Srinivas

Telangana SCERT TS 10th Class English Guide Pdf Unit 3B Once Upon a Time (Poem) Textbook Questions and Answers.

TS 10th Class English Guide Unit 3B Once Upon a Time (Poem)

This morning she bought green ‘methi’
in the market, choosing the freshest bunch;
picked up a white radish,
imagined the crunch it would make
between her teeth, the sweet sharp taste,
then put it aside, thinking it
an extravagance, counted her coins
out carefully, tied them, a small bundle
into, her sari at the waist;
came home, faced her mother-in-law’s
dark looks, took
the leaves and chopped them,
her hands stained yellow from the juice;
cut an onion, fine and cooked
the whole thing in the pot
over the stove,
shielding her face from the heat.

The usual words came and beat
their wings against her: the money spent,
curses heaped upon her parents,
who had sent her out
to darken other people’s doors.

She crouched, as usual, on the floor
beside the stove,
When the man came home
she did not look into his face
nor raise her head; but bent
her back a little more.
Nothing gave her the right to speak.

She watched the flame hiss up
and beat against the cheap old pot,
a wing of brightness
against its blackened cheek.

This was the house she had been sent to,
the man she had been bound to,
the future she had been born into.

So when the kerosene was thrown
(just a moment of surprise,
A brilliant spark)
It was the only choice
that she had ever known.

Another torch, blazing in the dark.
Another woman.
We shield our faces from the heat.

Comprehension :

I. Answer the following Questions:

Question 1.
The woman thought of buying a white radish but later on decided against it thinking it an extravagance. Do you think it is an extravagance? Support your answer.
Answer:
It is not an extravagance for a normal woman. But it is an extravagance for the woman ¡n the poem. Her counting the coins carefully shows us the poverty of the woman. Not only that, when she reaches home, her mother-in-law curses her for spending money. Hence, I think, buying the radish is an extravagance for her.

Question 2.
What does the phrase ‘mother-in-law’s dark looks’ suggest?
Answer:
‘Mother-in-law’s dark looks’ suggests that she is angry with her daughter-in-law. The
daughter-in-law has to face the harsh behaviour and words of her mother-in-law. The
mother-in-law always curses her and her parents.

Question 3.
“The usual words came and beat ” (line 19). Where did the words come from? Why?
Answer:
The words came from the girl’s mother-in-law. Her mother-in-law used to curse her for spending money in the market. The mother-in-law also cursed her parents for sending her to their house as a bad women to spoil their fortune.

Question 4.
Why did the woman crouch on the floor ? (line 24)
Answer:
The woman listened to the harsh words crouching on the floor beside the stove. She didn’t have any right to raise her voice against the injustice insisted upon her. She bore all her sufferings silently. She didn’t want to resist her mother-in-law. Hence, she crouched on the floor.

Question 5.
Why do you think the woman bent her back a little more when her husband came home ? Was her husband helpful ? Support your answer quoting from the poem.
Answer:
When her husband came home, the woman bent her back a little more as he never paid attention to the sufferings of her. He was not helpful. The lines, “When the man came home she did not look into his face nor raise her head; but bent her back a little more”, suggest us that she didn’t have any faith in him. From her husband also, she would not get any care. Though he knew about his mother’s cursing her, he remained silently..

Question 6.
What does the phrase “as usual” suggest ?
Answer:
he phrase ‘as usual’ suggests that the mother-in-law’s cursing her is a common thing for her. She daily faces those harsh words from her mother-in-law. She bears them all silently. When she is being cursed, she crouches on the floor, beside the stove listening to the harsh words of her mother-in-law.

Question 7.
The last line of the first stanza talks about the woman shielding her face from heat whereas the last line of the poem talks about people shielding their face from the heat. How are they different ?
Answer:
In the first stanza, the woman tries to protect her face in order to protect herself from the heat. The last line of the poem suggest that the people are turning their faces from the harsh realities of our society. Though the people know about the sufferings being faced by the women, no one comes forward to act against it.

Question 8.
“So when the kerosene was thrown….” Who threw the kerosene ? Why ? Support your answer quoting from the poem.
Answer:
The woman herself threw at her and committed the suicide. The lines, “So when the kerosene was thrown” and “It was the only choice that she had ever known,” suggest this. She silently bore all her sufferings without even making a complaint against her mother-in-law and her husband. She didn’t have any right to speak anything in that house. She didn’t have patience to bear her sufferings any more. Hence, she decided to commit suicide.

Question 9.
What does the title suggest ?
Answer:
The title “Another Woman” suggests that domestic violence is not a case which could be applied to a single woman. The woman in the poem is a typical example of the woman who is imposed to the domestic violence. She is a representative of the whole women who are experiencing same condition. There are more women in our society who are struggling like her.

Question 10.
Words do not have wings, but the author used them as if they had wings (………….. the usual words came and beat their wings against ………..) This is a literary device called personification. Find out the other instances of personification in the poem.
Answer:

1. Curses heaped upon her parents.
2. She watched the flame hiss up and beat against the cheap old pot.
3. A wing of brightness against its blackened cheek.

In the above instances

1. ‘Curses’ are personified by using ‘heaped’.
2. ‘Flame’ is personified by using ‘hiss up’.
3. ‘Brightness is personified by using ‘wing’ and ‘pot’ is personified by using ‘blackened check’.

Question 11.
In the story ‘The Journey’, the author used the journey as a symbol of life. You will find such symbols in this poem too. Pick them out and talk about them.
Answer:
The title ‘Another Woman’ is the symbol of the number of women who are ending lives against domestic violence. The mother-in-law’s dark looks’ is the symbol of her angry. ‘Usual’ is the symbol of the woman’s facing the sufferings daily.
‘To darken’ is the symbol of bringing ill-luck.
‘Crouch’ is the symbol of modesty.
‘Another torch’ is the symbol of another woman who is going to end her life.

Question 12.
Write a critical appreciation of the poem, ‘Another woman’ highlighting the social issue it deals with.
Answer:
Basic themes on which the poem revolves around
Wife/Daughter-in-Law = Servant l DOWRY
Importance/Significance of the Male compared to the Female
Could relate to any ‘Indian’ Woman {rural areas of the Indian Sub-continent)
Domestic Violence

Imtiaz Dharker pictures the pathetic condition of a wife in her Poem,”

Another Woman.” The woman here lives for her family, but life is a constant struggle for her. She eats last & the least & so is poverty-stricken.

I liked the way the poetess presented the attitude of one woman to the other of the same family as she proclaims it through the dark looks of mother-in-laws.

The Poetess shows her protest towards the men who view women as silly reproductive commodities.

For her, the living & dying has not much difference. We can compare the attitude of Imtiaz Dharker with that of Kamala Das in’ Ghanashyam’ as the former sees no difference between life & death whereas the latter believes the death as the only salvation.

The Poetess reminds the submissiveness of a woman who takes in charge of a home as she had been repeatedly advised of her future life at husband’s home.

Still, when she burns herself for survival, the world has no problem in dealing with it.

Even though the poem is not rhythmical, the flaming agitation against the molestation of woman sets out a perfect platform for the poem to discuss with.

The title of the poem is very aptly chosen as it is a very prevalent and common thing, at least in the rural areas of the Indian Sub-continent, where these customs are followed. Mrs. Dharker, being a British citizen, has written a very effective and factual poem on the customs prevalent in her land of birth and the nations around it.

The title, in my opinion, is the most effective one because this treatment and this incident can happen to any woman. Any other woman. Maybe not in the western countries but here, the Indian Subcontinent, especially rural areas, any married woman can/could relate to this poem.

This poem is like the song which plays in every married woman’s head but she is scared to sing it out, due to the fear that it might just become a reality for her and in that way her very life would be at stake.

Once Upon a Time (Poem) Summary in English

Imtiaz Dharker’s “Another Woman” is about the domestic violence happening against women all over India. The title suggests that domestic violence is not a case which could be applied to a single woman. This poem tells us the ill-treatment of the women which leads to their ending the lives.

The woman in the poem goes to market to purchase vegetables. She buys green ‘methi’ and then wishes to have a white radish. She imagines about the crunch it makes when she puts it in between her teeth and its sharp taste. Thinking that it is an extravagance, she puts her thought aside.

She counts her coins carefully and ties them in the bundle at her waist. Then she returns home and faces the harsh behaviour of her mother-in-law. She takes methi leaves and cuts off them and the other vegetables with care and prepares curry. At this time she protects herself from the heat.

The mother-in-law curses her for spending money. She also curses her parents for sending her to bring ill-luck to them. The girl listens to all her cursing by crouching as usual on the floor beside the stove. She doesn’t face her husband who comes home. He simply keeps quiet though he listens to his mother’s harsh words. She bends a little more when he comes.

There is no right for her to speak about anything in that home. She sits watching the flame hisses up. This is the house where she has been sent to as a daughter-in-law. This is the man who she has wedded to. This ¡s the future she has been born into. She doesn’t have patience to bear her sufferings anymore. The only option left in front of her is to take her life. She submits herself to the hands of the flames.

Thus, she ends her life. She is the representative of all the women who are the victims of domestic violence. Though we know about it, we pay no attention towards it and turn our faces from the harsh realities of our society. We know that women are getting killed and oppressed in the name of birth (gender discrimination), dowry etc. But there is no one to act against it.

About the author:

Ms. Imtiaz Dharker was born in Lahore in Pakistan ¡n 1954 and brought up in Glasgow, Scotland. She is ranked on par with some of the famous women poets of India such as Kamala Das, Sujatha Bhatt and Tara Patel. She is not only a poet but also a painter and an accomplished documentary film maker. Her collections of poetry include Purciah, Postcards from God, and I Speak for the Devil. The Terrorist at My Table and Leaving Fingerprints.

Glossary :

methi(n) = fenugreek;
white radish (n) = white and round or finger-shaped vegetable;
extravagance (n) = spending more than necessary in an uncontrolled way ;
chop (v) = cut something into pieces ;
shield (v) = protect somebody or something from harm;
crouch (v) = lower the body by bending the knees in fear;
blaze (v) = burn brightly and fiercely;

Telangana SCERT TS 10th Class English Guide Pdf Unit 3A The Journey Textbook Questions and Answers.

TS 10th Class English Guide Unit 3A The Journey

Look at the picture and read the following excerpt from the diary of a 72-year-old man. Answer the questions that follow.

As I sit here alone and waiting
I gaze at people passing me by.
I try to smile and reach out to them
But no one notices; no one waits.
They look to me like I am nothing –
Are they afraid to be seen saying “Hi”
to an old man like me ?

Question 1.
What is the excerpt about ?
Answer:
The excerpt is taken from an old man’s diary in which he was sorrowful about his pathetic condition. The excerpt is about how he is neglected by others.

Question 2.
How do people respond to the old man’s plight ?
Answer:
The people don’t notice the old man’s smile. No one waits for him. They don’t care for him. He is nothing to them. They don’t feel his presence there.

Question 3.
How should old people be treated so that they do not feel neglected ?
Answer:
We should not ill-treat the old people. We should notice their presence. We should give value to their opinions. They should be treated equally along with all our family members. They should be treated in a dignified way. They should be respected. We should inform them about the family matters. We shouldn’t try to avoid anything from them. Their needs should be met. We should take account of their choices. We shouldn’t abuse them.

Oral Discourse:

Question.
Description – Describe the picture in your own words. (Reflect on the theme, people, events, about the old man etc.)
Answer:
The picture depicts a busy usual village setting with an old man sitting idle, or being observant in the veranda of his house. There are people under the peepal tree in the junction getting busy in a conversation, and the people working hard to get the day’s living. Children are busy playing and finding fun, where as the ladies have got into some petty talks at the pump, while collecting water. The house wife is also busy taking care of her husband. Only the elderly man sits simply, observing the entire world out there.

Comprehension:

I. Answer the following Questions:

Question 1.
After spending a leisurely Sunday at home, the very thought of returning to work on Monday is tiring’. Do you agree ? Have you ever felt so ?
Answer:
Yes, I agree with it. Most of us feel it tiring to work on Monday after spending a leisurely Sunday at home. On a holiday, we spend joyously. When we think of the following day, we experience some unknown disliking. I have felt so when I have tried to go to school on the first day after midterm holidays and summer vacation are over.

Question 2.
The last sentence of the first paragraph and the first sentence of the second paragraph appear to contradict each other. What could be the reason for the change in the decision ?
Answer:
The last sentence of the first paragraph says that the author didn’t want to go but the first sentence of the second paragraph says that the author decided to go finally. Both the sentences contradict each other. At first he didn’t want to go as he had got married. He didn’t want to leave behind his newly-wed wife. But, when he remembered his increased respeonsibilities because of his marriage and his debts, he decided to return to work.

Question 3.
Why did the author get into debt ? Think of some possible reasons.
Answer:
The author told that he had got into debt after his marriage. The author might have got into debt by the following reasons.

1. i)He might have got into debt with the marriage expenses.
2. He might have got into debt as he had no salary when he was on leave.
3. He might have bought jewels for his newly – married wife.
4. The young couple might have made a honey-moon trip.
5. He might have bought the furniture for their family.
6. He might have paid off his father’s debts.

Question 4.
Why was the author reluctant to carry his own luggage ? What would you do if you were in the author’s place ?
Answer:
The author was reluctant to carry his own luggage as he had the feeling that if he carried the luggage, the whole world would laugh at him. He thought that his education had made him shun physical labour. In fact, the author looked for someone’s help. He felt that his guilt, shame, self-consciousness and pride might have stopped him from carrying the luggage. If I were in the author’s place, I would not do like he did. I would myself carry the luggage without looking for others’ help.

Question 5.
The author feared that the whole world would laugh at him if he carried the trunk. Was the fear imaginary or real ? Give reasons for your answer.
Answer:
The author thought that the whole world would laugh at him if he carried the trunk. He also thought that he would be littled. His fear was only imaginary. No one could laugh at him if he carried his own luggage as he was a young man and it was an easy thing for him to carry it. He was not carrying the luggage of others. It was his own. Hence, there was no question of laughing. In fact they would all praise him for his modesty for not making his father carry the luggage.

Question 6.
Choose one sentence from the story that best expresses the author’s false prestige. Support your answer with details from the story.
Answer:
“If I carried the luggage, my father and my people, in fact the whole world would laugh at me and I would be littled.” This sentence expresses the author’s false prestige. The real thing was that his education had made him avoid physical labour. He thought that carrying his luggage was not at all suitable for him as he was a government officer.

As he was a young man, it would not become an issue for him to carry it. At sometime, the author wanted to tell his father that he would like to carry the trunk himself but his guilt and shame did not allow him to do so. His education and his white collar job and his pride made him think that it would be better to let his father carry it. All these details show us his false prestige.

Question 7.
What does the phrase ‘Opposite directions’ in the last sentence suggest ?
Answer:
When the bus started moving, the author saw his father gradually receding into the distance. The author felt that their journeys started in two opposite directions, with him seated in the luxurious seat of a bus and father walking back with tired legs on the pebble-strewn road. The phrase ‘opposite directions’ suggests that both their directions were different.

Actually, the son and the father had to travel in opposite directions to reach their destinations. In the other sense, the writer’s way was a luxurious one as he was an educated one and a government officer. He didn’t need to lead such a hard and laborious life like his father used to lead. When compared with his life, his father’s life was much harder one.

Question 8.
How was the story told! Were the events narrated in the order in which they had happened ? Spot the sentences where the course of narration changed its directons. How effective was it ?
Answer:
The Journey’ is a beautiful narrative by Yeshe Dorjee Thongchi. Most of the events were narrated in the order in which they had happened. Here and there we find that the narration changed its directions.
The sentences where the course of narration changed its directions:
a) “I did not have much to carry by way of luggage – just a trunk. Ours is a hilly terrain ………..”
Here the author tried to give the reason. Then he explained the purpose of his coming to his place. Thus, the course of narration was changed.
b) “Nobody had time to spare for me. In fact, carrying the trunk should not have been such a worry ………….”.
The course of narration was changed after the first sentence when the author tried to tell us about his inner feelings.
c) “We were walking up a narrow hilly road and neither of us uttered a word as if we were strangers who spoke different languages. I did not know what was going on in his mind.”
When we observe the two sentences given above, the first one changed its direction when the author tried to present his thoughts.
d) “Father wanted to say something but the bus started moving.” Later the narrative was changed its course when the author tried to think about his way in comparison with his father’s.

A reader could understand vary well about the author’s inner thoughts by this way of narration. He too would try to think in his own way imagining that if he were in the author’s place. Thus it was effective in provoking the thoughts.

Question 9.
Why did the narrator come to his village ? Why didn’t he want to leave his village?
Answer:
The narrator came to his village to get married. He spent six months joyously with his newly – wed wife. Though it was the time for him to join his duties, lethargy crept in him. He didn’t want to leave behind his newly – wed wife. Hence, he didn’t want to leave his village.

Question 10.
Why don’t they carry luggage usually?
Answer:
Theirs is a hilly terrain, without any motorable roads. The roads are uneven and they are covered with pebbles. So, they don’t carry luggage usually.

Question 11.
Why did the narrator decide to go to his duties finally?
Answer:
He knew very well that his marriage had increased his responsibilities and he had got into debt. So, the narrator decided to go to his duties finally.

Question 12.
What was the narrator ? What was his problem?
Answer:
The narrator was a government officer. The problem was that he couldn’t find anyone who could help him carry his trunk to the bus stop which was a little far away from their village.

Question 13.
How did the narrator feel when his father carried his luggage ? Was his attitude was right? Justify your answer.
Answer:
While his father was carrying his luggage, the author felt that It was improper for him to let his father carry the luggage. At first he wanted to tell him that he would like to carry the trunk himself, but his guilt and shame did not allow him to do so.

He thought that his father would not see him carrying a trunk on his back and would be very hurt if he carried. He concluded that it would be better to let him carry it. His attitude was not right. It was not the correct thing on the part of the narrator to make his father carry the trunk as he was old.

II. Write the number of the paragraph that gives the stated Information in each of the following sentences.
1. The author enjoyed his married life
2. The author tried to convince himself that he had not done anything wrong.
3. The author was ashamed of making his father carry his trunk.
4. The author looks at himself and his father as two travellers taking two different roads.
Answer:
1. Para 1
2. Para 11
3. Para 10
4. Para 16

III. The following statements are false. Correct them.
1. The author offered to carry the trunk for sometime.
2. The author could decide on whether to allow his father to carry the trunk or not.
3. The author took unpaid leave.
4. The father was not happy with the old shoes his son gave him.
Answer:
Corrections
1. The authori didn’t carry the trunk at all throughout the story. His father carried it all the way.
2. The author decided that it would be better to let his father carry the trunk.
3. The author initially through of taking unpaid leave but later he decided against it.
4. The father was happy with the old shoes his son gave him. His face lit up with contentment when he noticed the author taking out his pair of shoes from the trunk.

Vocabulary:

I. Look at these words from the story:

1. Newly-wed wife
2. bus stop
3. forehead

They are all compound words. A compound word is a union of two or more words to convey a unit idea or special meaning that is not as clearly or quickly conveyed by separated words. As shown above, compound words may be hyphenated, written open (as separate words), or written solid (closed). The use of compounding in English is an evolving process.

As expressions become more popular or adopt special meanings, they follow a gradual evolution from two or more separate or hyphenated words to single words.

The words in the first, second and third columns are called ‘open compounds’, ‘hyphenated compounds’ and ‘closed compounds’ respectively. In this unit we focus on hyphenated compounds.

A hyphenated compound is a combination of words joined by a hyphen or hyphens. Here, the hyphen aids understanding and readability and ensures correct pronunciation. Words are hyphenated mainly to express the idea of a unit and to avoid ambiguity.

A. Pick out all the compound words from the story and group them under the headings as explained above.

Compound words given in the story :
Extended period, newly-wed wife, far-off place, hilly terrain, motorable roads, tribal society, five months, bus stop, anyone, someone, physical labour, government officer, 20- kilo chest, large crowd, sometime, moreover, two hills, three kilometers, little distance, home-made wine, matter-of-fact, forehead, tiny bag, narrow hilly road, different languages, myself, self-consciousness, white-collar job, somehow, whole world, greater degree of admiration, anyway, physical labour, childhood, useless, two places, sometime, tea shop, each other, myself, anything, two cups, first sip, pair of old shoes, uneven, uneven pebbles, bare feet, first time, a pair of hunting shoes, a pair of canvas shoes, remaining amount, old pair, new shoes, new pair, hunting boots, a pair of leather shoes, something giant motionless rope, same road, opposite directions, two opposite directions, luxurious seat, weary legs, pebble-strewn road.

Categorisation:

Grammar:

I. In this story the author used the past perfect tense (had + past participle) in many sentences. If you observe the following sentences from the story and the rules given under them, you will understand why and how the past perfect tense is used.

1. It was 10.20 ……………….. My father had already left (para 6)
When an action takes place before a point of time in the past, the action is expressed in the past perfect tense. (Sometimes the point of time can be understood from the earlier sentences and other contextual clues.)

2. Finally we reached Dirang. The bus from Tawang had not yet reached Dirang. (para 11)
When two actions in the past are clearly separated by time, the earlier action is expressed in the past perfect tense.

3. I quickly sat down on a rock. My father laughed at my plight, (para 7)
When two actions in the past happen simultaneously, both of them are expressed in the past tense.

4. a) Sunitha never saw a bear before she was transferred to Maredumilli. (not from the story).
b) Shindh closed the doors because she heard loud noises from outside.
c) I never met him after I left India.
Normally, when the time relation is unambiguous, (by the use of before, after, because, etc.), the simple past (past perfect is optional) is used to refer to both past actions.

Identify the tense and give reasons for the use of the tense used.
1. I had come home this time round for a special purpose: to get married. My parents had arranged my marriage according to the customs of our tribal society.
2. Time flew, and five months into my marriage I realized it.
3. But after some dilly-dallying I finally decided against it because marriage had increased my responsibilities and I had got into debt.
4. On my way home from the bus stop my trunk had been carried by a porter. (para 3)
5. A large crowd gathered at our place the day I was to leave. People had come to wish me luck. (para 6)
6. Father was quiet for some time. He thoughtfully looked at the sun for a moment, and then his eyes fell on the can of home-made wine that I was carrying. (para 9)
7. I gave him the can of wine. He poured himself a mug and handed me the can. He drank all of it at one go. He then arranged the belt that was attached to the trunk carefully on his forehead. (para 10)
8. I had never got used to physical labour having stayed in hostels right from my childhood. (para 11)
9. His feet had developed cracks and somehow resembled those of an elephant, (para 14)
10. I noticed this for the first time. I hadn’t noticed that the road was uneven. (para 14)
11. I checked my wallet and saw I still had around Rs. 40 with me. (para 14)
12. I then took out my pair of leather shoes from the trunk, and noticed my father’s face lighting up with contentment. (para 15)
13. I saw that the road we had come by looked like a giant motionless rope. (para 16)
14. He stopped his business after he became old.
15. I never ate ‘haleem’ before I visited Hyderabad.
Answer:
1. When the narrator was narrating, he went into the past and narrated about them. These two actions had taken place before the narrator’s narration. Hence the two actions.
(i) “I had come home this time ……………. to get married”
(ii) “My parents had arranged my marriage according to the customs of our tribal society” are said in the past perfect tense, (had + v3).

Verbs in the past perfect tense :
(i) had come and
(ii) had arranged
In the two sentences given above, the past perfect tense (had + V3) is used as those two actions had already completed before the anthor’s narration.

2. “Time flew, and five months into my marriage I realized it.”
→ Here the two actions happened simultaneously in the past. Hence they are expressed in the past tense.
Verbs in the past tense :
(i) flew and
(ii) realized

3. “But after some dilly-dallying I finally decided against it because marriage had increased my responsibilities and I had got into debt.”
→ Here the actions,”…………………… marriage had increased my responsibilities and, “I had got into debt” had occurred before the narrator’s action, “I finally decided against it.” Hence the past perfect tense (had + v3) is used to denote the earlier actions and the simple past tense (v2) is used to denote the latter one.
Verbs in the past perfect tense : “had increased” and “had got”.
Verb in the simple past tense : decided

4. “On my way home from the bus stop my trunk had been carried by a porter.” (para 3)
→ The narrator, while narrating the story, went into past and narrated it. So, we understand that the above action had taken place in the past before the writer’s narration. Hence, the past perfect tense is used to denote the action. Verb in the past perfect tense : had been carried.

5. “A large crowd gathered at our place the day I was to leave. People had come to wish me luck” (para 6)
→ The above two actions occurred in the past one after another and they are clearly separated by time. Hence the earlier action, “People had come to wish me luck,” is expressed in the past perfect tense and the latter one, “A large crowd gathered at our place …………….” is expressed in the past tense.
Verb in the past perfect tense → had come
Verb in the simple past tense → gathered

6. “Father was quiet for sometime. He thoughtfully looked at the sun for a moment, and then his eyes fell on the can of home-made wine that I was carrying” (para 9)
→ All the three actions happened simultaneously in the past. Hence the simple past tense is used to express all the three actions.
Verbs in the simple past tense(v2) → was, looked, fell

7. “I gave him the can of wine. He poured himself a mug and handed me the can. He drank all of it at one go. He then arranged the belt that was attached to the trunk carefully on his forehead.” (para 10)
→ All the above actions occurred in the past simultaneously. Hence, the simple past tense(v2) is used to denote all the above actions.

Verbs in the simple past tense(v2) : gave, poured, handed, arranged
8. “I had never got used to physical labour having stayed in hostels right from my childhood.” (para 11)
→ Here the action had taken place before the narrator’s narration. Hence the past perfect tense (had got) is used to denote it.

Verb in the past perfect tense : “had got”
9. “His feet had developed cracks and somehow resembled those of an elephant.” (para 14)
→ Here the earlier action, “His feet had developed cracks ………………..” had taken place before
“……………. somehow resembled those of an elephant.” Hence the earlier action is expressed in the past perfect tence (had + v3) and the latter action is expressed in the simple past tense(v2).
Verb in the past perfect tense : “had developed”
Verb in the simple past tense : “resembled”.

10. “I noticed this for the first time. I hadn’t noticed that the road was uneven”, (para 14)
→ Here the earlier action, “I had not noticed that …………….” had taken place before the latter action, “I noticed this ”
Hence the past perfect tense (had + v3) is used to denote the earlier action and the simple past tense (v2) is used to denote the latter one.
Verb in the past perfect tense : ‘had noticed’
Verb in the simple past tense : ‘noticed’

11. “I checked my wallet and saw I still had around Rs. 40 with me.” (para 14)
→ All the actions in the above sentence occurred in the past simultaneously. Hence, the simple past tense(v2) is used to express the above actions.
Verbs in the past tense (v2) : checked, saw, had

12. “I then took out my pair of leather shoes from the trunk, and noticed my father’s face lighting up with contentment.” (para 15)
→ Here the two actions occurred in the past simultaneously. Hence, the simple past tense(v2) is used to denote the above actions.
Verbs in the simple past tense (v2) : took, noticed

13. “I saw that the road we had come by looked like a giant motionless rope.” (para 16)
“I saw that …………………” and “………………… looked like a giant motionless rope”
→ These two actions are the part of his narration and happened in the past. Hence the simple past tense (v2) is used to denote the expressions.
The expression, “…………….. we had come by ……………..”
had taken place earlier than the other actions in the sentence. Hence the past perfect tense (had + V3) is used to denote it.
Verbs in the past tense : saw, looked
Verb in the past perfect tense : had come

14. “He stopped his business after he became old.”
→ Here, the time relation is unambiguous and ‘after’ is used as the connective. Hence, the tense (v2) is used to refer to both past actions.
Verbs in the past tense : stopped, became

15. “I never ate ‘haleem’ before I visited Hyderabad.”
→ Here, the time relation is unambiguous and ‘before’ is used as the connective. Hence, the simple past tense(v2) is used to refer to both past actions.
Verbs in the past tense : ate, visited.

Writing:

I. In the story ‘The Journey’ the author says …………….” my education had made me shun physical labour”. This is an adverse effect of education. Now write an essay on ‘The Adverse Effects of Education’. Here are some points :
Effect on
doing some work that involves physical labour
dress / fashion
family relationships
giving respect to elders
the treatment of illiterate people
Answer:
The Adverse Effects of Education

There is no doubt; one’s education can give oneself the knowledge, the job, the status and the better way of living. Today, we need education to move up economically and socially. Most of the successful persons are educated ones. With education, one may achieve better benefits in life such as money, assets, the right kind of friends and soon.

One must possess education to know what is happening in the world around oneself. One must need educaton if one doesn’t want to be deceived. These are all some of the advantages of the education. This is only one side of the coin. Along with these advantages, we need to think about the adverse effects of education.

The first thing is that one’s education avoids oneself from doing physical labour. The educated fellows don’t think about the importance of the physical labour. They depend upon others for the things that involve physical labour. They feel that the whole world will laugh at them if they do some kind of work. They feel that it is shameful to do physical labour. In one way, they will face a lot of health problems with their attitude.

The second thing is that their dress sense. They want to wear fashionable dresses which are all a part of western culture. They don’t give any importance to our culture and they lead their lives without values. They want to be different from others and so they develop these kinds of habits. In fact, the dress sense of the modern youth will cause a threat to their existence. The number of incidents of molestation of the women are increasing day by day.

The next thing is that the adverse effect of the education on family relationships. The educated ones don’t show any affection for their family members especially the old ones. Their only aim is to make huge amounts of money. They forget the sacrifices made by their parents. When we see it from a different angle, the educated one doesn’t even find time to spend with one’s wife and children.

