है और समाज में ही जीवन यापन करता है। एक व्यक्ति के दूसरे व्यक्ति के साथ पारस्परिक संबंध होते हैं। कई व्यत्तियों के आपसी व्यवहार से एक समाज का निर्माण होता है। अतः व्यक्ति से समाज, समाज से राष्ट्र, राष्ट्र से राज्य और राज्य से विश्व की परिकल्पना होती है। इसीलिए हमारे यहाँ प्राचीन काल से ‘बसुधैब कुटुंबकमू’ की धारणा मान्य रही है। विश्य में मनुष्य के अपने आपसी ब्यवहार से व्यत्तितात संबंध बनते और बिगड़ते रहे हैं। मनुष्य के कई प्रकार के आपसी संबंधों में एक संबंध है लैंगिक संबंधा यह मनुष्य में एड्रस रोग का प्रमुख कारण है। विश्व को एड्स की बीमारी से दूर रखने के लिए आघश्यक है कि इस रोग के बारे में समाज में जागरूकता लाई जाए।

प्रश्न :
1. मनुष्य कहाँ रहता है और वह कहाँ जीवन यापन करता है ?
2. एक समाज का निर्माण कैसा होता है?
3. प्राचीन काल से किसकी धारणा मान्य रही है ?
4. मनुष्य के कई प्रकार के आपसी संबंधों में एक संबंध क्या है?
5. विश्व की परिकल्पना कैसी होती है?
उत्तर
1. मनुष्य समाज में रहता है और वह समाज में ही जीवन यापन करता है।
2. कई व्यक्तियों के आपसी व्यवहार से एक समाज का निर्माण होता है।
3. प्राचीन काल से “वसुधैव कुटुंबकम” की धारणा मान्य रही है।
4. मनुष्य के कई प्रकार के आपसी संबंधों में एक संबंध लैंगिक संबंध है।
5. व्यक्ति से समाज, समाज से राष्ट्र, राष्ट्र से राज्य और राज्य से विश्व की परिकल्पना होती है।

II. हमें तीन चीज़ों की ज़रूरत है – खाना, कपडा और मकान। खाने की चीज़े जैसे अनाज, तरकारी आदि हमें किसान देते हैं। किसान गाँवों में रहते हैं। बे पहले खेत जोतते हैं। बाद में पानी सींचते हैं और बीज बोते हैं। थोडे दिनों के बाद फ़सल काटते हैं और गाडियों में लादकर दुकानों को भेजते हैं। बहाँ से हम अनाज को खरीदकर खाते हैं। वे ही किसान तरकारी भी पैदा करते हैं।

प्रश्न :
1. किसान कहाँ रहते हैं?
2. हमें किन – किन चीज़ों की जरूरत हैं?
3. खाने की चीजें हमें कौन देते हैं?
4. हम अनाज को कहाँ से खरीदकर खाते हैं?
5. हमें किसान क्या – क्या देते हैं?
उत्तर :
1. किसान गाँव में रहते हैं।
2. हमें तीन चीजों की ज़रूरत है – खाना, कपडा और मकान।
3. खाने की चीज़ें हमें किसान देते हैं।
4. हम अनाज को दुकानों से खरीदकर खाते हैं।
5. हमें किसान खाने की चीज़ें जैसे अनाज, तरकारी आदि देते हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

II. लिखो :

लघु प्रश्न :

प्रश्न 1.
विल्मा की तुम्हें कौन – सी बात सबसे अच्छी लगी और क्यों ?
उत्तर :
विल्मा को चार वर्ष की उम्र में पोलियो हो गया था। डॉक्टरों ने अपनी निस्सहायता प्रकट करने पर भी उसने स्वयं पर भरोसा रखकर मेहनत और लगन से धैर्य के साथ बैसाखियाँ उतारकर चलना आरंभ किया। इस प्रयास में कई बार ज़खी होने पर भी अपने लक्ष्य को नहीं छोडना मुझे बहुत अच्छी लगी। क्योंकि वह अपनी माँ की बातों पर और खुद अपने पर विश्वास रखते हुए आगे बढी। और कामयाब हो गई।

प्रश्न 2.
पोलियो का विज्ञापन ‘दो बूँद ज़िंदंगी की’ से आप क्या समझते हैं?
उत्तर :
“दो बूंद ज़िंदगी की’ यह विज्ञापन बहुत सोच समझकर रखा गया है। पोलियो को समूल निर्मूलन करने की उद्देश्य से सरकार मुफ़्त में वैक्सिन दे रहा है। पाँच साल से कम उम्र के बच्चों के लिए दो बूँद देने से ज़िंदगी भर पोलियो से मुक्त रह सकते हैं।

प्रश्न 3.
अपने पैरों पर खडे होने का अर्थ पता लगाकर, दो वाक्य लिखो।
उत्तर :
अपने पैरों पर खडे के दो अर्थ बता सकते हैं। एक तो अपने पैरों पर खडे होने का अर्थ बिना सहारे अपने आप अपने पाँव पर खडे रहना। दूसरा तो यह है कि किसी दूसरों की सहायता के बिना अपने आप का पालन – पोषण करलेना भी अपने पैरों पर खडे होने का अर्थ है।

लघु निबंध प्रश्न :

प्रश्न 1.
ओलंपिक में विल्मा का मुकाबला किससे था ? इस मुकाबले में उसका प्रदर्शन कैसा था?
उत्तर :
ओलंपिक में विल्मा का मुकाबला दुनिया के सबसे तेज़ दौडनेवालों में एक “जुत्ता हेन” से था जिसे कोई भी हरा नहीं पाया था। पहली दौड 100 मीटर में विल्मा ने जुत्ता को हराकर अपना पहला स्वर्ण पदक जीता। दूसरी दौड 200 मीटर में भी उसने दूसरी बार हराकर स्वर्ण पदक जीता। तीसरी दौड 400 मीटर की रिले रेस थी और विल्मा का मुकाबला एक बार फिर जुत्ता से ही था। रिले में रेस का आखरी हिस्सा टीम का सबसे तेज़ खिलाडी ही दौडता है। जब अंत में विल्मा की दौडने की बारी आई उससे बेटन छूट गयी। लेकिन विल्मा ने देख लिया कि दूसरे छोर पर जुत्ता हेन तेज़ी से दौडी चली आ रही है। विल्मा ने गिरी हुई बेटन उठाई और यंत्र की तरह तेज़ी से दौडी तथा जुत्ता को तीसरी बार भी हराया और अपना तीसरा स्वर्ण पदक जीता।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

సారాంశము :

శారీరకంగా, మానసికంగా, ఆత్మపరంగా ఎవరైతే బలవంతులుగా ఉంటారో వారి అడుగులను (పాదాలను) విజయం (సఫలత) ముద్దు పెట్టుకుంటుంది. శక్తి కోసం శారీరక ఆరోగ్యం అవసరం. నిశ్చిత పరిస్థితుల్లో సమయంపై మన ప్రదర్శన కోసం మానసిక సమతౌల్యం కావాలి. విలువలకు అనుగుణంగా జీవించుటకు ఆత్మబలం కావాలి. ఈ మూడింటి శక్తి సామర్థ్యాలకు మరో పేరే విల్మా గ్లోడియన్ రుడాల్ఫ్,
అమెరికాలోని టెనెసీ ప్రాంతంలో ఒక రైల్వే కూలి వాని ఇంట 23 జూన్, 1940లో విల్మా జన్మించింది. ఆమె తల్లి ఇంటింటికి వెళ్ళి కసువు ఊడ్చే ఉద్యోగం చేసేది. ఆమె (విల్మా) 9 సం॥ల వయస్సు వచ్చేవరకు నేలపై ఎప్పుడూ కాలుపెట్టి నడవలేదు. ఎందుకనగా తన నాల్గవయేట తనకు పోలియో వ్యాధి సోకినది. అప్పటి నుండి ఆమె చేతికర్రల సహాయంతో నడవసాగింది. వైద్యులు ఆమె ఎప్పటికీ తన అడుగులను నేలపై సక్రమంగా వేయలేదని చెప్పిరి.
ఆమె తల్లి చాలా ధర్మపరాయణురాలు (ఆధ్యాత్మిక చింతన కల్గిన స్త్రీ). సకారాత్మక మనోవృత్తి కల్గిన సాహస వనిత (మహిళ), తల్లి ఆదర్శవాద మాటలు విన్న విల్మా “అమ్మా ! నేనేమి చేయగలను నడవనే లేనప్పుడు?” అని అన్నది.
“నా కుమార్తె ! నీవు ఏది కోరుకుంటే దాన్ని పొందగలవు” అని అమ్మ ఆత్మవిశ్వాసంతో చెప్పింది. అప్పుడు విల్మా “మరి నేను ఈ ప్రపంచంలో అందరికంటే వేగవంతంగా పరుగెత్తు అథ్లెట్ను కాగలనా ?” అని వెంటనే ప్రశ్నించినది. అది విన్న తల్లి ఎందుకు కాలేవు కుమారి ?. నీపై నాకు పూర్తి విశ్వాసం (నమ్మకం) ఉంది” అని చెప్పింది “దృఢ విశ్వాసం.
“ఎలాగమ్మా? వైద్యులు చెప్పే మాటలను బట్టి నేను నడవడం అసంభవం కదా! ” – అని విల్మా కరుణ స్వరంతో తన తల్లితో చెప్పింది.
“భగవంతునిపై నమ్మకం (విశ్వాసం), తన మీద భరోసా, పరిశ్రమ పట్ల ఇష్టంతో నీవు ఏది కోరుకుంటే అది పొందగలవు” అని తల్లి విల్మాతో అంటూ విల్మాను తన ఒడిలోకి తీసుకుంది.
తల్లి ఇచ్చిన ప్రేరణ మరియు ధైర్యంతో 9 సం॥ల విల్మా చేతికర్రలను తీసివేసి నడవడం ప్రారంభించింది. అకస్మాత్తుగా (ఒక్కసారిగా) చేతికర్రలను తీసివేసి నడిచే ప్రయాసలో ఎన్నోసార్లు గాయపడినది. నొప్పిని ఓర్చుకున్నది. కానీ ఆమె

ఎన్నడూ ధైర్యం వీడలేదు ఎవరి సహాయం (ఊతం) తీసుకోలేదు. చివరకు ఒక సం॥రం తర్వాత ఆమె చేతికర్రలు లేకుండానే నడవడంలో విజయం పొందింది. ఈ విధంగా 8వతరగతిలోనికి ప్రవేశిస్తూనే పరుగు పందెంలో పాల్గొని చివరి స్థానాన్ని పొందింది. తర్వాత రెండవ, మూడవ, 4వ పరుగు పందెములలో పాల్గొన్నది. వాటిలో కూడా చివరి స్థానాన్నే పొందింది. కానీ ఆమె వెనుతిరగలేదు. నిరంతరం పరుగుపందెంలో పాల్గొంటూనే ఉన్నది. చివరకు ఆమె ఒకరోజున పరుగు పందెంలో ప్రథమ స్థానాన్ని పొందినది.
15 సం॥ల వయస్సులో విల్మా టెనెసీ విశ్వవిద్యాలయం వెళ్ళినది. ఆమె అక్కడ ఎడ్ టెంపల్ అను పేరు గల ఒక కోచ్్ను కలసినది. ఆమె అతనితో తన కోరిక ప్రపంచంలో అందరికంటే బాగా పరుగెత్తు అథ్లెట్గా అవతరించ కాంక్షిస్తున్నట్లు చెప్పినది. అప్పుడు ఆయన “నీ ఈ కోరికను (కోరిక శక్తిని) ఎవ్వరూ ఆపలేరు, అంతేకాదు నేను కూడా నీకు తోడుగా ఉండి సహాయం చేస్తాను, నీకు నేను పరుగు పందెంలోని మెలకువలను నేర్పుతాను” అని చెప్పెను.

చివరకు ఆ రోజు రానే వచ్చింది. విల్మా ఒలింపిక్లో పాల్గొనబోవుచున్నది. ఒలింపిక్స్లో ప్రపంచంలోని బాగా పరుగెత్తు వాళ్ళతో తలపడవలసి ఉంటుంది. విల్మా జుత్తాహేన్ తో తలపడవలసి ఉన్నది. ఆమెను ఎవరూ ఓడించలేకపోయిరి. మొదటి పరుగు 100 మీటర్లది. దీనిలో ఆమె జుత్తాహేన న్ను ఓడించి తన మొదటి స్వర్ణ పతకమును పొందినది. రెండవ పరుగు 200 మీటర్లది. దీనిలో కూడా విల్మా, జుత్తాను రెండవసారి కూడా ఓడించినది. రెండవ స్వర్ణ పతకాన్ని కూడా పొందినది. మూడవ పరుగు 400 మీటర్ల రిలే పరుగు పందెం. మరలా విల్మా, జుత్తాతోనే పోటీ పడనున్నది. రిలే పరుగు పందెంలో చివరి భాగం టీంలోని అందరి కంటే వేగంగా పరుగెత్తు ఆటగాడే పాల్గొనును. విల్మా టీంలోని ముగ్గురూ రిలే పరుగు పందెంలో ప్రారంభపు మూడు భాగాలలో పరుగెత్తి తేలికగా బేటన్ మార్చుకున్నారు. విల్మా వంతు వచ్చినపుడు ఆమె చేతిలోని బేటన్ క్రింద జారిపడిపోయింది. కానీ విల్మా రెండవ వైపున జుత్తాహేన్ వేగంగా పరిగెత్తుకు రావడం చూసెను. విల్మా క్రింద పడిన బేటన్ తీసికొని యంత్రం వలే వేగంగా పరుగెత్తెను. ఆమె జుత్తాను మూడవసారి కూడా ఓడించెను. మూడవ బంగారు పతకాన్ని కూడా సాధించెను. ఈ విషయం చరిత్ర పుటల్లో నమోదు చేయబడినది. ఒక పోలియో పీడితులైన మహిళ 1960లో జరిగిన రోమ్ ఒలింపిక్స్ క్రీడల్లో ప్రపంచం మొత్తంలో వేగవంతమైన అథ్లెట్ అయినది.

ఇది ఆమె కఠోర పరిశ్రమ పరిణామానికి తార్కాణం. 1960లో జరిగిన రోమ్ ఒలింపిక్ లో 100 మీ. 200 మీ. మరియు 400 మీ. రిలే పరుగులో స్వర్ణపతకం మొత్తం 3 స్వర్ణ పతకాలు సాధించిన మొట్టమొదటి అమెరికన్ అథ్లెట్ అయినది. రోమ్ నుండి తిరిగి వచ్చిన తర్వాత అమెరికా యావత్తూ తన కాళ్ళపై తాను నిలబడలేని ఆ బాలికకు నిలబడి స్వాగతం పలికినది. వారి మధ్యలోనే విల్మా అమ్మగారు (ఎవరి ప్రేరణ వల్ల ఈ ఉన్నత స్థితిని పొందినదో) కూడా ఉన్నది.

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

वचन :

  • सफलता – सफलताएँ
  • घर – घर
  • बात – बातें
  • इच्छा – इच्छाएँ
  • पन्ना – पन्ने
  • परिश्थिति – परिस्थितियों
  • बैसाखी – बैसाखियाँ
  • बेटी – बेटियाँ
  • हिस्सा – हिस्से
  • क्षमता – क्षमताएँ
  • महिला – महिलाएँ
  • प्रतियोगिता – प्रतियोगिताएँ
  • खिलाडी – खिलाडियाँ

लिंग :

  • मॉं – बाप
  • कवि – कवइत्री
  • ईश्वर् – ईश्वर्र
  • आदमी – औरत
  • महिला – पुरुष
  • बेटा – बेटी
  • माता – पिता
  • लडकी – लडका
  • धावक – धाविका
  • नौकर – नौकरानी

उपसर्ग :

  • निश्चित – नि:
  • संतुलन – सं
  • प्रतियोगिता – प्रति
  • परिस्थिति – परि
  • अनुरूप – अनु
  • निर्त्तर – निर
  • प्रदर्शन – प्र
  • धर्मपरायण – धर्म
  • शुरुआत – शुरु

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

प्रत्यय :

  • परिश्रम – श्रम
  • शुरुआती – ई
  • शारीरिक – इक
  • अनुरूप – रूप
  • आदर्शवादी – वादी
  • तीसरी – ई
  • आसानी – ई
  • तंदुरस्ती – ई
  • साहसी – ई
  • प्रेरणा – आा
  • खिलाडी – ई
  • प्रतियोगिता – ता
  • मार्निक – इक
  • मनोवृत्ति – वृत्ति

उल्टे शब्द :

  • मजचूत × कमज़ोर
  • जवाब × प्रश्न
  • साहसी × डरपोक
  • पूरा × अधूरा
  • मेहनत × आलस
  • हार × जीत
  • सफलता × विफलता
  • सीधा × टेढा
  • प्राप्त × अप्राप्त
  • विश्वास × अविश्वास
  • हिम्मत × डर
  • आसानी × मश्किल
  • जन्म × मृत्यु
  • सकारात्मक × नकारात्मक
  • तेज़ × मंद
  • संभव × असंभव
  • पहली × आखिरी
  • कठोर × कोमल

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

पर्यायवाची शब्द :

  • तन – शरीर, काय
  • समय – काल
  • ज़मीन – पृथ्वी, धरती
  • महिला – स्त्री, औरत
  • मेहनत – परिश्रम
  • सफलता – कामयाब
  • आखिरी – अंतिम
  • पन्ना – पृष्ठ
  • सफलता – विजय
  • घर – मकान
  • डॉक्टर – वैद्य
  • बेटी – पुत्री
  • स्वयं – खुद
  • हिस्सा – भाग
  • इच्छा – चाह
  • स्वागत – निमंत्रण
  • तंदुरस्त – स्वारथ्य
  • मॉं – माता, जननी
  • जवाब – उत्तर
  • दुनिया – विश्व, संसार
  • हिम्मत – धैर्य
  • प्रतियोगिता – होड
  • स्वर्ण – हैम, कांचन
  • मुकाम – स्थान

संधि विच्छेद :

  • शारीरिक = शरीर + इक
  • सकारात्मक = सकार + आत्मक
  • आदर्शवादी = आदर्श + वादी
  • विद्यालय = विद्या + आलय
  • धार्मिक = धर्म + इक
  • मनोवृत्ति = मनः + वृत्ति
  • साह्सी = साहस + ई
  • आत्मविश्वास = आत्म + विश्वास
  • धाविका = धावक + इका

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

वाक्य प्रयोण :

1. हिम्मत – वह बड़ा हिम्मत वाला है।
2. मुकाबला – को – कभी हमें कष्टों से भी मुकाबला करना पडता है।
3. र्वागत – जो जीतेगा उसे ही स्वागत मिलेगा।
4. हमेशा – हमेशा सच ही बोलना चाहिए।
5. हिस्सा लेना – हर प्रतियोगिता में वह हिस्सा लेती रहती है।

मुहावरे वाले शब्द :

1. कदम रखना = प्रवेश पाना, किसी रथान पर पहुँचना
वह तहाँ कदम रखता है वहाँ पदक अवश्य मिलता है।
2. जवाज दे देना = डॉक रों द्वारा रोगी का अन्य जगह ले जाने को कहना।
डॉक्त रों ने जवाब दे दिया कि वह कभी भी ज़मीन पर कदम नहीं रख पायेगी।
3. जवाब देना = नौकी से अलग करना
उसदे: मालिक ने उसे नौकरी से जवाव दे दी।
4. हिस्सा लेना = भागञ, शामिल होना
हर ईतियोगिता में वह हिस्सा लेती रही।
5. मुकावले होना = तुल्य या बराबरी होना
उसके मुकाबले में कौन खड़े हो सकते हैं ?
6. हार चुकाना = विफ़न होना
वह हार प्रतियोगिता में हरा जा चुकता है।
7. हार मानना = अपर य या पराजय स्वीकार करना
वह। सपना हार न मानने वाला है।
8. कदम चूमना = पाँव छूना, चरण स्पर्श करना, सम्मान करना
जो विजय होते हैं सब उसके कदमों को चूमते हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है

शब्दार्थ (అర్ధములు) (Meanings) :

TS 8th Class Hindi Guide 11th Lesson हार के आगे जीत है 1

TS 8th Class English Guide Study Material Telangana State Pdf

Telangana SCERT Class 8 English Solutions – TS 8th Class English Guide Study Material Telangana

Telangana SCERT 8th Class English Solutions Unit 1 Family

8th Class English Guide Pdf Telangana Unit 2 Social Issues

  • A. Oliver Asks for More
  • B. The Cry of Children (Poem)
  • C. Reaching the Unreached

Telangana 8th Class English Workbook Answers Unit 3 Humanityz

  • A. The Selfish Giant Part 1
  • B. The Selfish Giant Part 2
  • C. The Garden Within (Poem)

Telangana SCERT Class 8 English Solutions Unit 4 Science and Technology

  • A. The Fun They Had
  • B. Preteen Pretext (Poem)
  • C. The Computer Game

TS 8th Class English Study Material Unit 5 Education and Career

  • A. The Treasure Within Part 1
  • B. The Treasure Within Part 2
  • C. They Literally Build the Nation

8th Class English Guide Pdf TS Unit 6 Art and Culture

  • A. The Story of Ikat
  • B. The Earthen Goblet (Poem)
  • C. Maestro with a Mission

8th Class English Guide Telangana State Unit 7 Women Empowerment

  • A. Bonsai Life Part 1
  • B. Bonsai Life Part 2
  • C. I Can Take Care of Myself

8th Class English Textbook Pdf with Answers Telangana Unit 8 Gratitude

  • A. Dr. Dwarakanath Kotnis
  • B. Be Thankful (Poem)
  • C. The Dead Rat

TS 8th Class English Guide Study Material Telangana State Pdf

TS 8th Class Study Material

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

Telangana SCERT TS 8th Class Hindi Guide Pdf 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class Hindi 9th Lesson Questions and Answers Telangana मैं सिनेमा हूँ

प्रश्न :

प्रश्न 1.
चित्र में क्या – क्या दिखायी दे रहे हैं?
उत्तर :
चित्र में एक नाटक प्रदर्शन, उसको देखने वाले बचे और बडे – बडे लोग आदि दिखायी दे रहे हैं।

प्रश्न 2.
वे क्या – क्या कर रहे हैं ?
उत्तर :
कुछ छात्र नाटक प्रदर्शन कर रहे हैं। और बाकी सभी लोग नाटक को देख रहे हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

प्रश्न 3.
नाटक में क्या बताया जा रहा होगा ?
उत्तर :
यह नाटक विश्व साक्षरता दिवस के उपलक्ष्य में प्रसारित कर रहे हैं। इसीलिए इसमें साक्षरता का संदेश ही बताया जा रहा होगा।

सुनो – बोलो :

प्रश्न 1.
चित्र के बारे में बातचीत कीजिए।
उत्तर :
गौतम और सुरेश के बीच में इस चित्र के बारे में बातचीत चल रहा है। वह इस प्रकार है

  • गौतम : सुरेश, क्या तुमने इस चित्र को देखा ?
  • सुरेश : हाँ, खूब देख लिया।
  • गौतम : तो बताओ कि चित्र में क्या है ?
  • सुरेश : एक सिनेमाघर है।
  • गौतम : बहुत अच्छा। तुमने सचमुच ठीक कहा।
  • सुरेश : सिनेमा घर में पर्दा बहुत अच्छा दिखाई देता है न ?
  • गौतम : हाँ ! वह तो चाँदी से बनाया गया है।
  • सुरेश : अरे गौतम सिनेमाघर में कुर्सियाँ बहुत अच्छी नज़र आ रही है न ?
  • गौतम : हाँ ! वे तो कीमती कुर्सियाँ है।

प्रश्न 2.
सिनेमा देखना आपको कैसा लगता है? क्यों ?
उत्तर :
सिनेमा देखना मुझे बहुत अच्छा लगता है। क्योंकि सिनेमा आजकल के मनोरंजन साधनों में एक है। इसके द्वारा समय का सदुपयोग होता है। मानसिक थकावट दूर हो जाती है।

पढ़ो :

अ. पाठ में आये अंग्रेजी शब्दों के अर्थ शब्दकोश में ढूँढ़िए। वाक्य में प्रयोग किजिए।
उत्तर :
जैसे : प्रोजेक्टर = प्रक्षेपक ; प्रक्षेपक की सहायता से परदे पर सिनेमा दिखायी देता है।
पाइरेटेड – चोरी की हुई फ़िल्म – पाइरेटेड सिनेमा मत देखो।
पैरेसी – चोरी – पुलीस पैरेसी सिनेमा को पकड लेते हैं।
फ़्लिम – सिनेमा – यह नयी फ़िल्म है।
सी.डी – कैसेट ड्राइव – रामू हमेशा सी.डी देखता रहता है।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

आ. राजा हरिश्चंद्र भारत की पहली मूक फ़िल्म थी । उसी तरह पहली बोलती फ़िल्म थी – ‘आलम आरा।’ अब नीचे दिखाये गये पोस्टर के आधार पर प्रश्नों के उत्तर दीजिए।
TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ 1
उत्तर :
1. सिनेमाघर का नाम मैजेस्टिक सिनेमाघर है।
2. जुबेदा, विट्ठल, पृथ्वीराज कपूर तथा अन्य पात्र हैं।
3. सिनेमा देखने का समय प्रतिदिन शाम को 5.30,6.00 और रात 10.30 . बजे है।
4. मूक चित्र केवल मूकी होते हैं। बोलती फ़िल्में बातचीत या टाकी के होते हैं।

लिखो :

अ. नीचे दिये गये प्रश्नों के उत्तर लिखिए।

प्रश्न 1.
निर्देशक और सिनेमा एक – दूसरे से कैसे जुडे रहते हैं?
उत्तर :
निर्देशक और सिनेमा एक – दूसरे से जुडे रहते हैं। निर्देशक के बिना सिनेमा और सिनेमा के बिना निर्देशक नही हैं। वार्तव में सिनेमा का केंद्रबिंदु निर्देशक ही है। वह सिनेमा के निर्माण से जुडे सभी लोगों, जैसे नायक-नायिका, पात्र, संगीत निर्देशक, कथाकार, संवाद लेखक, कैमरामेन आदि को एक सूत्र में बाँधकर सिनेमा को साकार रूप देता है। सिनेमा बनाने में हजारों लोगो की मेहनत जुडी होती है। सिनेमा से उनके जीविका चलती है। उनकी मेहनत पर ही सिनेमा का भविष्य निर्भर रहता है।

प्रश्न 2.
पाइरेटेड सिनेमा से आप क्या समझते हैं?
उत्तर :
चोरी की हुई फ़िल्म को पाइरेटेड सिनेमा कहते हैं।

आ. इस पाठ का सारांश अपने शद्दों में लिखिए।
उत्तर :
सभी को सिनेमा देखना अच्छा लगता है। छुट्टियों के समय में तो सब सिनेमा देखते हैं। इसे देखने में उत्सुक रहते हैं। सिनेमा हमें आनंदित करता है। यह हमारे मनोरंजन का साधन है।
सिनेमा का जन्म विदेश में हुआ है। भारत में इसे लाने का श्रेय श्री दादा साहेब फ़ाल्के को जाता है। सन् 1913 में उन्होंने राजा हरिश्चंद्र नाम से एक सिनेमा का निर्माण किया। यही भारत का पहला सिनेमा है।
सिनेमा बनाने वाले को निर्माता कहते हैं। सिनेमा पहले-पहले मूक थे। बाद में टाकी आ गये। उसके बाद में रंगों के सिनेमा आये। सिनेमा हास्य तथा दुख दोनों भावों के होते हैं।
सिनेमाओं में कल्पना तथा प्रेरणा दोनों हैं। सिनेमा को बनाने में कई लोगों का योगदान है। कहानीकार कहानी लिखता है। निर्माता, उस कहानी को खरीदकर सिनेमा बनाता है।
निर्माता की निर्देशक सहायता करता है। यूँ तो केंद्रबिंदु निर्देशक ही है। नायक – नायिका, पात्र, संगीत निर्देशक, कथाकार, संवाद लेखक कैमरामेन आदि भी सिनेमा के प्राण हैं।
सिनेमां के बुरे और अच्छे दोनों रूप होते हैं। अच्छाई को ग्रहण करें। बुराई को छोड़ दे। पाइरेटेड चित्र न देखें। इन्हें देखना – दिखाना दोनों शासन अपराध है।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

शब्द अंडार :

अ. निम्न लिखित शब्दों को वाक्य में प्रयोग कीजिए।

  1. मनोरंजन : सिनेमा से मनोरंजन मिलता है।
  2. उत्सुक : वह गीत गाने में उत्सुक है।
  3. विदेश : आम फल को विदेश लोग भी बहुत पसंद करते हैं।
  4. श्रेय : तंदुरुस्ती के लिए टहलना श्रेय है।
  5. प्रशंसा : अच्छे काम करने वालों की प्रशंसा करनी चाहिए।
  6. भविष्य : आज के बच्चे ही भविष्य के नागरिक हैं।
  7. उज्ञल : उज्चल भविष्य के लिए खूब परिश्रम करना चाहिए।

सृजनात्मक अभिव्यक्ति :

अ. नीचे दी गयी जानकारी से एक पोस्टर बनाइए।
फ़िल्म का नाम – (अपने मनपसंद पात्रों के नाम लिखो।)
प्रारंभ करने की तिथि – (अपना मनपसंद दिनांक डालो।)
पात्रों के नाम – (अपने मनपसंद पात्रों के नाम लिखो।)
निर्देशक का नाम – (अपने मनपसंद निर्देशक का नाम लिखो।)
सिनेमाघर का नाम – (अपने मनपसंद सिनेमाघर का नाम लिखो।)
सिनेमा की विशेषता – (अपनी ओर से सिनेमा की विशेषता लिखो।)
उत्तर :
TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ 2

प्रशंसा :

अ. अपने मनपसंद सिनेमा के बारे में लिखिए।
उत्तर :
मैं ने तेलुगु का एक सिनेमा देखा। नाम था ‘भक्त प्रहल्लाद।’ यह भक्त प्रहल्लाद की कहानी है। भक्त प्रहल्लाद राक्षस राजा हिरण्य कश्यप का पुत्र का नाम था।
हिरण्य कश्यप तीन लोकों में वही राजा और देव मानता था। और सबको मानने को कहता था। लेकिन उसका बेटा प्रहल्काद भगवान विष्णु के सिवा और किसी को भगवान या देव नहीं समझता है।
इसलिए राजा हिरण्य कश्यप अपने बेटे को कई दंड देता है। एक बार साँप से काटवाने का आदेश देता है। साँप काटने से भी भगवान विष्णु की कृपा से वह जीवित होता है। दूसरी बार सागर में फेंक दिये जाते हैं तो इस बार लक्ष्मी देवी उसकी रक्षा करती है।
एक बार हाथी के पैरों के नीचे दबा दिया जाता है। लेकिन उसे विष्णु की कृपा से कुछ नहीं होता और एक बार विष पिलाया जाता है फिर भी भगवान श्री महाविष्णु की कृपा से प्रहल्लाद को कुछ नही होता।
अंत में प्रहल्लाद के पिता हिरण्य कश्यप भगवान विष्णु को कंभे में दिखाने को कहता है तो प्रहल्ताद कहता है कि भगवान विष्णु अवश्य ही कंभे में है।
तो हिरण्य कश्यप ने गदे से कंभे को मारता है तो श्रीविष्णु नरसिंह के अवतार में प्रकट होकर उसे मार देते हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

भषा की बात :

अ. नीचे दिया गया अनुच्छेद पढ़िए।
“प्रोजेक्टर से मैं चलता हैँ
परदे पर में दिखता हूँ।
मनोरंजन सबका करता हूँ
जल्दी बताओ कौन हैँ में?