They don’t find time to move freely with their family members. In that way they are destroying the family relationships. The family is the main characteristic of our Indian society. The bond among the members of a family are very strong. But now, with their senseless thinking, the educated ones are causing a threat to family relationships.

The educated fellows are not giving respect to elders. Now, they are all westernised in their thoughts. The elders are nothing for them. They don’t give any kind of importance to them. Some of them even think that they are useless. They feel proud of their education.

The last thing is that their treatment of illiterate people. They look down upon the illiterate ones. They think that the illiterate ones are the people of second class. The literate ones are not treating the illiterate ones as human beings. In their view, the lives of the illiterate ones are meant for only physical labour.

These are all the adverse effects of one’s education. There may be many advantages with one’s education. But a learned person should not avoid physical labour. They should give importance to our culture and values. They should maintain proper family relationships. They should give respect to elders. They should treat the illiterate ones amicably. Then only, there is a meaning to their education.

Study Skills:

Scientists believe that we have various kind of intelligence. All intelligences are equally valuable and present in every individual, girl or boy, man or woman, though some intelligence is better developed than others in each one of us. Some of the intelligences have been detailed below.

There is also Naturalistic Intelligence- Love for animals, plants and Spiritual Intelligence – Belief in God, thinking about life and its purpose. Find out which intelligences are better developed in you, and which ones you would like to develop. Write down your findings as shown in the example after the table.

Example:
I like to speak a lot and I enjoy music too. I am very good at telling a story. I am also good at remembering information as well as melodies. I understand the meaning of words, but I cannot understand maps and charts. Therefore, I have good verbal intelligence and musical intelligence though my visual intelligence is poor. I can become a writer, teacher, singer or a disc jockey.
Answer:
I like to use good and well furnished words, while speaking to others, that too in a convincing manner. I am good at assessing other people and coming to quick conclusions. I love questioning and appreciate others – in both ways, without hurting their feelings. I can mingle with others quiet easily. I can search my career in Counseling, Business, Teaching or as a trainer.

Listening:

Listen to the story and answer the questions that follow.

Once there was a very rich man. His name was Dhanaraju. He had two sons, Ganiraju and Pothuraju. Ganiraju was hard working and obedient. He always helped his father in the fields. But Pothuraju was lazy. He never went to fields. He was disobedient to his father. He always wanted to lead a free, lavish life, so one day he said to his father, “Father, give me my share of property.”

The father was heart-broken. He divided the property between his two sons. Pothuraju left home with his share. He went to a distant land, made a lot of friends and soon spent all his property lavishly on friends, food and drinks. All his friends left him.

At that time, there was a famine and Pothuraju had no work and food. None of his friends gave him food or money. He took up the job of feeding pigs. Sometimes, he had to eat the food kept for the pigs. He was very sad about his condition. He soon began to think of his father and his brother.

He said to himself, “In my father’s house, even the servants have enough food. They get good shelter too. But here, I am struggling for food and shelter. I will go back to my father. I will beg him to take me as his servant.”

So decided, the dishonest son set out for his father’s house. In the meantime, his father was always thinking of his second son. He would sit near the windows. He would look out at the road, expecting his son to return home.

One day Dhanaraju saw his son coming at a distance. He ran out of the house in great joy and hugged his son. His son knelt down. He said, “Father, I am not fit to be your son. Take me as your servant.”

I. Read the statements given below and mark True or False against each of them.

Question 1.
Pothuraju went to far-off lands to enjoy free life.
Answer:
True

Question 2.
Ganiraju asked his father to give his share of property.
Answer:
False

Question 3.
Pothuraju had a lavish life from the beginning.
Answer:
False

Question 4.
Dhanaraju did not care about Pothuraju.
Answer:
False

II. Which of the following is the most appropriate title for the story you have just listened to.
(a) A Rich Son
(b) Repentance
(c) Two Sons
Answer:
(b) Repentance

The Journey Summary in English

’The Journey1 is written by Yeshe Dorjee Thongchi and is translated by D. P. Nath. Yeshe Dorjee Thongchi is a prominent name in Assamese literature. In this lesson, the narrator tries to bring out some of the adverse effects of education and how the old people are ill-treated. He tries to present how human relations are affected by one’s education.

The narrator was a government officer and he came to his village that time to get married. He got married and spent six months at home. Though it was the time for his joining the duties, he didn’t want to return. He didn’t want to leave behind his newly-wed wife. At first, he wanted to extend his leave but decided against it because marriage had increased his responsibilities and he had got into debt.

The bus stop was a long way from his home and the problem for him was that he couldn’t find anyone who would help him carry his trunk to the bus stop. He thought that his education had made him avoid physical labour. He could have easily carried his luggage but the thought of people seeing him carry it stopped him from doing so. Finally, his father told him that he would carry his luggage upto bus-stop.

Though the narrator protested, his father decided to carry the chest. His father had started before him and a large crowd wished him luck at the time of his leaving. He walked speedily to catch up with his father. By the time he met his father, he was tired. His father laughed at him as he sat down on a rock. His father drank a mug of wine and they resumed their walk.

While they were walking, the narrator thought that it was improper for him to let father carry the luggage. He wanted to tell his father that he would like to carry the trunk himself but his guilt and shame did not allow him to do so. His education and his job made him think that the whole world would laugh at him if he carried the luggage.

According to the narrator, his parents had earned a greater degree of admiration and respect from the villagers because of him only. He thought that his father would not like to see him carrying luggage. Though he was young and strong, he was physically useless. Finally, they reached Dirang but the bus had not yet arrived. They entered a tea shop and ordered tea.

Then the narrator’s father asked him for a pair of old shoes. The narrator noticed that his father’s feet had developed cracks as he had never worn shoes. The narrator wanted to give his father money to buy a new pair of shoes but he protested. He didn’t want his son to spend money on new shoes. Hence, the narrator gave him his hunting boots and made his father happy.

The narrator got into the bus and it started moving. The narrator thought that their (the narrator and his fathre’s) journeys were in two opposite directions; his way was a luxurious one where as his father’s way was laborious and difficult one.

About the author:

Yeshe Dorjee Thongchi (born in May, 1952) is a prominent name in Assamese literature. Though he grew up in poverty, he studied well and entered Arunachal Pradesh Civil Service and was later elevated to the Indian Administrative Service. He writes fiction, drama and essays in Assamese and English. He has received a national recognition with his novel ‘Mouna Ounth Mukhar Hriday’, which won the Sahitya Academy award in 2005. Many of Thongchi’s novels, including Sonam, deal with the cultural life of the Monpa and the Sherdukpen tribes of Arunachal Pradesh.

Glossary:

lethargy (n) = the state of not having any energy or enthusiasm for doing things ;
creeps (v) = develops very slowly ;
dilly – dallying (v) = taking a long time to do something, go somewhere or make a decision ;
shun (v) = to avoid something or somebody ;
dissuade (v) = to convince somebody not to do something ;
plight (n) = a difficult and sad situation ;
guilt (n) = the unhappy feelings caused by knowing that you have done something wrong ;
self-consciousness = feelings of nervousness about what other people think of you ;
contenment (n) = a feeling of happiness or satisfaction;
weary (adj) = very tired ;
terrain (n) = strectch of land, with regard to its natural features ;
extend (v) = to continue for a longer period of time;
chest (n) = large strong box ;
see off (phr. v) = to say good bye ;
protest (v) = express dissapproval about;
catch up (phr.v) = reach ;
utter (v) = make a sound with the mouth ; say or speak ;
belittle (v) = make a person or an action seem unimportant or of little value ;
pebble (n) = small stone made smooth and round by the action of water;
bare foot (n)= without shoes or stocking ;
recede (v) = move back from a previous position or away from an observer
pebble – strewn road (phr.v) = the road covered with pebbles ;
white – collar job (n-phrase) = a job without physical labour.
admiration (n) = respect
wallet (n) = purse
contenment (n) = a feeling of satisfaction
uneven (adj) = rough
amusing (adj) = interesting

Telangana SCERT 9th Class Telugu Guide Telangana 11th Lesson వాయసం Textbook Questions and Answers.

TS 9th Class Telugu 11th Lesson Questions and Answers Telangana వాయసం

చదువండి – ఆలోచించి చెప్పండి (Textbook Page No. 113)

నటనలో ఆమె నాట్యమయూరి
ఆ పడతి నడక హంస నడక
ఇంట చిన్నారి చిలుకపలుకులు పలుకుతుంది.
మధుర గాయని సుశీలమ్మది కోకిల స్వరం
కావాలనుకున్న దానికోసం పిల్లలు ఉడుంపట్టు పడతారు.
ఉడతాభక్తిగా భగవంతునికి దక్షిణ సమర్పించాలి.
కొందరు యజమానుల పట్ల కుక్క విశ్వాసం ప్రదర్శిస్తారు.
అతడు అవినీతిపరులకు సింహస్వప్నం.

ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
పై పంక్తుల్లో జనవ్యవహారంలో ఉన్న పదబంధాలేవి ?
జవాబు:
నాట్యమయూరి, హంసనడక, చిలుకపలుకలు, కోకిల స్వరం, ఉడుంపట్టు, ఉడుతాభక్తి, కుక్కవిశ్వాసం, సింహస్వప్నం అనేవి పై పంక్తులలో జనవ్యవహారంలోని పదబంధాలు.

ప్రశ్న 2.
ఇట్లాంటి పదబంధాలు ఏ సందర్భంలో వాడుతారు ?
జవాబు:
ఇట్లాంటి పదబంధాలు ఇతరుల నాట్యాన్ని, కళను, విశ్వాసాన్ని, భక్తిని, సేవను, మాటలను, పట్టుదలను మొదలైన గుణగణాలను ప్రశంసించే సందర్భంలో వాడతారు.

ప్రశ్న 3.
వీటిని వాడడంలో పశుపక్ష్యాదుల పట్ల ఏ భావం కనిపిస్తుంది ?
జవాబు:
వీటిని వాడటంలో పశుపక్ష్యాదుల పట్ల మనకు గౌరవభావం, అభిమానం కనిపిస్తుంది.

ప్రశ్న 4.
పశువులను, పక్షులను చిన్నచూపుతో పోల్చే సందర్భాలు కూడా ఉంటాయా?
జవాబు:
పశువులను, పక్షులను చిన్నచూపుతో పోల్చే సందర్భాలు కూడా చాలా ఉన్నాయి. మిక్కిలిగా గోల చేస్తున్నప్పుడు ‘కాకిగోల’ అంటారు. చలించకుండా ఉంటే ‘దున్నపోతు మీద వానపడ్డట్లు’ అంటారు. ఇలా చిన్నచూపుతో పోల్చే సందర్భాలు ఎన్నో ఉన్నాయి.

ప్రశ్న 5.
అటువంటి కొన్ని పోలికలు చెప్పండి. ఇట్లా పోల్చడం సరైందేనా ?
జవాబు:
అటువంటి కొన్ని పోలికలలో – కాకిగోల, అచ్చోసిన ఆంబోతువలె ఉన్నావు, దున్నపోతు మీద వానపడ్డట్లు, టక్కరి నక్క వలె ఉన్నావు మొదలైనవి ఉన్నాయి. ఇలా పోల్చడం తగదు దీని వల్ల మనం పక్షులను, జంతువులను హీనంగా చూసినట్లు అవుతుంది.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (Textbook Page No. 115)

ప్రశ్న 1.
“మానవుల్ మెక్కుటమానినారె ?” అంటే మీకు ఏమర్థమైంది ?
జవాబు:
‘మెక్కటం’ అంటే, ఎక్కువగా ‘పొట్టపట్టినంతా తినడం’ అని అర్థము. మనుషులు మాంసాన్ని మెక్కి తింటున్నారనీ, వారు మాంసాన్ని కాకులకు వేయరనీ, అందువల్ల మాంసంపై కాకి కోరిక పెట్టుకోడం వల్ల ప్రయోజన ముండదనీ, కవి కాకికి హితబోధ చేశాడని అర్థమయ్యింది.

ప్రశ్న 2.
బలికూడు తిని బతుకుతుందని కాకిని ఎందుకన్నారు?
జవాబు:
దేవతలకు, పితృదేవతలకు నైవేద్యంగా బలికూడు పెడతారు. దేవతల తృప్తి కోసం అన్నం పప్పు వండి, దాన్ని నైవేద్యం పెడతారు. ఆ బలి అన్నాన్ని కాకులు తింటాయి. అందుకే కాకికి “బలి భుక్కు” అని పేరు.

ప్రశ్న 3.
కాకిని ‘పేదరికపు పక్షి’ అనడంలో అర్థమేమిటి?
జవాబు:
కాకి మానవులకు మంచి ఉపకారం చేస్తుంది. ఎంగిలి మెతుకులు ఏరుకొని తిని, ఆ ప్రదేశాన్ని శుభ్రం చేస్తుంది. పితృదేవతలకు తృప్తిగా, బలికూడును తింటుంది. ఎంత చేసినా పాపం కాకిని ఎవరూ గౌరవంగా చూడరు. కాకిని ఎవరూ పెంచుకోరు. దానికి ఎవరూ ప్రేమతో ఏమీ పెట్టరు. మనం పారేసిన ఎంగిలి మెతుకులు తిని, అది జీవిస్తుంది. అందుకే కవి, కాకిని ‘పేదరికపు పక్షి’ అన్నారు.

ప్రశ్న 4.
కాకిలో ఉన్న కలుపుగోలుతనం ఎట్లాంటిది ?
జవాబు:
కాకి కనబడగానే ప్రజలు దాన్ని ‘హాష్ కాకీ’ అని దూరంగా చెదరగొడతారు. కాని కాకి మాత్రం, అన్నగారి కొడుకు తన పినతండ్రిని “కాక కాక” అని పిలిచినట్లుగా, ప్రేమతో మనలను కేక వేస్తుంది. కాకి మన బంధువుల రాకను తెలియపరుస్తూ, వార్తలు తెస్తుంది. కాబట్టి కాకిలో కలుపుగోలుతనం ఉంది అని చెప్పవచ్చు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (Textbook Page No. 116)

ప్రశ్న 1.
‘మసిబూసి మారేడు కాయజేయడం’ అనే జాతీయం ఏ సందర్భంలో వాడుతారు ?
జవాబు:
లేని దానిని ఉన్నట్లు కల్పించి చెప్పడాన్ని, ఏదో రంగుపూసి, అది ఫలానా వస్తువని ఇతరులకు చెప్పి వారిని మోసగించడాన్ని “మసిపూసి మారేడు కాయ జేయడం” అంటారు. మారేడు కాయ కాని కాయకు ఏదో మసిపూసి, అదే మారేడు కాయ అని చెప్పి ఇతరులను మోసగించడం అన్నమాట.

ప్రశ్న 2.
‘లిబ్బులబ్బగ పిచ్చి బెబ్బులియై ప్రవర్తించ’డమంటే ఏమర్థమైంది?
జవాబు:
పిచ్చెక్కిన పెద్దపులి, దాని ఇష్టం వచ్చినట్లు పిచ్చిపిచ్చిగా తిరుగుతుంది. ‘లిబ్బులు’ అంటే సొమ్ములు. డబ్బులు రాగానే, ధనాహంకారంతో మనిషి పిచ్చెక్కిన పులిలా, ఇష్టం వచ్చినట్లు స్వేచ్ఛగా తిరుగుతాడని అర్థం అయ్యింది.

ప్రశ్న 3.
“పాపాత్ముని మనసు నలుపు” అనడం సరైందేనా ? ఎందుకు ?
జవాబు:
చెడును నల్లని రంగుతోనూ, మంచిని స్వచ్ఛమైన తెల్లని రంగుతోనూ కవులు పోలుస్తారు. పాపాత్ముడు -ఎండ్రకాయ తీరుగా అడ్డంగా సంచరిస్తాడు. అతడు – బెదరింపులతో ఇతరుల నోళ్ళు మూయిస్తాడు. అతడు పందిలా, మెక్కుతూ, నీచమైన బ్రతుకు బ్రతుకుతాడు. కాబట్టి పాపాత్ముడి మనస్సును నలుపు అనడం సమంజసమే అని చెప్పాలి.

ఆలోచించండి – చెప్పండి? (Textbook Page No. 117)

ప్రశ్న 1.
‘కాకి పిల్ల కాకికి ముద్దు’ అనే సామెత ఎందుకొచ్చి ఉంటుందో చర్చించండి ?
జవాబు:
కాకి పిల్ల కాకిలాగే నల్లగా అందవికారంగా ఉంటుంది. మన పిల్లలు ఎలా ఉన్నా, మనకు ముద్దు వస్తారు. అలాగే ఎవరి పిల్లలు వారికి అందంగా కనబడతారు. కాకి పిల్ల అందంగా లేకపోయినా, కాకికి అందంగా కనబడినట్లే, మన పిల్లలు అందంగా ఉన్నా లేకపోయినా మనకు అందంగానే కనబడతారని చెప్పడానికి ఈ సామెతను వాడతారు..

ప్రశ్న 2.
‘లొట్టి మీద కాకి లొల్లి’ అనే జాతీయాన్ని ఏ సందర్భంలో ఉపయోగిస్తారు ?
జవాబు:
చెట్ల నుండి కల్లు తీయడానికి చెట్లకు కల్లుముంత కడతారు. ఆ కల్లు ముంతను లొట్టి అంటారు. కాకులు ఆ లొట్టి మీద వ్రాలి కల్లును తాగాలని పెద్దగా అరుస్తూ. ఉంటాయి. అయితే దానికి కల్లు త్రాగడానికి వీలు కాదు. అలాగే ఏదైనా తినే పదార్థం ప్రక్కన చేరి, పెద్దగా చేయడాన్ని “లొట్టి మీద లొల్లి” అంటారు.

ప్రశ్న 3.
కాకిని ప్రాణసఖుడు అనవచ్చా ? మీ అభిప్రాయం చెప్పండి.
జవాబు:
మంచి స్నేహితుడిని, అవసరమైతే స్నేహితుడి కోసం ప్రాణాలిచ్చేందుకు సిద్దం అయ్యే మిత్రుడిని ప్రాణసఖుడు అంటాం. ప్రాణసఖుడు మన దగ్గరకు వచ్చి మన క్షేమ సమాచారాలు అడుగుతాడు. మనల్ని ప్రేమగా. పిలుస్తాడు.

కాకి కూడా మన ఇంటిపై వ్రాలి మన క్షేమాన్ని అడిగే విధంగా కావు కావు మంటుంది. రావద్దని కొట్టినా మానకుండా ప్రాణస్నేహితుడిలా మన ఇంటికి వస్తుంది. కాబట్టి కాకిని ప్రాణసఖుడు అనడం సమంజసమే.

ప్రశ్న 4.
కాకిని చులకన చేసి, కోకిలను ఆదరించడం సరైందేనా ? ఎందుకు ?
జవాబు:
కోకిల వసంత ఋతువులో మాత్రం చెట్ల కొమ్మలలో దాగి, కమ్మగా కూస్తుంది. అప్పుడు అంతా కోకిలను మెచ్చుకుంటారు. కాకి నిత్యం వచ్చి మనలను పలుక రిస్తుంది. కాని జనం కాకిని ఆదరించరు.

దీన్నే ఒక కవి ఇలా చెప్పాడు. కాకి మనలను తిట్టనూలేదు. కోకిల మనల్ని ధనం తీసుకో అని కోరీ పిలువనూలేదు. కాని కోకిలను మెచ్చుకోడానికి కారణము దాని కమ్మని మధుర స్వరమే. కాకిని చులకన చేయడానికి కారణము, దాని పరుష స్వరమే అని.

ఇవి చేయండి

I. అవగాహన – ప్రతిస్పందన

1. కింది అంశం గురించి చర్చించండి.

ప్రశ్న 1.
పక్షిజాతిలో కాకిని చిన్నచూపు చూడడం సరైందేనా? చర్చించండి.
జవాబు:
‘కాకి’ని మనము నిత్యము చూస్తూ ఉంటాము. భగవంతుడు పుట్టించిన ప్రతిప్రాణి ఉపయోగకరమైనదే. అలాగే మనము నిత్యముచూసే కాకి వల్ల, మానవులకు ఎన్నో ఉపయోగాలున్నాయి.
1) మనము పెరటిలో పారవేసే ఎంగిలి మెతుకులను కాకి ఏరుకొని, తిని పెరడును శుభ్రంగా ఉంచుతుంది. కాకులు ఎంగిలి మెతుకులను తినకపోతే, అవి మట్టిలో పడి కుళ్ళి కంపుకొడతాయి. కాబట్టి స్వచ్ఛభారత్ ఉద్యమానికి కాకులు ఎంతో సాయం చేస్తున్నాయి.

2) పెద్దలు పితృ దేవతలకూ, దేవతలకూ పిండాలు పెడతారు. బలులు ఇస్తారు. కాకి వాటిని తింటుంది. కాకికి ‘బలిపుష్టము’ అని పేరు. శ్రాద్ధ కర్మ చేసి పెట్టిన పిండాలు కాకులు తినకపోతే, పితృదేవతలు తృప్తిని పొందలేదని మనం భావిస్తాము. అందువల్ల కాకిని చిన్నచూపు చూడరాదు.

3) కాకికి ‘మౌకలి’ అనిపేరు. అంటే అది యముడికి సంబంధించినది. కాకి వచ్చి అరుస్తూ ఉంటే, బంధువులు మన ఇంటికి వస్తారని మనకు పెద్ద నమ్మకం ఉంది. కాబట్టి కాకి, మనకు ప్రాణస్నేహితుడి వంటిది.

4) కాకి గొంతు, కోయిల గొంతులా తియ్యగా ఉండదు. అందుకే కాకిని మనం ‘కాకిగోల’ అని చీదరించుకుంటాం. కాకిలో ఒక సుగుణం ఉంది. దానికి జాతి ప్రేమ హెచ్చు. ఒక కాకికి ప్రమాదం వస్తే మిగిలిన కాకులన్నీ అక్కడకు. వచ్చి అరుస్తాయి. ఐకమత్యం విషయంలో కాకి, మనకు ‘ఆదర్శ పక్షి’ అని చెప్పాలి.
కాబట్టి కాకిని చిన్నచూపు చూడడం సరిగాదు.

ప్రశ్న 2.
పాఠం చదువండి. పాఠం ఆధారంగా కింది పట్టికను పూరించండి.

జవాబు:

ప్రశ్న 3.
కింది పేరా చదువండి. పట్టికలో వివరాలు రాయండి.

“రాకెల్కార్సన్ అనే పర్యావరణవేత్త. 1963లో “సైలెంట్ స్ప్రింగ్” అనే పుస్తకాన్ని రాశాడు. క్రిమిసంహారక మందుల వాడకంవల్ల పక్షులు ఎట్లా కనుమరుగవుతున్నాయో రాశాడు. పక్షులు నశిస్తే మానవజాతికి కూడా నష్టం వాటిల్లుతుంది. రాబందులు, గద్దలు, కాకులు, పిచ్చుకలు అని మనం చిన్నచూపు చూడవచ్చు. ఎందుకంటే వాటి ప్రాధాన్యం మనకు తెలియదు కాబట్టి. జనావాసాల నుండి చెత్తా చెదారం, మలిన పదార్థాలను కాకులు దూరంగా తీసుకొనిపోతాయి. రాబందులు మృతజంతుకళేబరాలను తిని రోగాలు, అంటురోగాలు రాకుండా జనాన్ని కాపాడుతాయి. పిచ్చుకలు పంటలను నాశనం చేసే కీటకాలను, కీటకాలుగా మార్చే గొంగళి పురుగులను తిని, పంట దిగుబడికి తోడ్పడుతున్నాయి.

జవాబు:

II. వ్యక్తీకరణ-సృజనాత్మకత

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాలలో జవాబులు రాయండి.

అ) కాకులను చులకనగా చూడడాన్ని బట్టి మానవ స్వభావం ఎట్లాంటిదని భావిస్తున్నారు ?
జవాబు:
మానవుడు విచిత్రమైన వ్యక్తి. తనకు సాయం చేసే పశుపక్ష్యాదులను తేలికగా చూస్తాడు. మానవుడు కృతఘ్నుడు, అనగా చేసిన మేలును మరచిపోతాడు..

1. మానవుడు ఎక్కువ మంది చుట్టాలున్న వాడిని చూచి, ‘వాడిది కాకి బలగం’ అని హేళనచేస్తాడు. కాని తాను మాత్రం, బంధువుల ఇళ్ళకు వెళ్ళి, వారి ఆదరణ పొందుతాడు.
2. ఎవరైనా తమ పిల్లలను ముద్దుగా, గారాబంగా చూస్తూ ఉంటే, ‘కాకిపిల్ల కాకికే ముద్దు’ అని వారిని మానవుడు హేళనగా మాట్లాడతాడు. ఎవరైనా తనపిల్లల్ని ఏమైనా అంటే మాత్రం, వారితో తగవులాడుతాడు.
3. మానవుడు తాను వదరుబోతును మించి, వాదిస్తాడు. కాని తాను ఆ వదరుపోతును, “లొట్టి మీద కాకి లొల్లి” అని హేళన చేస్తాడు.
4. పిల్లలు అల్లరిచేస్తే కాకి గోల అని చీకాకు పడతాడు.
5. కాకి తన్ను కావుమని దేవుణ్ణి ప్రార్థిస్తోంటే, మనిషికి ఆ ధ్వని, ముల్లులా గుచ్చుకుంటుంది. కాబట్టి మానవుని మనస్తత్వము విచిత్రమైనది. కృతజ్ఞత లేనిది.

ఆ) రామగౌడు కవితాశైలిని వివరించండి.
జవాబు:
రామగౌడు మంచి విద్వత్కవి. కాకి వంటి అల్ప జంతువును, తన కవితా ప్రతిభతో, వాదనాబలంతో మహోన్నతంగా, తీర్చిదిద్దాడు. సీస పద్యాలను మంచి రసవంతంగా, మంచి భావనా బలంతో, ప్రకృతి ప్రేమికునిగా, జీవకారుణ్యవాదిగా అద్భుతంగా రచించాడు.

కాకిని సంబోధిస్తూ ధ్వాంక్షము, బలిపుష్టము, వాయసము, మౌకలి, ఆత్మఘోషము వంటి వివిధ పర్యాయపదాలను అర్థవంతంగా ప్రయోగించడం, గొడుగారి పాండిత్యానికి ప్రబల నిదర్శనం.

కాకి అరచే ‘కాక కాక’ ధ్వనిలో, కవిగారికి అన్న కొడుకు పినతండ్రిని పిలిచే ఆత్మీయత కనిపించింది. మనిషిలో కలుపుగోలుతనం లేనందువల్లే, కాకిని చీదరించుకొంటున్నాడని కవిగారి భావన బాగుంది. నలుపున్న అందరినీ మెచ్చుకొని, కాకి నలుపును మాత్రం కాదనడం బాగోలేదని, కవి చక్కగా సమర్థించారు.

కాకిని నిందిస్తూ లోకంలో వాడే పదబంధాలలో ఉండే దోషాన్ని చక్కగా కవిగారు వెల్లడించారు.

కాకి, చుట్టాల కబురును తెచ్చే ప్రాణసఖుడని, దాన్ని గౌరవించారు. కోయిల ఎప్పుడో సంవత్సరంలో వసంత ఋతువులోనే కూస్తుంది. కాకి నిత్యం వచ్చి మనలను పలకరిస్తుంది. కోకిలను మెచ్చుకొని, కాకిని చులకనగా చూడడం తప్పని, కవిగారు తన ప్రతిభా సంపత్తితో మానవులను హెచ్చరించారు.

రామగౌడు గారు ప్రతిభా సంపన్నులైన ఉత్తమ కవిచక్రవర్తి.

ఇ) కాకి, కోకిల రెండూ నల్లనివే! అయితే ఒకదానిని ఆదరించి, ఇంకొకదాన్ని చులకనగా చూడడం గురించి మీ అభిప్రాయం తెలుపండి.
జవాబు:
కాకి నలుపు. కోకిల నలుపు. ఈ రెంటికీ భేదము లేదు. కాని వసంత కాలం రాగానే, మామిడి చిగుర్లను తిన్న కోకిల, తియ్యగా కమ్మగా కూస్తుంది. కాని కాకి గొంతు బొంగురుగా, కర్ణకఠోరంగా ఉంటుంది. అందువల్లే కోకిలను ప్రజలు ఆదరిస్తారు. కాకిని చులకనగా చూస్తారు.

మరో కవి కోయిలకూ, కాకికీ తేడా ఇలా చెప్పాడు. “కాకి మనలను ఏమీ తిట్టలేదు. కోయిల ధనాన్ని పుచ్చుకోండి అని మనల్ని పిలువలేదు. మరి ఎందుకు కోయిలను ప్రేమిస్తున్నారంటే, దాని మధుర స్వరం వల్లనే కోయిలను జనం ఆదరిస్తున్నారు. దాని పరుష స్వరం వల్లనే కాకిని, విరోధభావంతో చూస్తున్నారు.

నిజానికి కోకిలకు తన గుడ్లను పిల్లలుగా చేసే శక్తి ఉండదు. కోయిల తన గ్రుడ్లను కాకి గూట్లో పెడుతుంది. కాకులు, అవి తన గ్రుడ్లే అనుకొని, వాటిని పొదిగి పిల్లలుగా తయారుచేస్తాయి. కోయిల పిల్ల గొంతెత్తగానే, వాటిని గుర్తించి “వాటిని గూటి నుండి కాకులు తరిమివేస్తాయి.