ऊपर दिये गये अनुच्छेद में चलता हूँ, दिखता हूँ, करता हूँ, बताओ, हूँ ये सारे शब्द किसी काम का होना प्रकट करते हैं। ऐसे शब्द ही क्रिया शब्द कहलाते हैं। क्रिया के दो प्रकार हैं। वे है –
1. अकर्मक क्रिया 2. सकर्मक क्रिया
1. अकर्मक क्रिया : जहाँ कर्ता के व्यापार का फल कर्ता पर पड़े उसे अकर्मक क्रिया कहते हैं। जैसे : मैं प्रोजेक्टर से चलता हुँ। ‘चलता हूँ’, क्रिया का व्यापार ‘में’ पर पड़ रहा है। जैसे:
लड़का हँसता है।
लड़का दौड़ता है।

2. सकर्मक क्रिया : जहाँ कर्ता के व्यापार का फल कर्म पर पडे उसे सकर्मक क्रिया कहते हैं। जैसे : निर्माता उस कहानी को खरीदता है। ‘खरीदता है’ क्रिया का व्यापार कर्म ‘कहानी’ पर पड़ रहा है।
जैसे:
राकेश चित्र बनाता है।
लड़की रोटी खाती है।

आ. पाठ में आये हूए अन्य तीन क्रिया शब्द ढूँढ़िए। वाक्य प्रयोग कीजिए।
जैसे : देखना – में सिनेमा देखना चाहता हूँ।
उत्तर :

  1. पहचानना – अब मुझे कोई भी पहचान नहीं सकते हैं।
  2. करना – सिनेमा सबका मनोरंजन करता है।
  3. बताना – वह कुछ बताना चाहता है।
  4. लाना – तुम मेरे लिए क्या लाते हो?
  5. लिखना – राम पाठ लिखता है।
  6. खरीदना – में कलम खरीदना चाहता हूँ।
  7. देना – आज रवि सभा में सेमिनार देनेवाला है।
  8. बेचना – मैं इसे बेचना चाहता हूँ।

परियोजना कार्य :

अ. हिदी समाचार चैनल के पाँच मुख्य समाचार लिखिए।
उत्तर :
विद्यार्थी कृत्य।

Essential Material for Examination Purpose :

1. पढ़ो
पठित – गद्यांश

नीचे दिये गये गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

1. मेरा जन्म विदेश में हुआ। किंतु भारत में मुझे लाने का श्रेय मेरे पितामह दादा साहेब फाल्के को जाता है। सन् 1913 में उन्होंने राजा हरिश्चंद्र के नाम से मुझे आपके सामने लाया। देश – विदेश के समाचार पत्रों में मेरे लाड़ले दादा साहेब फाल्के की खूब प्रशंसा की गयी। मेरी खुशी का ठिकाना न रहा । उन्होंने मेरा भविष्य उज्जवल कर दिया ।

प्रश्न :
1. किसका जन्म विदेश में हुआ?
2. भारत में सिनेमा कौन लाया ?
3. पहली भारतीय फ़िल्म का नाम क्या था ?
4. भारतीय सिनेमा के पितामह कौन हैं?
5. यह गद्यांश किस पाठ से है?
उत्तर :
1. सिनेमा का जन्म विदेश में हुआ।
2. भारत में सिनेमा दादा साहेब फाल्के लाये।
3. पहली भारतीय फ़िल्म का नाम राजा हरिश्चंद्र था।
4. भारतीय सिनेमा के पितामह दादा साहेब फाल्के हैं।
5. यह गद्यांश ‘मैं सिनेमा हूँ’ पाठ से है।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

II. कहानीकार एक अच्छी कहानी लिखता है। निर्माता उस कहानी को खरीदता है। निर्माता मुझे बनाने से लेकर सिनेमाघरों तक पहुँचाने वाला महत्वपूर्ण व्यक्ति है।

प्रश्न :
1. एक अच्छी कहानी कौन लिखता है ?
2. सिनेमा बनानेवाले को क्या कहते हैं ?
3. कहानी को कौन खरीदता है?
4. दुनिया में अच्छाई और बुराई दोनों भी है। (भाववाचक संज्ञा पहचानिए।)
5. यह गद्यांश किस पाठ से है?
उत्तर :
1. एक अच्छी कहानी कहानीकार लिखता है।
2. सिनेमा बनानेवाले को निर्माता कहते है।
3. कहानी को निर्माता खरीदता है।
4. अच्छाई, बुराई।
5. यह गद्यांश ‘मैं सिनेमा हूँ’ पाठ से है।

अपठित – गद्यांश :
नीचे दिये गये गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

I. उसके घर में पिता थे, माँ थी और एक गुडिया – सी बहन थी । वह सारे घर का दुलारा था। एक दिन की बात है। बह बीमार पडा। माँ ने उसका खाना बिलकुल बंदकर दिया। पर उसका बार-बार कुछ खाने को माँगना छोटी बहन से न सहा गया। बह चुपके से गुड और चने चुरा लाई और खिला दी अपने भैया को । उसके बाद भिया का बुखार बढ़ गया पर वह तो खिला ही चुकी थी । अपने भाई के संतोष के लिए वह माँ – बाप का गुस्सा भी सहने को तैयार थी ।

प्रश्न :
1. उसके घर में कितने लोग और कौन – कौन थे ?
2. एक दिन उसे क्या हुआ ?
3. बीमार पडने से मॉ ने क्या किया ?
4. उसकी बहन ने क्या किया ?
5. गुड और चने खाने से क्या परिणाम हुआ?
उत्तर :
1. उसके घर में तीन लोग पिता, मौं और बहन थीं।
2. एक दिन वह बीमार हो गया।
3. बीमार पडने से माँ ने उसका खाना बिलकुल बंद कर दिया।
4. उसकी बहन ने उसे चुपके से गुड और चने खिलाये।
5. गुड और चने खाने से भैया का बुखार और बढ़ गया।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

II. खेलकूद और व्यायाम से हमारा शरीर और मन स्वस्थ रहता है। खुली हवा के बिना तो मनुष्य शरीर स्वस्थ नहीं बन सकता। इसके लिए घर हवादार होना चाहिए। प्रातः काल खुली हवा में टहलना भी स्वास्थ्य के लिए लाभदायक है।
यह हमेशा याद रखना चाहिए कि अच्छा स्वास्थ्य ही सुखमय जीवन का आधार है। एक प्रचलित कहावत है – “मन चंगा तो कटौती में गंगा।”

प्रश्न :
1. हमारा शरीर और मन किनसे स्वरथ रहता है ?
2. किसके बिना तो मनुष्य का शरीर स्वस्थ नहीं बन संकता ?
3. घर कैसा होना चाहिए ?
4. सुखमय जीवन का आधार क्या है?
5. प्रचलित कहावत क्या है?
उत्तर :
1. खेलकूद और व्यायाम से हमारा शरीर और मन स्वस्थ रहता है।
2. खुली हवा के बिना तो मनुष्य का शरीर स्वस्थ नहीं बन सकता।
3. घर हवादार होना चाहिए।
4. स्वारथ्य सुखमय जीवन का आधार है।
5. प्रचलित कहावत है – “मन चंगा तो कटौती में गंगा।”

III. प्रथम पृष्ठ पर मुख्य – मुख्य समाचार होते हैं। व्यापार और खेलकूद के समाचार दूसरे – तीसरे पृष्ठों पर दिये जाते हैं। साथ ही व्यंग्य चित्र और विज्ञापनों के चित्र भी होते हैं, जिससे समाचार पत्र और भी आकर्षक लगता है। प्रायः सभी समाचार – पत्रों में बच्चों का भी पृष्ठ होता है, जिसमें मनोरंजक कहानियाँ, कविताएँ तथा चुटकुले आदि होते हैं। बच्चों के लिए समाचार भी दिये जाते हैं। कभी – कभी बच्चों के चित्रों के साथ उनके द्वार लिखी गयी रचनाएँ भी छापी जाती हैं।

प्रश्न :
1. मुख्य – मुख्य समाचार किस पृष्ठ पर होते हैं ?
2. दूसरे – तीसरे पृष्ठों पर किसके समाचार दिये जाते हैं ?
3. किनसे समाचार पत्र और भी आकर्षक लगता है?
4. सभी समाचार पत्रों में किनके लिए भी पृष्ठ होते हैं ?
5. इस अनुच्छेद में किसके बारे में बताया गया है ?
उत्तर :
1. मुख्य – मुख्य समाचार प्रथम पृष्ठ पर होते हैं।
2. दूसरे – तीसरे पृष्ठों पर व्यापार और खेलकूद के समाचार दिये जाते हैं।
3. व्यंग्य और विज्ञापनों के चित्रों से समाचार पत्र और भी आकर्षक लगता है।
4. सभी समाचार पत्रों में बच्चों के लिए भी पृष्ठ होते हैं।
5. इस अनुच्छेद में समाचार पत्रों के बारे में बताया गया है।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

II. लिखो :

लघु प्रश्न :

प्रश्न 1.
सिनेमा का हमसे क्या निवेदन है?
उत्तर :
सिनेमा हम से इस प्रकार निवेदन करता है कि “मेरी अच्छाई को स्वीकार करो । मुझे सिनेमा घरों में ही देखो। पाइरेटेड (चोरी की हुई फ़िल्म) बिलकुल मत देखो। पैरेसी सी.डी को न तो खरीदे और न ही बेचे’।

प्रश्न 2.
हमें सिनेमा कहाँ देखना चाहिए? क्यों ?
उत्तर :
हमें सिनेमा केवल सिनेमाघरों में ही देखना चाहिए। क्योंकि निर्माता कई करोडों रुपये खर्च करके सिनेमाओं का निर्माण करते हैं। इसलिए पैरेसी फ़िल्म न देखना चाहिए। यह शासन विरुद्ध भी है।

प्रश्न 3.
सिनेमाघर कैसा होता है? बताओ।
उत्तर :
सिनेमाघर बहुत अच्छा होता है। सिनेमाघर बहुत बडा तथा विशाल होता है। सिनेमाघरों में जमीन टिकट, बेंच टिकट, कुर्सी टिकट, बाल्कनी टिकट और रिजर्वड टिकट आदि होते हैं। अंदर के चारों ओर के दीवारों को स्पीकर भी होते हैं।

प्रश्न 4.
दादा साहेब फ़ाल्के कौन थे ?
उत्तर :
भारत में सिनेमा को लाने का श्रेयकर्ता श्री दादा साहेब फ़ाल्के थे। इन्होंने सन् 1913 में भारत में राजा हरिश्चंद्र नामक एक सिनेमा बनाया।

प्रश्न 5.
सिनेमा में कैसे भाव देखने को मिलते हैं ?
उत्तर :
सिनेमा में सभी भाव देखने को मिलते हैं। सिनेमा में हास्य है तो दुख भी है। इसमें कल्पना है तो प्रेरणा भी है।

लघु निबंध प्रश्न :

प्रश्न 1.
किसी देखे हुये सिनेमा की कहानी सुनाओ।
उत्तर :
में ने तेलुगु का एक सिनेमा देखा। नाम था ‘भक्त प्रहल्लाद।’ यह भक्त प्रहल्लाद की कहानी है। भक्त प्रहल्लाद राक्षस राजा हिरण्य कश्यप का पुत्र का नाम था।
हिरण्य कश्यप तीन लोकों में वही राजा और देव मानता था। और सबको मानने को कहता था। लेकिन उसका बेटा प्रहल्लाद भगवान विष्णु के सिवा और किसी को भगवान या देव नहीं समझता है।
इसलिए राजा हिरण्य कश्यप अपने बेटे को कई दंड देता है। एक बार साँप से काटवाने का आदेश देता है। साँप काटने से भी भगवान विष्णु की कृपा से वह जीवित होता है। दूसरी बार सागर में फेंक दिये जाता है तो इस बार लक्ष्मी देवी उसकी रक्षा करती है।
एक बार हाथी के पैरों के नीचे दबा दिया जाता है। लेकिन उसे विष्णु की कृपा से कुछ नहीं होता और एक बार विष पिलाया जाता है फिर भी भगवान श्री महाविष्णु की कृपा से प्रहल्गाद को कुछ नहीं होता।
अंत में प्रहल्भाद के पिता हिरण्य कश्यप भगवान विष्णु को कंभे में दिखाने को कहता है तो प्रहक्काद कहता हैं कि भगवान विष्णु अवश्य ही कंभे में हैं।
तो हिरण्यकश्यप गदे से कंभे को मारा तो श्रीविष्णु नरसिंह के अवतार में प्रकट होकर उसे मार देते हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

III. सृजनात्मक अभिव्यति :

प्रश्न 1.
किसी एक विज्ञान यात्रा का वर्णन करते हुये अपने पिताजी का नाम एक पत्र लिखिए।
उत्तर :

हैदराबाद,
दि. ××××

पूज्य पिताजी,
सादर प्रणाम । मैं यहाँ कुशल हूँ। आशा करता हूँ कि आप सब वहाँ कुशल हैं। मैं यहाँ खूब पढ रहा हूँ।
पाठशाला की ओर से पिछले सप्ताह हम विज्ञान यात्रा के लिए विशाखपट्टणम गये। इसे वैजाग भी कहते हैं। यह एक सुन्दर और बडा शहर है। सागर के किनारे पर है। यहाँ अनेक दर्शनीय स्थान हैं। हम नौकाश्रय में गये और अनेक विज्ञानदायक बातें जानलीं। कैलासगिरि उद्यानवन, विमानाश्रय आदि हमने देखे। सिंहाचलम, अरकु आदि प्रदेशों में हम गये। हमें बहुत आनंद मिला है।
माताजी को मेरे प्रणाम और बहन रम्या को आशीश कहना।

आपका प्रिय पुत्र,
××××

पता :
जी. माधवराव,
घ.नं 31-8-4/9,
वरंगल।

సారాంశము :

ప్రియమైన పిల్లల్లారా ! నమస్తే ఎలా ఉన్నారు ?
నన్ను గుర్తుపట్టలేదా ? ఏమీ విషయం లేదులే. “ప్రొజెక్టర్తో నేను నడుస్తాను.
తెరపై నేను కనిపిస్తాను.
అందరి మనస్సులను రంజింపచేస్తాను.
(అందరికీ మనోరంజనం కల్గిస్తాను)
త్వరగా చెప్పండి, నేనెవరిని?
శభాష్. మీరు సరిగా చెప్పారు. నేను సినిమాను. మీ అందరికీ నన్ను చూడడం బాగుంటుంది కదా! నాకు కూడా మిమ్మల్ని కలవడం బాగుంటుంది. సెలవు దినాలలో నన్ను మీరు చూడడానికి ఉత్సాహం చూపిస్తారు కదా ! నాకు కూడా మిమ్మల్ని ఆనందింపజేయడం చాలా బాగుంటుంది.
నేను విదేశంలో జన్మించాను. కానీ భారతదేశంలోకి తీసుకువచ్చిన ఘనత నా తండ్రిగారైన దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే గారికి చెందుతుంది. 1913 సం॥లో ఆయన “రాజా హరిశ్చంద్ర’ పేరుతో నన్ను మీ దగ్గరికి తెచ్చెను. దేశవిదేశాలకు చెందిన వార్తాపత్రికల్లో నా ప్రియమైన గారాల దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే గారిని బాగా ప్రశంసించిరి. సంతోషానికి అవధులు లేవు. ఆయన నా భవిష్యత్తును ఉజ్వలింపచేసిరి.
నన్ను ఎంతగా పొగిడినా నన్ను నిర్మించినది మానవుడే కదా. ఆయనే నిర్జీవంగా ఉన్న నాకు ప్రాణం పోసెను. ఒకప్పుడు నేను మూగదాన్ని. కానీ ఆయన నాకు మాట్లాడే శక్తినిచ్చెను. రంగులు నింపెను. నా జీవితంలో వసంతాన్ని
నింపెను.
నాలో అన్ని భావాలు చూడడానికి లభిస్తాయి – నాలో హాస్యం ఉన్నది – దుఃఖం (ఏడుపు) ఉన్నది. నాలో కల్పన ఉన్నది. ప్రేరణ కూడా ఉన్నది. కాని నన్ను నిర్మించడంలో ఎంతోమంది ప్రజల ప్రమేయం (భాగస్వామ్యం) ఉంటుంది.
కథా రచయిత ఒక చక్కని కథ వ్రాస్తాడు. నిర్మాత ఆ కథను కొంటాడు. నిర్మాత అనునతడు నన్ను కొనుగోలు చేసిన దగ్గరి నుండి సినిమా హాళ్ళకు పంపించే వరకు ఉన్నటువంటి మహత్వపూర్ణమైన వ్యక్తి.

నిర్మాత తన ఈ పనిని పూర్తి చేయుటకు దర్శకుని సహాయం తీసుకుంటాడు. వాస్తవంగా నా కేంద్రబిందువు దర్శకుడే. అతడు నా నిర్మాణంలో ముడిపడియున్న ప్రజలందరినీ – నాయకుడు, నాయకురాలు, ఇతర పాత్రధారులు, సంగీత దర్శకుడు, కథా రచయిత, డైలాగ్ రైటర్, కెమేరామెన్ మొ॥గు వారిని ఒకే సూత్రంలో బంధించి నాకు సాకార రూపాన్ని కల్గిస్తారు. నన్ను నిర్మించడంలో వేలకొలది ప్రజల కృషి జోడించబడి యుంటుంది. నాతో వారికి జీవనోపాధి కలుగుతుంది. వారి కృషి మీదనే నా భవిష్యత్తు ఆధారపడి ఉంటుంది.

పిల్లల్లారా ! నాది ఒకటే కోరిక. అది ఏమనగా అందరినీ సంతోషపెట్టడమే. ప్రపంచంలో మంచి-చెడు రెండూ ఉంటాయి. అదే విధంగా నాకు మంచి చెడు రెండు రూపాలు ఉన్నాయి. నేను మీతో విన్నవించుకునేది ఏమనగా నాలోని మంచిని గ్రహించండి. నన్ను సినిమా థియేటర్లలోనే చూడండి. ఈ రోజున కొంతమంది ప్రజలు నన్ను దొంగిలించి (పైరసీ) చూస్తున్నారు. నన్ను ఇలాగ చూడవద్దు. ఈ విధంగా చూడడం మరియు చూపడం రెండూ చట్టరీత్యా నేరమే. అందువలన పైరసీ సీడీలు కొనవద్దు, అమ్మవద్దు.
పిల్లల్లారా ! మీరు నన్ను ఎంత చూస్తే ఆనందం లభిస్తుందో అంతవరకే చూడండి. మీరు నా మాట తప్పనిసరిగా అంగీకరిస్తారని ఆశిస్తున్నాను.

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

वचन :

  • बच्चा – बच्चे
  • वह् – वे
  • छुट्टी – छुट्टियाँ
  • मनुष्य – मनुष्य
  • सूत्र – सूत्र
  • मैं – हम
  • इस – ये
  • पत्र – पत्र
  • क्षमता – क्षमताएँ
  • यह – ये
  • परदा – परदे
  • खुशी – खुशियाँ
  • घर – घर

उल्टे शब्द :

  • बच्चे × बूढे
  • अच्छा × बुरा
  • देश × विदेश
  • खुशी × दुखी
  • मूक × बोल
  • खरीदना × बेचना
  • वास्तव × अवार्तव
  • स्वीकार × अस्वीकार/इनकार
  • पहचचान × भूल
  • आनंद × दुख
  • सामने × पीछे
  • जीव × निर्जीव
  • क्षमता × अक्षमता
  • महत्वपर्ण × महत्वहीन
  • साकार × निराकार
  • आशा × निराशा
  • जलि × धीरे
  • जन्म × मृत्य/मरण
  • प्रशंसा × निदा
  • दनाना × बिगाइना
  • हास्य × दुख
  • सहायता × हानि
  • अच्छाई × पुराई
  • अवश्य × अनावश्य

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

उपसर्ग :

  • मनोरंजन – मन:
  • निर्माता – निर
  • योगदान – योग
  • कथाकार – कथा
  • निवेदन – नि
  • विदेश – वि
  • निर्जीव – निर
  • सिनेमाघर – सिनेमा
  • साकार – सा
  • स्वीकार – स्वी
  • उज्ञवल – उ
  • सजीव – स
  • महत्वपूर्ण – महत्व
  • निर्भर – नि

प्रत्यय :

  • अच्छाई – ई
  • पैरेसी – ई
  • जीविका – इका
  • निर्जीव – जीव
  • प्रेरणा – आ
  • महत्त्वपूर्ण – पूर्ण
  • ठिकाना – आ
  • पितामह् – मह
  • बुराई – ई
  • कथाकार – कार
  • निर्भर – भर
  • सजीव – जीव
  • योगदान – दान
  • पहुँचानेवाला – वाला
  • मनोरंजन – रंजन
  • सिनेमाधर – घर्
  • कैमेरामेन – मेन
  • खुशी – ई
  • क्षमता – ता
  • कहानीकार – कार
  • सहायता – ता
  • आनंदित – इत्त

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

लिंग :

  • बच्ता – बची
  • मामा – मामी
  • भाई – बहिन
  • अभिनेता – अभिनेत्री
  • लेखक – लेखिका
  • संवाद लेखक – संवाद लेखिका
  • प्यारा – प्यारी
  • चाचा – चाची
  • नायक – नायिका
  • राजा – रानी
  • सेवक – सेविका
  • कैमेरा मेन – कैमेरा र्त्री
  • दादा – दादी
  • काका – काकी
  • नेता – नेत्री
  • पिता – माता
  • निर्देशक – निर्देशिका

पर्यायवाची शब्द :

  • बच्चे – लडके
  • छटी – विराम
  • मनुष्य – आदमी
  • संवाद – वार्तालाप
  • व्यक्ति – आदमी
  • आनंद – संत्रोष
  • समाचार – खबर
  • नायक – अभिनेता
  • कानून – शासन
  • मदट – सदायता
  • प्रशंसा – स्तुति
  • खुशी – संतोष
  • नायिका – अभिनेत्री
  • कहानी – कथा

संधि विच्छेद :

  • सिनेमाघर = सिनेमा + घर
  • आनंदित = आनंद + इत
  • कहानीकार = कहानी + कार
  • कैमेरामेन = कैमेरा + मेन
  • कहानीकार = कहानी + कार
  • पितामह = पिता + मह
  • महत्वपूर्ण = महत्व + पूर्ण

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

वाक्य प्रयोग :

1. खरीदना – में आम खरीदना चाहता हूँ।
2. निर्देशक – निर्देशक के आदेशों के अनुसार नायक को चलना है।
3. साकार – वह सत्य का साकार रूप है।
4. आनंद – सिनेमा से हमें आनंद मिलता है।
5. प्रशंसा – अध्यापिका जी ने लडकी की प्रशंसा की।

मुहावरे वाले शब्द :

1. प्रशंसा करना = स्तुति करना ; बच्चों के भाषण सुनकर अध्यापिका ने उनकी बड़ी प्रशंसा की।
2. जी लगना = मन लगना ; मुझे सिनेमा पर जी नहीं लगता।
3. जीविका चलाना = जीवन चलाना, रोटी कमाना ; जीविका चलाने के लिए कई मार्ग हैं।
4. खुशी का ठिकाना न रहना = अति प्रसत्न होना ; यह बात सुनकर उसके खुशी का ठिकाना नहीं रहा।

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ

शब्दार्थ (అర్ధములు) (Meanings) :

TS 8th Class Hindi Guide 9th Lesson मैं सिनेमा हूँ 3

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

Telangana SCERT TS 8th Class Hindi Guide Pdf 8th Lesson चावल के दाने Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class Hindi 8th Lesson Questions and Answers Telangana चावल के दाने

प्रश्न :

प्रश्न 1.
चित्र में क्या – क्या दिखायी दे रहे हैं ?
उत्तर :
चित्र में बैलगाडी, एक आदमी, पेड, पहाड, मकान, आदमी के सिर पर घास का गट्ठा आदि दिखायी दे रहे हैं।

प्रश्न 2.
कौन क्या कर रहा है ?
उत्तर :
किसान गाडी पर घास का गट्टा लेकर खडा है। बैल गाडी चला रहा है।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

प्रश्न 3.
किसान के सिर पर बोझा देखकर तुम्हें क्या लगता है ?
उत्तर :
किसान के सिर पर बोझा देखकर मुझे यह लगता है कि वह कडी मेहनत करनेवाला है।

सुनो – बोलो :

प्रश्न 1.
पाठ में दिये गये चित्रों के बारे में बातचीत कीजिए।
उत्तर :
पाठ के पहले चित्र में एक राजा (श्रीकृष्णदेवराय) सिंहासन पर बैठे हुए हैं। उनके बगल में उनका सेवक खडा हुआ है।
उन दोनों के सामने एक चावल का बोरा है। एक शजरंज की बिसात भी है। कुछ दूर पर तेनाली राम खडा हुआ है और राजा से बातचीत कर रहा है।

प्रश्न 2.
कहानी का शीर्षक आपको कैसा लगा और क्यों ?
उत्तर :
कहानी का शीर्षक “चावल के दाने ” मुझे अच्छा लगा। इस पाठ के लिए वह शीर्षक उचित ही है। क्योंकि तेनालीराम ईनाम के रूप में शतरंज के बिसात पर हर एक खाने में उसके पहले खाने से दुगने चावल के दाने रखकर उन्हें देने को कहते हैं।

पढ़ो :

अ. नीचे दिये गये वाक्यों की गलतियाँ पहचानिए। शुद्ध वाक्य अपनी उत्तर पुस्तिका में लिखिए।

प्रश्न 1.
एक दिन वे राजा अकबर से मिलने उनकी राजधानी हंपी पहुँचे ।
उत्तर :
एक दिन वे राजा श्रीकृष्णदेवराय से मिलने उनकी राजधानी हंपी पहुँचे।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

प्रश्न 2.
पहले खाने में 8 दाने रखे गये।
उत्तर :
पहले खाने में एक दाना रखा गया।

आ. पाठ के आधार पर नीचे दी गयी पंक्तियाँ सही क्रम में लिखिए।
1. तेनालीराम हंपी पहुँचे।
2. उन्होंने तुरंत तेनाली को सम्मान के साथ अष्टदिग्गजों में शामिल कर लिया।
3. ‘हाँ, महाराज !’ – तेनालीराम ने विनम्रता से कह्त।
उत्तर :
1. तेनालीराम हंपी पहुँचे।
2. उन्हें राजदरबार में पेश किया गया।
3. ‘हाँ, महाराज !’ – तेनालीराम ने विनम्रता से कहा।

लिखो :

अ. नीचे दिये गये प्रश्नों के उत्तर लिखिए।

प्रश्न 1.
तेनालीराम के व्यक्तित्व के बारे में लिखिए।
उत्तर :
तेनालीराम चतुर और ज्ञानी व्यक्ति थे। समस्या का हल वे बडी हास्यात्मक ढ़ंग से ढूँढते थे। अपनी चतुराई से सुझाव देकर राजा का मार्ग – दर्शन करते थे।

प्रश्न 2.
तेनालीराम की जगह यदि आप होते तो इनाम के रूप में क्या माँगते ?
उत्तर :
तेनालीराम की जगह यदि में होता तो इनाम के रूप में पहले खाने में एक रुपया, अगले खाने में दुगुने रुपये ऐसा रखकर देने के लिए कहता इस प्रकार मैं चावल के बदले रुपये लेता ।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

आ. “चावल के दाने” पाठ का सारांश अपने शब्दों में लिखिए।
उत्तर :
तेनालीराम चतुर और ज्ञानी व्यक्ति थे। वह तेनाली में रहनेवाले थे। एक दिन वे राजा श्रीकृष्णदेवराय से मिलने हंपी गये। राजा को उन्होंने एक कविता सुनायी। राजा को कविता पसंद आयी। राजा ने ईनाम माँगने को कहा।
तेनालीराम राजा के सामने रखे शतरंज की ओर इशारा करके कहा कि “महाराज ! यदि आप – चावल का एक दाना शतरंज के पहले खाने में रख दें और हर अगले खाने में पिछले खाने का दुगना रखते जायें, तो मैं उसे ही अपना ईनाम समझूँगा।”
महाराज ने सेवक को आदेश दिया। सेवकों ने शतरंज के बिसात पार चावल के दाने रखने शुरू कर दिये । पहले खाने में 1 दाना, दूसरे में 2 , तीसरे में 4 , चौथे में 8 , पाँचवें में 16 दाने इस तरह गिनती बढ़ती गयी।
इस तरह शतरंज की आधी बिसात यानी 32 खाने तक पहुँचने तक दानों की संख्या 214 करोड से भी ज़्यादा तक पहुँच गयी थी। इसलिए राजदरबार में सभी हैरान थे। अंत में यह रिथति हो गयी कि महाराज के पास अपना पूरा राजभंडार का अनाज ही तेनालीराम के हवाले करने के सिवाय कोई दूसरा मार्ग न रहा।
उन्हें रोककर तेनालीराम ने कहा ” महाराज ! मैं आपसे कुछ नहीं चाहता। मैं सिर्फ़ आपको दिखाना चाहता था कि छोटी -छोटी चीज़ें भी कितनी महत्वपूर्ण होती है।
श्रीकृष्णदेवराय उससे बहुत खुश हुए। तेनालीराम ने चावल के दाने से जीवन का महत्व समझाया। इसलिए राजा कृष्णदेवराय उन्हें अपने अष्टदिग्गजों में एक दिग्गज के रूप में शामिल कर दिया और सम्मान भी किया।

शब्द अंडार :

अ. नीचे दिये गये संख्या-शब्द पढ़िए। समझिए ग़लत संख्या शब्द पर गोला लगाइए और सही शब्द लिखिए।
TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने 1
उत्तर :
TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने 2
सही शब्द : 25 -पच्चीस, 28 -अट्डाईस, 32 -बत्तीस, 36 – छत्तीस, 44 – चौंतालीस, 47 – सैंतालीस