దీనినిబట్టి కోయిలకు ఆదరం కేవలం దానిగొంతు వల్లనే వచ్చింది. కాకిని దాని పురుషస్వరం వల్లనే, లోకం దాన్ని అనాదరంగా చూస్తోంది. నిజానికి కాకి మలిన పదార్థాలను మన ఇంటి నుండి దూరంగా తీసుకుపోయి, మనకు ఎంతో ఉపకారం చేస్తోంది.

ఈ) కాకులు సమైక్యంగా ఉంటాయి. దీనిపై మీ అభిప్రాయం సకారణంగా రాయండి.
జవాబు:
సాధారణంగా మానవులకంటే మూగజీవాల్లోనే సమైక్యత ఎక్కువగా ఉంటుంది. ముఖ్యంగా కాకుల్లో అది ఎక్కువగా మనకు కనిపిస్తుంది. ఎక్కడైనా ఆహారం ఒక కాకికి కనిపిస్తే అన్ని కాకులను సమాయత్తం చేస్తుంది. అందరిని తీసుకొని వెళ్తుంది. ఉన్న ఆహారాన్ని అన్నీ కలిసి తింటాయి.

అంతేకాదు ఒక కాకికి ఆపదజరిగితే అన్ని కాకులు సానుభూతి తెలుపుతాయి. పడిపోయిన కాకిని సమీపించేవారిని కాళ్ళతో పొడుస్తాయి. కాకులకు ముందుచూపు ఎక్కువ. అందుకనే కాకులన్నీ ఐక్యంగా ఆహారాన్ని ముందుగానే జాగ్రత్త పరచుకుంటాయి. ఆహారాన్ని పరస్పరం అందిపుచ్చుకుంటాయి. విహారానికి కూడా కాకులు ఒక్కటిగా కలిసి వెళతాయి. శత్రువులపై ఒక్కటిగా దాడి చేస్తాయి. అందువల్ల కాకులు సమైక్యంగా ఉంటాయని పేర్కొనవచ్చు.

2. కింది ప్రశ్నకు పది వాక్యాల్లో జవాబు రాయండి.

అ) కాకి విశిష్టతను సొంతమాటల్లో రాయండి.
జవాబు:
కాకి మానవులకు మంచి ఉపకారం చేసే పక్షి. కాకులు జనావాసాల నుండి చెత్తాచెదారాన్నీ, మలిన పదార్థాలనూ దూరంగా తీసుకుపోతాయి. ఆ విధంగా కాకులు మన పరిసరాల పరిశుభ్రతకు తోడ్పడుతున్నాయి.

మనం కాకిని చీదరించుకుంటాం అయినా అది నొచ్చుకోదు. అన్న కొడుకు తన పినతండ్రిని, ‘కాక కాక’ అని ప్రేమతో పిలిచినట్లుగా, కాకి ‘కాక’ అని అరుస్తుంది. అది తెలియక కలుపుగోలుతనం లేని మనం, కాకిని చీదరించుకుంటాము.

నిజానికి పాపాత్ముడి మనస్సులో పేరుకుపోయిన నలుపు కంటె, కాకి నలుపు కలుషితమైనది కాదు. శ్రీకృష్ణుడు నలుపు. ఈశ్వరుని కంఠం నలుపు. చంద్రుడి ముఖంలో మచ్చ నలుపు. మనుష్యుల తలలు నలుపు. అటువంటప్పుడు, కాకి నలుపును అసహ్యించుకోడం అనవసరం. అది తప్పు.

కాకి మన ఇళ్ళమీద వాలి, మన క్షేమ సమాచారాన్ని అడుగుతుంది. మనం చీదరించుకున్నా, కాకి మన ప్రాణ స్నేహితుడిలా వచ్చిపోవడం మానదు కాకిని మనం చీదరించి కొట్టినా, కాకి ఏ మాత్రం విసుక్కోదు. రాయబారివలె చుట్టాలు మన ఇంటికి వస్తున్నారన్న వార్తను తెస్తున్నట్లుగా గొంతు చింపుకొని తన నోరు నొప్పిపెట్టేటట్లు అరుస్తుంది.

ఎప్పుడో ఏడాదికొకసారి వచ్చి కూసే కోయిలను మనం మెచ్చుకుంటాం. అదే రోజూ వచ్చి మనలను పలుకరించే కాకిని మనం చులకనగా చూస్తాం. కాని కాకి నిజానికి మనకు ప్రాణస్నేహితుడిలాంటిది.

3. కింది ప్రశ్నకు సృజనాత్మకంగా / ప్రశంసాత్మకంగా రాయండి.

అ) మనుషులు తన గురించి ఏమనుకుంటున్నారో తెలుసుకున్న కాకి మనుషుల గురించి తాను ఏమనుకుంటుందో ఊహించి కాకి స్వగతం రాయండి.
జవాబు:
కాకి అంతరంగం

ఈ మనుషులు శుద్ధ అమాయకులు. పరిశుభ్రత లేనివాళ్ళు. తాము తినగా మిగిలిన ఎంగిలి మెతుకులను పెరటిలో, వీధుల్లో వీరు పారపోస్తారు. లేదా పెంటకుప్పలపైనా, తమ ఇళ్ళల్లోనూ కుళ్ళిపోయిన, చెడిపోయిన పదార్థాలను వీళ్ళు పారవేస్తారు. అవి అలా కుళ్ళి దుర్వాసన పెరిగితే అంటురోగాలు వస్తాయని పాపం వీళ్ళకు తెలియదు కాబోలు.

ఇప్పటికే ఈ మనుషులు నానా రోగాలతో బాధపడుతున్నారు. అందుకే ఈ మనుష్యులకు శుభ్రత గురించి నేర్పుదామని వీళ్ళు పారవేసిన ఎంగిలి మెతుకులను, చెత్తా చెదారాన్ని వీరి ఇళ్ళ నుండి తీసికెళ్ళి దూరంగా నేను పారవేస్తున్నా. నేను వీళ్ళకు ఎంతో మేలు చేస్తున్నా. అయినా వీళ్ళు కృతజ్ఞత లేనివాళ్ళు. నన్ను ‘హాష్ కాకీ’ అంటూ దూరంగా తరుముతారు.

నేను మనుషులకు ప్రాణస్నేహితుడిని. వాళ్ళ ఆరోగ్యాల గురించి, నేను. అందుకే శ్రద్ధ తీసికొంటున్నా. కాని ఈ మనుష్యులు నన్ను చీదరించుకుంటూ, కర్రతో కొడతారు. నాపై బెడ్డలు విసరుతారు. బహుశా ఈ మనుషులు, నాకు వాళ్ళ ఎంగిలి మెతుకులు పెట్టి పోషిస్తున్నాం అనుకుంటున్నారేమో! నాకు వీళ్ళ మెతుకులే అక్కర్లేదు.

అడవులలో, దొడ్లలో ఎన్నో చెట్ల కాయలు, పళ్ళు ఉన్నాయి. నిజానికి అవి ఎంగిలివి కావు. నాకు బోళ్ళంత ఆహారం ఉంది. వీళ్ళు నన్ను కాకిగోల అని, కాకిబలగం అని, కాకిచూపు అని ఆక్షేపిస్తారు. ఈ మనుషులు చేసే గోల, నా గోల కంటే పెద్దది. మోటారు సైకిళ్ళ చప్పుళ్ళు, ఫ్యాక్టరీల కూతలు, రికార్డుల మోతలు ఎంతో శబ్ద కాలుష్యం. ఈ మనుషులు వాళ్ళు తీసుకున్న గోతిలో వాళ్ళే పడుతున్నారు.

నాకు ఈ మనుషులపై జాలి, దయ. అందుకే వీరి ఇళ్ళల్లో నేను మోడీ పిలుపు రాని క్రితమే, స్వచ్ఛభారత్ ఉద్యమాన్ని శ్రద్ధగా నిర్వహిస్తున్నా. నా మంచితనం వీళ్లకి ఎప్పుడు అర్థం అవుతుందో?

(లేదా)

ఆ) తన గురించి చులకనగా మాట్లాడడం తగదని కాకి మనుషులతో మాట్లాడింది. దీన్ని ఊహించి సంభాషణ రూపంలో రాయండి.
జవాబు:
కాకి – మనిషి సంభాషణ

మనిషి : ఛీ! కాకీ! నీకు బుద్ధి లేదా! పొమ్మంటే పోవేం! సిగ్గుండాలి. ఒకసారి చెపితే వినాలి. ఇంత సిగ్గులేకుండా ఎలా పుట్టావ్ ?

కాకి : మానవా! నీవు నన్ను తరమడం మానవా? నేను నీకు ఉపకారం చేద్దామనే రోజూ వస్తూ ఉన్నా. కాని నీవు కృతఘ్నుడివి. నీవు పారవేసిన మెతుకులు, పదార్థాలూ కుళ్ళిపోతే మీ మనుషులకు అంటురోగాలు వస్తాయని, జాలిపడి వాటిని ఏరి దూరంగా పడవేద్దామని నేను మీ ఇళ్ళకు వస్తున్నా. నీకు ఎందుకు అర్థం కాదు?

మనిషి : చాలులే. కాకీ! నీది దొంగ బుద్ధి. ఎంగిలి మెతుకులు తినడం మాని, ఇంట్లోకి వచ్చి మేము ఎండబెట్టుకున్న పప్పులు వగైరా పట్టుకుపోతావు. నీకు కారం వేయదేమో! మిరపకాయలు పట్టుకుపోతావు. మా చెట్లకాయలు -కొరికి పారవేస్తావు. నీవు మా ఆరవేసిన బట్టలపై రెట్టలు వేస్తావు. ఏవేవో తెచ్చి మా పెరట్లో పారవేస్తావు. మాంసం ముక్కలు, కోడి వెండ్రుకలు తెచ్చి పడవేస్తావు. నీవు చేసే శుభ్రం నాకు తెలియనిది కాదు.

కాకి : ఏం మనిషివయ్యా! నేను ఎక్కడనుండో ఏవో పనికి రాని పదార్థాలు తీసుకువెడుతుండగా మీ పెరట్లో మీరు పారవేసిన కుళ్ళు మెతుకులు నాకు కనబడతాయి. వాటిని కూడా దూరంగా పారవేద్దామని, మీ పెరట్లో దిగుతా. ఇంతలో నన్ను నీవు బెదరిస్తావు. నానోట్లో వస్తువులు మీ దొడ్లో జారిపడతాయి. దానికి కారణం నువ్వే ! తప్పు నా మీద దొర్లిస్తున్నావు!

మనిషి : నిన్న మా ఇంట్లో కొబ్బరిచిప్పలు తీసుకుపోయావు. మా తమ్ముడిని నీ ముక్కుతో పొడిచావు. మా దొడ్లో పళ్ళను కొరికి పారవేస్తున్నావు? నీవు ఇంక మా ఇంటికి రాకు.

కాకి : నేను మీ ఇంటికి రాకపోతే, నీకే నష్టం. నేను జీతం, నాతం లేకుండా నీ పెరట్లో, పరిసరాల్లో శుభ్రం చేసి, నీకు, ఉపకారం చేస్తున్నా. కృతజ్ఞతగా ఉండు. మనిషివి అనిపించుకో. కొంచెం దయగా ఉండు.

మనిషి : నిజమే కాకీ! నీవు చెప్పినది నాకు అర్థం అయ్యింది. రేపటి నుండి మనం స్నేహితులుగా ఉందాం. కోపం తెచ్చుకోకు.

III. భాషాంశాలు

పదజాలం

1. పాఠం ఆధారంగా కింది పదాలకు పర్యాయపదాలు రాయండి.

అ) కాకి : ……………………
జవాబు:
పర్యాయపదాలు :

1. ధ్వాంక్షము
2. బలిపుష్టము
3. వాయసము
4. మౌకలి
5. ఆత్మఘోషము
6. కరటము
7. చిరజీవి

ఆ) గృహం : ………………………
జవాబు:
పర్యాయపదాలు :

1. ఇల్లు
2. కొంప
3. గీము
4. గేహము
5. భవనము

ఇ) సంతోషం : …………………………
జవాబు:
పర్యాయపదాలు :

1. హర్షము
2. సంతసము
3. ముదము
4. ప్రమోదము

ఈ) ముల్లు : ………………………
జవాబు:
పర్యాయపదాలు :

1. కంటకము
2. ములికి
3. ములు

2. కింది వ్యుత్పత్తులకు సరైన పదాలు పాఠం ఆధారంగా గుర్తించండి.

అ) బలిగా ఇవ్వబడిన ఆహారంతో పోషింపబడేది. ………………….
జవాబు:
బలిపుష్టము

ఆ) మాంసాన్ని కాంక్షించేది. …………………..
జవాబు:
ధ్వాంక్షము

3. కింది వాక్యాల్లో ప్రకృతి, వికృతి పదాలు వేరువేరుగా ఉన్నాయి. వాటిని గుర్తించి రాయండి.

అ) సిరి గలవారు దాన్ని సద్వినియోగం చేయడం తెలుసుకుంటే అదే సంతసం.
జవాబు:
సిరి గలవారు దాన్ని సద్వినియోగం చేయడం తెలుసుకుంటే అదే సంతసం.

ఆ) విజయం సాధించిన ఆనందం ఆ పక్కి మొగంలో కనిపించింది.
జవాబు:
విజయం సాధించిన ఆనందం ఆ పక్కి మొగంలో కనిపించింది.

ఇ) పక్షి కూడా గీము నిర్మించడంలో నైపుణ్యం కనబరుస్తుంది.
జవాబు:
పక్షి కూడా గీము నిర్మించడంలో నైపుణ్యం కనబరుస్తుంది.

ఈ) శ్రీ విలసిల్లిన గృహంలో అందరి ముఖాల్లో సంతోషం వెల్లి విరుస్తుంది.
జవాబు:
శ్రీ విలసిల్లిన గృహంలో అందరి ముఖాల్లో సంతోషం వెల్లి విరుస్తుంది.

ప్రకృతి – వికృతి
శ్రీ – సిరి
గృహం – గీము
పక్షి – పక్కి
ముఖం – మొగం
సంతోషం – సంతసం

4. కింది ఇచ్చిన జాతీయాలు, సామెతలను గుర్తించి, వాటిని వినియోగించే సందర్భాన్ని రాయండి.

ప్రశ్న 1.
కాకి బలగం : ………………………..
జవాబు:
బాగా ఎక్కువ మంది బంధుజనం ఉన్నారనే సందర్భంలో పరిహాసం చేస్తూ దీన్ని వినియోగిస్తారు.

ప్రశ్న 2.
కాకిపిల్ల కాకికి ముద్దు : ………………………….
జవాబు:
ప్రతి వారికీ తమ పిల్లలు ముద్దుగా కనిపిస్తారనే సందర్భంలో దీన్ని వినియోగిస్తారు.

ప్రశ్న 3.
కాకిగోల : ……………………………
జవాబు:
ఎక్కువగా వాగుతున్నప్పుడు, పెద్దగా మాట్లాడుతున్నపుడు దీన్ని వినియోగిస్తారు.

ప్రశ్న 4.
లొట్టిమీద కాకి లొల్లి : ………………………..
జవాబు:
కల్లుకుండ మీద వ్రాలిన కాకి బాగా అరుస్తుంది. అలా తిండిపదార్థాల పక్కన చేరి, ఆ పదార్థం లభించనప్పుడు దాని కోసం చేసే అల్లరి అనే సందర్భంలో దీన్ని వినియోగిస్తారు.

ప్రశ్న 5.
మసిపూసి మారేడుకాయ చేయడం : ……………………………
జవాబు:
మోసం చేసి ఒక వస్తువును మరొక వస్తువుగా నమ్మించడం అనే సందర్భంలో దీన్ని వినియోగిస్తారు.

వ్యాకరణాంశాలు

1. కింది సంధులకు సంబంధించిన పదాలు ఈ పాఠంలో గుర్తించి, వాటిని విడదీసి సూత్రాలు రాయండి.

ప్రశ్న 1.
సవర్ణదీర్ఘ సంధి :
జవాబు:
విషాగ్ని = విష + అగ్ని = సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రము : అ, ఇ, ఉ, ఋ లకు, అవియే అచ్చులు పరమైన సవర్ణదీర్ఘములు ఏకాదేశంబగు.

ప్రశ్న 2.
ఉకారసంధి :
జవాబు:

1. దినములెన్ని = దినములు + ఎన్ని = ఉత్వసంధి
2. పాయసమొల్లక = పాయసము + ఒల్లక = ఉత్వసంధి
3. బోనమబ్బు = బోనము + అబ్బు = ఉత్వసంధి
4. గంతులిడును = గంతులు + ఇడును = ఉత్వసంధి
5. లిబ్బులబ్బగ = లిబ్బులు + అబ్బగ = ఉత్వసంధి
6. జల్లులిడడె = జల్లులు + ఇడడె = ఉత్వసంధి
7. ములుకులగును = ములుకులు + అగును = ఉత్వసంధి
8. తగవులాడు = తగవులు + ఆడు = ఉత్వసంధి
   సూత్రము : ఉత్తునకు అచ్చు పరమగునపుడు సంధియగు.

2. కింది పదాలు విడదీసి, సంధులను గుర్తించి. సూత్రాలు రాయండి.

అ) దినములెన్ని.
జవాబు:
దినములు + ఎన్ని = ఉత్వసంధి
సూత్రము : ఉత్తునకు అచ్చు పరమగునపుడు సంధియగు.

ఆ) తొడఁగొట్టి
జవాబు:
తొడన్ + కొట్టి = ద్రుత ప్రకృతిక సంధి (లేక) సరళాదేశ సంధి
సూత్రము 1 : ద్రుత ప్రకృతికము మీది పరుషములకు సరళములగు.
ఉదా : తొడన్ + గొట్టి

సూత్రము 2 : ఆదేశ సరళములకు ముందున్న ద్రుతమునకు బిందు సంశ్లేషలు విభాషణగు.
ఉదా : తొడఁగొట్టి

ఇ) లొల్లియనుచు
జవాబు:
లొల్లి + అనుచు = యడాగమ సంధి
సూత్రము : సంధిలేనిచోట అచ్చుకంటే పరమైన అచ్చునకు, యడాగమంబగు.
ఉదా : లొల్లి + య్ + అంచు = లొల్లియంచు

3. కింది పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు రాసి, అవి ఏ సమాసాలో గుర్తించండి.

అ) ఎంగిలిమెతుకులు :
జవాబు:
విగ్రహవాక్యం : ఎంగిలియైన మెతుకులు – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం

ఆ) కాకిబలగం :
జవాబు:
విగ్రహవాక్యం : కాకి యొక్క బలగం – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం

ఇ) విషాగ్ని :
జవాబు:
విగ్రహవాక్యం : విషము అనెడి అగ్ని – రూపక సమాసం

యమకాలంకారము :

కింది పద్య పాదాలలో ఒకే రకంగా ఉన్న మాటలు (పదాలు) గుర్తించి, రాయండి.
అ) లేమా ! దనుజుల గెలువగ
లేమా! నీవేల కడగి లేచితివిటురా.
జవాబు:

1. లేమా
2. లేమా

ఆ) పాఱజూచిన పరసేన పాఱఁజూచు.
జవాబు:

1. పాఱజూచు
2. పాఱజూచి

గమనిక : పై ఉదాహరణలలో మీరు రాసిన సమాధానాలు ద్వారా, మీరు ఒక విషయాన్ని గుర్తించి ఉంటారు. ఒకే శబ్దంతో కూడిన పదాలు రెండుసార్లు వచ్చాయి కదా !

ఇటువంటి పదాలు ఒకే శబ్దంతో ఉన్నా, అర్థంలో తేడా ఉంటుంది. ఒక పదం వచ్చిన తరువాత మరలా అదేపదం రావడం గమనించారు కదా !

పై ఉదాహరణలో ‘లేమా’ అనే పదం రెండుసార్లు వచ్చింది.

మొదటి పాదంలో ‘లేమా’ అనే దాన్ని ‘స్త్రీ’ అనే అర్థంలో, రెండవ ‘లేమా’ అనే పదాన్ని ‘చాలమా’ (గెలువజాలమా) అనే అర్థంలోనూ ప్రయోగించడం జరిగింది.

అదే విధంగా “పాఱజూచు” పదం కూడా రెండు అర్థాల్లో ప్రయోగించబడింది. మొదటిదానికి “తేరిపారచూడటం” అని, రెండవదానికి ‘పారిపోవ చూస్తుంది’ అని అర్థం.

`ఇటువంటి పదప్రయోగం జరిగినట్లయితే, ‘యమకము’ అనే శబ్దాలంకారం అవుతుంది.

యమకం లక్షణం గురించి ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
లక్షణం : పదాలు తిరిగి తిరిగి వస్తూ, అర్థభేదం కలిగి ఉంటే, అది “యమకాలంకారం”. పదాల విరుపువల్ల అర్థభేదం సృష్టించడం దీని ప్రత్యేకత.

ఇ) మీ పాఠ్యభాగం ‘ధర్మపాలన’లో ‘యమకాలంకార’ పాదాలను గుర్తించి రాయండి. సమన్వయించండి.
జవాబు:

1. వేయునేటికి నలపాండవేయుసాటి
   
2. వింటికొరిగిన రిపురాజి వింటికొరగు
3. కీర్తి విసరుండు పాండవాగ్రేసరుండు
   
4. ఏలవలె శాశ్వతముగాగ నీ ఘనుండె
   యేలవలె నన్యులన, నా నృపాలుడలరు – మొదలైనవి.

4. కింది పద్యపాదానికి గురులఘువులు గుర్తించి, లక్షణాలతో సమన్వయం చేయండి.

‘ఆ పురమేలు ‘మేలుబళి’ ! యంచు బ్రజల్ జయవెట్టుచుండ నా”
జవాబు:

గమనిక :

1. పై పద్యపాదంలో భ, ర, న, భ, భ, ర, వ గణాలున్నాయి. కాబట్టి ఇది ‘ఉత్పలమాల” పద్యపాదం.
2. యతిస్థానము 10వ అక్షరము. (ఆ – యం)
3. ప్రాసాక్షరము ‘ప’
4. ఈ పాదంలో 20 అక్షరాలున్నాయి.

ప్రాజెక్టు పని

అ) పక్షులకు సంబంధించిన కథ/గేయం/ కవిత సేకరించి రాయండి. నివేదిక రాసి తరగతిలో ప్రదర్శించండి.
జవాబు:
చిలకమ్మ పెండ్లి (పాట)

చిలకమ్మ పెండ్లి అని – చెలికత్తెలందరూ
చెట్లు సింగారించి – చేరి కూర్చున్నారు
పందిట పిచ్చుకలు – సందడి చేయగ
కాకుల మూకలు – బాకాలూద
కప్పలు బెకబెక – డప్పులు కొట్టగ
కొక్కొరో కోయని – కోడి కూయగా
ఝమ్మని తుమ్మెద – తంబుర మీటగ
కుహు కుహూయని – కోయిల పాడగా
పిల్ల తెమ్మెరలు – వేణువూదగా
నెమలి సొగసుగా – నాట్యం చేయగా

సాలీడిచ్చిన – చాపు కట్టుకొని
పెండ్లి కుమారుడు – బింకము చూపగ
మల్లీ మాలతి – మాధవీ లతలు
మైనా గోరింక – పెండ్లి కుమారుని
దీవిస్తూ తమ పూలు రాల్చగ
పెండ్లి కుమారుని = మంత్రము చదివెను
చిలకమ్మ మగడంత – చిరునవ్వు నవ్వుతూ
చిలకమ్మ మెడకట్టే – చింతాకు పుస్తె..
– గిడుగు వేంకట సీతాపతి గారి రచన

(లేదా)

ఆ) పక్షుల గూళ్ళను పరిశీలించి వాటి గొప్పతనాన్ని గురించి, నివేదిక రాయండి.
జవాబు:
చిత్రగ్రీవుడు
‘చిత్రగ్రీవుడు’ పావురాల రాజు. అతగాడు తన పావురాలతో ఆకాశంలో తిరుగుతున్నాడు. గోదావరీ తీరంలో ఒక మర్రిచెట్టు ఉంది. ఒక బోయవాడు వచ్చి ఆ చెట్టు దగ్గరలో నూకలు చల్లి దానిమీద వల వేశాడు. “పక్షులు నూకల కోసం వలమీద వాలతాయి. వాటిని పట్టుకొని అమ్ముకుందాం” అనుకున్నాడు.

చిత్రగ్రీవుడితో ఎగురుతున్న పావురాలు ఆ నూకలను చూశాయి. అవి నేలమీద వాలి, నూకలను తిందామనుకున్నాయి. “ఇది మనుష్యుల సంచారం లేని అడవి. ఈ నూకలు ఇక్కడకు ఎందుకు వస్తాయి ? కాబట్టి ఈ నూకలను ఆశపడకండి” అని చిత్రగ్రీవుడు స్నేహితులకు సలహా చెప్పాడు. ఒక ముసలిపావురం చిత్రగ్రీవుడి మాటలు కాదంది. నూకలు తిందామంది. సరే అని పావురాలు కిందికి దిగాయి. వలలో చిక్కుకున్నాయి.

పావురాలు అప్పుడు ముసలి పావురాన్ని తిట్టాయి. చిత్రగ్రీవుడు “తిట్టకండి. మనం అంతా కలసి ఎగిరిపోదాం. నాకో స్నేహితుడు ఉన్నాడు, మనల్ని రక్షిస్తాడు” అని చెప్పింది. పావురాలు అన్నీ కలసి వల ఎత్తుకొని, చిత్రగ్రీవుడి స్నేహితుడు హిరణ్యకుడు అనే ఎలుక ఉండే కన్నం దగ్గర వాలాయి.

హిరణ్యకుణ్ణి చిత్రగ్రీవుడు గొంతెత్తి పిలిచాడు. హిరణ్యకుడు స్నేహితుని మాట విని పావురాల బంధాలన్నీ తన పళ్లతో కొరికివేశాడు. పావురాలు చిత్రగ్రీవుణ్ణి, హిరణ్యకుణ్ణి మెచ్చుకున్నాయి. అందుకే మనందరికీ మంచి స్నేహితులు ఉండాలి.

పద్యాలు – ప్రతిపదార్థాలు భావాలు

I.

1వ పద్యం

సీ॥ ధ్వాంక్షమా! మాంసమా కాంక్షించుచున్నావు?
మానవుల్మెక్కుట మానినారె?
బలిపుష్టమా! నరుల్ బలినిచ్చుకూటిని
దిని బ్రతుకు గడపు దినములెన్ని?
వాయసమా! తీపి పాయసమొల్లక
నెంగిలి మెతుకులు మ్రింగుటేల?
మౌకలీ! ఏలకో యీ కలి నాకలి
బొబ్బల నీకెట్లు బోనమబ్బు?

తే॥ ఆత్మఘోషమా! చిరజీవివై వెలుంగు
మేకదృష్టి గలట్టి వివేకమునకుఁ
బలువిధమ్ముల బ్రక్కచూపులను జూచు
కపట చిత్తులు మెచ్చరు కరటరాజ!

ప్రతిపదార్థం:
ధ్వాంక్షమా = ఓ కాకీ ! (మాంసాన్ని కాంక్షించే దానా !)
మాంసమా = మాంసమునా? (లేక) (మాంసము + ఆకాంక్షించుచున్నావు) (మాంసం కోరుతున్నావు అని చెప్పవచ్చు).
కాంక్షించుచున్నావు = కోరుతున్నావు
మానవుల్ = మనుష్యులు
మెక్కుట = ఎక్కువగా తినడం (మాంసాన్ని ఎక్కువగా తినడం)
మానినారె (మానినారు + ఎ) = మానివేశారా?
బలిపుష్టమా = ఓ కాకీ!
నరుల్ = మానవులు.
బలన్ = బలిగా (భూతయజ్ఞంగా)
ఇచ్చుకూటిని = ఇచ్చే ఆహారాన్ని
తిని = తిని (నీవుతిని)
బ్రతుకు గడుపు = జీవితాన్ని సాగించే
దినములు = రోజులు
ఎన్ని = ఇంకా ఎన్నాళ్ళు?
వాయసమా = ఓ కాకీ!
తీపి పాయసము = తియ్యని పరమాన్నము
ఒల్లకన్ = ఇచ్చగింపక; (ఇష్టపడక)
ఎంగిలి మెతుకులు = తినగా మిగిలిన ఎంగిలి మెతుకులు
మ్రింగుట = తినడం
ఏల = ఎందుకు ?
మౌకలీ = ఓ కాకీ !
ఏలకో = ఎందుకో ?
ఆకలిబొబ్బలన్ = ఆకలి కేకలతో బాధపడే
ఈ కలిన్ = ఈ కలి కాలంలో
నీకున్ = నీకు
బొనము = భోజనము
ఎట్లు = “ఏ విధంగా
అబ్బు = లభిస్తుంది ?
ఆత్మఘోషమా = ఓ .కాకీ! (కాకా అని తననామాన్నే అరచేది) (ఆత్మఘోషము)
ఏకదృష్టి = ఒకే దృష్టి
కలట్టి (కల + అట్టి) = కలిగినటువంటి
వివేకమునకున్ = (నీ) జ్ఞానానికి
చిరజీవివై = చాలాకాలము బ్రతికేదానివై
వెలుంగుము = వర్ధిల్లుము
కరటరాజ = ఓ కాకి రాజా!
పలువిధమ్ములన్ = అనేక విధాలుగా
ప్రక్క చూపులను = ప్రక్క చూపులను
చూచు = చూసే
కపటచిత్తులు = మోసబుద్ధులు
మెచ్చరు = (నిన్ను) మెచ్చుకోరు (కాకికి ఏకదృష్టి అనగా అది ఒకవైపుకే చూడగలుగుతుంది. అది చూసిన వైపే దానికి కనబడుతుంది. రెండో వైపు దానికి కనబడదు.)