आ. इन्हें भी समझिए।
TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने 3

सृजनात्मक अभिव्यक्ति :

अ. नीचे दिये गये वार्तालाप को आगे बढाइए।
तेनालीराम – महाराज ! प्रणाम।
श्रीकृष्णदेवराय – प्रणाम ! बताओ, तुम कौन हो?
उत्तर :

  • तेनालीराम – मैं तेनाली में रहनेवाला हूँ। मेरा नाम तो तेनालीराम है।
  • श्रीकृष्णदेवराय – अच्छा अब यहाँ क्यों आये हो ?
  • तेनालीराम – मैं ने सुना था कि आप पंडितों एवं विद्वानों का आदर करते हैं।
  • इसलिए में एक कविता सुनाने आया हूँ।
  • श्रीकृष्णदेवराय – अच्छा, आप कविता सुनाइए।
  • तेनालीराम – एक कविता सुनाता है।
  • श्रीकृष्णदेवराय – बहुत अच्छा है। बहुत अच्छा है। अच्छा एक ईनाम माँगो।
  • तेनालीराम – मुझे तो कुछ ईनाम नहीं चाहिए लेकिन आपके दरबार के अष्टदिग्गजों में एक बनना चाहता हूँ।
  • श्रीकृष्णदेवराय – अच्छा, आज से तुम हमारे आष्टदिग्गजों में एक हो।
  • तेनालीराम – धन्यवाद ! महाराज।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

प्रशंसा :

अ. तेनालीराम की वुद्धिमत्ता के बारे में बताइए।
उत्तर :
तेनालीराम तेनाली के रहने वाले थे। वे बहुत चतुर और ज्ञानी व्यक्ति थे। वे अच्छी तरह कविता करते थे। उनकी चतुराई से प्रभावित होकर श्री कृष्णदेवराय ने उसे अपने दरबार के अष्टदिग्गजों में एक कवि बना दिया। ये ‘विकटकवि’ के नाम से मशहूर थे। तेनालीराम बडा बुद्धिमान और चतुर था।
एक दिन किसी कारणवश श्रीकृष्णदेवराय को तेनालीराम पर गुस्सा आया। उन्होंने सजा सुनायी कि तेनालीराम अपना मुख न दिखाये। दूसरे दिन तेनालीराम एक मुखौटा पहनकर आये। इसका कारण जानकर श्रीकृष्णदेवराय और सभी दरबारी हँस पडे। यह उनकी बुद्धिमता से संबंधित एक घटना थी!

परियोजना कार्य :

अ. अपनी पाठशाला के पुरतकालय से तेनालीराम की एक और कहानी पढ़िए और उसका भाव सुनाअओ।
श्रीकृष्णदेवराय विजयनगर के प्रतापी राजा थे। वे शूर, वीर हीं नहीं बल्कि एक महान् साहित्यकार भी थे। उन्होंने दरबार में अनेक दिग्गज कवियों को स्थान दिया। वे स्वयं भी महाकवि थे। तेनालि रामकृष्ण उनके दरबारी कवियों में से एक थे। कहा जाता है कि रामकृष्ण कवि पर काली माता की अपार कृपा थी। वे बड़े बुद्धिमान और चतुर थे। साथ ही संदर्भ के अनुसार समस्या का हल ढूँढ़ने में पटु भी थे।

एक बार राज्य में चूहे बहुत ज़्यादा हो गये। घरों में अनाज नष्ट होने लगा। जनता बहुत परेशान हो गयी । राज्य के धान्यागार में भी चूहों की संख्या बढ़ गयी। दरबार में इस पर विचार हुआ। श्रीकृष्णदेवराय ने आदेश दिया कि नगर के हर घर में कम से कम एक बिल्ली पाली जाय। निश्चय हुआ कि राज्य की ओर से हर घर को एक अच्छी बिल्ही दी जाय। उसकी परवरिश के लिए हर रोज़ दो सेर दूध भी राज्य की ओर से दिया जाय। राजा का प्रस्ताव था। इसलिए किसी ने चू तक नहीं किया। तेनालि रामकृष्ण को रायलू का यह निर्णय अच्छा नहीं लगा। पर वे उस समय राजा के सामने कुछ नहीं बोले, उनको भी एक बिल्ली मिली।

रामकृष्ण बिल्ली को अपने घर ले गये। वे चाहते थे कि रजा को एक सबक़ सिखायें। इसलिए उन्होंने बिल्ली को एक कमरे में बन्द कर रखा। उसके सामने गरम – गरम दूध से भरा कटोरा रख दिया। दूध को देखते ही बिल्ली उछल पड़ी। दूध पीने के लिए कटोरे में मुँह डाली। दूध बहुत गरम था। इसलिए उसका मुँह जल गया। वह तड़प उठी। तब से वह दूध देखकर भागने लगी।

कुछ दिन बीत गये। राजा ने सब बिक्लियों को देखना चाहा। हुकुम किया कि सब दरबारी अपनीअपनी बिल्ली ले आये। बिल्लियाँ दरबार में लायी गयी। सबकी बिल्लियाँ हृष्ट-पुष्ठ और बलिष्ठ थी। मगर तेनालि रामकृष्ण की बिल्ही सूखकर काँटा हो गयी थी। राजा ने कारण पूछा रामकृष्ण ने जवाब दिया कि “महाराज ! यह बिल्ली तो अजीब है दूध नहीं पीती।” राजा को आश्चर्य हुआ उसकी जाँच करनी चाही। कटोरे में दूध लाकर बिल्ली के सामने रखा गया। बिल्नी दूध को देखकर डर गयी और भागने लगी।’ राजा को शक हुआ कि दाल में कुछ काला है बिंत्री को पकडकर उसका मुँह देखा गया तो पता चला कि उसका मुँह जला हुआ है बात राजा की समझ में आ गयी। रामकृष्ण को डॉटकर पूछा कि तुमने ऐसा क्यों किया?

रामकृष्ण ने जवाब दिया “महाराज इसमें मेरा कसूर क्या है? हमारे राज्य में जनता को खाने के लिए खाना नहीं, पहनने के लिए कपड़ा नहीं, रहने के लिए मकान नहीं, पीने के लिए पानी तक नहीं ऐसी हालत में महाराज, आप ही सोचिए कि बिल्लियों को भरपूर दूध पिलाना कहाँ तक न्यायोचित है?

रामकृष्ण की बातें सुनकर राजा गंभीर हो गये। उनकी बातों का राजा के साथ-साथ सभी दरबारियों पर भी गहरा प्रभाव पड़ा।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

भाषा की जात :

अ. नीचे दिया गया अनुच्छेद पढ़िए।
तेनालीराम तेनाली के रहने वाले थे। वे बहुत चतुर और ज्ञानी व्यक्ति थे। यह घटना उन दिनों की है, जब उनकी मुलाक़ात राजा श्रीकृष्णदेवराय से नहीं हुई थी। एक दिन वे राजा कृष्णदेवराय से मिलने उनकी राजधानी हंपी पहुँचे। उन्होंने सुना था कि राजा ज्ञानी लोगों का बड़ा आदर सत्कार करते हैं। ऊपर दिये गये अनुच्छेद से संज्ञा, सर्वनाम और विशेषण शब्द ढूँढिए।
उत्तर :
संज्ञा : तेनालीराम, तेनाली, कृष्णदेवराय, हंपी
सर्वनाम : वे, यह
विशेषण : चतुर, ज्ञानी, आदर, सत्कार

आ. ऊपर दिये गये अनुच्छेद से ढूँढकर संज्ञा, सर्वनाम और विशेषण शब्दों को वाक्यों में प्रयोग कीजिए।
उत्तर :
संज्ञा : 1. तेनालीराम, 2. तेनाली 3. राजा 4. कृष्णदेवराय 5. हंपी 6. राजधानी 7. आदर आदि।

1. तेनालीराम विकट कवि थे।
2. तेनाली को आंध्रा पैरिस भी कहते हैं।
3. राजा गद्दी पर बैठा हुआ है।
4. कुष्णदेवराय विजयनगर का राजा था।
5. हंपी श्रीकृष्णदेवराय की राजधानी है।
6. भारत की राजधानी दिली है।
7. कृष्णदेवराय ज्ञानी तथा कवियों का आदर करते थे।

सर्वनाम : 1 . वे 2 . यह 3 . उन 4 . उन्होंने
1. वे खेल रहे हैं।
2. यह किताब है।
3. उन लोगों का घर कहाँ है ?
4. उन्होंने ऐसा कहा ।

विशेषण : 1. चतुर 2. ज्ञानी 3. बहुत 4. बडा
1. तेनालीराम चतुर आदमी थे।
2. वह बडा ज्ञानी है।
3. लडकी बहुत सुंदर है।
4. यह बड़ा पेड है।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

विचार – विमर्श :

कई बार लोग हमें देखकर हमारे शरीर / चेहरे / रंग – रूप का मज़ाक बनाते हैं। किसी तरह से हम नीचा दिखाने की कोशिश करते हैं। जो ऐसा करते हैं, वे अपना स्वभाव और चरित्र हमें दिखा रहे हैं उनकी बातों को अनसुनी करना ही अच्छा है।
हम अपने शरीर की रचना नहीं करते । यह प्रकृति की देन है। हमें रंग-रूप/देह पर शर्म / गर्व नहीं करना चाहिए। बल्कि अपने व्यवहार पर करना चाहिए।
हमें लोगों का सम्मान उनके व्यवहार / बुद्धिमत्ता के आधार पर करना चाहिए। न कि उनके रंग – रूप, सामाजिक या आर्थिक स्तर को देखकर।
जो व्यक्ति अनुचित काम करता है। अपने फायदे के लिए औरों को नुकसान पहुँचाता है, कानून को तोडता है, उसे अपने व्यवहार पर लज्ञा आनी चाहिए ; न कि उस व्यक्ति/ बच्चे को, जिस पर अत्याचार किया गया हो।

Essential Material for Examination Purpose :

I. पढ़ो पठित – गद्यांश :
नीचे दिये गये गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

1. तेनालीराम तेनाली के रहने बाले थे। बे बहुत चतुर और ज्ञानी व्यक्ति थे। यह घटना उन दिनों की है, जब उनकी मुलाकात राजा श्रीकृष्ठदेवराय से नहीं हुई थी। एक दिन वे राजा कृष्णदेवराय से मिलने उनकी राजधानी हंपी पहुँचे । उन्होंने सुना था कि राजा ज्ञानी लोगों का बड़ा आदर, सत्कार करते हैं।
प्रश्न
1. तेनालीराम कहाँ के रहने वाले थे ?
2. तेनालीराम कैसे व्यक्ति थे ?
3. राजा श्रीकृष्णदेवराय की राजधानी कहाँ थी ?
4. राजा किनका आदर, सत्कार करते थे ?
5. यह गद्यांश किस पाठ से है ?
उत्तर :
1. तेनालीराम तेनाली के रहने वाले थे।
2. तेनालीराम चतुर और ज्ञानी व्यक्ति थे।
3. राजा श्रीकृष्णदेवराय की राजधानी हँपी थी।
4. राजा ज्ञानी लोगों का आदर, सत्कार करते थे।
5. यह गद्यांश “चावल के दाने” पाठ से है।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

II. तभी तेनाली ने उन्हें रोका और कहा – “महाराज ! मैं आपसे कुछ नहीं चाहता। मैं तो सिर्फ आपको दिखाना चाहता था कि छोटी छोटी चीज़ें भी कितनी महत्वपूर्ण होती हैं। एक महान बिजय हासिल करने के लिए पहले कदम उठाना आवश्यक है । मेरी हार्दिक कामना है कि आप इसी प्रकार आगे बढ़ते हुए और अधिक बिजय प्राप्त करें ।”
यह सुनकर राजा श्रीकृष्ठदेवराय तेनालीराम से बहुत खुश हुए, जिसने उन्हें चावल के एक दाने से जीवन का महत्य समझा दिया था। उन्होंने तुरंत तेनाली को सम्मान के साथ अष्टदिग्गजों में शामिल कर लिया।

प्रश्न :
1. तेनाली ने किसे रोका ?
2. तेनाली क्या दिखाना चाहते थे ?
3. महान विजय के लिए क्या आवश्यक है?
4. तेनाली ने किसके दाने से जीवन का महत्व समझा दिया ?
5. राजा ने अष्टदिग्गजों में किसका नाम शामिल कर लिया ?
उत्तर :
1. तेनाली ने महाराज को रोका।
2. तेनाली दिखाना चाहते थे कि छोटी – छोटी चीजें भी कितनी महत्वपूर्ण होती है।
3. महान विजय के लिए पहला कदम उठाना आवश्यक है।
4. तेनाली ने चावल के दाने से जीवन का महत्व समझा दिया।
5. राजा ने तेनाली का नाम अष्टदिग्गजों में शामिल कर लिया।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

अपठित – गद्यांश :
नीचे दिये गये गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

1. गुरुदेव रवींदनाथ शांति निकेतन की स्थापना की थी। वहाँ भारतीय संस्कृति के अनुकूल शिक्षा देने के लिए गुरुदेव ने एक आश्राम ही खोल दिया था। वृक्षों की शीतल छाया में बैटकर बहाँ सभी छात्र-छात्राएँ विद्या ग्रहण करते थे। वे अप्रने सभी काम अपने हाथों से करते थे। गुरुदेव भी इसी आश्रम में सबके साथ रहते थे। उनके लिए एक छोटीसी कुटिया बनी थी।

प्रश्न :
1. अनुच्छेद में रवींद्रनाथ को क्या कहकर संबोधित किया गया ?
2. गुरुदेव ने किसकी स्थापना की?
3. शांति निकेतन में किस प्रकार की शिक्षा दी जाती थी ?
4. शांति निकेतन में छात्र – छात्राएँ विद्या कैसे ग्रहण करते थे ?
5. रवींद्रनाथ कहाँ रहते थे ?
उत्तर :
1. रव्द्रनाथ को गुरुदेव कहकर संबोधित किया।
2. गुरुदेव ने शांति निकेतन की स्थापना की।
3. शांति निकेतन में भारतीय संस्कृति के अनुकूल शिक्षा दी जाती थी।
4. शांति निकेतन में छात्र – छात्राएँ वृक्षों की शीतल छाया में बैठकर विद्या ग्रहण करते थे।
5. गुरुदेव आश्रम में सबके साथ रहते थे।

II. हैसी शरीर के स्वास्थ्य का भुभ संवाद देनेवाली है। बह एक साथ ही शरीर और मन को प्रसत्र करती है। पाचन – शक्ति बढ़ाती है। रक्त को चलाती है अधिक पसीना लाती है। हँसी एक शक्तिशाली दबा है। एक डॉक्टर कहता है कि बह जीवन की मीटी मदिरा है। कारलाइल एक राजकुमार था। संसार त्यागी हो गया था। बह कहता है कि जो जी से हैंसता है, बह कभी बुरा नहीं होता, अपने मित्र को हँसाओ, बह अधिक प्रसन्न होगा। शत्रु को हँसाओ, तुम से कम घृणा करेगा। एक अनजान को हैसाओ। तुम पर भरोसा करेगा, उदासी को हैसाओ, उसका दुःख घटेग। निराश को हसाँओ उसकी आशा बढेगी। पर हमारे जीवन का उद्देश्य केवल हैसी ही नहीं है, हमको बहुत काम करने हैं। तथापि उन कामों, कष्टों में और चिंताओं में एक सुंदर आंतरिक हैंसी, बडी प्यारी वस्तु भगवान ने दी है।

प्रश्न :
1. शरीर के स्वास्थ्य का शुभ संवाद लेनेवाली क्या है?
2. हँँसी एक शक्तिशाली दवा कैसे है?
3. एक डॉक्टर ने हैंसी के बारे में क्या कहा ?
4. बड़ी प्यारी वस्तु किसने दी है?
5. शत्रु को हँसाने से क्या होगा ?
उत्तर :
1. शरीर के स्वास्थ्य का शुभ संवाद लेनेवाली “हैंसी” है।
2. हँसी एक शक्तिशाली दया है क्योंकि यह शरीर और मन को प्रसन्न करती है।
3. एक डॉक्टर ने हँसी के बारे में कहा था कि “हँँसी जीवन की मीठी मदिरा है।”
4. बडी प्यारी वस्तु भगवान ने दी है।
5. शत्रु को हँसाने से वह हम से कम घृणा करेगा।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

III. हम जानते हैं कि साँस की अधिकतर बीमारियाँ हबा की गंदगी के कारण होती है और पेट की बीमारियाँ गंदे जल के कारण । जीवन को स्बस्थ बनाए रखने के लिए साँस लेने योग्य वायु और जीने योग्य पानी दोनों ही अत्यंत महत्वपूर्ण है। हमारे कल – कारखाने और तेज़ चलने वाले वाहन भी भीषण शोर करते हैं। उन्हें भी नियंत्रित करने की आवश्यक्ता है। इनके बीच रहने से मानसिक तनाब बढता है। हुदय की धडकने तेज़ हो जाती हैं। यहाँ तक कि कभी – कभी हृदय गति बंद होने से मृत्यु तक हो जाती है।

प्रश्न :
1. साँस और पेट की बीमारियों का क्या कारण होता है?
2. जीवन स्वस्थ बनाए रखने के लिए क्या आवश्यक है?
3. भीषण शोर किसे कहते हैं ?
4. मानसिक तनाव किससे बढता है?
5. ‘कभी – कभी’ किस प्रकार का शब्द है?
उत्तर :
1. साँस और पेट की बीमारियों का कारण है – “गंदा जल”।
2. जीवन र्वस्थ बनाये रखने के लिए साँस लेने योग्य वायु और योग्य पानी आवश्यक है।
3. हमारे कल – कारखाने और तेज़ चलनेवाले वाहन भीषण शोर करते हैं।
4. वायु प्रदूषण और ध्वनि प्रदूषण से मानसिक तनाव बढ़ता है।
5. “कभी – कभी” – पुनरुक्त शब्द है।

II. लिखो :

लघु प्रश्न :

प्रश्न 1.
तेनालीराम ने राजा से क्या निवेदन किया?
उत्तर :
राजा के सामने रखे शतरंज की बिसात की ओर इशारा करते हुए तेनालीराम ने राजा से इस प्रकार निवेदन किया कि “महाराज! यदि आप चावल का एक दाना शतरंज के पहले खाने में रख दें और हर अगले खाने में पिछले खाने का दुगना रखते जायें, तो उसे ही अपना ईनाम समझूँगा।”

प्रश्न 2.
श्रीकृष्णदेवराय ने तेनालीराम का सम्मान किस तरह किया ?
उत्तर :
राजा श्रीकृष्णदेवराय ने तेनालीराम का सम्मान करके अपने अष्टदिग्गजों में शामिल कर लिया। क्योंकि अष्टदिग्गजों में एक व्यक्ति बनना आसान बात नहीं।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

प्रश्न 3.
‘चावल के दाने’ पाठ से क्या संदेश मिलता है ?
उत्तर :
इस पाठ से हमें यह संदेश मिलता है कि छोटी – छोटी चीजों का भी अधिक महत्व होता है। सफ़लता पाने के लिए पहले कदम को ही सोचकर रखना चाहिए।

प्रश्न 4.
तेनालीराम ने ईनाम में सोना क्यों नहीं लिया होगा ?
उत्तर :
वास्तव में तेनालीराम राजा कृष्णदेवराय को यह दिखाना चाहता था कि छोटी-छोटी चीज़ें भी कितनी महत्वपूर्ण होती हैं।
दूसरा यह है कि सोने से भी चावल के दाने का मूल्य अधिक होता है। क्योंकि शतरंज की आधी बिसात यानी 32 खाने तक पहुँचने तक दानों की संख्या 214 करोड से भी ज़्यादा हो गयी।

प्रश्न 5.
श्रीकृष्णदेवराय की जगह अगर तुम होते, तो क्या करते ?
उत्तर :
अगर में श्रीकृष्णदेवराय की जगह होता तो भें भी तेनालीराम को अपने दरबार में समुचित स्थान देकर उनका आदर करता ।

प्रश्न 6.
तेनालीराम हंपी क्यों गये?
उत्तर :
तेनालीराम राजा श्रीकृष्णदेवराय से मिलने उनकी राजधानी हंपी गये।

प्रश्न 7.
तेनालीराम कैसे व्यक्ति थे ?
उत्तर :
तेनालीराम बहुत चतुर तथा ज्ञानी व्यक्ति थे।

प्रश्न 8.
तेनालीराम कहाँ के रहनेवाले थे?
उत्तर :
तेनालीराम तेनाली के रहनेवाले थे।

प्रश्न 9.
कृष्णदेवराय की राजधानी क्या थी ?
उत्तर :
कृष्णदेवराय की राजधानी हंपी थी।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

प्रश्न 10.
तेनालीराम ने कृष्णदेवराय के बारे में क्या सुना था ?
उत्तर :
तेनालीराम ने कृष्णदेवराय के बारे में सुना था कि राजा ज्ञानी लोगों का बडा आदर, सत्कार करते हैं।

लघु निबंध प्रश्न :

प्रश्न 1.
कहानी का सारांश अपने शब्दों में बताओ।
उत्तर :
तेनालीराम चतुर और ज्ञानी व्यक्ति थे। वह तेनाली में रहनेवाले थे। एक दिन वे राजा श्रीकृष्णदेवराय से मिलने हंपी गये। राजा को उन्होंने एक कविता सुनायी। राजा को कविता पसंद आयी। राजा ने ईनाम माँगने को कहा।
तेनालीराम राजा के सामने रखे शतरंज की ओर इशारा करके कहा कि “महाराज ! यदि आप चावल का एक दाना शतरंज के पहले खाने में रख दें और हर अगले खाने में पिछले खाने का दुगना रखते जायें, तो मैं उसे ही अपना ईनाम समझूँगा।”

महाराज ने सेवक को आदेश दिया । सेवकों ने शतरंज के बिसात पार चावल के दाने रखने शुरू – कर दिये । पहले खाने में 1 दाना, दूसरे में 2 , तीसरे में 4 , चौथे में 8 , पाँचवें में 16 दाने इस तरह गिनती बढ़ती गयी।
इस तरह शतरंज की आधी बिसात यानी 32 खाने तक पहुँचने तक दानों की संख्या 214 करोड से भी ज़्यादा तक पहुँच गयी थी। इसलिए राजदरबार में सभी हैरान थे। अंत में यह स्थिति हो गयी कि महाराज के पास अपना पूरा राजभंडार का अनाज ही तेनालीराम के हवाले करने के सिवाय कोई दूसरा मार्ग न रहा ।
उन्हें रोककर तेनालीराम ने कहा – “महाराज ! मैं आपसे कुछ नहीं चाहता । मैं सिर्फ़ आपको दिखाना चाहता था कि छोटी -छोटी चीज़ें भी कितनी महत्वपूर्ण होती है।
श्रीकृष्णदेवराय उससे बहुत खुश हुए । तेनालीराम ने चावल के दाने से जीवन का महत्व समझाया। इसलिए राजा कृष्णदेवराय उन्हें अपने अष्टदिग्गजों में एक दिग्गज के रूप में शामिल कर दिया और सम्मान भी किया।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

III. सृजनात्मक अभिव्यति :

प्रश्न 1.
भावी योजनाओं का वर्णन करते हुये अपने मित्र का नाम एक पत्र लिखिए।
उत्तर :

नलगोंडा
दि. ××××,

प्रिय मित्र प्रशांत,
मैं यहाँ कुशल हूँ। समझता हूँ कि आप सब वहाँ कुशलपूर्वक हैं। मैं खूब पढ रहा हूँ।
एक सफल डॉक्टर बनने की मेरी इच्छा है। मदर तेरेसा का जीवन मुझे प्रेरणादायक है। उनकी ही तरह निस्वार्थ भावना से लोगों की सेवा करना चाहता हूँ। जनता की सेवा ही जगत्नाथ की सेवा है। इसी आशय का पालन करना चाहता हूँ। में ज़रूर सफल डॉक्टर बनूँगा। तुम भी अपनी भावी योजनाओं का वर्णन करते हुए ज़रूर पत्र लिखो।
माता-पिता को मेरे प्रणाम कहना।

तुम्हारा प्रिय मित्र,
××××

पता :
जी. प्रशांत,
महोनराव का पुत्र
3-64-8 / 18,
मेइन रोड,
हैदराबाद।

సారాంశము :

తెనాలిరామ్ తెనాలిలో నివసించేవాడు. ఆయన చాలా తెలివి గలిగినవాడు మరియు గొప్ప జ్ఞానవంతుడు. ఈ సంఘటన తను శ్రీకృష్ణదేవరాయలతో పరిచయం కాని రోజులలోనిది. ఒకరోజున ఆయన రాజుగారైన శ్రీకృష్ణదేవరాయలను కలుసుకొనుటకు రాజుగారి రాజధానియైన హంపీకి వెళ్ళిరి. ఆయన రాజుగారు జ్ఞానవంతులను బాగా ఆదరిస్తారని సత్కరిస్తారని విని ఉండెను.
తెనాలిరామ్ హంపి చేరెను. అతనిని రాజసభ (దర్బారు)లోనికి ప్రవేశపెట్టిరి. రాజుగారు తనని ఒక కవిత చెప్పమని కోరిరి. తెనాలి రామలింగడు ఒక అందమైన కవిత వినిపించెను. రాజుగారికి ఆ కవిత చాలా నచ్చినది. బహుమతి కోరుకొమ్మనెను. అప్పుడు ఆయన “మహారాజా! క్షమించండి. మీకు నేను కేవలం ఒక విన్నపం చేయదలచితిని” అని చెప్పెను. రాజుగారు ఏమిటో అది చెప్పమనిరి.
తెనాలి రామ్ రాజుగారి ముందు ఉన్న చదరంగం ఆట ఫలకం వైపు సైగ చేసి “మహారాజా ! ఒక బియ్యపు గింజను ఆ చదరంగంలోని మొదటి గడిలో ఉంచి తదుపరి గడిలో ముందు గడిలో ఉన్నదానికి రెట్టింపు గింజలు ఉంచుతూ వెళ్ళండి. నేను వాటినే నా బహుమతిగా భావిస్తాను” అని చెప్పెను.
ఆ మాటలు విన్న మహారాజుగారు “ఏమీ నీకు ఇవే కావాలా? కేవలం బియ్యపు గింజల్నే కోరుకుంటున్నావా? బంగారం అవసరం లేదా?” అని ఆశ్చర్యంతో అడిగిరి.
అవును మహారాజా ! అంటూ తెనాలి రామ్ వినమ్రతతో సమాధానమిచ్చెను. “సరే ఐతే అలాగే జరుగుతుంది.” అని చెప్పి మహారాజుగారు సేవకుణ్ణి ఆదేశించెను. సేవకులు చదరంగపు ఫలకం మీద బియ్యపు గింజలను ఉంచడం ప్రారంభించిరి. ఒకటవ గడిలో ఒక బియ్యపు గింజ, రెండవ గడిలో రెండు, మూడవ గడిలో 4, నాల్గవ ఖానాలో 8, ఐదవ గడిలో 16 గింజలు ఈ విధంగా లెక్కింపు పెరిగిపోతూ ఉంది. 10వ గడి వరకు వచ్చేసరికి 512 గింజలు ఉంచబడినవి. 20వ గడి వరకు వచ్చేసరికి 5,24,288 గింజలు ఉంచబడినవి. ఈ విధంగా చదరంగపు ఫలకంలోని సగం ఖానాలు అనగా 32వ ఖానా వచ్చేసరికి ధాన్యపు గింజల సంఖ్య 214 కోట్ల కంటే ఎక్కువ అయినది.
ఈ దృశ్యం చూసి రాజదర్భారులోని వారందరూ విసిగిపోయిరి. చివరకు ఎలాంటి పరిస్థితి ఏర్పడినదనగా రాజుగారి వద్ద ఉన్న ధాన్యాగారాన్నంతా తెనాలి రామునకు అర్పించడం కంటే మరొక మార్గం లేకుండా పోయింది.
అప్పుడు తెనాలిరామ్ వారిని ఆపి “మహారాజా ! నేను మీ నుండి ఏమీ కోరడంలేదు. నేను కేవలం చిన్న చిన్న విషయాలు కూడా ఎంతటి మహత్యం కలిగి ఉంటాయో మీకు తెలియజేయాలని అనుకున్నాను. ఒక మహా గొప్ప విజయాన్ని పొందడానికి ముందు అడుగు ముందుకు వేయాలి. నా హృదయపూర్వక ఆకాంక్ష ఏమిటనగా మీరు ఇదే విధంగా ముందుకు నడుస్తూ ఇంకా ఎన్నో విజయాలను పొందాలి” అని చెప్పెను.
ఇది విన్న రాజుగారైన శ్రీకృష్ణదేవరాయలు తెనాలిరామ్ పట్ల చాలా సంతోషాన్ని ప్రకటించిరి. ఎందుకనగా ఆయన ఒక బియ్యపు గింజతో జీవితం యొక్క గొప్పదనాన్ని తెలియజేసెను. ఆయన వెంటనే తెనాలి రామన్న తన అష్టదిగ్గజాలలో ఒకరిగా సన్మానం చేసి మరీ చేర్చుకొనెను.