భావం:
ఓ కాకమా ! మాంసం, నీవు ఎందుకు కోరుతున్నావు? నీకు మాంసం దొరకడానికి, మనుషులు మాంసాన్ని తినడం మానివేశారా? ఏమిటి ! మనుషులు పెట్టే బలికూడును తిని ఎన్నాళ్ళు బతుకు ఈడుస్తావు? నీవు తీపి పాయసం ఇష్టపడక, ఎంగిలి మెతుకులు మింగడం ఎందుకు? జనం ఆకలికేకలతో అలమటించే ఈ కలియుగంలో నీకు భోజనం ఎలా దొరుకుతుంది? కావు కావు మనే నీ కూతతో, నీ పేరును తెలిపే ఓ కాకీ! నీవు చిరకాలం జీవించు. ఒంటి చూపు కలిగిన నీ బుద్ధిని, పలురకాల ప్రక్క చూపులు చూసే మోసగాళ్ళు మెచ్చుకోరు.

వ్యుత్పత్త్యర్ధములు :
1) ధ్వాంక్షము = మాంసమును కాంక్షించేది
2) బలిపుష్టము = బలిగా ఇవ్వబడిన ఆహారంతో పోషించబడేది (కాకి)
3) వాయసము = తిరుగుచుండునది (కాకి)
4) మౌకలి = ‘మూకలుడు’ అంటే యముడు మూకలునికి సంబంధించినది (కాకి)
5) ఆత్మఘోషము = కాకా అని తన పేరునే అరచేది (కాకి)
6) చిరజీవి = చిరకాలము జీవించేది (కాకి)
7) కరటము = ‘క’ అని పలికేది (కాకి)

2వ పద్యం

సీ॥ అందచందమ్ము లేదంచల నడగాదు
చిలుకల వలె గుల్కి పలుకఁ బోదు
పేదరికపుఁబుల్గు భేదభావము లేక
గడబిడతో భలే గంతులిడును
కొమ్మల మాటునఁ గులుకుచుఁ గమ్మని
రాగాలు దీయ స్వరాలు లేవు
లోకాన దీనులలోఁ గల శోకాలు
కన్నీటి గాథ లేకరువు పెట్టు

ఆ॥ వన్న కొడుకుఁ బిలుచువట్టులఁ బెరిమతో
‘కాక-కాక’ యంచుఁగేక వేయు,
కలుపుగోలు తనము తెలియనట్టి మనము
చీదరించుకొనినఁ జిన్నబోదు.

ప్రతిపదార్థం:
అందచందమ్ము = (కాకి) అందము, చందము
లేదు = కలది కాదు;
అంచల = హంసల
నడ = నడక వంటి అందమైన నడక
కాదు = కాదు
చిలుకలవలెన్ = చిలుకలవలె
కుల్కి = విలాసముగా కుదిలి
పలుకబ్రోదు (పలుకన్+పోదు) = మాట్లాడలేదు.
పేదరికపుఁబుల్గు (పేదరికము+పుల్గు) = చిన్నచూపు చూడబడే పక్షి అయినా
భేదభావము లేక = ఎల్లాంటి భేదభావమూ లేకుండా
గడబిడతోన = అల్లరితో (తొందరగా)
భలే = చక్కగా
గంతులిడును (గంతులు + ఇడును) = గంతులు వేస్తుంది
కొమ్మల మాటునన్ = కొమ్మల మఱుగున
కులుకుచున్ = కులుకుతూ
కమ్మని రాగాలు = కమ్మనిసంగీత రాగాలు
తీయస్వరాలు = తీయని ధ్వనులు
లేవు = లేవు (తీయగా కమ్మగా కోయిల వలె పాడలేదు)
లోకానన్ = లోకంలోని (ప్రపంచంలోని)
దీనులలోఁగల (దీనులన్ + కల) = దుఃఖితులలో కల
శోకాలు = ఏడ్పులు
కన్నీటి గాధలు = కన్నీరు తెప్పించే కథలు
ఏకరువు పెట్టున్ = వల్లె వేస్తుంది (దీనుల బాధలను చెపుతోందా అన్నట్లు బాధాకరంగా అరుస్తుంది)
అన్నకొడుకు = అన్నగారి కొడుకు తన పినతండ్రిని
పిలుచునట్టు = పిలుస్తున్నాడా అన్నట్లు
పెరిమతోన్ = ప్రేమతో
కాక- కాక యంచున్ = ‘కాక, కాక అంటూ
కేకవేయున్ = కేకలు వేస్తుంది
కలుపుగోలుతనము = అందరితో కలిసిమెలసి యుండడం
తెలియనట్టి = తెలియనటువంటి
మనము = మనము
చీదరించుకొనిన = కోపగించుకున్నా (చికాకుగా చూసినా)
చిన్నబోదు = (తాను) చిన్న పుచ్చుకోదు (బాధపడదు)

భావం :
కాకి గొప్ప అందచందాలు కలది కాదు. దాని నడక హంస నడకవలె అందంగా ఉండదు. అది చిలుకల వలె అందంగా పలుకలేదు. తక్కువగా చూడబడే పక్షి అయినా, ఎలాంటి భేదభావాలు చూపించకుండా గడబిడ చేస్తూ అందరి ఇళ్ళమీదా గంతులు వేస్తుంది.

కాకికి కొమ్మల చాటున దాగి, కులుకుతూ కోకిలవలె కమ్మగా తీయగా పాడే స్వరం లేదు. లోకంలోని దీనుల దుఃఖాలనూ, బాధలనూ తాను ఏకరువు పెడుతున్నట్లుగా, బొంగురుగా అరుస్తుంది. అన్నకొడుకు తన పినతండ్రిని ‘కాక కాక’ అని ప్రేమతో పిలిచినట్లుగా, కాకి అరిచినా, కలుపుకుపోయే మనస్తత్వం లేని మనం, ఆ కాకిని చీదరించుకుంటాము. అయినా కాకి నొచ్చుకోదు.

II.

3వ పద్యం

సీ॥ కపిఁబూని మోసాన మసిఁబూసి మారేడు
కాయ చేతికినిచ్చు ఖలునకంటె
పగఁబట్టి తొడఁగొట్టి పరులకొంపలు నిట్ట
నిలువున ముంచెడి వీచుకంటె
చారుసంపార సంచారుల మధ్య వి
షాగ్ని రగుల్చు పాషండు కంటె
లిబ్బులబ్బగఁబిచ్చి బెబ్బులియై పచ్చి
నెత్తురు జుట్టెడి తొత్తుకంటె

తే॥ నెండ్రకాయ వడత గండ్రగొడ్డలి కోఁత
మందినోళ్ళు మూఁత పంది మేఁత
రోఁత బ్రతుకు గడుపు పాతకు నెదనల్పు
కంటెఁ గాకి నలుపు కలుషితమ్మె ?

ప్రతిపదార్థం :
కసిఁబూని (కసిన్ + పూని). = కోపము వహించి;
మోసానన్ = మోసంతో
మసిఁబూసి (మసిన్ + పూసి) = నల్లని మసిని పూసి
మారేడు కాయ = మారేడు కాయ అని
చేతికినిచ్చు (చేతికిన్+ఇచ్చు) = చేతికి ఇచ్చే (మోసం చేసి) ఒకదానికి బదులు మరొక వస్తువు నిచ్చే ;-
ఖలునకంటెన్ = నీచుని కంటె ;
పగబట్టి (పగన్ + పట్టి) = విరోధము పూని ;
తొడఁగొట్టి (తొడన్ + కొట్టి) = పోరుకు పిలిచి ;
పరులకొంపలు = ఇతరుల ఇండ్లను
నిట్టనిలువునన్ = నిటారుగా
ముంచెడి = ముంచే
నీచుకంటెన్ = నీచుని కంటె ;
చారు సంసార సంచారుల = చక్కగా సంసార జీవితం గడిపే వా
మధ్య = నడుమ
విషాగ్నిన్ = విషమనే అగ్నిని
రగులు = మండించే
పాషండుకంటెన్ = వేద ధర్మములను పాటించని వేదబాహ్యుని కంటె; (సంసార బంధాలకు అనుగుణంగా శాస్త్రమును వాడుకొనేవాడు (పాషండుడు)
లిబ్బులు = ధనములు
అబ్బగన్ = లభించగానే
పిచ్చి బెబ్బులియై = పిచ్చెత్తిన పెద్దపులి వలె
పచ్చినెత్తురు = పచ్చి రక్తాన్ని
జుట్టెడి = త్రాగే
తొత్తుకంటెన్ = తొత్తుకంటె (తొత్తు = అంకు స్త్రీ)
ఎండ్రకాయనడతన్ = ఎండ్రకాయవలె అడ్డంగా నడుస్తూ
గండ్ర గొడ్డలి కోతన్ = గొడ్డలి కోతతో;
మంది నోళ్ళు మూత = జనం నోళ్ళు మూయిస్తూ
పంది మేతన్ = పందిలా మేస్తూ,
రోతబ్రతుకుగడుపు = ఏవగింపు కల్గించే బ్రతుకును బ్రతికే
పాతకు = పాపాత్ముని యొక్క
ఎదనల్పుకంటెన్ = హృదయపు నల్లదనం కంటే
కాకి నలుపు = కాకి యొక్క నల్లదనము
కలుషితమ్మె(కలుషితమ్ము + ఎ) = చెడ్డదా?

భావం :
కోపంతో, మోసంతో మసిపూసి మారేడు కాయ చేసే దుర్మార్గుని కంటె, పగతో తగవు పెట్టుకొని ఇతరుల కొంపలను నిట్ట నిలువునా ముంచే నీచుని కంటే, చక్కగా సంసార జీవితం గడిపే వారి మధ్య విషాగ్నిని మండించే దుర్మార్గుని కంటె, అంతులేని ధనం కూడగానే పిచ్చెత్తిన పెద్దపులిలా, పచ్చినెత్తురు త్రాగే దుర్మార్గపు తొత్తులకంటే, ఎండ్రకాయ వలె అడ్డంగా నడుస్తూ గొడ్డలి కోతతో, ఇతరుల నోళ్ళు మూయిస్తూ, పందిలాగా మెక్కుతూ, మిక్కిలి నీచమైన బ్రతుకును బ్రతికే పాపాత్ముడి హృదయంలోని నల్లదనం కంటే, కాకి నలుపు కలుషితం కాదు.

4వ పద్యం

సీ॥ నల్లమొగమ్మున నెల్ల లోకాలలో
వెన్నుఁడు పూజ్యుఁడై వెలయలేదె ?
విసపు మేతరి గొంతు విడ్డూరమగు నలు
పున్నను శివుఁడంచుఁ బొగడఁబడఁడె ?
చుక్కల దొరలోన ముక్కున నలుపున్న
చల్లని వెన్నెల జల్లులిడఁడె?
నరుల తలలు నల్పు యిరుల దారులు నల్పు
నింగి నీరును రేయి నీడ నలుపు

ఆ॥ కాకి నలుపటంచు గావుకేకలు బెట్టి
మాయవంటి పొరలు మాయి నలుపు,
అంధకారమైన అజ్ఞానమేనల్పు
వాయసముల నలుపు రోయనేల ?

ప్రతిపదార్థం:
నల్లని మొగమ్మునన్ = నల్లని ముఖంతో (శ్యామల వర్ణపు ముఖంతో)
ఎల్లలోకాలలోన్ = అన్ని లోకాలలో
వెన్నుడు = విష్ణుమూర్తి
పూజ్యుడై = పూజింపబడేవాడై
వెలయలేదే (వెలయలేదు + ఏ) = ఒప్పలేదా? (ప్రకాశింపలేదా?)
విసపుమేతరి (విసము + మేతరి) = గరళకూట విషాన్ని తాగిన ఈశ్వరుడి;
గొంతు = కంఠము,
విడ్డూరమగు = వింత గొలిపే
నలుపున్నను = నలుపు రంగు కలిగి ఉన్న;
శివుడు = పరమశివుడు
అంచున్ = అని;
పొగడబడ = సుత్తింపబడడంలేదా?
చుక్కలదొరలోనన్ = నక్షత్రములకు ప్రభువైన చంద్రునిలో
ముక్కునన్ = ముఖంలో
నలుపున్నన్ (నలుపు + ఉన్నన్) = నల్లదనం ఉన్నప్పటికీ (కళంకం ఉన్నా)
చల్లని వెన్నెలన్ = చల్లని వెన్నెలను
జల్లులిడడై(జల్లులు + ఇడడు + ఎ)= జల్లులుగా కురిపించడం లేదా?
నరుల తలలు నల్పు = మనుషుల తలలు; (తలపై జుట్టు)
నల్పు = నల్లగా ఉంటాయి,
ఇరుల దారులు = చీకటి దారులు
నల్పు = నలుపు
నింగి = ఆకాశమునూ
నీరును = నీరునూ
రేయి = రాత్రియునూ
నీడ = నీడయూ
నలుపు = నల్లగానే ఉంటాయి
కాకి నలుపు + అటంచున్ = కాకి నల్లనిదని అంటూ
గావుకేకలు పెట్టి = పెద్దగా పెట్టి (గావు కేక అంటే బలి ఇచ్చేటప్పుడు వేసే కేక)
మాయనంటి (మాయన్ + అంటి) = మాయలో పడిపోయి
పొరలు = దొర్లే
మాయి = మాయగాడు (మాయ చేసేవాడయిన మాయావి)
నలుపు = నలుపు
అంధకారమైన = చీకటిమయమైన
అజ్ఞానమే = అజ్ఞానము కూడా
నల్పు = నలుపే
వాయసముల = కాకుల
నల్పు = నల్లదనాన్ని
రోయన్ = అసహ్యించుకోడం
ఏల = ఎందుకు ?

భావం:
నల్లనైన వర్ణంతో ఉండే మహావిష్ణువు (శ్రీకృష్ణుడు) సకల లోకాల్లో పూజింపబడేవాడై వెలయలేదా? విషాన్ని త్రాగి నల్లబడిన కంఠంతో వింతగా కనిపించినా, పరమశివుడు శుభకరుడని కీర్తింపబడలేదా? అందమైన చంద్రుని ముఖంలో నల్లని మచ్చ ఉన్నా, చంద్రుడు చల్లని వెన్నెలలు కురిపించడం లేదా?

మనుషుల తలలు నలుపు. చీకటిదారులు నలుపు. ఆకాశం, నీరు, రాత్రి, నీడ నలుపు. కాకి నల్లనిదని ఛీత్కరిస్తూ, మాయలో పడిపోయి పొర్లాడే మాయావి అయిన వ్యక్తి నలుపు. చీకటిమయమైన మనిషి అజ్ఞానం కూడా నలుపు. అట్లాంటప్పుడు కాకుల నల్లదనాన్ని అసహ్యించుకోడం ఎందుకు?

III.

5వ పద్యం : (కంఠస్థ పద్యం)

* సీ॥ కాకిబలఁగమంచు గాబరా పడిదెల్పు
తనబంధుజనుల యాదరణబొందు
‘కాకిపిల్లలు కాకికే కడుముద్ద’ని
తనబిడ్డలను గూర్చి తగవులాడు
వదరుఁబోతును గాంచి వాదమ్ములో మించి
లొట్టిమీఁదం గాకి లొల్లియనును
పిల్లలందఱుఁజేరి యల్లరి బెట్టఁగఁ
గాకి గోలయని చీఁకాకు పఱచు

ఆ ॥ “కావు – కావు” మనుచు దేవుని వేడెడి
పలుకులు చెవులందు ములుకులగును
గీము మీఁద వ్రాలి సేమములడుగును
ప్రాణసఖుని భంగి రాక విడదు.

ప్రతిపదార్థం:
కాకిబలగమంచున్ (కాకిబలగము + అంచున్) = కాకిలా ఎక్కువ మంది చుట్టాలున్నారని
గాబరాపడి = కలవరపడి
తెల్పున్ = చెపుతాడు (కాని)
తన బంధుజనుల = తన చుట్టాల యొక్క
ఆదరణబొందు (ఆదరణన్ + పొందు) = మన్ననను పొందుతాడు
కాకిపిల్లలు = కాకికి పుట్టిన పిల్లలు
కాకికే = ఆ కాకికే
కడుముద్దని (కడున్+ముద్దు+అని) = మిక్కిలి ఇంపును కల్గిస్తాయని అంటూ
తన బిడ్డలను గూర్చి = తన పిల్లలను గుఱించి మాత్రం (ఎవరేమన్నా)
తగవులాడున్ = (వారితో) దెబ్బలాడుతాడు
వదరుఁబోతును = ఊరకే ఎక్కువ మాట్లాడే వాడిని గుఱించి
కాంచి = చూచి
వాదమ్ములో = అతనితో వాదులాడడంలో
మించి = ఆ వదరుబోతును మించి పోయేలా మాట్లాడి;
లొట్టిమీద కాకి లొల్లి = కల్లుకుండ మీద కాకి అల్లరి
అనును = అంటాడు
పిల్లలు = పిల్లలు
అందఱున్ + చేరి = అంతా ఒకచోట చేరి
అల్లరి పెట్టంగన్ = సందడి చేయగా
కాకిగోల అని = కాకుల్లా గోలచేస్తున్నారని
చీకాకు పఱచున్ = చెదరగొడతాడు; (వారిని దూరంగా తరుముతాడు)
కావుకావుమనుచున్ = కావు కావు మంటూ
దేవుని వేడెడి = దేవుడిని ప్రార్థించే
పలుకులు = (కాకి) మాటలు
చెవులందున్ = (మన) చెవులందు
ములుకులగును (ములుకులు + అగును)= బాణాల్లా గుచ్చుకుంటాయి (నొప్పి కల్గిస్తాయి)
గీము మీద వ్రాలి = ఇంటి మీద వ్రాలి ; (కాకి)
సేమములడుగును = మన క్షేమాలను గూర్చీ ప్రశ్నిస్తుంది ;
ప్రాణసఖుని భంగిన్ = ప్రాణ స్నేహితుడిలా
రాక = రాకుండా
విడదు = విడిచిపెట్టదు

భావం:
చుట్టాల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉంటే, ‘కాకిబలగము’ అని హేళనగా మాట్లాడుతాం. కాని మనం, మన బంధుజనం ఆదరణను మాత్రం పొందుతాం. ‘కాకి పిల్ల కాకికి ముద్దు’ అని వ్యంగ్యంగా ఇతరులను వేళాకోళం చేస్తాం. కాని మన పిల్లల విషయంలో అది మరచిపోయి, మన పిల్లలను ఇతరులు ఏమైనా అంటే, వారితో పోట్లాటకు సిద్ధం అవుతాం. ఎక్కువగా వాగే వాడిని మించి మనం ఇతరులతో వాదిస్తాం. తిరిగి ఎదుటివాడిని ‘లొట్టిమీద కాకిలా వాగుతున్నావు’ అంటాం. పిల్లలు గోలచేస్తే ‘కాకిగోల’ అని చీకాకుపడతాం.

కాకి “కావు కావు” మంటూ దేవుడిని వేడుకొనే కాకి అరుపులు, మన చెవులకు బాణాల ములుకుల వలె గుచ్చు కుంటాయి. కాకి మాత్రం, మన ఇంటి మీద వ్రాలి మన క్షేమ సమాచారం అడుగుతూ, ప్రాణ స్నేహితుడిలా వచ్చి పోవడం. మానదు.

6వ పద్యం :

తే॥ ఇల్లు వెడలింప దొంతుల నెల్ల వెదకు
విధము, పొమ్మని కొట్టిన విసుఁగులేక
నోరునొవ్వంగనే రాయబారమేమొ
తెచ్చు వార్తలో చుట్టాలు వచ్చు కబురొ.

ప్రతిపదార్థం :
ఇల్లు వెడలింప్షన్ = ఇంటి నుండి బయటికి పంపగా
దొంతులనెల్లన్ (దొంతులన్ + ఎల్లన్) = కుండల వరుసల నన్నింటినీ
వెదకు విధము = వెదికే విధంగా;
పొమ్మని కొట్టినన్ = ‘ఛీ’ కాకీ అని రాయి తీసుకొని కొట్టినా
విసుగులేక = విసుక్కోకుండా
నోరు నొవ్వంగన్ = (దాని) నోరు నొప్పిపెట్టేలా
ఏరాయభారమేమొ = అది ఏ రాయబారమో. (తెలియదు)
తెచ్చు వార్తలో = (లేక) అది ఏమైన వార్తలు తెచ్చిందో!
చుట్టాలు వచ్చు కబురో = చుట్టాలు వస్తున్నారని కబురు ఏమైనా తెచ్చిందో !

భావం :
ఇంట్లో నుండి వెళ్ళి పోమ్మంటే, కుండల వరుసలు వెదకుతూ కాలక్షేపం చేసినట్లు, పొమ్మని చీదరించుకుంటూ కొట్టినా కాకి ఏమాత్రం విసుక్కోకుండా రాయబారము తెచ్చిన దానిలా, చుట్టాలు వస్తున్నట్లు కబురు తెచ్చిన దానిలా.. నొప్పి పెట్టేలా అరుస్తూ ఉంటుంది.

7వ పద్యం

తే॥ కొమ్మకోనలోఁ గూర్చుండి కోకిలమ్ము
కూయఁగా బళాయని గంతువేయుచుంద్రు
ప్రతి దినము వచ్చి మనలను బలుకరించ
నాదరించరు చులకనగాదె కాకి

ప్రతిపదార్థం :
కొమ్మకోనలోన్ = కొమ్మ చివర
కూర్చుండి = కూర్చొని
కోకిలమ్ము = కోకిల
కూయగాన్ = కూయగా
బళా ని అని = భేష్ బాగుంది అని
గంతు వేయుచుంద్రు = ఆనందంతో గంతులు వేస్తారు
ప్రతిదినము వచ్చి = నిత్యమూ వచ్చి
మనలను = మనల్ని
పలుకరించన్ = (కాకి) కుశలం అడుగుతుండగా
ఆదరించరు. = (దాని) ఆదరంగా చూడరు
కాకి = కాకి అంటే
చులకన గాదె = తేలిక కాదా?

భావం:
చిటారు కొమ్మపై ఎక్కడో కూర్చొని కోయిల కూస్తే, ‘బళా’ అని జనం సంతోషిస్తారు. రోజూ వచ్చి పలుకరించే కాకిని మాత్రం, ఆదరించకుండా చీదరిస్తారు..

పాఠం ఉద్దేశం

ప్రకృతిలో భగవంతుడు పుట్టించిన ప్రాణులన్నీ విలువైనవే. వేటి విలువ వాటికి ఉంటుంది. ప్రాణులన్నీ ప్రకృతిలో స్వేచ్ఛగా జీవించాలి. మనం ప్రతి ప్రాణినీ, వాటి ప్రత్యేకతలననుసరించి ఆదరించాలి. ‘కాకి’ కూడా ఒక ప్రాణి. అది నల్లగా ఉంటుంది. కాకి యొక్క విశిష్టతను చెపుతూ, కాకి పట్ల చులకన భావం ఉందనీ, అలా వ్యతిరేకభావం తగదని తెలియపరచడమూ, సృష్టిలోని ప్రతిప్రాణి గొప్పదని తెలపడమూ, ‘కాకి’ ప్రత్యేకతను తెలియజేయడమూ ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు

ఈ పాఠ్యభాగం పద్య ప్రక్రియకు చెందినది. ఆధునిక కవి శ్రీ మామిండ్ల రామగౌడు రాసిన ‘రస తరంగిణి’ ఖండకావ్య సంపుటిలోని పద్యాలివి.

కవి పరిచయం

పాఠము – ‘వాయసం’

కవి – మామిండ్ల రామగౌడు

జనన-మరణాలు – జననము : 14-01-1943 ; మరణం : 06-06-2003

జన్మస్థలము – ఆధునిక కవుల్లో మామిండ్ల రామగౌడు ఒకరు. నిజామాబాద్ జిల్లాకు చెందిన ‘వర్ని’ మండలం ‘రుద్రూరు’ లో జన్మించారు.

తల్లిదండ్రులు – తల్లి ‘బాలమ్మ’, తండ్రి ‘మల్లాగౌడు’ ‘

విద్యాభ్యాసము – ప్రాథమిక విద్యతో చదువు ఆగిపోయింది. తర్వాత వీరు బి.ఓ.ఎల్ పట్టా తీసుకొని, తెలుగు పండితుడిగా పనిచేశారు. తెలుగుభాషపై మక్కువతో 20 ఏళ్ళ వయస్సులోనే రచనలు చేశారు.

రచనలు –

1. శబరిమాత శతకం
2. నరసింహ శతకం.
3. కవి గౌడప్ప శతకం – వంటి భక్తి, నీతి శతకాలు రచించారు.

ఇవే కాక

1. రసతరంగిణి
2. కవితాసుధాలహరి
3. గౌడప్రబోధం – మొదలయిన రచనలు చేశారు.

బిరుదులు – గౌడు గారికి “సుకవిసుధాకర”, “మధురకవి”, “కవికోకిల” వంటి బిరుదులు ఉన్నాయి.

సన్మానాలు – గౌడుగారు పలు సత్కారాలు, సన్మానాలు అందుకున్నారు.

ప్రవేశిక

సకల జీవులను మనిషి సమాదరించాలి. సర్వప్రాణుల పట్ల దయకలిగి ఉండాలి కాని మనిషి స్వార్థ చింతనతో తన స్వలాభాన్నే చూసుకొంటున్నాడు. ప్రకృతిలో కాకి పక్షి ఐనప్పటికీ అందుకు విరుద్ధంగా ఐక్యతను, కలుపుగోలుతనాన్ని ప్రదర్శిస్తూ జనావాసాల్లో తిరుగుతుంది. దాని గురించి ఈ పాఠంలో చదువుకుందాం.

These TS 10th Class Physical Science Chapter Wise Important Questions Chapter 12 Carbon and its Compounds will help the students to improve their time and approach.

TS 10th Class Physical Science Important Questions Chapter 12 Carbon and its Compounds

1 Mark Questions

Question 1.
What is allotropy’’
Answer:
An element exists in two or more different forms due to the difference in their atomic arrangement is called Allotrophy” and the different forms are called allotropes.

Question 2.
Explain briefly about the structure of ‘Diamond’.
Answer:

1. In a diamond, each ‘c’ is surrounded by four other ‘c’ atoms.
2. These are placed at the four corners of a regular tetrahedron.
3. This results in a 3-dimensional network of carbon atoms.

Question 3.
Explain briefly about the structure of “Graphite”.
Answer:

1. In graphite, each ‘c’ is surrounded by three other ‘c atoms.
2. The ‘c’ atoms are arranged in layers.
3. Each layer consists of a 2-dimensional hexagonal network.

Question 4.
“Diamond is an extremely bad conductor of electricity.” Why?
Answer:

• In a diamond, each carbon atom is covalently bonded with four other carbon atoms.
• So, the four outermost electrons of a carbon atom are engaged or trapped in the covalent bonds, having no free electrons makes it a bad conductor of electricity.

Question 5.
What is an alkyl group’
Answer:
If one hydrogen is removed from an alkane, it is called alkyl group.
Eg : CH₄ → methane
CH₃ → methyl group

Question 6.
What is the bond length in diamond?
Answer:
The C – C bond length In diamond is 1.54 Å.

Question 7.
What is polymerization?
Answer:
The reaction In which a large number of identical and simple molecules Join together to form a large molecule is called “Polymerization.

Question 8.
Name some functional groups.
Answer:

Question 9.
What is the bond angle in diamond?
Answer:
The bond angle in diamond is 109° 28′.

Question 10.
What is the C-C bond length in graphite?
Answer:
The C-C bond length in graphite is 1.42 A.

Question 11.
What is the bond angle in graphite?
Answer:
The bond angle in graphite is 120°.

Question 12.
What is hydrocarbon?
Answer:
Compounds containing only carbon and hydrogen are called hydrocarbons.
Eg: Alkanes (Saturated hydrocarbons)
Alkenes and Alkynes (unsaturated hydrocarbons)

Question 13.
What are saturated hydrocarbons? (or) What are alkanes?
Answer:
The valency of the carbon is four 4, of all the valencies of carbon are satisfied, the resultant hydrocarbons are refer to as saturated hydrocarbons or Alkanes. They general formula is C_nH_2n+2.

Question 14.
What are unsaturated hydrocarbons?
Answer:
The hydrocarbons containing one or more double bonds or triple bonds between two carbon atoms are called “Unsaturated hydrocarbons.
Eg: C₂H₆ and C₃H₆ etc.

Question 15.
What are alkanes? Write the general formula of alkenes. Give an example for alkenes.
Answer:
Alkenes: Hydrocarbons containing at least one double bond between carbon atoms are called Alkenes (>C=C<)
General formula: C_nH_2n
Examples : Ethene (C₂H₄, Propene (C₃H₆)

Question 16.
What are Alkynes?
Answer:
Alkynes are unsaturated hydrocarbons having at least (CC) triple bonds In these structures. Their general formula is CnH_2n-2.
Eg: Acetylene (HC ≅ CH)

Question 17.
What is Homologous series?
Answer:
A series of compounds in which the same functional group substitutes for hydrogen in a carbon chain is called a homologous series.