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

वचन :

  • घटना – घटनाएँ
  • सेवक – सेवक
  • खाना – खाने
  • स्थिति – स्थितियाँ
  • दाना – दाने
  • कामना – कामनाएँ

उल्टे शब्द :

  • ज्ञानी × मूर्ख
  • सुंदर × असुंदर
  • विनम्र × घमंड
  • रोकना × जारी रखना
  • विजय × अपजय/पराजय
  • आदर × अनादर
  • पसंद × ना पसंद
  • शुरु × खत्तम
  • छोटी × बडी
  • आवश्यक × अनावश्यक
  • सत्कार × सज़ा/दंड
  • अगले × पिछले
  • आधा × पूरा
  • महृत्यपूर्ण × महत्वहीन
  • जीत × हार

लिंग :

  • राजा – रानी
  • सेवक – सेविका
  • बेगम – बादशाह
  • कवि – कवइत्री
  • सम्राट – सम्राज्ञी
  • दरबारी – दरबारिन

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

पर्यायवाची शब्द :

  • ज्ञानी – बुद्धिमान, पंडित
  • सत्कार – सम्मान
  • शुरु – आरंभ, प्रारंभ
  • मार्ग – रास्ता
  • राजा – नृप, शासक
  • ईनाम – पुरस्कार
  • दृश्य – चित्र
  • जय – विजय
  • दिन – रोज़
  • आदेश – आज्ञा
  • चावल – अनाज
  • ख़श – संतोष, आनंद

उपसर्ग :

  • राजदरबार – राज
  • महत्त्वपूर्ण – महत्व
  • शामिल – शा
  • तुरंत – तु
  • निवेदन – नि
  • विजय – वि
  • सम्मान – स
  • राजभंडार – राज
  • अष्ट दिगगज – अष्ट
  • महाराज – महा

प्रत्यय :

  • महान – आन
  • ज्ञानी – ई
  • हार्दिक – इक
  • महाराज – राज
  • सिवाय – य
  • महाशय – आशय

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

संधि विच्छेद :

  • राजदरबार = राज + दरबार
  • राजभंडार = राज + भंडार
  • अष्टदिग्गज = अष्ट + दिग्गज
  • महाराज = महा + राज
  • महत्वपूर्ण = महत्व्व + पूर्ण

वाक्य प्रयोण :

1. मुलाकात – यह मेरी पहली मुलाकात है।
2. दुगना – वह दुगने उत्साह के साथ काम कर रहा है।
3. अनाज – राजभंडार का अनाज खाली हो गया।
4. महत्व – उसने मुझे जीवन का महत्व को समझाया।
5. शामिल करना – मैं व्यापार में अपने बेटे को शामिल करना चाहता हूँ।

मुहावरे वाले शब्द :

1. इशारा करना = संकेत करना
तेनालीराम ने शतरंज की बिसात की ओर इशारा किया।
2. हवाला करना = सुपुर्द करना, सौंपना
राजा ने अपनी सारी संपत्ति कवि को हवाला कर दी।
3. कदम उठाना = आगे बढ़ना
कदम उठाते पीछे देखे बिना चले जाओ।
4. मन आना = इच्छा होना
मुझे उसे मिलने का मन आया।

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने

शब्दार्थ (అర్ధములు) (Meanings) :

TS 8th Class Hindi Guide 8th Lesson चावल के दाने 4

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

Telangana SCERT TS 8th Class Hindi Guide Pdf 7th Lesson त्यौहारों का देश Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class Hindi 7th Lesson Questions and Answers Telangana त्यौहारों का देश

प्रश्न :

प्रश्न 1.
चित्र में क्या – क्या दिखाई दे रहे हैं?
उत्तर :
इस चित्र में मसजिद, गिरिजाघर और मंदिर दिखायी दे रहे हैं। मसजिद के सामने दो लडके गले मिलकर ईद की शुभकामनाएँ बता रहे हैं। गिरिजाघर के सामने क्रिसमस दादा कंधे पर उपहारों की थैली लेकर खडे हुए हैं। उनके सामने एक लडका और एक लडकी भी खडे हैं। एक औरत अपने घर के सामने रंगोली खींच रही है। दो आदमी सामने बैलों के साथ खडे हुए हैं। एक आदमी बाजा बजा रहा है। बैल सजधजकर खडा हुआ है। और एक चित्र में एक स्त्री हरिदास के बर्तन में चावल डाल रही है।

प्रश्न 2.
वे एक – दूसरे से क्या कह रहे होंगे ?
उत्तर :
वे एक – दुसरे से त्यौहारों की शुभकामनाएँ कह रहे होंगे।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

प्रश्न 3.
त्यौहारों का हमारे जीवन में क्या महत्व है ?
उत्तर :
जिम्मेदारियाँ और नित्य की एकरसता से व्यक्ति के जीवन में नीरसता उत्पन्न होती है। त्यौहारों से हमारा जीवन नया शक्ति, नयी उमंग और उत्साह से भर जाता है।

सुनो – बोलो :

प्रश्न 1.
पाठ में दिये गये चित्रों के बारे में बातचीत कीजिए।
उत्तर :
पहले चित्र में एक लडकी अपने भाई के हाथ में राखी (रक्षा बँधन) बाँध रही है। दूसरे चित्र में एक लडका और एक लडकी तिरंगे झंडे की वंदना कर रहे हैं। तीसरे चित्र में एक लडकी और एक लडका फुलझडियाँ जला रहे हैं। चौथे चित्र में दो व्यक्ति आपस में गले मिल रहे हैं। पाँचवे चित्र में एक क्रिसमस पेड, शांताक्लाज़ दिखायी दे रहे हैं। शांताक्लाज़ के हाथों में उपहार डिब्बा भी है।

प्रश्न 2.
कविता का शीर्षक आपको कैसा लगा और क्यों ?
उत्तर :
कविता का शीर्षक “त्योहारों का देश” मुझे बहुत अच्छा लगा। क्योंकि हमारा भारत संचमुच ही त्यौहरों का देश है। भारत में विभिन्न धर्मों वाले रहते हैं। वे सब कई त्यौहार मनाते हैं। भारत में धार्मिक त्यौहारों के अलावा राष्ट्रीय त्यौहार भी मनाये जाते हैं।

पढ़ो :

अ. नीचे दिये गये वाक्यों के भाव बतलाने वाले अंश कविता में पहचानकर उत्तर – पुस्तिका में लिखिए।

प्रश्न 1.
तिरंगा झंडा वीर शहीदों की याद दिलाता है।
उत्तर :
आज़ादी के दिवस तिरंगा,
घर-घर पर लहराता है।
वीर शहीदों की गाथाएँ,
हमको याद दिलाता है।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

प्रश्न 2.
ईद के त्यौहार में भाईचारे का संदेश होता है।
उत्तर : भाईचारे का संदेशा
ले ईद मुबारक आती।

इ. नीचे दी गयी पंक्तियाँ पढ़िए।

भारत एक बगीचे के समान है। यहाँ का हर नागरिक मुस्कुराता हुआ फूल है। जिस तरह फूलों से भीनी – भीनी सुगंध आती है, उसी तरह हर नागरिक के योगदान से यह बगीचा सुगंधित हो उठता है। यहाँ सभी धर्मों के लोग मिलजुलकर रहते हैं। एक – दूसरे के सुख-दुख में भाग लेते हैं। भारतीय संविधान के कर्णधार डॉ.अंबेड्कर जी का विश्वास था, ‘जात – पाँत रहित सम-समाज से ही देश में सुख और शांति की स्थापना हो सकती है।’ उनके इसी विश्वास का साकार रूप भारतीय त्यौहार हैं। इन त्यौहारों से भारतीय संस्कृति की गरिमा विश्व का मन मोह लेती है।
अब इन प्रश्नों के उत्तर दीजिए।

प्रश्न 1.
भारत किसके समान है?
उत्तर :
भारत एक बगीचे के समान है।

प्रश्न 2.
डॉ. अंबेड्कर जी ने क्या कहा था ?
उत्तर :
डॉ. अंबेड्कर .जी ने कहा था कि “‘जात-पाँत रहित सम-समाज से ही देश में सुख और शांति की स्थापना हो सकती है।”

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

प्रश्न 3.
भारतीय त्यौहारों की क्या विशेषता है?
उत्तर :
भारतीय त्यौहारों की यह विशेषता है कि ये जात-पाँत रहित समाज और सुख-शांति की स्थापना करती हैं।

लिखो :

अ. नीचे दिये गये प्रश्नों के उत्तर लिखिए।

प्रश्न 1.
किसी धार्मिक त्यौहार के बारे में लिखिए।
उत्तर :
दशहरा : दशहरा आश्विन मास के प्रथम से मनाया जाता है। यह नवरात्रि का त्यौहार है। दशहरे में दुर्गा देवी की पूजा की जाती है। दूर्गा देवी को हर रोज़ एक – एक अवतार से अलंकृत करते हैं। अष्टमी को “दुर्गाष्टमी” नवमी को “महर्नवमी” दशमी को “विजय दशमी” के रूप में मनाते हैं। (या)
ईद : ईद मुसलमानों का त्योहार है। यह रमज़ान के महीने में मनायी जाती है। इसे ईद – उल – फ़ितर भी कहते हैं। उस दिन प्रत्येक रूप से खीर, सेवयों से बनाया जाता है। (या)
क्रिसमस : क्रिसमस ईसाइयों का प्रमुख त्यौहार है। क्रिसमस के पहले दिन सैंटा आता है। सैंटा बच्चों के लिए तरह – तरह के उपहार अपनी झोली में भरकर लाता है।

प्रश्न 2.
15 अगस्त के बारे में तुम क्या जानते हो?
उत्तर :
15 अगस्त के दिन हमें आज़ादी मिली। इसलिए हम इस भारत देश भर में स्वतंत्रता दिवस मनाते हैं। इस दिन पाठशालाओं में राष्ट्रीय झंडा फहराया जाता है। घर – घर पर राष्ट्रीय झंडा लहराता है।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

आ. इस कविता का सारांश दस पंक्तियों में लिखिए।
उत्तर :
“त्यौहारों का देश” नामक इस कविता में भारत देश के विविध त्यौहारों के बारे में वर्णन किया गया है। श्रावण मास में हरियाली ही हरियाली दिखायी देती है। मन हर्ष से पुलकित होता है। इसी महीने में राखी त्यौहार आता है। इस दिन बहिनें खुशी से फूली नहीं समाती है।
स्वतंत्रता दिवस 15 अगस्त को तो हर घर पर तिरंगा झंडा लहराता है। यह वीर शहीदों की गाथाएँ हमें याद दिलाता है।
उसी प्रकार हमारे भारत देश में हर वर्ष दशहरा मनाया जाता है। इन दिनों में लोग कई तमाशे खेल खेलते हैं। उसी प्रकार दीवाली के दिन तो दीप-दान किया जाता है। दीप जलाए जाते हैं। फुलझडियाँ और खील बताशे जलाए जाते हैं।
मुसलमान भाइयों की त्यौहार ईद तो भाईचारे का संदेश लेकर आती है। इस दिन तो मीठी – मीठी खीर, सिवैयाँ आदि बनाये जाते हैं। ये त्यौहार सबके मन भाती हैं।
क्रिसमस के दिन में तो खेल-खिलौने आदि उपहार के रूप में बच्चे पाते हैं। हमारा देश त्यौहारों का देश है। हमें इससे प्यार है।

शब्द भंडार :

अ. नीचे दिये गये त्यौहारों के नामों से वाक्य बनाइए।
TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश 1
उत्तर :

  • संक्रांति हिन्दुओं का प्रमुख त्योहार है। इसे पोंगल भी कहते हैं। इसे हर साल जनवारी में मनाते हैं।
  • नवरोज़ त्यौहार को पारसीक लोग मनाते हैं।
  • बुद्ध पूर्णिमा को बौद्ध धर्म वाले मनाते हैं। यह बौद्ध धर्म का त्यौहार है।
  • रमज़ान मुस्लमानों का त्यौहार है।
  • बेंसाखी पंजाब का नव वर्ष का त्यौहार है।
  • ओणम केरला में मनाया जाता है। यह नव वर्ष के रूप में मनाया जाता है।

सृजनात्मक अभिव्यक्ति :

अ. पाठ में कुछ त्यौहारों के नाम आये हैं, जैसे – रक्षाबंधन स्वतंत्रता दिवस, दशहरा, दीपावली, ईद और क्रिसमस आदि । अव आप अपने मनपसंद त्यौहार का चित्र बनाइए। उसके बारे में पाँच वाक्य लिखिए।
उत्तर :
मेरा मनपसंद त्यौहार “दीपावली”
TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश 3
मेरा मनपसंद त्यौहार दीपावली है। दीपावली के दिन दीप जलाते हैं। इस दिन धन की देवी लक्ष्मी की पूजा की जाती है। दीप दान करते हैं। रात को बचे खुशी – खुशी से पटाखें, फुलझडियाँ, खील बताशे आदि जलाते हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

प्रशंसा :

अ. त्यौहारों के महत्व और उपयोगिता के बारे में लिखिए।
उत्तर :
भारत एक विशाल देश है। इसकी गौरवशाली परंपरा है। खासकर भारत की संस्कृति बहुत प्राचीन है। यहाँ अनेक धर्म, जाति और संप्रदाय के लोग बिना किसी भेदभाव के मिल जुलकर रहते हैं। अनेकता में एकता की भावना तो भारत में ही पायी जाती है।
भारत तो त्यौहारों और उत्सवों को देश कहलाता है। भारत के सभी लोग विविध उत्सव और त्यौहार मनाकर अपना आनंद व्यक्त करते हैं। क्योंकि मानव स्वभाव से ही उत्सव प्रेमी हैं। इसलिए समय समय पर त्यौहारों को मनाते लोग खुशियों में डूबे रहते हैं।
रोजमर्रे की जिम्मेदारियाँ और नित्य की एकरसता मानव जीवन में नीरसता लाती हैं। त्यौहारों को मनाने से हमारी नीरसता और ऊब दूर हो जाती है। फलतः मानव में नयी शक्ति, उत्साह और उमंग आ जाते हैं। त्यौहार तो पारस्परिक प्रेम संबंध को मजबूत बनाते हैं। आपसी मेल मिलाप होती है। एकता और बंधुत्व की भावना बढती हैं। मन में भ्रद्धा और भक्ति भावना का संचार होता है। भाईचारे की भावना बढती है। लोकगीत – रिवाजों का पालन करने का अवसर प्राप्त होता है। इस तरह त्यौहारों का महत्व आसरदार और धार्मिक होता है। खासकर राष्ट्र को पर्व एक सूत्र में बाँधते हैं।

परियोजना कार्य :

अ. तुम्हारे मित्र कौन – कौन – से त्यौहार मनाते हैं, पता कीजिए तालिका बनाइए।
उत्तर :
मेरे मित्र ये त्यौहार मनाते हैं कि

गोपल संक्रांति, दशहरा, दीपावली, उगादि आदि
रहीम रमज़ान, बक्रीद, मोहर्रम
डेविड क्रिसमस, गुडफ्रैडे
राहुल जैन महावीर जयंति

हम सब मिलकर दीपावली मनाते हैं।

भषा की बत :

अ. नीचे दिया गया अनुच्छेद पढ़िए।
अध्यापकजी ने बताया कि यमुना नदी की गोद में बसा यह शहर भारत की राजधानी ही नहीं बल्कि दुनिया के प्रसिद्ध नगरों में से एक है। यह नगर किसी का भी मन मोह लेता है।
रात को हमने दिल्ली का विशेष व्यंजन छोले – भटूरे खाया। मुझे तो यहाँ बहुत मज़ा आया। मैं परसों घर लौटूँगा।
इस अनुच्छेद में है, खाया, लौटूँगा क्रिया शब्द काम के होने का समय बताते हैं । इसे ही काल कहते हैं। काल के भेद इस प्रकार हैं –

भूतकाल – क्रिया जो संपन्न हो चुकी है।
वर्तमान काल – क्रिया जो संपन्न हो रही है।
भविष्य काल – क्रिया जो संपत्न होने वाली है।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

आ. पाठ में से इन कालों को बताने वाले शब्द ढूँढ़कर लिखिए।
उत्तर :
1. फूली नहीं समाती है। (वर्तमानकाल)
2. घर-घर पर लहराता है। (वर्तमानकाल)
3. होंगे खेल तमाशे (भविष्यकाल)
4. खेल खिलौने पावे बच्चे (भविष्यकाल)
5. मन भावन सावन आई। (भूतकाल)
6. बचे क्रिसमस के उपहार पाये। (भूतंकाल)

विचार – विमर्श :

धर्म हमें उत्तम व्यवहार करना सिखाते हैं। हमारे स्वभाव व व्यवहार में हमारे गुण दिखायी देते हैं। आप अपने सहपाठियों में कौन से गुण देखकर दोसती करते हैं?
उत्तर :
अपने भारतदेश में कई धर्मो के लोग रहते हैं। हर एक धर्म का मानना यही है कि सब मिलजुलकर शांति से रहें। नैतिक मूल्यों के साथ जीवन बितायें।
मेरे सहपाठी कोई हिंदू है तो कोई मुसलमान और कोई ईसाई। फिर भी हम सब मिलजुलकर रहते हैं। वे बड़ों का आदर करते हैं। छोटों से प्यार से रहते हैं। कोई ऊँच-नीच का भेदभाव मन में न रखकर सबकी सहयाता करते हैं। इन्ही गुणों को देखकर मैं अपने सहपाठियों से दोस्ती करता हूँ।