Question 18.
Give the names of the functional group.
Answer:
(i) – CHO- Aldehyde

(iii) – OH – Alcohol
(iv) – COOH – Acid (carboxylic acid)

Question 19.
What do you mean by a functional group?
Answer:
The characteristic properties of an organic compound depend mainly on an atom or group of atoms In its molecule known as the ‘functional group’, Functional group is responsible for the behavior of the organic compounds.

Question 20.
What is the difference between two successive homologs?
Answer:
Successive compounds in a homologous series possesses a difference of (CH₃) unit and are called homologs.

Question 21.
Write the structure of 3 – bromo – 2 – chloro – 5 0x0 hexanoic acid.
Answer:

Question 22.
Why graphite is a good conductor of electricity?
Answer:
Graphite Is a good conductor of electricity because of the delocalized π electron system.

Question 23.
What are the uses of fullerenes?
Answer:
Fullerenes are under study for potential medicinal use such as specific antibiotics to target resistant bacteria and even target certain cancer cells such as melanoma.

Question 24.
What are oxidizing agents?
Answer:
Oxidizing agents or oxidants are substances that oxidize other substances.

Question 25.
Why do we call alkanes as paraffins?
Answer:
Alkanes are saturated hydrocarbons with least reactivity. Therefore they are called paraffins (Parum = little: affine affinity).

Question 26.
Write two uses of Ethanol In day-to-day life.
Answer:
Ethanol is used in

• Preparation of Alcoholic drinks
• Preparing tincture iodine
• Preparing cough syrup and tonics

Question 27.
What is the use of ethanol ¡n motors?
Answer:
If we add 10% ethanol to gasoline it will act as very good motor fuel.

Question 28.
What is a colloidal solution?
Answer:
If the diameter of dispersed phase Is greater than 1 nm but less than 1000 nm in a dispersed medium such a solution Is called colloidal solution.

Question 29.
Other than carbon which elements show catenation?
Answer:
Sulphur, phosphorus, and silicon.

Question 30.
What are the other names given to open-chain hydrocarbons?
Answer:
Open-chain hydrocarbons are also called as aliphatic hydrocarbons or acyclic hydrocarbons.

Question 31.
Expand IUPAC.
Answer:
International Union of Pure and Applied Chemistry.

Question 32.
Name the following compound.

Answer:
2, 3 – dimethyl – cyclo hexane- 1 – ol

Question 33.
How do you appreciate the role of diamonds In space probes?
Answer:
Since it has the ability to filter out harmful radiation, it is used in making protective windows for space probes.

Question 34.
How do you appreciate the role of diamonds in surgery?
Answer:
A sharp-edged diamond is used as a tool to remove cataracts In eye surgery.

Question 35.
How do you appreciate the role of oxygen in combustion process?
Answer:

1. When the oxygen supply is insufficient then the fuels burn incompletely Hoducing mainly a yellow flame.
2. When the oxygen supply is sufficient then the fuels burn completely producing
   a blue flame.

Question 36.
How do you appreciate the role of Ethanol as a fuel?
Answer:

1. A material which Is burnt to obtain heat is called a fuel. Since ethanol burns with a clear flame giving a lot of heat, it is used as a fuel.
2. Some countries add ethanol to petrol to be used as a fuel in cars. Thus ethanol is used as an additive in petrol.
3. Ethanol alone can also be used as a fuel for cars.

Question 37.
How do you appreciate the role of active acid as a preservative?
Answer:

1. Dilute acetic acid Is used as a food preservative In the preparation o! pickles and sauces.
2. As vinegar, it is also used as an appetizer for dressing food dishes.

Question 38.
How do you detect leakage in the cylinder?
Answer:

• To detect any leakage of gas from the cylinder a strong-smelling substance like ethyl mercaptan (C₂H₅SH) Is added to the gas.
• Then the leakage can be easily detected by the foul smell of the ethyl mercaptan.

Question 39.
What are nanotubes?
Answer:
Nanotubes are allotropic form of carbon.

Question 40.
Write the molecular formula of the fourth member of the homologous series of alcohols.
Answer:
CH₃– CH₂– CH₂ – CH₂– OH

Question 41.
What is a catalyst?
Answer:
The substance which does not take part In chemical reaction but changes the rate of reaction is called a catalyst.

Question 42.
Why oils are in liquids at room temperature?
Answer:
Oils are unsaturað compounds so they are In liquid state.

Question 43.
Why fats are solids at room temperature?
Answer:
They are saturated compounds so they are in solid state.

Question 44.
Do you know the police detect whether suspected drivers have consumed alcohol or not? Explain.
Answer:
Orange Cr₂O₇^2- changes bluish-green Cr³⁺ during the process Of the oxidation of alcohol. The Ieiqth of the tube that turned into green is the measure of the quantity of alcohol that had been drunk.

Question 45.
What is pica?
Answer:
The negative value of logarithm of dissociation constant of an acid.

Question 46.
Name the gas evolved when acetic acid is react with sodium hydrogen carbonate.
Answer:
The gas liberated is carbon dioxide.

Question 47.
Name the organic add present In vinegar – write Its chemical formula.
Answer:
The acid present In vinegar is acetic acid. its formula is CH₃COOH.

Question 48.
What change will you observe If you test soap with litmus papers?
Answer:
Red litmus turns into blue.

Question 49.
Write the valency of carbon In CH₃– CH₃, CH₂ = CH_2, and HC ≅ CH?
Answer:
The valency of carbon in CH₃– CH₃, is 4.
The valency of Carbon in CH₂ = CH₂ is 3.
The valency of carbon In HC ≅ C – H is 2.

Question 50.
Out of butter and ground nut oil which Is unsaturated In nature?
Answer:
Ground nut oil is unsaturated In nature.

Question 51.
What are hydrophobic and hydrophilic parts in soap?
Answer:

Question 52.
Name the carboxylic acid used as preservation.
Answer:
Acetic acid used as preservative.

Question 53.
Write two uses of nanotubes.
Answer:

1. Nanotubes are used to connect the components of integrated circuits instead of copper.
2. Biomolecules are inserted into nanotubes to inject them into a single cell.

2 Marks Questions

Question 1.
Identify the functional groups In the following compound arid write IUPAC names.

Answer:
a) The functional group present In is aldehyde.
The IUPAC name of the compound is 2 – Chloro-Butan- 1 – ol.
b) The functional group present in is ketone.
The TUPAC name of the compound is 3- Methyl-2-Butanone.

Question 2.
What are alkenes?
Answer:
Alkenes are unsaturated hydrocarbons having at least one(C=C) double bond in these structures. Alkenes are also called olefins. Their general formula is C_n– H_2n Eg: Ethylene (C₂H₄) and propene (C₃-H₆) etc.

Question 3.
Which of the following compounds are unsaturated? Justify your answer.
(a) CH₃-CH₂-CH₃
(b) CH₃ – CH = CH₂

(d) HC ≅ C – CH = CH₂

Answer:
a and f are saturated hydrocarbons because they have only single bonds. Remaining are unsaturated hydrocarbons as they have double or triple bonds.

Question 4.
What are hydrophilic and hydrophobic parts In soaps? (AS1)
Answer:
The polar end in soap with carboxy is called hydrophilic end. The non-polar end ¡n soap with hydrocarbon chain is called hydrophobic end.

Question 5.
What is the order to be followed while naming carbon compounds?
Answer:
The following order is to be followed while naming carbon compounds. Numbers-Numerical Prefixes-Secondary Prefix-Primary Prefix-Word Root-

Question 6.
Explain addition reactions.
Answer:
Unsaturated organic compounds that contain multiple bonds like alkenes and alkynes became saturated by addition of a reagent are called addition reactions. During the reactions addition of the reagent takes place at the double-bonded or triple-bonded carbon atoms.

Question 7.
What type of reaction takes place between ethane and chlorine?
Answer:
Substitution reaction takes place between ethane and chlorine In the presence of sunlight.
CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl
CH₃Cl+ Cl₂ → CH₂Cl₂ + HCl
CH₂Cl₂ +Cl₂ → CHCl₃ + HCl
CHCl₃ + Cl₂ → CCl₄ + HCl

Question 8.
An organic compound X with a molecular formula C₂H₆O undergoes oxidation with in presence of alkaline KMnO₄ to form a compound y. X on heating in presence of con. H₂SO₄ at 443 k gives Z. Which on reaction with Br₂ and decolorizes, It. Identity X, Y, and Z write the reactions involved.
Answer:

Question 9.
How synthetic detergents are harmful for environment?
Answer:

1. Some synthetic detergents resist biodegradation, i.e., they are not decomposed by microorganisms such as bacteria.
2. Hence, they cause water pollution In lakes and rivers.
3. They tend to persist for a long time, making the water unfit for aquatic life.

Question 10.
Write the reactions of Ethanol with sodium and conc. H₂SO₄
Answer:

1. Ethanol reacts with sodium metal to liberate hydrogen and forms sodium ethanoxide.
   2C₂H₅OH + 2Na → 2C₂H₅ONa + H₂
2. Ethanol reacts with conc. H₂SO₄ at about 170°C to give ettiene.
   CH₃CH₂OH CH₂ = CH₂ + H₂O

Question 11.
Write the reactions of Ettianoic acid with metals, metal hydroxide, metal carbonates, and metal hydrogen carbonates.
Answer:
1. ReactIon of ethanoic acid with metal: Ethanoic add reacts with active metals like Na to liberate hydrogen.
2CH₃COOH + 2Na → 2CH₃COONa + H₂

2. Reaction of ethanoic acid with metal hydroxide: Ettianoic acid reacts with NaOH to form salt and water.
CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O

3. Reaction of ethanoic acid with metal carbonates and metal hydrogen carbonates: Ethanoic acid reacts with sodium carbonate and sodium hydrogen carbonate and liberates CO₂
2CH₃COOH + Na₂CO₃ → 2CH₃COONa + H₂O + CO₂
CH₃COOH + NaHCO₃ → CH₃COONa + H₃O + CO₂

4 Marks Questions

Question 1.
Draw the structures of Isomers of butane.
Answer:
Isomers of butane are n-butane, isobutane and cyclobutane Structures:

Question 2.
explain the Isomerism and Catenation properties of Carbon.
Answer:
Catenation properties of carbon :
(i) Carbon has ability to form longest chains with its own atoms. This special property of carbon is called catenation.
(ii) Due to catenation property of carbon it can form largest chain containing millions of carbon atoms, branches and acidic compounds.

Isomerism of carbon: The phenomenon of possessing some molecular formula but different properties by the compounds is known as isomerism.

The molecular formula of above two molecules is C₄H₁₀ but they have different structures.
These two are isomers
By there two special properties of carbon it can make number of compounds.

Question 3.
Draw the structures of the following.
a) Ethanoic acid
b) Propanol
c) Propene
d) Chloro propene
Answer:
Structures

Question 4.
Draw structure of Ethane and electron dot structure of Chlorine.
Answer:
Ethane:

Question 5.
Draw the structures of the following compounds.
(a) 2 – Bromo pentane
(b) 2 – methyl propane
(c) butanol
(d) 1-hexine
Answer:

(c) butanol : CH₃ – CH₂ – CH – CHO
(d) 1 – hexine : CH₃ – CH₂ – CH₂ – CH₂ – C ≅ C – H

Question 6.
Draw the electron dot structures of Ethanoic acid and Ethyne (Acetylene)
Answer:
Ethanoic acid (Acetic acid):

Question 7.
Write the molecular formula of the first tour compounds of the homologous series of aldehydes.
Answer:
Homologous series of aldehydes are Formaldehyde, Acetaldehyde. Propionaldehycie arid Butanaidehyde.

Question 8.
How many Isomers can be drawn for pentane with molecular formula C₅H₁₂? What are they? Draw their structures and mention their common names.
Answer:
Isomers of pentane are three. These are

1. Pentane
2. Iso pentane
3. Neo pentane.

Structures:

Question 9.
Explain sp³ hybridization In methane.
Answer:
The excited carbon atom allows use S-orbital. (2s) and three p-orbitals (2p_x,
2p_y, 2p_z) to intermix and reshuffle Into four identical orbitals known sp³ orbitals. Thus carbon atom undergo sp³ hybridization. The four electrons enter into the new four identical orbitals known as sp³ orbitals, one each as per Hund’s rule.

1. Since carbon has four unpaired electrons, t is capable of forming bonds with four other atoms.
2. When carbon reacts with hydrogen, four hydrogen atoms allow their ‘s’ orbitals containing one electron each to overlap with four sp³ orbitals of carbon-atom which are oriented at an angle of 109°. 28′.
3. Four orbitals of an atom in the outer shell orient along the four comers of a tetrahedron to have minimum repulsion between their electrons. The nucleus of the atom is at the centre of the tetrahedron.
4. This leads to form four sp³ – s – sigma bonds between carbon atom and four hydrogen atoms. All these bonds are of equal energy.

Question 10.
Explain sp² Hybridisation with an example.
Answer:
Consider ethene molecule

1. In the formation of CH₂ = CH₂ each carbon atom in its excited State undergoes sp² hybridization by Intermixing one s-orbital (2s) and two p-orbitals (say 2p_x and 2p_y) and reshuffling to form three sp² orbitals.
2. Now each carbon atom Is left with one ‘p’ orbital (say 2P_z) subsidized.
3. The three sp2 orbitals having one electron each get separated around the nucleus of carbon atoms at an angle of 120°.
4. When carbon Is ready to form bonds one sp² orbital of one carbon atom overlaps the sp2 orbital of the other carbon atom to form sp² – sp¹ sigma (s) bond.
5. The remaining two sp² orbitals of each carbon atom get overlapped by ‘s’ orbitals of two hydrogen atoms containing unpaired electrons.
6. The unhybridized p_z orbitals on the two carbon atoms overlap laterally as shown in figure to form π bond.
7. Hence, there exists a sigma (σ) bond and a pi (π) bond between two carbon atoms In ethene molecule. Hence, the structure of molecule ethane (C₂H₄)

Question 11.
Explain sp hybridisation.
Answer:

1. Each carbon is only Joining to two other atoms rather than tour or three.
2. Here the carbon atoms hybridise their outer orbitals before forming bonds, this time they only hybridise two of the orbitals.
3. They use the ‘s’ orbital (2s) and one of the sp orbitals, by leave the other 2p orbitals unchanged.
4. The new hybrid orbitals formed are called sp-hybrid orbitals because they are made by an s-orbital and a p-orbital reorganizing themselves.

Question 12.
Define substitution reaction and give an example
Answer:
A reaction in which one atom or a group of atoms in a given compound is replaced by other atom or group of atoms is called a substitution reaction. Alkanes undergo substitution reactions. Exampler Methane (CH₄) reacts with chlorine in the presence of sunlight.

Question 13.
Give next Homologs of the following compounds and also give structure formula and name. (1) HCHO (2) CH₃OH
Answer:

Question 14.
Write the IUPAC names of the following compounds. (AS1)
i) CH₃ – CH₀ – CH₂ – CH₂ – CH₂ – CH₂ – CH₂ – CH₂CH₂OH
ii) CH₃ – CH₂ – CH = CH₂ – C ≅ CH
iii) CH₃ – CH₂– CH₂– CH₂ – CHO
iv) CH₃ – CH₂ – CH₂ – CH₂ – COOH
Answer:
1) nananol
2) 4 – ene 1 hexyne
3) pentanol
4) pentanoic acid

Question 15.
Complete the following reactions.

Answer:

Question 16.
Draw the electronic dot structure of ethane molecule.
Answer:

Question 17.
Draw the structure of the following compounds.
Answer:

Question 18.
Draw various structures of (a) C₅H₁₂ (b) C₆H₁₄.
Answer:

Question 19.
Draw the structuie of butanoic acid C₃H₇COOH.
Answer:
Formula of butanoic acid is C₄H₈O₂.
Structure:

Question 20.
Draw the diagram showing sp² hybridization In Ethene.
Answer:

Question 21.
Draw the diagram showing sp hybridisation in Ethyne.
Answer:

Question 22.
List out the materials required to conduct the experiment to understand the esterification reaction. Explain the procedure of the experiment. How can you identify that an ester is formed In this reaction?
Answer:
Materials required:
Test tube, beaker, water, burner wire gauze, tripod stand, 1ml. of ethanol, 1ml of glacial acetic acid, and few drops of conc. H₂SO₄

1) Take 1 ml of ethanol and imI of glacial acetic acid along with a few drops of concentrated sulphuric acid in a test tube.
2) Warm It In a water bath or a beaker containing water for at least 5 minutes as shown in fig.
3) Pour the warm contents into a beaker containing 20-50 ml of water and observe the odour of the resulting mixture.

Observation: The resulting mixture is a sweet odoured substance. This substance Is ester. This reaction is esterification, Ester is a sweet-smelling compound. We can identify an ester by its sweet smelling.

Do You Know?

1. Linus Pauling – The world’s one of the greatest scientist and a great humanist. He was acknowledged as the most influential chemist. He is the only person ever to receive two unshared Nobel Prizes – for Chemistry(1954) and for Peace (1962). (Page 255)

2. The buckminsterfullerene, or usually just fullerene for short, was discovered in 1985 by a team of scientists, Robert F. Curl, Harold W. Kroto, and Richard E. Smalley from Rice University and the University of Sussex, three of whom were awarded the 1996 Nobel Prize in Chemistry. They are named so for the resemblance of their structure to the geodesic structures devised by the scientist and architect Richard Buckminster “Bucky” Fuller. (Page 261)

3. Graphene: The new wonder material: As its name indicates, graphene is extracted from graphite, the material used in pencils. Like graphite, graphene is entirely composed of carbon atoms. For a thickness of 1mm, graphite contains some 3 million layers of graphene. The carbons are perfectly distributed in a hexagonal honeycomb formation only in 0.3 nanometers thickness. Graphene conducts electricity better than copper. It is 200 times stronger than steel but six times lighter. It is almost perfectly transparent to light. (Page 263)

4. Wohier Friedrich (1800 – 1882): German Chemist who was a student of Berzelius In attempting to prepare ammonium cyanate from silver cyanide and ammonium Chloride. he accidentally synthesized urea in 1828. This was the lust organic synthesis and shattered the vitalism theory.

Wohier pursued the matter further and discoiered that urea and ammonium cyanate had the same chemical fo.rnula, but very different chemical properties. This was an early discovery of Isomerism since urea has the formula CO(NH₂)₂ and ammonium cyanate has the formula NH₄CNO. (Page 264)

5. We may compare amines to as we have done RON and R – 0 – R’ to H₂O. If one Hydrogen Atom is replaced from NH₃ by an alkyl group we get primary amines. If two hydrogen atoms of NH3 are replaced by two alkyl groups (same or different) we get secondary amines and if all the three hydrogen atoms are replaced by the same or different alkyl groups we get tertiary amines. (Page 269)

6. The police officer asks the suspect to blow air Into a plastic bag through a mouthpiece of the detecting instrument which contains crystals of potassium di-chromate (K₂Cr₂O₇). As K₂Cr₂O₇ is a good oxidizing agent, it oxidizes any ethanol in the driver’s breath to ethanoic acid, Orange Cr₂O₇^2- changes to bluish-green Cr³⁺ during the process of the oxidation of alcohol The length of the tube that turned into green is the measure of the quantity of alcohol that had been drunk. Nowadays police are using even an electronic Instrument containing small fuel cell that measures the electrical signal produced when ethanol is in the breath is oxidized. The police even use the IR Spectra to detect the bonds C – OH and C – H of CH₃– CH₂OH. (Page 283)

Telangana SCERT 9th Class Telugu Guide Telangana 12th Lesson తీయని పలకరింపు Textbook Questions and Answers.

TS 9th Class Telugu 12th Lesson Questions and Answers Telangana తీయని పలకరింపు

చదువండి – ఆలోచించి చెప్పండి (Textbook Page No. 123)

“అరే రాజన్నా ! ఈ బతకుమీద విరక్తి గలుగుతుందిరా! రెక్కలు ముక్కలు జేసుకోని పిల్లలను బెంచిన. విదేశాల్లో జదువుకుంటే గొప్ప ప్రయోజకులైతరు, మాకు మంచి పేరొస్తదనుకున్న. పెండ్లిల్లు జేసిన. రెక్కలొచ్చిన పక్షులు గూడువదలిపోయినట్లు, మల్ల సూడకుండా ఎల్లిపొయ్యిన్రురా. అప్పుల సంగతి సరే. ఆయాసమొచ్చినప్పుడు నరాలు దెగిపొయ్యేటట్లు ఏడిచినా వాళ్ళకు యినవడదు. ఇనవడ్డా, నేనొచ్చి ఏం జేస్త నాయినా, డాక్టరుకు జూపిచ్చుకో, కావాల్నంటె పైసలు పంపిస్తం’ అని ఫోన్ పెట్టేస్తారు. ఈ బంగ్లలు, కార్లు, సౌకర్యాలు మనసు విప్పి మాట్లాడ్తాయా? మనసులోని బాధను పంచుకుంటయా? మనుమండ్లు, మనుమరాండ్ల స్పర్శను గలిగిస్తయా ? తియ్యగ ఒక్కసారి పలుకరిస్తయా?”

ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1.
ఈ మాటలు ఎవ్వరంటుండవచ్చు?
జవాబు:
ఈ మాటలు విదేశాల్లో తమ పిల్లలు ఉంటున్న ముసలి తల్లిదండ్రులు అంటూ ఉండవచ్చు.

ప్రశ్న 2.
పిల్లలను దూరం చేసుకున్న వృద్ధుల పరిస్థితి ఎట్లా ఉంటుంది ?
జవాబు:
పిల్లలు దగ్గరలో లేకపోవడం వల్ల, వారికి ఆలనాపాలనా చూసే దిక్కు ఉండదు. వారిని డాక్టరు వద్దకు తీసుకువెళ్ళే దిక్కు ఎవరూ ఉండరు. వారికి కావలసిన వారు ఎవరూ దగ్గరలేక, వారు బెంగతో బాధపడుతూ ఉంటారు. వారు కమ్మని తమ బిడ్డల పలుకరింపుకై, ఎదురుచూస్తూ ఉంటారు.

ప్రశ్న 3.
మీరు ఇటువంటి వాళ్ళను ఎవరినైనా చూశారా ?
జవాబు:
మా ప్రక్క ఇంటి తాతగారు, బామ్మగారు ఇలాగే ఉన్నారు. వారికి ఇద్దరు పిల్లలు. వారి అబ్బాయి అమెరికాలో కంప్యూటర్ ఇంజనీరు. వారి అమ్మాయి జపాన్లో ఒక పెద్ద డాక్టరుకు భార్య. ఆమె కూడా ఉద్యోగం చేస్తోంది.

ప్రశ్న 4.
వాళ్ళ పట్ల మన ప్రవర్తన ఎట్లా ఉండాలి ?
జవాబు:
వారి పట్ల మనం జాలి, దయ, కరుణ కలిగి ఉండాలి. వారిని తీయగా తాతగారూ, బామ్మగారూ అంటూ పలకరించాలి. అప్పుడప్పుడు వారితో తీయగా కబుర్లు చెప్పాలి. వారి యోగక్షేమాలు తెలిసికోవాలి. వారి అవసరాలను తెలుసుకొని, వాటిని వారికి తెచ్చి పెట్టాలి. ముఖ్యంగా వారిని ప్రేమగా వరుసలు పెట్టి పిలువాలి.

ఆలోచించండి – చెప్పిండి (Textbook Page No. 127)

ప్రశ్న 1.
టి.వి. ప్రకటన చూపి, గంగాధరరావు ఎందుకు ఉలిక్కిపడ్డాడు?
జవాబు:
తాను కనబడడం లేదనీ, ఎవరికైనా కనబడితే తమకు తెలియజేయమనీ, గంగాధరరావు గురించి టి.వి.లో ప్రకటన వచ్చింది. గంగాధరరావు ఇంటి నుండి భజన్లాల్ నిలయానికి వచ్చి చాలారోజులయ్యింది. తన గురించి తనవారు, చాలాకాలం వరకూ విచారణ చేయించకుండా ఉండడం, గంగాధరరావుకు ఆశ్చర్యం కల్గింది. తనవారు తనపై చూపించే నిర్లక్ష్యానికి, గంగాధరరావు ఉలిక్కిపడ్డాడు.

ప్రశ్న 2.
ఆఫీసరు అంటే ఎట్లా ఉండాలి ?
జవాబు:
ఆఫీసర్లు సామాన్యంగా అధికారదర్పంతో ఉంటారు. ఆ అధికారదర్పంతో వారు న్యాయాన్యాయాలను గమనింపరు. వారి కళ్ళు పై చూపులేకాని, క్రిందికి చూడవు – కాని గంగాధరరావు వంటి అధికారులు, వారి క్రింది ఉద్యోగులను ఆదరాభిమానాలతో చూసే వారు. వారి కిందివారికి ఎవరికీ అన్యాయం జరుగ కుండా చూసేవారు.

ప్రశ్న 3.
గంగాధరరావు చేసిన పనులను బట్టి అతని వ్యక్తిత్వాన్ని గురించి చెప్పండి.
జవాబు:
గంగాధరరావు గారు యోగ్యుడు. అధికారదర్పం లేనివాడు. తన కింది ఉద్యోగులను ఆదరాభిమానాలతో చూసేవాడు. ఆయన న్యాయమూర్తి. తన కిందివారికి ఎవరికీ అన్యాయం జరుగనిచ్చేవాడు కాదు. గంగాధరరావు దానశీలి. సజ్జనుడు. ఎంతో మందికి సాయం చేశాడు. వారి ఉద్యోగాలు నిలబెట్టాడు.

బంధుప్రియుడు. బావమరది కూతురు పెళ్ళికి కట్నాన్ని తాను ఇచ్చాడు. బీదవాడైన స్నేహితుడి కూతురుని, కోడలుగా చేసుకున్నాడు. ఉభయ ఖర్చులూ పెట్టి ఆ పెళ్ళి చేయించాడు. గంగాధరరావు స్నేహశీలి. మిత్రులకు ఎన్నో ఉపకారాలు చేశాడు. ఈయన సజ్జనుడు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (Textbook Page No. 129)

ప్రశ్న 1.
గంగాధరరావు ఆశ్రమానికి ఎందుకు ఫోన్ చేశాడు ?
జవాబు:
గంగాధరరావు పదవీ విరమణ చేసిన ఎక్సైజు కమిషనరు. ఈయన రిటైరయిన తరువాత, ఆయనను ఇంట్లో ఎవరూ పట్టించుకోడం మానివేశారు. కొడుకు, కోడలు, చివరకు భార్య సహితం ఆయనను నిర్లక్ష్యంగా చూసింది. ఆయనకు సమయానికి కాఫీ కూడా వారు ఇవ్వలేదు. దానితో గంగధరరావు “భజన్లాల్ నిలయం” అనే అనాథాశ్రమంలో చేరిపోదామని నిశ్చయించు కున్నాడు. వివరాలు తెలిసికొనేందుకు, గంగాధరరావు ఆశ్రమానికి ఫోన్ చేశాడు.

ప్రశ్న 2.
“ఇక స్వంతిల్లేమిటి? స్వజనమేమిటి?” అని గంగాధర రావు అనడంలో ఉద్దేశమేమిటి?
జవాబు:
గంగాధరరావు ఎక్సైజు కమిషనరుగా పనిచేశాడు. ఉద్యోగం చేసే రోజుల్లో ఆయనకు ఏది కావలసినా, క్షణాల్లో తనవారు ఆయనకు అందిచ్చేవారు. ఇప్పుడు ఆయన పదవీవిరమణ చేశాడు.

ఇప్పుడు వేళకు ఆయనకు కాఫీ లేదు. ఇంటి వాళ్ళకు తీరిక ఉన్నప్పుడే భోజనం పెడుతున్నారు. ఒక్కొక్క రోజు స్నానానికి వేడినీళ్ళు కూడా పెట్టడం లేదు. ఆయనకు దాహం వేస్తున్నా మంచినీళ్ళు సమయానికి తెచ్చి ఇవ్వడం మానివేశారు. ఇంట్లో తనవారందరూ ఉన్నా, ఆయనకు జబ్బు చేస్తే డాక్టర్ని పిలవడానికి వెనుకాడుతున్నారు.

పై పరిస్థితులు చూసి విసుగు వచ్చిన గంగాధరరావు తాను ఉండేది స్వంత ఇల్లు అయినా, తనవారు అందరూ ఇంట్లోనే ఉన్నా ప్రయోజనం లేకపోయిందని బాధతో, నిరుత్సాహంతో ఈమాట అన్నారు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి. (Textbook Page No. 131)

ప్రశ్న 1.
“ప్రకృతి వన్నెచిన్నెలు వర్ణించడానికి ఎవరి తరంకా”దని గంగాధరరావు ఎందుకన్నాడు?
జవాబు:
గంగాధరరావు ఆవరణలో తిరగాలని బయటికి వచ్చాడు. నల్లటి మబ్బు ఆకాశమంతా కప్పివేసింది. అంతట్లో గాలికి ఆ నల్లని మబ్బులు విచ్చిపోయి, తెలతెల్లగా, లేత నీలం రంగులో తునాతునకలై పరుగులు తీశాయి. మబ్బులు ప్రళయం ముంచుకు వస్తుందా అన్నట్లు కమ్మి, ఇట్టే తేలిపోయాయి. ఆ ప్రకృతిని, దాని అందాన్ని చూసిన గంగాధరరావు, ప్రకృతి వన్నెచిన్నెలు వర్ణించడం, ఎవరితరం కాదన్నాడు.

ప్రశ్న 2.
“నిజంగా మనిషికి కావలసింది ఏమిటి?” ఆలోచించి చెప్పండి.
జవాబు:
అప్యాయంగా పిలిచి మాట్లాడేవారు, నిజంగా మనిషికి కావాలి. ‘తీయటి పలకరింపు’ మనిషికి కావాలి.

ఇవి చేయండి

I. అవగాహన – ప్రతిస్పందన

ప్రశ్న 1.
ముసలివారు వృద్ధాశ్రమాలకు వెళ్ళడానికి గల కారణాలు చర్చించండి.
జవాబు:
నేడు కన్న కొడుకులు, కూతుళ్ళు ముసలివారిని పట్టించుకోడం మానివేశారు. కోడళ్ళూ, కొడుకులూ వారిని సూటిపోటి మాటలతో బాధపెడుతున్నారు. ముసలివారు తమ ఆస్తిలో భాగం తమకు సరిగా పంచి ఇవ్వలేదనీ, ముసలివారు, ఆస్తులు కూడబెట్టలేదనీ, ముసలివారిని పిల్లలు తప్పుపడుతున్నారు. మనుమలు, మనుమరాండ్రు సహితం, ముసలివారికి చాదస్తం ఎక్కువని, వారివి ఛాందసాచారాలనీ ఈసడిస్తున్నారు.

వారి పిల్లలు విదేశాల్లోనూ, దూరప్రాంతాల్లోనూ. ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు. ముసలివారు శక్తిలేక, తమ పనులు తాము చేసికోలేకపోతున్నారు. కొడుకులూ, కోడళ్ళూ వారికి సాయపడడంలేదు. వేళకు కొంచెం కాఫీ, భోజనం కూడా వారికి ఇవ్వడం లేదు. ముసలివారిని డాక్టర్ల వద్దకు పిల్లలు తీసుకువెళ్ళడం లేదు. వారికి కావలసిన మందులు తెచ్చి ఇవ్వడం లేదు. అందువల్లనే ముసలివారు వృద్ధాశ్రమాలకు వెడుతున్నారు.

ప్రశ్న 2.
పాఠం ఆధారంగా కింది మాటలు ఎవరి గురించి చెప్పినవో గుర్తించి, రాయండి.
అ) చెట్టు కింద ఒక్కరూ కూర్చున్నారేం ?
జవాబు:
గంగాధరరావు

ఆ) సంసార బాధ్యతలు లేవు.
జవాబు:
విమల

ఇ) ఆ చీరలూ, ఆ నగలూ ఎంత వైభోగంగా బతికింది.
జవాబు:
సావిత్రమ్మ

ఈ) ఆ ఇల్లు ఇప్పుడే రాయించుకోవాలన్న పట్టుదల.
జవాబు:
కోడలు

ఉ) ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్ తనకిస్తే పండుగకు వస్తా.
జవాబు:
కూతురు

ఊ) మంచి బట్టలు కూడా కుట్టించుకోవాలి.
జవాబు:
మనువడు

ఎ) ఈ జబ్బువస్తే తగ్గదు. డాక్టరు ఎందుకు ?
జవాబు:
పుత్రరత్నం

ప్రశ్న 3.
కింది వచనకవిత చదివి ప్రశ్నలకు జవాబు లివ్వండి.
ఇల్లంటే ………………..
అమ్మఒడి
ఇల్లంటే
మమతలు పల్లవించే యెద సడి
ఇల్లంటే
ఆత్మీయతల సందడి
ఇల్లంటే
మనల్ని మనం పునశ్చరణ చేసుకునే బడి
ఇల్లంటే
ప్రేమాభిమానాల సెలయేళ్ళ అలజడి
ఇల్లంటే
ఊరడింపుల రాబడి
స్వార్థం ఎండమావులవెంట పరుగులు
పెడ్తు
చలిచెలిమె వంటి
ఇల్లును దూరం చేసుకుంటే
తల్లివంటి ఇల్లు
మనసు చిన్నబుచ్చుకుంటుంది
అక్కడ నీళ్ళింకిపోతే –
తరతరాలకు ఆ తడిలేని జీవితం
శాపంగా పరిణమిస్తుంది కొడుకా !

ప్రశ్నలు :
అ) ఇచ్చిన వచన కవితలోని ‘అంత్యానుప్రాస’ పదాలను గుర్తించండి.
జవాబు:
అంత్యానుప్రాసలు :

1. అమ్మబడి
2. యెదసడి
3. సందడి
4. బడి
5. అలజడి
6. రాబడి

ఆ) ఇల్లు ఆత్మీయతల సందడి అంటే…
జవాబు:
‘ఇల్లు ఆత్మీయతల సందడి’ అంటే, ఇంట్లో ఒకరంటే మరొకరికి అంతులేని అభిమానం, ప్రేమ, వాత్సల్యము, ఆర్ద్రత, ఉంటాయని అర్థం.

ఇ) ‘ఇల్లు పునశ్చరణ చేసుకునే బడి’ – ఎందుకంటే ?
జవాబు:
‘పునశ్చరణ’ అంటే, మళ్ళీ మళ్ళీ చేయడం అని అర్ధము. మనం చేసే తప్పొప్పులను తిరిగి సవరించుకొనే బడివంటిది ఇల్లు. బడిలో మనం గురువు ద్వారా, మన తప్పులను సరిదిద్దుకుంటాము. ఇంట్లో కూడా పెద్దల మాటలను విని, మన తప్పులను మనం దిద్దుకొంటామని భావం.

ఈ) చలిచెలిమెకు, ఎండమావికీ భేదం
జవాబు:
ఇల్లు చలిచెలిమె వంటిది. చలిచెలిమేలో నీరు ఎంత తోడినా, తిరిగి ఊరుతుంది. ‘ఎండమావిలో నీరు ఉన్నట్లు భ్రాంతియే కాని, అసలు నీరు ఉండదు. చలిచెలిమెలో నీరు ఊరినట్లు, ఇంట్లో వారికి పరస్పర ప్రేమ ఊరుతుంది.

ఉ) మనసు చిన్నబుచ్చుకునేది ఎప్పుడు ?
జవాబు:
మానవజీవితంలో చెలిమి ఎంతో ముఖ్యమైనది. చెలిమికి ప్రాణాలు ఇచ్చే సమయ సందర్భాలు ఉంటాయి. అలాంటి చెలిమిని దూరం చేసుకుంటే మనసు చిన్నబుచ్చుకుంటుంది.

II. వ్యక్తీకరణ- సృజనాత్మకత

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

అ) గంగాధరరావు ఉద్యోగం చేస్తున్నప్పుడు కుటుంబ సభ్యులు ఎట్లా ప్రవర్తించి ఉంటారో, ఊహించి రాయండి.
జవాబు:
గంగాధరరావు గారు ఉద్యోగం చేసే రోజుల్లో ఇంట్లో ఇద్దరు, ముగ్గురు బంట్రోతులు ఉండేవారు. కొడుకు, నాన్నగారూ! అంటూ ప్రేమగా పలుకరించి, కావలసిన డబ్బు పట్టుకెళ్ళేవాడు. ఇక, కోడలు ఎంతో ప్రేమను నటిస్తూ, సమయానికి ఆయనకు టిఫిన్లు, కాఫీ వగైరా సమకూర్చేది. మనవడు ఆయన వెంట షికారుకు తోడుగా వెళ్ళేవాడు. కూతురు ఆయన పూజకు కావలసిన పూవులు వగైరా తెచ్చి, పూజాద్రవ్యములు సమకూర్చేది.

భార్య సావిత్రమ్మ భర్తపై ప్రేమ కురిపించేది. ‘హొయలు ఒలకపోస్తూ పట్టు చీరలూ, నగలూ ధరించి భర్తకు సకల సౌఖ్యాలూ అందించేది. ఇంట్లో నౌకర్లు ఆయన కనుసన్నల్లో నడుచుకుంటూ, ఆయనకు కావలసిన సమస్త సౌకర్యాలూ సమకూర్చేవారు. సావిత్రమ్మగారు భర్తకు కావలసిన మందులు దగ్గర ఉండి ఇచ్చేది. ఆయన ధరించే బట్టలు, బూట్లు ఒకరోజు ముందే ఆమె సిద్ధంగా ఉంచేది. ఇంట్లో ఆయనకు ఇష్టమైన కూరలే వండేవారు. ఆయనకు నచ్చే టిఫిన్లు మాత్రమే తయారుచేసేవారు. ఇంటివారు అంతా గంగాధరరావు చుట్టూ తిరిగేవారు.

ఆ) ఇల్లు వదిలి, ఆశ్రమానికి చేరిన విధాన్ని బట్టి గంగాధరరావు ఎలాంటివాడో రాయండి.
జవాబు:
గంగాధరరావు వ్యక్తిత్వమున్న వ్యక్తి. ఆయనకు గృహస్థ సభ్యుల ప్రేమాదరాలు కావాలి. ఇంటిలో అందరూ ఆయన మంచి, చెడ్డలను చూడాలని ఆయన కోరుకొనేవాడు.

తాను సంపాదించిన ధనాన్ని ఉద్యోగం చేసే రోజుల్లో ఆయన ఎందరికో సాయం చేశాడు. ఉద్యోగానంతరం వచ్చిన ధనాన్ని జాగ్రత్తగా డిపాజిట్టు చేశాడు. తన డబ్బు తాను దాచుకున్నాడు. కట్టుకున్న భార్య కూడా తన మంచి, చెడ్డలను చూసుకోకపోవడం, ఆయనకు కోపాన్ని తెప్పించింది. కొడుకూ, కోడలూ తాను బ్రతికి ఉండగానే తాను కట్టించిన ఇంటిని వారిపేర రాయమని ఒత్తిడి చేయడం, ఆయనకు బాధ కల్గించింది.

ఆయనను అందరూ పట్టించుకోవాలి కాని ఆయన వారిని పట్టించుకొనేవాడు కాడు. గంగాధరరావు పట్టుదల మనిషి. అందుకే తనవారందరినీ విడిచిపెట్టి, తాను ఆశ్రమానికి చేరాడు. గంగధారరావుకు తీయని పలకరింపు కావాలి. అది ఆశ్రమంలో ఆయనకు దొరికింది. తనకు వైద్యం అనవసరం అన్న కొడుకు మాట, ఆయనకు నొప్పి కల్గించింది. మొత్తం మీద గంగాధరరావు కాస్త మొండి మనిషి. తాను అనుకున్న పనిని తాను చేసేవాడు. తన ఇంటివారు తనపై చూపిన అనాదరణను, ఆయన సహించలేకపోయాడు.

ఇ) పెంచి, పెద్దచేసి, బ్రతుకునిచ్చిన తల్లిదండ్రులను ముసలితనంలో పట్టించుకోకపోవటం సమంజసమేనా ? మీ అభిప్రాయం రాయండి.
జవాబు:
తల్లిదండ్రులు తమపిల్లలను ఎంతో ప్రేమతో తమ గుండెలపై పెట్టుకొని పెంచుతారు. తమ కడుపు కట్టుకొని పిల్లలకు కావలసినది సమకూరుస్తారు. పిల్లల చదువులకై, పెళ్ళిళ్ళకై, తమకు ఉన్న ఆస్తులను అమ్ముకొని ఖర్చు చేస్తారు. వారికి శక్తి శరీరంలో ఉన్నంత కాలం బిడ్డల అభివృద్ధికే, తమ సర్వస్వాన్ని ధార పోస్తారు.

అటువంటి తల్లిదండ్రులను పట్టించుకోకపోడం, వారికి తిండిపెట్టకపోడం చాలా అన్యాయము. దుర్మార్గము. తమ వృద్ధాప్యంలో పిల్లలు తమను ఆదుకుంటారనే ఉద్దేశ్యంతోనే, తల్లిదండ్రులు తమ సర్వస్వాన్నీ బిడ్డల చదువులకూ, వారి అభివృద్ధికీ వినియోగిస్తారు. తల్లిదండ్రుల ప్రేమ నిస్వార్ధమైనది. అవ్యాజమైనది. అటువంటి ప్రేమజీవులను నిర్లక్ష్యం చేయడం, ముసలితనంలో వారిని పట్టించుకోకపోడం మహాపాపం.

తల్లిదండ్రులను పట్టించుకోని తనయులను కఠినంగా శిక్షించాలని నా అభిప్రాయం. తాను తిన్నదే, తల్లిదండ్రులకూ పెట్టాలి. ప్రేమగా వారిని పలుకరించాలి. తల్లిదండ్రులకు తిండికన్న తీయని పలుకరింపు, వాత్సల్యం ముఖ్యమని నా అభిప్రాయం.

ఈ) పాఠం ఆధారంగా ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి రచనా విధానం ఎట్లా ఉన్నదో తెలుపండి.
జవాబు:
ఇల్లిందల సరస్వతీదేవిగారు సరళమైన, నిరాడంబరమైన వాస్తవిక అభివ్యక్తితో రచనలు సాగించేవారు. ‘ఈమె తన రచనలో ‘మానవ మనస్తత్వ ధోరణులను చక్కగా విశ్లేషించింది. ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి గారి కథాకథనము అద్భుతంగా ఉంది.

ప్రస్తుత కథ “తీయని పలకరింపు”లో గంగాధరరావు మనస్తత్వాన్ని రచయిత్రి చక్కగా వెల్లడించింది. గంగాధరరావు మంచితనము, ఉదారగుణము, తోడి ఉద్యోగులతో ఆయన నడవడి ఆయనను ఆదర్శమూర్తిగా నిలబెట్టాయి.

అటువంటి సజ్జనుడిని ఇంట్లో వారు, తలోరీతిగా బాధపెట్టడం, గంగాధరరావు తట్టుకోలేకపోయాడని రచయిత్రి వెల్లడించింది. “ఈ జబ్బు వస్తే తగ్గదు. డాక్టరు ఎందుకు అనే పుత్రరత్నం” అన్న రచయిత్రి మాటలో హాస్యం తొంగి చూసింది. గంగాధరరావు ఇంట్లో ఆయనను ఇంటి సభ్యులు ఎలా బాధించారో రచయిత్రి చక్కగా చెప్పింది.

గంగాధరరావు భార్యగా మంచి చీరలు, నగలతో వైభోగంగా బతికిన సావిత్రమ్మ, ఆయనను నిర్లక్ష్యం చేయడం చిత్రంగా అనిపిస్తుంది. మానవుల మనస్తత్వాలను అద్భుతంగా ఈ కథ వ్యక్తీకరించింది. వృద్ధాప్యంలో పెద్దవారిని అనాదరంగా చూడడం తప్పని, ఈ కథ ఉపదేశం ఇచ్చింది. అవసరమయితే పెద్దవారు తెగించి వృద్ధాశ్రమాలకు వెళ్ళాలని పెద్దలకు ఈ కథ దారి చూపింది. సరస్వతీదేవిగారి ఈ కథ, చక్కని కథా కథనంతో పాఠకులను ఆకట్టుకుంది.

2. కింది ప్రశ్నకు పది వాక్యాల్లో జవాబు రాయండి.

అ) ‘వృద్ధాప్యం మనిషికి శాపం కాకూడదు’ దీని గురించి మీ అభిప్రాయం రాయండి.
జవాబు:
వయస్సులో ఉన్నప్పుడు శరీరంలో శక్తి ఉన్నప్పుడు ఉద్యోగం చేసుకుని జీవిస్తున్నప్పుడు, జీవితం మూడు పువ్వులు ఆరు కాయలుగా నడుస్తుంది. శరీరంలో సత్తువలేనపుడు వారి జీవితం నరకం అయిపోతుంది.

ముసలితనం అందరికీ వస్తుంది. కాబట్టి వయస్సులో ఉన్నప్పుడే ముసలితనానికి సిద్ధం కావాలి. సంపాదించుకొనే మొత్తంలో కొంత డబ్బు, పెన్షన్ ఫండ్లలో మదుపుచేయాలి. వృద్ధాప్యంలో తమ బ్రతుకుకు అవసరమైన డబ్బు నెలనెలా వచ్చేలా చూసుకోవాలి.

అలాగే వారి శరీరానికి చిన్నపాటి వ్యాయామాలు అవసరం. నిత్యం నడుస్తూ, చిన్న చిన్న వ్యాయామాలు చేస్తూ, ఆసనాలు వేస్తూ, బలమైన ఆహారం తింటూ ఉంటే, ముసలితనం వారికి నిజంగా శాపం కాదు. అలాగే వృద్ధాప్యంలో దైవ సంబంధమైన పుస్తకాలు చదువుతూ, దైవపూజ చేస్తూ, గుడులకు వెడుతూ ఆధ్యాత్మిక జీవనం సాగించాలి.

వృద్ధుల పిల్లలు కూడా తమ తల్లిదండ్రులను ప్రేమగా, ఆదరంగా చూడాలి. తాము తల్లిదండ్రులను ఆదరంగా చూస్తే తమ పిల్లలు, తమను ప్రేమగా ఆదరంగా చూస్తారని వారు గుర్తించాలి. యౌవనంలోనే అందరూ వృద్ధాప్య జీవనానికి తగిన ప్రణాళికలు ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. శరీరాలను చక్కని వ్యాయామాలతో, సదాచారాలతో మంచి అలవాట్లతో చక్కదిద్దుకోవాలి.

అలా మంచి ప్రణాళిక ఉంటే, వృద్ధాప్యం మనిషికి నిజంగా శాపం కాదు. మన జీవితాన్ని మనమే చక్కగా తీర్చిదిద్దుకోవాలి. బిడ్డలను మంచి ప్రవర్తన కలవారిగా, ప్రేమ మూర్తులుగా తీర్చిదిద్దుకోవాలి. అపుడు వృద్ధాప్యం వరప్రసాదం అవుతుంది.

(లేదా)

ఆ) వృద్ధాప్యంలో మనుషులకు ఏమి కావాలి? కుటుంబ సభ్యులు వాళ్ళను ఎట్లా చూసుకోవాలి ?
జవాబు:
వృద్ధాప్యంలో మనుష్యులకు ఉండడానికి ఇల్లు, కట్టుకోడానికి బట్ట, తినడానికి తిండి కావాలి. వయస్సులో ఉన్నప్పుడే మనుషులు వృద్ధాప్యానికి కావలసిన ఏర్పాటు చేసికోవాలి. వృద్ధాప్యంలో సామాన్యంగా మంచి ఆరోగ్యం ఉండదు. అందువల్ల మంచి వైద్య సదుపాయం కావాలి.

పైన చెప్పిన వాటన్నింటితో పాటు బిడ్డల ప్రేమ పూర్వకమైన ఆదరణ, తీయని పలకరింపు కావాలి. వేళకు తగిన మితాహారం కావాలి. కుటుంబసభ్యులతో కలిసిమెలసి హాయిగా నవ్వుతూ సాగించే జీవనం కావాలి. ఆధ్యాత్మికమైన జీవనం కావాలి. వారు చదువుకోడానికి దైవ సంబంధమైన సాహిత్యం కావాలి.

భారత, భాగవత, రామాయణ గ్రంథాలు కావాలి. నేటి కాలానికి అవసరమైన టీ.వీ., రేడియో,, ఫోను వంటి సౌకర్యాలు వారికి కావాలి. కుటుంబ సభ్యులు, వృద్ధులను ప్రేమగా, ఆప్యాయతతో పలుకరిస్తూ వారి అవసరాలను అడిగి తెలుసుకోవాలి. మధ్యమధ్య వారిని డాక్టర్ల వద్దకు తీసుకువెళ్ళి పరీక్షలు చేయించాలి. వారికి ముఖ్యావసరమయిన మందులను అందివ్వాలి. వృద్ధులను వృద్ధాశ్రమాలలో చేర్చక, తమతోపాటే కలో గంజో వారు త్రాగే ఏర్పాట్లు చేయాలి. వృద్ధులకు ముఖ్యంగా కావలసిన ప్రేమాదరాలను కుటుంబ సభ్యులు వారికి పంచి ఇవ్వాలి.

3. కింది అంశం గురించి సృజనాత్మకంగా / ప్రశంసాత్మకంగా రాయండి.

అ) తీయని పలకరింపు కథను పొడిగించి ఒక మంచి ముగింపును రాయండి.
జవాబు:
గంగాధరరావు నిత్యం దైవపూజ చేసేవాడు. ఆశ్రమంలో సభ్యులు అందరూ గంగాధరరావు పట్ల మంచి అభిమానం చూపించేవారు. ఒక రోజున హైకోర్టు నుండి గంగాధరరావును గురించి ఎంక్వైరీ చేస్తూ, ఒక గుమాస్తా వచ్చాడు. ఆశ్రమం సూపర్నెంటును కలిశాడు. గంగాధరరావు మాతామహుడి బాపతు పొలం వంద ఎకరాలు గంగాధరరావుకు సంక్రమించాయని, ఆయన ఆర్డర్లు హైకోర్టు నుండి తెచ్చి ఇచ్చాడు. గంగాధరరావు సంతోషించాడు.

దీన జనసేవలో మునిగిపోయాడు గంగాధరరావు. ఒకసారి కలక్టరు వచ్చి, ఆశ్రమంలో సభ పెట్టి ‘దీనబంధు’ అనే బిరుదును గంగాధరరావుకు ప్రభుత్వం తరపున అందచేశాడు. ఈ వార్త పేపర్లలో, టీ.వీ.ల్లో ప్రముఖంగా వచ్చింది. టీ.వీ. ఎక్కువగా చూసే సావిత్రమ్మ ఆ వార్త చూసి, ఇంట్లో అందరికీ చెప్పింది. తాము తప్పు చేశామని అందరూ తీర్మానించుకొని, వెళ్ళి గంగాధరరావు కాళ్ళపై పడ్డారు.

సావిత్రమ్మ కూడా ఆశ్రమంలోనే భర్తతో ఉండాలని నిశ్చయించుకుంది. గంగాధరరావు కుటుంబ సభ్యుల పశ్చాత్తాపానికి సంతోషించాడు. వారానికి ఒకరోజు కొడుకు, కోడలు, మనుమడు గంగాధరరావు దంపతులతో ఆశ్రమంలోనే గడుపుతున్నారు. కూతురు, అల్లుడు వచ్చారు. గంగాధరరావు తన ఆస్తిలో సగం ఆశ్రమానికి రాసి ఇచ్చాడు. కుటుంబసభ్యులు ఆనందించారు.

III. భాషాంశాలు

పదజాలం

1) కింది పట్టికను పరిశీలించండి. పట్టిక కింద ఇచ్చిన పదాలకు సరిపోయే పర్యాయపదాలు వెతికి రాయండి.

అ) చెట్టు = ……………………
జవాబు:

1. వృక్షం
2. తరువు
3. మహీజం

ఆ) ఆకాశం = ………………………..
జవాబు:

1. అంబరం
2. గగనం

ఇ) నిలయం = ………………………….
జవాబు:

1. ఆవాసం
2. స్థానం
3. నెలవు

ఈ) రాత్రి = …………………………
జవాబు:

1. రజని
2. రేయి
3. నిశ
4. నిశీథి

2. కింది వాక్యాల్లోని గీత గీసిన వికృతి పదాలకు ప్రకృతి పదాలు పాఠంలో వెతికి రాయండి.

అ) ఆకాశంలో హరివిల్లును చూసి పిల్లలు అచ్చెరువొందారు.
జవాబు:
అచ్చెరువు (వికృతి) – ఆశ్చర్యము (ప్రకృతి)

ఆ) అడిగినవారికి సాయం చేయడం మా నాన్నకు అలవాటు.
జవాబు:
సాయం (వికృతి) – సహాయం (ప్రకృతి)

ఇ) మా తాతయ్య బోనం చేయనిదే బయటికి వెళ్ళడు.
జవాబు:
బోనం (వికృతి) – భోజనం (ప్రకృతి)

వ్యాకరణాంశాలు

1. కింది పదాలను కలిపి, సంధి పేరు రాయండి.

అ) రోజులు + ఐనా = …………………………….
జవాబు:
రోజులైనా (ఉత్వసంధి)

ఆ) ఆదర + అభిమానాలు = ……………………………
జవాబు:
ఆదరాభిమానాలు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)

ఇ) లేదనక + ఉండ = ………………….
జవాబు:
లేదనకుండ (అత్వసంధి)

ఈ) వీలు + ఐతే = …………………
జవాబు:
వీలైతే (ఉత్వసంధి)

ఉ) కావలసినవి + అన్నీ = ……………………….
జవాబు:
కావలసినవన్నీ (ఇత్వసంధి)

ఊ) పగలు + పగలు = …………………………
జవాబు:
పట్టపగలు (ఆమ్రేడిత సంధి)

2. కింది విగ్రహ వాక్యాలను సమాసం చేసి, సమాసం పేరు రాయండి.

అ) అధికారం చేత దర్పం = …………………………
జవాబు:
అధికారదర్పం – తృతీయా తత్పురుష సమాసం

ఆ) గది యొక్క తలుపులు = …………………………
జవాబు:
గదితలుపులు – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం

ఇ) మంచివైన బట్టలు = …………………………
జవాబు:
మంచిబట్టలు – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం

ఈ)పది సంఖ్యగల గంటలు = ……………………………..
జవాబు:
పదిగంటలు – ద్విగు సమాసం

ఉ) న్యాయమూ, అన్యాయమూ = ……………………………..
జవాబు:
న్యాయాన్యాయములు – ద్వంద్వ సమాసం

3. కింది వ్యాక్యాల్లో కర్తరి/కర్మణి వాక్యాలను గుర్తించండి. నియమాలతో సరిపోల్చుకోండి.

అ) రచయిత్రులు ఎన్నో వివరాలు సేకరించారు.
(ఇది కర్తరి వాక్యము. క్రియను ‘ఎవరు సేకరించారు’ అని ప్రశ్నిస్తే ‘రచయిత్రులు’ అని కర్త జవాబు.)
జవాబు:
రచయిత్రులచే ఎన్నో వివరాలు సేకరించబడ్డాయి. (ఇది కర్మణి వాక్యం)

ఆ) ఆమె ఇంటర్వ్యూ రికార్డు చేయబడింది.
(ఇది కర్మణి వాక్యం. ‘రికార్డు చేయబడింది.’ అనే క్రియను ‘దేనిని’ అనే దానిచే ప్రశ్నిస్తే, ఇంటర్వ్యూను అనే కర్మ జవాబుగా వస్తుంది.)
జవాబు:
ఆమె ఇంటర్వ్యూను రికార్డు చేశారు. (ఇది కర్తరి వాక్యం)

ఇ) కొంతమంది స్త్రీలతో జరిపిన ఇంటర్వ్యూలు యథాతథంగా ప్రచురించారు.
(ఇది కర్తరి వాక్యం. ‘ప్రచురించారు’ అనే క్రియను ఏవి ప్రచురించారు అని ప్రశ్నిస్తే, ‘ఇంటర్వ్యూలు’ అనే కర్త జవాబుగా వచ్చింది. కాబట్టి ఇది కర్తరి వాక్యం.)
జవాబు:
కొంతమంది స్త్రీలతో జరిపిన ఇంటర్వ్యూలు, యథాతథంగా ప్రచురింపబడ్డాయి. (కర్మణి వాక్యం)

ఈ) వాళ్ళ భాష మార్పు చేయబడలేదు.
(ఇది కర్మణి వాక్యం. క్రియలో, ‘ఐదు’ ధాతువు చేరింది. ఇందులో ‘మార్పుచేయబడలేదు’ అనే క్రియను, ‘ఏది’ అన్న దానిచే ప్రశ్నిస్తే ‘భాష’ అనే కర్మపదం జవాబుగా వస్తుంది. కాబట్టి ఇది కర్మణి వాక్యం.)
జవాబు:
వాళ్ళ భాషను మార్పు చేయలేదు. (కర్తరి వాక్యం)

ఉ) ప్రతివాళ్ళూ భోజనాలు పెట్టి, మళ్ళా రమ్మని పంపించారు. (కర్తరి వాక్యం)
జవాబు:
ప్రతివాళ్ళూ భోజనాలు పెట్టి మళ్ళా రమ్మని పంపించబడ్డారు. (కర్మణి వాక్యం)

ఊ) దాదాపు నలభై ఇంటర్వ్యూలు చేశాం. (కర్తరి వాక్యం)
జవాబు:
దాదాపు నలభై ఇంటర్వ్యూలు చేయబడ్డాయి. (కర్మణి వాక్యం)

ఋ) ఊళ్ళో సమావేశం ఏర్పాటు చేయబడింది. (కర్మణి వాక్యం)
జవాబు:
‘ఊళ్ళో సమావేశాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. (కర్తరి వాక్యం)

ౠ) గోడలమీద అందమైన చిత్రాలు గీయబడ్డాయి. (కర్మణి వాక్యం)
జవాబు:
గోడలమీద అందమైన చిత్రాలను గీశారు. (కర్తరి వాక్యం)

ఎ) దేహం పంచభూతాలచే నిర్మించబడింది. (కర్మణి వాక్యం)
జవాబు:
దేహాన్ని పంచభూతాలు నిర్మించాయి. (కర్తరి వాక్యం)

ఏ) మేం పెద్దలను గౌరవిస్తాం. (ఇది కర్తరి వాక్యం).
జవాబు:
మాచే పెద్దలు గౌరవింపబడతారు. (కర్మణి వాక్యం)

ప్రాజెక్టు పని

మీ ఇంటి చుట్టుపక్కల ఉండే వృద్ధుల వద్దకు వెళ్ళండి. వాళ్ళతో మాట్లాడండి. వాళ్ళకిష్టమైన పనులు ఏవో తెలుసుకొని చెప్పండి. వారేమనుకుంటున్నారో రాయండి. నివేదికను రాసి తరగతిలో ప్రదర్శించండి.
జవాబు:
విద్యార్థి కృత్యము.