Essential Material for Examination Purpose :

1. पढ़ो :
पठित – पद्यांश

नीचे दिये गये पद्यांश को पढ़कए प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

I. मन भावन सावन आते ही,
हरियाली छा जाती है।
राखी के दिन बहिन खुशी से,
फूली नहीं समाती है।
आज़ादी के दिवस तिरंगा,
घर – घर पर लहराता है।
बीर शहीदों की गाथाएँ,
हमको याद दिलाता है।

प्रश्नं :
1. हरियाली कब छा जाती है ?
2. बहिन किस त्यौहार के दिन बहुत खुश होती है?
3. तिरंगा कब लहराया जाता है?
4. ‘फूली नहीं समाना’ का अर्थ क्या है ?.
5. उपर्युक्त पंक्तियाँ किस पाठ से हैं?
उत्तर :
1. हरियाली सावन के महीने में छा जाती है।
2. बहिन राखी त्यौहार के दिन बंहुत खुश होती है।
3. तिरंगा आज़ादी के दिवस पर लहराया जाता है।
4. ‘फूली नहीं समाना’ का अर्थ है बहु प्रसन्न होना।
5. उपर्युक्त पंक्तियाँ ‘त्यौहारों का देश” पाठ से हैं।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

II. आता हर बर्ष दशहरा,
होने खेल तमाशे।
दीपाबली पर दीप – दान,
फुलझड़ियाँ खील बताशे।
ले ईद मुबारक आती।
मीटी – मीटी खीर, सियैयाँ,
सबसे मन को भातीं।
खेल – खिलौने पाते बच्चे,
किसमस के उपहार।
त्यौहारों का देश हमारा,
हमको इससे प्यारा ।।

प्रश्न :
1. खेल – तमाशे किस त्यौहार पर होते हैं?
2. पुलझड़ियाँ कब छोड़ी जाती हैं?
3. कौन सा त्यौहार भाईचारा का संदेश देता है?
4. उपहार किस त्यौहार पर मिलते हैं?
5. हमारा देश कैसा देश कहलाता है?
उत्तर :
1. खेल तमाशे दशहरा त्यौहार पर होते हैं।
2. फुलझड़ियाँ दीपावली के त्यौहार पर छोड़ी जाती हैं।
3. भाईचारे का संदेश ईद का त्यौहार देता है।
4. उपहार क्रिसमस त्यौहार पर मिलते हैं।
5. हमारा देश त्यौहारों का देश कहलाता है।

अपठित – पद्यांश :
नीचे दिये गये पद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

1. यह तन विष की बेलरी, गुरु अमृत् की खान।
सीस दिये जो गुरू मिलै, तो भी सस्ता जान ॥

प्रश्न :
1. “अमृत की खान” कौन है?
2. विष की बेलरी क्या है?
3. सीस दिये तो कौन मिलते हैं?
4. “सीस” शब्द का अर्थ क्या है ?
5. “सस्ता” शब्द का विलोम शब्द क्या है ?
उत्तर :
1. अमृत की खान गुरु है।
2. विष की बेलरी तन है।
3. सीस दिये तो गुरु मिलते हैं।
4. सीस शब्द का अर्थ है – “सिर”।
5. सस्ता शब्द का विलोम है – “महँगा” ।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

II. अभी समय है, अभी नहीं कुछ भी बिगाडा है।
देखो अभी सुयोग, तुम्हारे पास खडा है।
करना हो जो काम, उसीमें चित्त लडा दो।
आत्मा पर विश्वास करो, सन्देह भगा दो।
आवेणा क्या समय, समय तो चला जा रहा है।

प्रश्न :
1. इस कविता में किसका महत्व बताया गया है?
2. हमें किस पर विश्वास करना चाहिए?
3. हमें किसको भगाना है?
4. हमें किस पर चित्त लगाना चाहिए?
5. अभी भी हमारे पास क्या खडा है?
उत्तर :
1. इस कविता में समय का महत्व बताया गया है।
2. हमें आत्मा पर विश्वास करना चाहिए।
3. हमें संदेह को भगाना है।
4. हमें जो काम करना है उसी पर चित्त लगाना चाहिए।
5. अभी भी हमारे पास सुयोग खड़ा है।

III. दो में से क्या तुन्हे चाहिए, कलम या तलवार ?
मन में ऊँचे भाव कि तन में शक्ति अजेय अपार ?
अंध कक्ष में बैठ रचोठे ऊँचे, मीठे ठान ?
या तलवार पकड, जीतोगे बाहर जो मैदान ?
जला ज्ञान का दीप सिर्फ़ फैलाओगे उजियाली?
अथवा उठा कृपाण करोठो घर की भी रखवाली ?
पैदा करती कलम विचारों के जलते अंगारे?
और प्रज्वलित प्राण देश क्या कभी मरेगा मारे ?

प्रश्न :
1. कवि किन दो चीज़ों में से एक को चुनने को कह रहा है ?
2. तलवार का प्रयोग कहाँ किया जाता है?
3. विचारों के जलते अंगारे कौन पैदा करता है ?
4. घर की रखवाली कौन करेगा ?
5. दिए गए पद्यांश का ‘शीर्षक’ क्या हो सकता है?
उत्तर :
1. कवि कलम और तलवार – इंन दो चीजों में से एक को चुनने को कह रहा है।
2. तलवार का प्रयोग युद्ध में किया जाता है।
3. विचारों के जलते अँगारे कलम पैदा करता है।
4. घर की रखवाली कृपाण करेगा।
5. दिये गये पद्यांश का शीर्षक कलम या तलवार हो सकता है ।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

II. लिखो :

लघु प्रश्न :

प्रश्न 1.
सावन के महीने का क्या महत्व है?
उत्तर :
हिंदु धर्म में श्रावण मास का बडा महत्व होता है। श्रावण आते ही त्यौहारों की बहार शुरू हो जाती हैं। चारों ओर हरियाली की तरह खुशियाँ छा जाती हैं। राखी के दिन अपने भाई को राखी बाँधने की खुशी में बहन का मन प्रसन्नता से भर जाता है।

प्रश्न 2.
कविता में किन – किन त्यौहारों के बारे में बताया गया है?
उत्तर :
कविता में क्रमश : श्रावण मास में मनानेवाली राखी, स्वतंत्रता दिवस (अगस्त 15) दशहरा, दीपावली, ईद और क्रिसमस आदि त्यौहारों के बारे में बताया गया है।

प्रश्न 3.
कविता में बताये गये त्यौहारों के अलावा और कुछ त्यौहारों के नाम बताओ ।
उत्तर :
कविता में बताये गये त्यौहारों के अलावा और कुछ त्यौहारों के नाम ये हैं – उगादि, बक्रीद, शुभ शुक्रवार (गुड फ्रायडे), गाँधी जयंती (राष्ट्रीय त्यौहार), गणतंत्र दिवस (राष्ट्रीय त्यौहार), संक्रांति (पोंगल), श्रीराम नवमी आदि।

प्रश्न 4.
आज़ादी का दिवस कब मनाया जाता है? उस दिन क्या किया जाता है?
उत्तर :
आजादी का दिवस 15 अगस्त को मनाया जाता है। उस दिन घर – घर पर तिरंगा झंडा लहराया जाता है।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

प्रश्न 5.
ईद के दिन क्या – क्या बनाया जाता है ?
उत्तर :
ईद मुसलमानों का त्योहार है। यह रमज़ान के महीने में मनायी जाती है। इसे ईद – उल – फ़ितर भी कहते हैं। उस दिन प्रत्येक रूप से खीर, सेवयों से बनाया जाता है।

प्रश्न 6.
क्रिसमस के दिन उपहार किन्हें दिये जाते हैं?
उत्तर :
क्रिसमस के दिन उपहार बच्चों को दिये जाते हैं। क्रिसमस दादा (शांताक्लाज) ये उपहार देते हैं।

प्रश्न 7.
संक्रांति के दिन क्या किया जाता है ?
उत्तर :
आध्रंप्रदेश में संक्रांति बडे धूम – धाम से मनाते हैं। इसे तीन दिन मनाया जाता है। भोगी, संक्रांति और कनुमा। सचमुच संक्रांति कृतज्ञता प्रकट करने का ही त्यौहार है। यह अच्छी फसलों के लिए भगवान के प्रति, श्रमिकों के प्रति, साल भर किसानों की मेहनत में साथ देने के कारण बैल, गाय आदि जानवरों के प्रति शुभकामनाएँ व्यक्त करने का पर्व है।

लघु निबंध प्रश्न :

प्रश्न 1.
कविता का सारांश अपने शब्दों में बताओ।
उत्तर :
“त्यौहारों का देश” नामक इस कविता में भारत देश के विविध त्यौहारों के बारे में वर्णन किया गया है। श्रावण मास में हरियाली ही हरियाली दिखायी देती है। मन हर्ष से पुलकित होता है। इसी महीने में राखी त्यौहार आता है। इस दिन बहिनें खुशी से फूली नहीं समाती है।
स्वतंत्रता दिवस 15 अगस्त को तो हर घर पर तिरंगा झंडा लहराता है। यह वीर शहीदों की गाथाएँ हमें याद दिलाता है।
उसी प्रकार हमारे भारत देश में हर वर्ष दशहरा मनाया जाता है। इन दिनों में लोग कई तमाशे खेल खेलते हैं। उसी प्रकार दीवाली के दिन तो दीप-दान किया जाता है। दीप जलाए जाते हैं। फुलझडियाँ और खील बताशे जलाए जाते हैं।
मुसलमान भाइयों की त्यौहार ईद तो भाईचारे का संदेश लेकर आती है। इस दिन तो मीठी – भीठी खीर, सिवैयाँ आदि बनाये जाते हैं। ये त्यौहार सबके मन भाती हैं।
क्रिसमस के दिन में तो खेल-खिलौने आदि उपहार के रूप में बच्चे पाते हैं। हमारा देश त्यौहारों का देश है। हमें इससे प्यार है।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

III. सृजनात्मक अभिव्यत्ति :

प्रश्न 1.
तुम्हारी तबीयत ठीक नहीं है दो दिन की छुद्ठी माँगते हुए कक्षाध्यापक के नाम छुद्टी पत्र लिखिए।
उत्तर :

करीमनगर,
दि. ××××

प्रेषक :
××××
आठवी/सी,
शारदा विद्यालय,
करीमनगर।
सेवा में,
श्री कक्षाध्यापक जी,
आठवी/सी,
शारदा विद्यालय, करीमनगर।
महोदय,
सादर प्रणाम। निवेदन है कि कल रात से मुझे तेज बुखार है। सिर दर्द और बदन दर्द भी हैं। वैद्यजी ने दवाइयाँ देकर दो दिन आराम करने की सलाह दी। इसलिए कृपा करके मुझे दो दिन की छुट्टी दीजिए।
धन्यवाद

आपका आज्ञाकारी छात्र,
××××

సారాంశము :

మనస్సును హత్తుకునే శ్రావణమాసం రాగానే, పచ్చదనం వ్యాపిస్తుంది.
రాఖీ పండుగ రోజున సోదరి సంతోషంతో,
ఉక్కిరిబిక్కిరి అవుతుంది.
స్వాతంత్య్ర దినాన మూడు రంగుల జెండా,
ఇంటింటి పైన రెపరెపలాడుతుంది. బలిదానం చేసిన వీరుల గాథలను
మనకు గుర్తుకు తెస్తుంది.
ప్రతి సంవత్సరం దసరా పండుగ వస్తుంది.
తమాషా ఆటలెన్నో ఆడతాం.
దీపావళి రోజున దీపదానం జరుగుతుంది.
కాకరపువ్వొత్తులు, చిచ్చుబుడ్లు విరజిమ్ముతాయి. సోదరభావ సందేశంతో
ఈద్ పండుగ వస్తుంది.
తీయ-తీయని పాయసం, సేమ్యా,
అందరి మనస్సులను దోచుకుంటుంది.
క్రిస్మస్ పర్వదినాన,
పిల్లలందరూ ఆటబొమ్మలు పొందుతారు.
పండుగల దేశం మనదేశం,
మనందరికీ ఈ దేశమంటే ఎంతో ప్రేమ.

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

वचन :

  • भाई – भाई
  • गाथा – गाथाएँ
  • फूल – फूल
  • खिलौना – खिलौने
  • बहिन – बहिन
  • वर्ष – वर्ष
  • झडी – झडियाँ
  • दच्ता – बचे
  • खुशी – खुशियाँ
  • तमाशा – तमाशे
  • डताशा – बताशे
  • उपहार – उपहार

उल्टे शब्द :

  • खुशी × दुखी
  • मीठी × कडुपी
  • आना × जाना
  • आज़ादी × गुलामी
  • बचे × बूढ़े
  • वीर × डरपोक
  • याद × भूल
  • प्यार × द्वेष, नफ़रत्त

लिंग :

  • भाई – बहिन
  • विद्यान – विदुषी
  • मोर – मोरनी
  • मालिक – मालिकिन
  • कवि – कवइन्री
  • पंडित – पंडिताइन
  • शेर – शेर्नी
  • लैखक – लेखिका
  • नौकर् – नौकरानी
  • माली – मालिनी

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

उपसर्ग :

  • दशहरा – दश
  • उपहार – उप
  • तिरंगा – ति
  • भाईचारा – भाई
  • फुलझडी – फुल
  • दीपावली – दीप

प्रत्यय :

  • खुशी – ई
  • भाईचारा – चारा
  • फूली – ई
  • समाती – ई
  • आजादी – ई

पर्यायवाची शब्द :

  • दिवस – दिन, रोज़
  • खेल – कीडा
  • त्यौहार – पर्व
  • उपहार – भेंट
  • घर – मकान
  • बच्चा – लडका, बालक
  • प्यार – मोहब्बत, प्रेम
  • वर्ष – साल
  • गाथा – कथा, कहानी
  • आज़ादी – स्वतंत्रता

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

संधि विच्छेद :

  • लहराना = लहर + आना
  • दीपावली = दीप + आवली
  • आज़ादी = आज़ाद + ई
  • हरियाली = हरि + आली
  • दशहरा = दश + हरा
  • फुलझडियाँ = फुल + झडियों
  • समाना = सम + आना

वाक्य प्रयोग :

1. संदेश – हर त्यौहार कोई – न कोई संदेश देता है।
2. उपहार – मुझे कई उपहार मिलते हैं।
3. खिलौना – बच्चे खिलौनों से खेलते हैं।
4. राखी – मेरी बहिन मुझे राखी बाँधेगी।
5. प्यार – हम प्यार के साथ रहते हैं।

मुहावरे वाले शब्द :

1. फूली नहीं समाना = बहुत खुश होना ; राखी बाँधकर वह फूली नहीं समाती।
2. याद दिलाना = स्मरण दिलाना ; राष्ट्रीय त्यौहार शहीदों की याद दिलाता है।
3. मन भाना = पसंद आना ; सावन मास में हर एक का मन भाता है।
4. हरियाली सूझना = सुख ही सुख का आभास होना
आप सबको देखकर मेरे मन में हरियाली सूझता है।

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश

शब्दार्थ (అర్ధములు) (Meanings) :

TS 8th Class Hindi Guide 7th Lesson त्यौहारों का देश 4