కఠిన పదములకు అర్థములు

I.

125వ పేజీ

ఆజానుబాహువు = మోకాళ్ళ వరకు వ్రేలాడే నిడు వైన చేతులు కలవాడు ; (దీర్ఘ బాహువులు కలిగి యుండడం, ఉత్తమ పురుష లక్షణం)
ఎడ్రసు (Address) = చిరునామా
ఉలిక్కిపడ్డాడు = అదిరిపడ్డాడు
తాత్త్వికమైన = యథార్థమైన
కలతనిద్ర = సరిగాపట్టని నిద్ర (భయంతో కూడిన నిద్ర)
మననం చేసికొను = తలచుకొను

126వ పేజి

ఎక్సైజు కమిషనరు (Excise Commissioner) = పన్నుల అధికారి
రిటైరయ్యేవాళ్ళు = పదవీ విరమణ చేసేవారు
జోరుగా = హుషారుగా
ఎల్లకాలం = బ్రతికినంతకాలమూ
సంప్రదింపుల కోసం = ఆలోచనల కోసం
రికమెండేషన్ల కోసం (Recommendations) = సిఫార్సుల కోసం ;
ఆదరాభిమానాలు (ఆదర + అభిమానాలు) = ప్రేమ, గౌరవములు
డిపార్టుమెంటు = శాఖ
వాపోతారు = విచారిస్తారు
నికృష్టంగా = నీచంగా
చనువు = ప్రేమ, స్నేహము
దర్పం = గర్వము
న్యాయాన్యాయాలు (న్యాయ + అన్యాయాలు) = న్యాయము, అన్యాయము
గమనించనివ్వదు = గుర్తింపనివ్వదు
దేహి = ఇవ్వండి మహా ప్రభో అనడం ;
జీవిత భాగస్వామి = భార్య (Life Partner)
విషాదము = దుఃఖము

II.

128వ పేజి

వృద్ధులు = పెద్దలు
అనాథలు = దిక్కులేనివారు
స్మృత్యర్థం (స్మృతి + అర్థం) = జ్ఞాపకం కోసం
నెలకొల్పు = స్థాపించు
లీజు (Lease) = గుత్తకు ఇవ్వడం
నిలయము = ఇల్లు (నివాసస్థానము)
ఎటాచ్డ్ బాత్రూమ్ (Attached Bath Room) = స్నానాల గదితో కలిసినది
ప్రత్యేకంగా (ప్రతి + ఏకంగా) = వేరుగా
రూము = గది
వసతులు = సౌకర్యాలు
సూట్ వేసుకొని = జతబట్టలు ధరించి, (Suite)
టాక్సీ (Taxi) = అద్దె కారు

129వ పేజి

చెక్ బుక్కు (Cheque Book) = బ్యాంకు నుండి డబ్బు తీసికొనే చెక్కుల పుస్తకం
ఫిక్స్డ్ డిపాజిట్ (Fixed Deposit) = డబ్బును దాచుకున్న సర్టిఫికెట్టు
లైబ్రరికార్డు (Library Card) = గ్రంథాలయకార్డు
స్వంతిల్లు = తన ఇల్లు
స్వజనము = తన వారు
పుత్రరత్నము = రత్నం వంటి కొడుకు
పీడా వదలిందనుకోడం = బాధ వదలిపోయిందనుకోడం
టూరు (Tour) = ప్రయాణము

III.

ఎడ్వాన్స్ చెక్ (Advance cheque) = ముందుగా చెక్కు

130వ పేజి

ఫిజియోథెరపీ = శరీరానికి ప్యాయామము
గెస్ట్ హౌస్ (Guest house) = అతిథిగృహము
తునాతునకలు = ముక్కలు ముక్కలు
గోప్యంగా = రహస్యంగా

131వ పేజీ

సర్వీసు (Service) = సేవ, నౌకరి ;
పరాచికమాడు = పరిహాసం చేయు
సూపర్నెంట (Superintendent) = పైన విచారణ చేసే అధికారి

పాఠం ఉద్దేశం

ఆధునిక జీవితంలో కుటుంబ విలువలు, మానవ సంబంధాలు అడుగంటుతున్నాయి. ముసలివారిని నిర్లక్ష్యంగా చూస్తున్నారు. వృద్ధుల అవసరాలు తీర్చడాన్ని, వారికి ఆత్మీయతను పంచడాన్ని, పిల్లలు మరచిపోతున్నారు. వృద్ధులు తాము పెంచిన పిల్లలు తమ పట్ల చూపుతున్న నిరాదరణనూ, తమ ఆవేదననూ ఎవరికీ చెప్పుకోలేక బాధపడుతున్నారు. వృద్ధుల పట్ల అనుసరించాల్సిన వైఖరి గురించి ఆలోచింపజేయడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు

ఈ పాఠం ‘కథానిక’ ప్రక్రియకు చెందినది. జీవితపు ముఖ్య సన్నివేశాలను క్లుప్తంగా తెలియజేస్తూ సంఘటనల మధ్య సంబంధాన్ని కళాత్మకంగా చిత్రించే వచన రచననే ‘కథానిక’ అంటారు. కథనం, సంభాషణ, శిల్పం – ఇవి కథానికలోని ప్రధానాంశాలు.

ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి రచించిన ‘తులసిదళాలు’ కథానికల సంపుటి నుండి తీసుకోబడింది.

రచయిత్రి పరిచయం

పాఠము “తీయని పలకరింపు”

రచయిత్రి : ఇల్లిందల సరస్వతీదేవి

పాఠం దేనినుండి గ్రహింపబడినది : రచయిత్రి రచించిన “తులసిదళాలు” కథానికల సంపుటి నుండి గ్రహింపబడింది.

జననము : 15 – 06 – 1918

మరణము : 31 – 07 – 1998

రచనలు : ఈమె స్వాతంత్ర్యం రావడానికి ముందే, సృజనాత్మక రంగంలోకి అడుగు పెట్టిన ప్రసిద్ధ రచయిత్రి. ఈమె వందలాది కథలు, కొన్ని నవలలు, రేడియో నాటికలు, అనేక వ్యాసాలు రచించింది.

అవార్డులు : 1982 లో ఈమె రచించిన ‘స్వర్ణకమలాలు’ కథాసంపుటికి, కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారాన్ని ఇచ్చింది. ఈమె ‘సుశీలా నారాయణరెడ్డి’ పురస్కారాన్ని కూడా పొందింది.

కథాసంపుటాలు :

1. తులసిదళాలు
2. రాజహంస

పదవి : 1958లో ఆంధ్రప్రదేశ్ లెజిస్లేటివ్ కౌన్సిల్ సభ్యురాలిగా జైలు విజిటర్గానూ పనిచేసింది.

ఆంధ్ర యువతీమండలి : ఈమె 1934 లో స్థాపించిన ఆంధ్ర యువతీ మండలి వ్యవస్థాపకులలో ఒకరు.

రచనాశైలి : మానవ మనస్తత్త్వ ధోరణులనూ, వివిధకాలాల్లో, వివిధ సందర్భాల్లో జీవన పరిణామాలనూ విశ్లేషించడం, విశ్వజనీన భావాలతో రచనలు చేయడం ఈమె దృక్పథం.

ప్రవేశిక

మానవుడు సంఘజీవి. పదిమందితో కలసి జీవించాలనుకుంటాడు. దేశవిదేశాలతో సంబంధాలు. నెలకొల్పుకొంటున్నాడు. కాని తన కుటుంబసభ్యులతో ఆత్మీయంగా ఉంటున్నాడా ? ఇంటికి పెద్దదిక్కుగా ఉండే వృద్ధులను గౌరవంగా చూసుకుంటున్నాడా ?

నిర్లక్ష్యానికి గురి అయిన గంగాధరరావు అనే వృద్ధుడు, తన ఇల్లువదిలి, తన వాళ్ళందరికీ దూరంగా జీవించసాగాడు. గంగాధరరావు అట్లా వెళ్ళిపోవడానికి దారితీసిన పరిస్థితులేమిటి ? వెళ్ళిన తర్వాత జరిగిన పరిణామాలేమిటి ? తెలుసుకునేందుకు ఈ కథ చదువుదాం…….

Telangana SCERT TS 10th Class English Guide Pdf Unit 2C The The Brave Potter Textbook Questions and Answers.

TS 10th Class English Guide Unit 2C The Brave Potter

Comprehension:

I. Answer the following questions briefly.

Question 1.
What did the tiger think the mysterious creature was? Why did he allow himself bound around the neck with a thick rope?
Answer:
The tiger thought that the mysterious creature was the ‘leak’. When the tiger heard the woman in the hut saying that the leak was very terrible and she would rather meet a tiger in the forest than have that leak in her house. He thought that the ‘leak’ must be a very dangerous and strong animal. When the sleeping tiger felt heavy blows fall upon his head and shoulders, the old tiger shivered with fright.

The tiger thought that it must be the leak who had come out of the hut. The tiger also thought that the leak would kill him if he wouldn’t do as it said. So, he allowed himself bound around the neck with a thick rope.

Question 2.
What made the potter angry? What made him more angry?
Answer:
When the storm began, the potter suddenly remembered that he had left his donkey tied under a tree. He rushed out of his hut to take the donkey into the stable. But he found no donkey but its chain there . It made him angry.

Question 3.
Why did the king make the potter the General of the army?
Answer:
A war broke out between the potter’s country and a much stronger neighbour. The king realized that his army was not strong enough to save his country from defeat. He needed a hero to lead his army. One of his ministers remembered the story of the brave potter. He told the king about the bravery of the potter. Immediately the king sent for the potter. The potter went to the palace and the king was pleased to see him and made him the General of the army.

Question 4.
Why did you think the sentry feels that the potter is a giant?
Answer:
The sentry saw the potter galloping towards the camp with a tree in one hand and his reins in the other. The sentry thought that he must be the General who had captured a tiger with his bare hands. It was impossible for any ordinary man to uproot a tree with only one hand. Hence the sentry feels that the potter was a giant.

Question 5.
Do you think the potter is really brave or lucky? Give your reasons.
Answer:
I think the potter is really lucky. It has been proved with the two incidents he faced. When we consider the tiger’s incident, he did not notice the difference between the donkey and a tiger as he was drunk. He rode the tiger home without knowing that he was riding a tiger. The tiger too was frightened when it felt heavy blows. It thought that the creature might be the ‘leak’.

The frightened tiger wanted to do as he said. Thus the tiger allowed him to tie it up with the iron chain. When we consider the horse- riding incident, the potter even didn’t know how to ride a horse. He made himself tie him to the horse and the horse started galloping with impatience. He couldn’t control it though he came to know that it was heading towards the enemy camp. To make the horse stop, the potter grabbed a branch of a young tree but it didn’t stop.

A sentry from the enemy camp saw the potter galloping towards the camp with a tree in one hand and his reins in the other. The sentry thought that he must be the General who captured a tiger with his bare hands. With the warning made by him, the enemy soldiers and their king fled. Thus, in these two incidents the potter’s luck played its role.

Question 6.
What is the most humorous and thrilling incident in the story? Write the incident and say why it is humorous and thrilling.
Answer:
The most humorous and thrilling incident in the story is the potter’s riding the tiger. This incident is humorous as the tiger was frightened thinking that the ‘leak’ in the hut was a very dangerous and stronger creature. In the same way, the drunken potter kicked heavy blows upon the tiger’s head and shoulders thinking that it was his donkey. It is also humorous.

In the normal circumstances, a human being doesn’t try to do this dangerous feat and a tiger too doesn’t allow any human being to beat him. Thus it becomes humorous. The most thrilling incident is that the potter’s riding the tiger. As he was drunk, he kicked and beat the sleeping tiger and jumped on its back. He rode it home and tied it up with the iron chain. Either he or the tiger knows about the real thing, the total situation might be different and unimaginable. Thus, it is the most thrilling incident.

Question 7.
Why did the tiger run through the forest?
Answer:
It was very dark and the black clouds covered the sky. It was about to rain. After a few minutes it started raining heavily. The old tiger ran through the rain looking for shelter.

Question 8.
Where did the tiger find his shelter?
Answer:
It was raining heavily and the tiger was wet and cold. His cave was far away. While hurrying to his shelter, he saw an old hut. With a sigh of relief the tiger crawled under the thatched roof and lay down by the door.

Question 9.
What did the tiger hear from inside the hut? What did he think about the woman’s words?
Answer:
Before the tiger could nod off, he heard something heavy being dragged inside the hut. A woman’s voice said that the leak was very terrible. She also complained that she would rather meet a tiger in the forest than have that leak in her house. The tiger thought that the leak must be a very dangerous and strong creature. He wondered what a leak was.

Question 10.
How did the potter get rid of his tiredness?
Answer:
The potter was very tired after a hard day’s work. He was thirsty too. Then he asked his wife for some palm-wine. The more he drank, the better he felt. When he had drunk all the wine he no longer felt tired.

Project Work:

I. You have read the story ‘The Brave Potter’. It is a humorous story. The writer of the story created humour by creating situations where the tiger took the word ‘leak’ to be ‘a more powerful thing’ than him and people mistook the potter to be a brave man.

Work in groups and collect a humorous story. Analyse how the writer created humour in it.
Answer:
The Servant’s Ruse
A man was expecting a visit from his relative. He gave two ripe mangoes to his servant and asked him to slice them and serve them to the man. The servant sliced them in advance and ate a slice up. It was so sweet that he wanted to eat another slice. Thus he ate all the remaining pieces.

Then he saw the man his master expecting coming towards the house. He thought of a plan. He took a rusty knife and rushed to his master. He showed the knife to him and told him that he coUldn’t cut the mangoes as the knife was blunt. His master said, “I’ll sharpen it” and asked him to welcome the guest. The owner took the knife and began to rub it against the stone. The servant ran towards the guest and said to him, “Beware! Beware! Don’t come into our house. My master has gone mad. He is planning to cut both your ears. “Cut my ears!” exclaimed the man, turning pale, “Why?!”.

“There he is sharpening the knife, “said the servant. The man saw him sharpening his knife. He did not wait to find out why his host wanted his ears. He turned around and started walking as fast as he could. The servant rushed back to his master and told him that the man he had invited was running away with the mangoes.
“What!” said his master. “The greedy fellow! Has he taken both the mangoes?”

“Yes,” said the servant.
The man ran after him shouting.
“Give me me! Give me one at least!”

The other man thougt he was asking for one of his ears and ran for his life!
In this story, the servant’s telling the guest that his master was sharpening his knife to cut his ears, created the humour. The guest believed his words and walked away speedily. The servant’s telling his owner that the guest had taken away both the mangoes also caused the humour.

Self – Assessment:

How well have I understood this unit?
Read and tick (✓) in the appropriate box.

Answer:

The Brave Potter 2 Summary in English Summary

The Brave potter is a folk tale which amuses children very much. Once there lived a potter in a village. One day he worked very hard and reached home in the afternoon. He asked his wife for some palm-wine and drank all the wine. He no longer felt tired. Then the storm began and he suddenly remembered that he had left his donkey tied under a tree. Immediately he rushed out of his hut and reached the spot where he had tied his donkey. But there was no donkey. He felt angry and wanted to give him a good beating when he caught it.

He searched for his donkey everywhere but he could not find it. He walked and walked and often stumbled over roots and fallen branches. It made him more angry. Hours later, he reached the old woman’s hut and saw an animal sleeping in front of the door. He thought it was his donkey.

But the animal sleeping there was an old tiger. The tiger came there to protect himself from the heavy rain. When the tiger came there, he heard a woman saying the ‘leak’ in her house was terrible than a tiger. The tiger thought that the ‘leak might be a very dangerous and strong animal. And then he fell asleep.

The drunken potter did not notice the difference between the donkey and a tiger. He kicked and beat the sleeping tiger. The tiger was frightened. He thought that it might be the ‘leak’ and it came out of the house to kill him. Then the potter jumped on to the frightened animal’s back, rode it home, and then tied it up with the iron chain. Next morning the passers by surprised to see the tiger tied to the tree.

All the villagers praised him for his courage. But the potter couldn’t understand how a tiger was tied there. All the villagers thanked him because the tiger had eaten many of their goats and buffaloes Though the potter tried to tell them that he had only tied his donkey, they didn’t believe his words. They even praised him for being modest. Thus he became famous.

A few years later, a much stronger neighbour declared a war on the potter’s country. The king of the potter’s country wanted a man who could save his country. One of the ministers told the king about the bravery of the potter. Immediately the potter was sent for. When the potter realized that he had been made General of the Army, he became frightened. The next day he met the kina and he ordered the ootter to lead the army into battle the next day. The potter was nervous and worried because he didn’t know how to ride a horse.

He wanted to get up very early the next morning and practise riding. He woke up early and climbed on a horse back with great difficulty. He asked his wife to tie his feet to that stirrups so that he couldn’t fall. His wife bound his feet tightly to the stirrups. Then she tied him to the saddle with a rope. When she tried to tie his hands to the horse’s neck, it suddenly jumped free. The horse started galloping. He held tightly to the horse’s neck and prayed to all the gods to save his life.

The horse began to head for the enemy’s camp. Though he tried harder to stop it, there was no use. When they passed a young tree, the potter grabbed a branch but the horse did not stop. As a result the tree has uprooted and it was in his hand. At that time sentry from the enemy camp saw him galloping towards the camp and warned his soldiers to run and save their lives.

He shouted that the famous Tiger-General was coming at the head of a large army to attack them; he had the strength of a gaint and had uprooted a tree with one hand. The frightened soldiers fled. The king too followed his soldiers after he had written a letter begging for peace and apologizing for attacking the country. When the potter’s black horse reached the camp it stopped and the potter untied his feet and fell to the ground.

He was surprised to see the empty camp. He found the letter and went back to the city. He asked his wife to give the letter to their king and tell him that their enemy had run away. He went bed and his wife ran towards the palace. The king read the letter and praised his new General. Next morning the king rewarded the pot5 jr so well that he did not need to work again.

Abot the author:

Marguerite Siek was a great story teller. He was very much interested in telling folk and mythological stories of Asia. He travelled across many Asian countries and collected interesting short stories from various countries and published them in English. He translated many famous Indian folk stories into English. The present story ‘The Brave Potter’ is a very popular Telugu.

Glossary:

blinding (adj) = very bright;
thatched (adj) = covered with dried straw;
nod off (phr. v) = fall asleep;
palm-wine (n) = toddy/fermented palm juice drunk by village folk (kallu in Telugu);
muttered (v) = spoke something that can not be heard;
your majesty (phr) = way of addressing a king or a queen;
saddle (n) = a leather seat for a rider on a horse;
stirrups (n) = metal rings that hang down on each side of a horse’s;
pawing (v) = touching something repeatedly with a paw;
hooves (n) = the hard parts of the feet of some animals like horses(‘Hooves’ is the plural form of ‘hoof’.);
crashing (v) = falling;
reing (n) = long leather bands held by a horse rider to control it;
sentry (n) = guard / a soldier whose job is to guard something;
uprooted (v) = pulled a tree or a plant out of the ground;
cheering crowds (phr) = a large gathering of people shouting in joy;
leak (n) = hole, crack;
bound (v) = tied or fastened with rope;
scream (v) = give a long piercing cry of fear, pain etc;
head (v) = go to or travel towards a particular place;
stable (n) = a place in which horses are kept;
stumble (v) = strike one’s foot against something and almost fall;
fainted (v) = became unconscious;
modest (adj) = humble;
groaned (v) = made a deep sad sound when in pain, or to express despair;
deserted (adj) = with no one present;

Telangana SCERT 9th Class Telugu Guide Telangana 1st Lesson ధర్మార్జునులు Textbook Questions and Answers.

TS 9th Class Telugu 1st Lesson Questions and Answers Telangana ధర్మార్జునులు

చదువండి – ఆలోచించి చెప్పండి (Textbook Page No. 2)

కుజనుల్ గొందరు రేగి యీ వసుమతిన్ క్రూరస్వభావంబుతో
సుజనాళిన్గడు గుందజేయునెడ రాజుల్ వారి వారింపకే
నిజ దౌర్బల్యము జూపిరేని చెడద నిక్కంబుగా రాజ్యమో
త్రిజగత్కారణ ! భక్తపాలన ! హరా! శ్రీ గుంటు మల్లేశ్వరా
– యర్రం విశ్వనాథం గుప్త

ప్రశ్నలు
ప్రశ్న 1.
సజ్జనుల బాధలను నివారించే వాళ్ళెవ్వరు ?
జవాబు:
సజ్జనుల బాధలను నివారించే వారు రాజులు.

ప్రశ్న 2.
దుర్మార్గులు విజృంభించినప్పుడు రాజులు ఏం చేయాలి ?
జవాబు:
దుర్మార్గులు విజృంభించి క్రూర స్వభావముతో సత్పురుషులను బాధించేటప్పుడు, రాజులు దుర్మార్గులను దండించాలి.

ప్రశ్న 3.
ఈ పద్యాన్ని అనుసరించి రాజుల పరిపాలన ఎట్లా ఉండాలని మీరు అనుకుంటున్నారు ?
జవాబు:
చెడ్డవారు క్రూర స్వభావముతో విజృంభించి మంచివారిని బాధిస్తున్నప్పుడు, రాజులు చెడ్డవారిని దండించాలి. అంతేకాని తమ బలహీనతను వెల్లడించరాదు. అలా చేస్తే ఆ రాజుల రాజ్యం చెడిపోతుంది.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (Textbook Page No. 4)

ప్రశ్న 1.
‘ఆజ్ఞా పరిపాలనా వ్రతం’ అంటే ఏమిటి ? మీ అభిప్రాయం చెప్పండి.
జవాబు:
తాను వేసిన ఆజ్ఞల ప్రకారమే, తాను కూడా .. నడచుకొనడాన్ని “ఆజ్ఞా పరిపాలనా వ్రతం” అంటారు. సామాన్యంగా ప్రజలను పాలిస్తూ రాజులు కొన్ని నియమాలను పాటించుమని ప్రజలను ఆజ్ఞాపిస్తారు. తాము మాత్రం, ఆ ఆజ్ఞల ప్రకారం నడచుకోరు. అలా కాకుండా ధర్మరాజు తాను వేసిన ఆజ్ఞల ప్రకారమే, తాను కూడా నడచుకొనేవాడు. అందువల్లనే ధర్మరాజు ‘ఆజ్ఞాపరిపాలనా వ్రతుడు’ అయ్యాడు.

ప్రశ్న 2.
‘మొకమిచ్చకపు మెచ్చు !’ అంటే మీరేమనుకుంటున్నారు ?
జవాబు:
ఎదుటి వ్యక్తిని అతని ఎదుట, అతని ముఖప్రీతి కోసం మెచ్చుకోడాన్ని ‘మొకమిచ్చకపు మెచ్చు’ అంటారు. ఆ వ్యక్తిని అతని ముఖం ముందు మెచ్చుకొని, అతడు వెళ్ళిపోయిన తర్వాత అతడిని కొందరు నిందిస్తారు. అది సరయిన పద్ధతి కాదు. మెచ్చుకుంటే ఆ వ్యక్తిని అతని ముందూ, అతడు వెళ్ళిన తర్వాత కూడా మెచ్చుకోవాలి.

ప్రశ్న 3.
మంచివారిని ఎందుకు అనుసరించాలి ?
జవాబు:
మంచివారు మంచి గుణాలను కలిగియుంటారు. వారు మంచి ప్రవర్తనను కలిగి ఉంటారు. అటువంటి మంచి వారిని అనుసరిస్తే, వారిలాగే తాను కూడా మంచి పేరు తెచ్చుకోవచ్చు. ధర్మరాజువంటి సజ్జనులను అనుసరిస్తే తాము కూడా ధర్మమూర్తులు కావచ్చు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (Textbook Page No. 5)

ప్రశ్న 1.
స్నేహభావం ఎవరెవరితో పెంపొందించుకోవాలి ? జ. స్నేహభావం సత్పురుషులతో పెంపొందించుకోవాలి.
ధర్మరాజు వంటి సత్పురుషులు

1. ప్రజల సంపదలకు సంతోషిస్తారు. అసూయపడరు.
2. ప్రజలందరూ తనను సేవించాలని అనుకుంటారు. వీరు ఎవరినీ వెగటుగా చూడరు.
3. అడిగిన వారికి ఇద్దామని అనుకుంటారు. పూర్వమే అతడికి ఎంతో ఇచ్చామని అనరు.
4. రాత్రింబగళ్ళు ధర్మార్జన దృష్టితో ఉంటారు. అన్యాయవర్తన ఉండదు.

కాబట్టి ధర్మరాజు వంటి సత్పురుషులతో స్నేహభావం పెంపొందించుకోవాలి.

ప్రశ్న 2.
‘కొంగు బంగారం’ అనే మాట ఎప్పుడైనా విన్నారా అయితే దాని గురించి మీరేమనుకుంటున్నారో చెప్పండి.
జవాబు:
‘కొంగు బంగారం’ అనేది తెలుగు జాతీయము. ‘సులభ సాధ్యము’ అని దీనికి అర్థము. పూర్వులు తమకు కావలసిన ధనాన్ని చెంగున ముడివేసుకొనేవారు. ఆ రోజుల్లో మనీ పర్సులు లేవు. వారికి ఏదయినా డబ్బు అవసరం అయితే వెంటనే చెంగున లేక కొంగున ముడి వేసిన ముడి విప్పి, అందులో కావలసిన మొత్తాన్ని వారు సులభంగా వాడుకొనేవారు. వారి డబ్బు ఏ పెట్టెలోనో ఉండి ఉంటే అంత సులభంగా అది వారి అవసరానికి ఉపయోగించదు. ఆ విధంగా ‘కొంగు బంగారం’ అంటే, సులభంగా అయ్యే పని అని అర్థంలో, ఆ జాతీయం వాడుకలోకి వచ్చింది.

ఆలోచించండి – చెప్పండి

ప్రశ్న 1.
అసూయాపరులంటే ఎవరు ? వారి వల్ల ఎవరికి నష్టమో చెప్పండి.
జవాబు:
అసూయాపరులంటే ఈర్ష్యగుణం కలవారు.’ ఎదుటి వారికి ఉన్నది, తనకు లేదని బాధపడేవారు ‘అసూయా పరులు’. అసూయ వల్ల అసూయాపరులకే నష్టము. అసూయాపరుల వల్ల ఒక్కొక్కప్పుడు ఎదుటివారికి కూడా నష్టం ఉంటుంది.

ప్రశ్న 2.
‘దానగుణం మనిషికి అవసరం’ ఎందుకో మీ అభిప్రాయాలు చెప్పండి.
జవాబు:
‘దానగుణం’ అంటే ఎదుటి వారికి ఇవ్వడం. మన పెద్దలు దశదానాలు, షోడశ మహాదానాలు చేయాలని చెప్పారు. మనం ఒకరికి ఇస్తే దేవుడు తిరిగి మనకు మరింతగా ఇస్తాడు. దానగుణం వల్ల, పేదలు సంతోషిస్తారు. ఈ జన్మలో దానం చేసుకుంటే మరుసటి జన్మలో భగవంతుడు దానం ఇచ్చిన వారికి మరింతగా ఇస్తాడు. దానగుణం లోకంలో ఉంటే పేదవారికి లోటు ఉండదు.

ప్రశ్న 3.
యాచకుల దీనత్వాన్ని పోగొట్టడానికి పాండవులు ఉత్సాహం చూపేవారు. ఎందుకో చెప్పండి.
జవాబు:
పాండవులు యాచకుల దీనత్వాన్ని పోగొట్టడానికి ఉత్సాహం చూపేవారు. పాండవుల వద్ద ఎంతో సంపద ఉంది. అదీగాక వారి దేశప్రజలు సకల సంపదలతో తులతూగాలని పాండవులు కోరుకొనేవారు. వారు దానం చేయడంలో గొప్పవారు. అందుకే వారు యాచకుల కోరికలను పూర్తిగా తీర్చి, వారి దీనత్వాన్ని పోగొట్టేవారు. పాండవులు మంచి సౌజన్యం గలవారు. అందుకే వారు యాచకుల దీనత్వాన్ని పోగొట్టడంలో అంటే దానం చేయడం అనే ప్రక్రియలో శూరత్వం చూపేవారు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి. (Textbook Page No. 6)

ప్రశ్న 1.
‘ప్రాణసఖుడు’ అని ఎవరినంటారు ? వాళ్ళ లక్షణాలు ఎట్లా ఉంటాయి ?
జవాబు:
‘ప్రాణసఖుడు’ అంటే తన ప్రాణంతో సమానంగా ఎదుటి వారిని చూసుకొనే మిత్రుడు. అవసరమైతే స్నేహితుడి కోసం, తన ప్రాణాలను ఇచ్చే మిత్రుడిని “ప్రాణసఖుడు” అంటారు.
ప్రాణసఖుడి లక్షణాలు :

1. మిత్రుడిని పాపకార్యముల నుండి మరలిస్తాడు.
2. స్నేహితునిచే హితమైన కార్యాలు చేయిస్తాడు.
3. స్నేహితుడి రహస్యాన్ని దాస్తాడు.
4. మిత్రుడి సద్గుణాలను పోషిస్తాడు.
5. మిత్రునికి లేని సమయంలో అతడిని విడిచిపెట్టడు.
6. మిత్రుడికి కావలసినది తాను ఇస్తాడు.

ప్రశ్న 2.
‘ధర్మప్రవర్తన కలిగి వుండటం’ అంటే ఏమిటి ?
జవాబు:
వేదధర్మ శాస్త్రాలలో చెప్పిన ధర్మాలకు అనుగుణంగా నడచుకోడాన్ని ధర్మప్రవర్తన కలిగియుండడం అంటారు. అన్నదమ్ముల యందు సమభావన, తోడి రాజులలో మంచి ప్రసిద్ధి, సాత్వికులు కూడా ప్రశంసించే విధంగా నడచుకోడం అన్నది ధర్మప్రవర్తన.

ప్రశ్న 3.
స్నేహభావం పెంపొందించుకోవడం వలన ఎటువంటి ప్రయోజనాలు ఉంటాయో చెప్పండి.
జవాబు:
ఇతరులందరితోనూ స్నేహభావం పెంపొందించుకోడం వల్ల మనకు మిత్రులు పెరుగుతారు. మనకు శత్రువులన్న వారే ఉండరు. అందరూ మనల్ని ప్రేమభావంతో చూస్తారు. అవసరం వచ్చినపుడు ఆ మిత్రులు మనల్ని ఆదుకుంటారు. మనకు ఎక్కువ మంది స్నేహితులు ఉంటే, శత్రువులు మనవైపుకు కన్నెత్తి చూడడానికి సైతం జంకుతారు.

ఇవి చేయండి

I. అవగాహన – ప్రతిస్పందన

1. కింది అంశాల గురించి చర్చించండి.

అ) ధర్మరాజు సుగుణాల గురించి విన్నారు కదా ! వీటిని దృష్టిలో పెట్టుకొని నేటి పాలకులకు ఉండవలసిన లక్షణాలను గురించి చర్చించండి.
జవాబు:
నేటి పాలకులకు ఉండవలసిన లక్షణములు :

1. ప్రభుత్వ శాసనం ప్రకారము, తానూ, తనవారూ నడచుకోవాలి. ప్రజలకు కూడు, గుడ్డ, ఇల్లు సమకూర్చాలి. బీదలపట్ల, హరిజన గిరిజనులపట్ల సానుభూతి ఉండాలి.
2. శాంతి, దయ అనే సుగుణములు కలిగి ఉండాలి..
3. సదా సత్యమునే మాట్లాడాలి.
4. సత్పురుషులైన ప్రజలను ఎల్లవేళలా ఆదరంగా చూడాలి.
5. విపన్నులకు దానధర్మాలు చేసేవాడై ఉండాలి.
6. ముందు ఒకమాట, వెనుక ఒకమాట చెప్పకూడదు.
7. ప్రజలు చేసిన విన్నపాలను, ఆదరంగా ఆలకించి పరిష్కారం చూపించాలి..
8. మంచిపనులు చేసిన వారిని, మెచ్చుకొని వారిని ఘనంగా సన్మానించాలి.
9. ప్రజల సంపదపై అసూయకూడదు. ప్రభుత్వ సంపదకు తాను కాపలాదారుగా ఉండాలి.
10. రాత్రింబగళ్ళు ధర్మమార్గంలో నడవాలి.
11. ప్రభుత్వ పాలన, పారదర్శకంగా ఉండాలి.
12. స్వపక్ష, పరపక్ష తారతమ్యం పనికిరాదు.
13. కోపం, ఈర్ష్య ఉండరాదు.
14. పండితులను గౌరవించాలి.
15. అవినీతి, ఆశ్రిత పక్షపాతం ఉండరాదు.
16. రాత్రింబగళ్ళు ప్రజల కష్టనష్ట నివారణపైనే దృష్టి ఉండాలి.
17. దేశాన్ని శత్రువుల నుండి కాపాడుకోవాలి.
18. ప్రజలకు విద్యావైద్య సదుపాయాలు కల్గించాలి.

ఆ) “మంచి చెడులను ఆలోచించి నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి” ఎందుకో చర్చించండి.
జవాబు:
ఏ పని చేయాలని అనుకున్నా, ఆ పని చేయడంలో వచ్చే మంచి చెడులనూ దానివల్ల కలిగే లాభనష్టాలనూ ముందుగా బాగా ఆలోచించాలి. తరువాతే నిర్ణయం తీసుకోవాలి. తొందరపడి మంచి చెడులను ఆలోచించకుండా నిర్ణయం తీసుకొంటే, తరువాత కష్టనష్టాలు వస్తాయి. అప్పుడు విచారింపవలసి వస్తుంది. బుద్ధిమంతుడైనవాడు, తొందరతో నిర్ణయాలు తీసుకోరాదు. అవసరమైతే తనకు కావలసిన వారికి సమస్యను చెప్పి, వారందరితో బాగా ఆలోచించి, రాబోయే మంచిచెడులను లోతుగా చర్చించి నిర్ణయించాలి.

అలా ఆలోచించి నిర్ణయిస్తే ఆ నిర్ణయం వల్ల ఎటువంటి కష్టనష్టాలు రావు. ఒకవేళ కష్టనష్టాలు వచ్చినా, పశ్చాత్తాప పడవలసిన అవసరం ఉండదు.

ప్రశ్న 2.
పువ్వు గుర్తుగల పద్యాలను భావస్ఫోరకంగా చదువండి.
జవాబు:
ఈ పాఠంలో 1, 4, 7, 9 పద్యాలు పువ్వు గుర్తు గల పద్యాలు. వీటిని చక్కగా మీ గురువుగారి సాయంతో అర్థవంతంగా, భావం తెలిసేలా చదవడం అలవాటు చేసుకొండి.

ప్రశ్న 3.
కింద నాలుగో పద్యానికి ప్రతిపదార్థం ఉన్నది. ఇదే విధంగా 1, 9 సంఖ్యగల పద్యాలకు ప్రతిపదార్థం రాయండి.
కోపము = కోపము
ఒక + ఇంత = కొంచెం కూడా
లేదు = లేద
బుధకోటికిన్ = పండితుల సమూహానికి
కొంగుపసిండి = కొంగున మూటగట్టిన బంగారం (అవసరానికి ఉపయోగ పడుతుంది)
సత్యము = సత్యం (చెప్పడం సంగతంటారా !)
ఆరూపము = దాని స్వరూపమే అతడు
తారతమ్యములు = వ్యత్యాసాలు (మనుష్యులలో)
ఎఱుంగు = తెలియును
స్వతంత్రుడు = స్వేచ్ఛగలవాడు (నిర్ణయాధి కారంలో)
నూతన ప్రియ + ఆటోపము = కొత్త విషయాలపట్ల ఆడంబరం
లేని = లేనటువంటి
నిశ్చలుడు = స్థిర స్వభావం గలవాడు
ఇటుల్ = ఈ విధంగా
కృతలక్షణుండు + ఐ = కృతయుగ (మంచి) లక్షణాలు కలిగి
చెలంగగాన్ = ప్రవర్తిస్తుండగా/ప్రకాశిస్తుండగా
అల ధర్మనందనున్ = ఆ యమధర్మరాజు వరపుత్రు డైన ధర్మరాజును
ద్వాపర లక్షణుండు = (సందిగ్ధమైన) (ద్వాపరయుగ లక్షణాలు కలవాడనీ
అనగ వచ్చునొకో = అనవచ్చునా ? (అనకూడదు)
(అనగవచ్చును + ఒకొ) కృతలక్షణుడనాలి.
జవాబు:
1, 9 పద్యాలు, వాటి ప్రతిపదార్థాలు, భావములు ముందుగానే వేరుగా ఇచ్చాము. వాటిని చదువండి. వాటిని చదివి ప్రతిపదార్థాలు రాయడం నేర్చుకోండి.

4. కింది భావాలు గల పద్యపాదాలు ఏయే పద్యాల్లో ఉన్నాయో గుర్తించండి.

అ) ధర్మరాజే సాటిలేని చక్రవర్తి.
జవాబు:
పై భావం గల పద్యపాదము, రెండవ పద్యంలో ఉంది. “నితడెఁపో సార్వభౌముఁడ ప్రతిముఁ డనఁగఁ బ్రజలఁ బాలించె సకల దిగ్భాసమాన కీర్తి విసరుండు పాండవాగ్రేసరుండు”.

ఆ) గరుడధ్వజుని స్నేహితుడు.
జవాబు:
పై భావం గల పద్యపాదము, తొమ్మిదవ పద్యంలో ఉంది. “బతగ కులాధిపధ్వజుని ప్రాణసఖుండు” – అని.

ఇ) ఎల్లప్పుడు ధర్మాన్ని సంపాదించే దృష్టేగాని న్యాయం తప్పలేదు.
జవాబు:
పై భావం గల పద్యపాదము, మూడవ పద్యములో ఉంది. “రేవగల్ ధర్మమార్జించు దృష్టియె కాని, న్యాయంబు దప్పిన నడకలేదు.”

ఈ) అర్జునుడు సాత్త్వికులతో కూడా ప్రశంసల నందుకునే ధర్మవర్తన గలవాడు.
జవాబు:
పై భావం గల పద్యపాదము, ఎనిమిదవ పద్యంలో ఉంది. “సాత్వికుల్ దన్నుఁనుతింపఁగాఁ దనరు ధార్మికుఁడర్జునుఁ డొప్పునెంతయున్.”

ప్రశ్న 5.
కింది పద్యాన్ని చదివి, ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి.
* కుసుమ కోమల భావముల్ కూర్చువేళ
సరసకవులకు కలములన్ నెరసు లేక
జాఱు మకరంద ధారల తీరు రసము
తేలికన జిల్కు మా ముద్దు తెలుగుపలుకు
– శిరశినహళ్ కృష్ణమాచార్య

ప్రశ్నలు
అ) పై పద్యాన్ని రాసిన కవి ఎవరు ?
జవాబు:
పై పద్యాన్ని ‘శిరశినహళ్ కృష్ణమాచార్య’ రచించారు.

ఆ) కవులు ఎటువంటి భావాలను కూర్చగలరు ?
జవాబు:
కవులు కుసుమములవలె కోమలములయిన భావాలను కూర్చగలరు.

ఇ) కలం నుండి తెలుగు పలుకులు ఎట్లా జాలువారుతాయి ?
జవాబు:
కలం నుండి తెలుగు పలుకులు, మకరంద ధారలవలె జాలువారుతాయి.

ఈ) తెలుగు పలుకులను కవి దేనితో పోల్చాడు ?
జవాబు:
తెలుగు పలుకులను, కవి మకరంద ధారలతో పోల్చాడు.

ఉ) ఈ పద్యానికి శీర్షికను నిర్ణయించండి.
జవాబు:
ఈ పద్యానికి శీర్షిక “తెలుగు పలుకు” అన్నది సరిపడుతుంది.

II. వ్యక్తీకరణ-సృజనాత్మకత

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

అ) పాండవుల గుణగణాల గురించి కవి ఏమని వర్ణించాడు ? ఎందుకు ?
జవాబు:
ధర్మరాజు నలుగురు తమ్ములూ, ఓటమిని ఎరుగని వారు. శత్రువులను ఓడించడానికీ, యాచకుల దీనత్వం పోగొట్టడానికీ, ఎల్లప్పుడూ ఉత్సాహం కలిగియుంటారు. వీరు మంచి పరాక్రమం గలవారు.

పాండవులు ఐదుగురూ. కోరిన కోరికలు తీర్చడంలో అయిదు దేవతా వృక్షాలవంటివారని. శత్రువులను జయించడంలో విష్ణుమూర్తి అయిదు ఆయుధాల వంటి వారనీ, పవిత్ర ప్రవర్తనలో ఈశ్వరుడి ఐదు ముఖాల వంటివారనీ, లోకం పొగిడేటట్లు గుణవంతులుగా ఉండేవారు.

పాండవులు స్నేహభావం, భక్తి, ప్రేమ, ఓర్పు కనబడేటట్లు, పెద్ద, చిన్న అనే తేడాలు తెలుసుకొని, ఒకరిమాట మరొకరు దాటకుండా చేసే పనులలో తేడా లేకుండా, ఒకరి మనస్సుననుసరించి మరొకరు నడచుకుంటూ ఉండేవారు. అన్నదమ్ముల సరాగము అంటే పాండవులదే అని లోకము ప్రశంసించే విధంగా వారు ప్రవర్తించేవారు.

ఆ) ఈ పాఠానికి “ధర్మార్జునులు” అనే పేరు తగినవిధంగా ఉన్నదని భావిస్తున్నారా ? ఎందుకు ?
జవాబు:
ఈ పాఠంలో మొత్తం 10 పద్యాలు ఉన్నాయి. అందులో మొదటి నాలుగు పద్యాలలో ధర్మరాజు సుగుణాలనూ, ప్రజలను అతడు పాలించిన విధానమునూ వర్ణించారు. అలాగే చివరి 8, 9, 10 పద్యాలలో అర్జునుని సుగుణాలనూ, అతడి సౌందర్యాన్నీ, దయాగుణాన్నీ, అతడి యుద్ధ విజయాలనూ గూర్చి వర్ణించారు.

ఇందులో ఐదు, ఆరు, ఏడు పద్యాలలో మాత్రము మొత్తం పాండవులు ఐదుగురి గుణగణాలనూ కవి వర్ణించాడు. మొత్తంపై ధర్మరాజు గురించి, అర్జునుడి గురించి ఈ పద్యాలలో విశేషంగా వర్ణింపబడింది. కాబట్టి మొత్తం ఈ పాఠానికి ధర్మరాజు పేరు, అర్జునుడి పేరు కలిసివచ్చేలా, ‘ధర్మార్జునులు’ అని పేరు పెట్టడం తగిన విధంగానే ఉన్నదని భావిస్తున్నాను.

ఇ) ‘పాండవులు ఉదారస్వభావులు’ సమర్థిస్తూ రాయండి.
జవాబు:
ఉదార స్వభావము అన్నదానికి దాతృత్వము, దయ, గొప్పతనము, సరళస్వభావము, గాంభీర్యము, నేర్పరిదనము అని అనేక విశేషార్థాలు ఉన్నాయి. పాండవులు ఐదుగురూ పైన చెప్పిన గుణగణాలు కలవారు.

ధర్మరాజు శాంతి దయలు, ఆభరణంగా కలవాడు. సాధు జనులను ఆదరించేవి డు. దానవిద్య యందు ఆసక్తి కలవాడు. యాచకులకు అడిగిన దానికంటే అధికంగా ఇచ్చేవాడు.

ధర్మరాజు ప్రజల సంపదకు అసూయపడేవాడు కాడు. రాత్రింబగళ్ళు ధర్మాన్ని ఆచరించేవాడు. అన్యాయ ప్రవర్తన అతడి వద్ద లేదు. పండితులకు ధర్మరాజు కొంగు బంగారం వంటివాడు.

పాండవులందరూ యాచకుల దీనత్వాన్ని పోగొట్టే సుగుణం కలవారు. పాండవులు దేవతా వృక్షములయిన కల్పవృక్షాల మాదిరిగా యాచకుల కోర్కెలు తీర్చేవారు. వారంతా పరస్పర ప్రేమతో కలిసిమెలిసి ఉండేవారు.

ఇక అర్జునుడు ధార్మికుడు. అర్జునుడు దయారసంలో శ్రీకృష్ణునికి ప్రాణసఖుడట. ఈ పై గుణాలు పాండవుల యందు ఉండడం చేత, వారిని ఉదార స్వభావులని చెప్పడం సమర్థనీయమే.

ఈ) మంచివారిని ఆదరించి పోషించవలసిన ఆవశ్యకతను గురించి రాయండి.
జవాబు:
మంచివారు అంటే సత్పురుషులు అనగా మంచి గుణాలు కలవారు. ప్రభువులు మంచివారిని ఆదరించి, వారికి ఉద్యోగమిచ్చి వారిని పెంచి పోషించాలి. మంచి వారిని ఆదరించి పోషిస్తే, వారు సహృదయులు కాబట్టి, యజమానుల క్షేమానికీ, వారి అభివృద్ధికీ కృషి చేస్తారు.

యోగ్యుడైన రాజు తన విచక్షణ జ్ఞానంతో ప్రజల మంచి చెడులను ముందుగా గుర్తించాలి. మంచివారిని ప్రోత్సహించాలి. చెడును ఖండించాలి.

మంచివారికి ఆశ్రయం కల్పిస్తే వారు ధర్మమార్గంలో సంసారాన్ని పోషించుకుంటారు. లోకోపకారానికి ప్రయత్నిస్తారు. మంచివారినే మనం ఆదరిస్తే లోకంలో దుర్జనులకు ఆశ్రయం లభించదు. ఆ విధంగా లోకంలో దుష్టత్వం దూరం అవుతుంది. మంచిగా ఉందాం. మంచినే చేద్దాం. మంచివారినే ఆదరిద్దాం అనే భావం లోకంలో వ్యాపిస్తుంది.

2. కింది ప్రశ్నకు పది వాక్యాల్లో జవాబు రాయండి.

అ) ధర్మరాజు వ్యక్తిత్వాన్ని గురించి మీ సొంతమాటల్లో రాయండి.
జవాబు:
ధర్మరాజు వ్యక్తిత్వము : ధర్మరాజు పాండవులలో పెద్దవాడు. ఇంద్రప్రస్థ పట్టణాన్ని పాలించేవాడు. ధర్మరాజు తాను ఇచ్చిన ఆజ్ఞల ప్రకారం, తాను సహితం ఆచరించేవాడు. శాంతము, దయ, సత్యము అనే సద్గుణాలు గలవాడు. మంచివారిని ఆదరించేవాడు. దానము చేయడంలో ఆసక్తి కలవాడు. ఆయన గొప్ప పరాక్రమంతో ప్రజలు మెచ్చుకొనేటట్లు రాజ్యపాలన చేసేవాడు.

ధర్మరాజు ఇతరుల గురించి రహస్యంగా చెడు చెప్పేవాడు కాడు. ముఖప్రీతి కోసం మాట్లాడేవాడు కాడు. ఎవరికీ చనువు ఇచ్చి, వారిని లోకువ చేసేవాడు కాడు. మెచ్చుకున్నప్పుడు తృప్తిగా ఇచ్చేవాడు. మొగమాటానికి ఎవరినీ మెచ్చుకొనేవాడు . కాడు. ప్రజల సంపదలకు సంతోషపడేవాడు కాని, అసూయపడేవాడు కాడు. వెగటుగా ఎవరినీ చూసేవాడు కాడు. అడిగినంత ఇచ్చేవాడు. రాత్రింబగళ్ళు ధర్మార్జన చేసేవాడు. అన్యాయ ప్రవర్తన లేనివాడు.

ధర్మరాజునకు కోపం లేదు. పండితులకు ఆయన కొంగు బంగారం వంటివాడు. సత్యస్వరూపుడు. ఆయన మనుష్యుల తారతమ్యాలు తెలిసిన స్వతంత్రుడు. కొత్త వారిపై మోజులేనివాడు. అతడు కృతయుగ లక్ష్మణుడు.

3. కింది అంశాల గురించి సృజనాత్మకంగా / ప్రశంసాత్మకంగా రాయండి.

అ) మీకు తెలిసిన మంచిగుణాలు కలిగిన ఒకరిని గురించి ‘అభినందన వ్యాసం’ రాయండి.
జవాబు:
మా వరంగల్లు నగరంలో ‘కామేశ మహర్షి’ అనే ఒక సత్పురుషుడూ, దైవభక్తుడూ ఉన్నాడు. ఆయన ఇంజనీరింగ్ పట్టభద్రుడు. ఆయన తల్లిగారి జన్మస్థలము “వరంగల్లు”. కామేశ మహర్షికి తల్లిదండ్రులు ‘బెహరా’ అని పేరు పెట్టారు. బెహరా పదవ తరగతిలో ఉండగా, కంచి పీఠాధిపతులు చంద్రశేఖరేంద్రసరస్వతీ స్వామి ఒకసారి వరంగల్లు కళాశాలకు వచ్చారు. ‘బెహరా’ స్నేహితులతో కలసి, స్వామిని దర్శించారు. కంచి స్వామి, చిన్న కామాక్షీదేవి విగ్రహాన్ని బెహరా గార్కి ఇచ్చారు. అంతే, బెహరా కామాక్షీ భక్తుడుగా మారారు.

మహర్షి నగరంలో కామాక్షీ ప్రేమ మందిరాన్ని స్థాపించి, అమ్మవారిని ఆరాధిస్తున్నారు. దిక్కులేని అనాథపిల్లలను ఆశ్రమంలో చేర్చుకొని, వారందరికీ తండ్రిగా తల్లిగా తానే ఉంటూ, వారిని పెంచి పోషిస్తున్నారు.

కంచి పీఠాధిపతులు ఒకసారి బెహరా గారి ప్రేమమందిరాన్ని దర్శించి, బెహరా గారిని కామేశ మహర్షి అని పిలిచారు. బెహరాగారికి ఎందరో సజ్జనులు చందాలు ఇస్తూ ఉంటారు. కామేశ మహర్షిగారు ఒక ట్రస్టు ఏర్పరచారు. ఆ ధనంతో సుమారు ప్రేమమందిరంలోని నూరు మంది బాలబాలికలకు భోజన వసతి, విద్యా సదుపాయాలు కల్పిస్తున్నారు. ప్రేమమందిరంలోని బాలబాలికలను మహర్షిగారు ఆదరిస్తున్న పద్ధతి చూస్తే సామాన్యులకు ఆశ్చర్యం వేస్తుంది. ఆయన కారణజన్ముడు. కరుణామూర్తి.

మహర్షిగారు అనాథ బాలబాలికలు పెద్దవారయ్యాక, వారికి పెళ్ళిళ్ళు చేస్తున్నారు. వారికి పురుళ్ళు పోస్తున్నారు. వారి పిల్లలకు బారసాలలు జరిపిస్తారు. పేరంటాలు ఫెట్టిస్తారు. కన్న తల్లిదండ్రులు సైతం ఇంత ప్రేమతో, ఆదరణతో తమ పిల్లలను చూడలేరు.

చందాల రూపంగా వచ్చిన మొత్తంతో మందిరానికి మంచి భవనం కట్టించారు. పిల్లలకు వసతి సౌకర్యాలు, బట్టలు, పుస్తకాలు ఏర్పాటు చేస్తున్నారు.

కామేశ మహర్షి దయాగుణం మూర్తీభవించిన సత్యస్వరూపులు. ప్రేమ, వాత్సల్యం, అనురాగం, ఆర్ద్రత గూడు కట్టుకున్న మహనీయ త్యాగమూర్తి. మహర్షిగారికి పెళ్ళి కాలేదు. పిల్లలు లేరు. అనాథ బాలబాలికలే వారి సంతానము. ఆయన దైవస్వరూపుడు.

ఆ) పాఠం ఆధారంగా చేమకూర వేంకటకవి గురించి ప్రశంసిస్తూ రాయండి.
జవాబు:
చేమకూర వేంకటకవి తంజావూరు రాజ్యాన్ని పాలించిన రఘునాథనాయకుని ఆస్థానకవి. ఈ వేంకటకవి, ‘విజయవిలాసము’ అనే గొప్ప చమత్కార ప్రబంధాన్ని రచించి, రఘునాథరాయలకు అంకితం ఇచ్చాడు.

ఈ విజయవిలాస ప్రబంధము తెలుగులో పంచకావ్యాలని పిలువబడే వాటిలో చివరిది. ఉత్తమమైనది. వేంకటకవిని రఘునాథరాయలు మెచ్చుకొని “ప్రతిపద్యమునందు చమత్కృతి కలుగ చెప్పనేర్తువు”, “క్షితిలో నీ మార్గము ఎవరికింరాదు సుమీ” అని మెచ్చుకున్నాడు. దీనిని బట్టి వేంకటకవి ప్రతి పద్యంలోనూ చమత్కారం ఉండేటట్లు రాస్తాడనీ, వేంకటకవిలా ఇతరులు వ్రాయలేరనీ తెలుస్తుంది.

మన పాఠంలో చమత్కారాలు చూద్దాం. ఈ పద్యాలన్నింటిలో అర్జునుడిని వర్ణిస్తూ చెప్పిన “అతని నుతింపశక్యమె …………… మహీతలమ్మునన్” అనే 9వ పద్యము మేలిరత్నం వంటిది. అర్జునుడు అందంలో జయంతుని తమ్ముడట అంటే సమానం అన్నమాట. దయారసంలో కృష్ణుడికి ప్రాణసఖుడట అంటే కృష్ణునితో సమానం. యుద్ధ విజయంలో ఈశ్వరుడికి ‘ప్రతిజోదు’ అట అంటే సమానమన్న మాట. ఇలా అందంలో జయంతునితో, దయలో కృష్ణుడితో, యుద్ధంలో ఈశ్వరుడితో సమానమని చెప్పి, చివరి పంక్తిలో భూమండలంలో ‘అతనికతండె సాటి’ అని చెప్పాడు.

మొదటలో అర్జునుడిని ముగ్గురితో సమంగా చెప్పి చివరన అర్జునుడికి అర్జునుడే భూమండలంలో సాటి అనడంలో చమత్కారం ఉంది. జయంతుడు, విష్ణుడు, ఈశ్వరుడు అనేవారు భూమండలంలోనివారు కారు. భూమండలంలో అర్జునుడిని మించిన వారులేరని దానిలో చమత్కారం. అదేగాక పురాణాల ప్రకారం జయంతుడు అర్జునుడికి తమ్ముడే, కృష్ణుడు ప్రాణసఖుడే, ఈశ్వరుడు ప్రతిజోదే ఇది మరో చమత్కారం. ఈ పద్యాలు మంచి సమాస గాంభీర్యంతో శబ్దాలంకారాలతో అద్భుతంగా నడుస్తాయి. ‘ఆ పురమేలు, మేలు’ అన్న పద్యం శబ్దాలంకార సుందరము.

‘కోప మొకింత లేదు. బుధకోటికి కొంగు బసిండి’ అన్న పద్యంలో మంచి తెలుగు నుడికారమూ, అందమైన శైలి, ప్రసన్న గంభీరమైన పద్యం నడక కనబడుతుంది.

‘కీర్తి విసరుండు, పాండవాగ్రేసరుండు’, ‘ఏలవలెశాశ్వతము గాగ, నీ ఘనుండె, యేలవలె నన్యులు” అన్నచోట మంచి శబ్దాలంకారాలు ఉన్నాయి.

“పాఱఁ జూచిన బరసేన పాఅఁజూచు
వింటి కొరిగిన రిపురాజి వింటికొరగు” అనే పాదాల్లో అద్భుతమైన యమకాలంకారం ఉంది. మొత్తంపై చేమకూర పాకాన పడిందన్నమాట నిజము. మా పాఠంలో పద్యాలు చేమకూర కవి కవిత్వానికి నిజమైన మచ్చుతునకలు.

III. భాషాంశాలు

పదజాలం

ప్రశ్న 1.
కింది పదాలకు అర్థాలు రాస్తూ సొరతవాక్యాల్లో ప్రయోగించండి.
అ) సోయగం = ……………………..
జవాబు:
చక్కదనము
వాక్యప్రయోగం : బాలకృష్ణుని సోయగం అపూర్వమైనది.

ఆ) ఏవురు = ………………….
జవాబు:
ఐదు మంది
వాక్యప్రయోగం : మా అన్నదమ్ములు ఏవురూ కలసి, పొరుగూరు వెళ్ళాము.

ఇ) వెగటు = …………………….
జవాబు:
వైరస్యము
వాక్యప్రయోగం : ఈ మందు త్రాగడం నాకు వెగటుగా ఉంటుంది.

ఈ) బుధుడు = …………………………
జవాబు:
పండితుడు
వాక్యప్రయోగం : బుధుడు దేశవిదేశాల్లో గౌరవాన్ని పొందుతాడు.

2. కింది పదాలకు వ్యుత్పత్తి అర్థాలు రాయండి.

అ) తనూజుడు : …………………..
జవాబు:
తన దేహము నుండి పుట్టినవాడు (కుమారుడు)

ఆ) నృపాలుడు : ………………………..
జవాబు:
నరులను పాలించువాడు (రాజు)

ఇ) నందనుడు : …………………………..
జవాబు:
సంతోషపెట్టువాడు (కొడుకు)

3. కింది పదాలకు పర్యాయపదాలు రాయండి.

అ) క్షితి = ……………………..
జవాబు:

1. భూమి
2. ధరణి
3. వసుధ

ఆ) కుమారుడు = ……………………..
జవాబు:

1. తనూజుడు
2. పుత్రుడు
3. కొడుకు

ఇ) మొగము = ……………………
జవాబు:

1. ముఖము
2. వదనము
3. ఆననము
4. వక్త్రము

ఈ) పురము = ………………………
జవాబు:

1. నగరం
2. ప్రోలు
3. పట్టణం

4. కింది వాక్యాలను గమనించండి. ఆయా వాక్యాలలోని ప్రకృతి – వికృతుల్ని గుర్తించి పట్టికగా కూర్చండి.

అ) బుద్ధుని యొక్క దమ్మం ఎందరినో ధర్మమార్గంలో నడిపింది.
జవాబు:
ధర్మము – దమ్మము

ఆ) ఉపాధ్యాయుని గౌరవించాలి. ఒజ్జ చూపిన మార్గంలో నడవాలి.
జవాబు:
ఉపాధ్యాయుడు – ఒజ్జ

ఇ) ప్రకృతి ఆజ్ఞను ధిక్కరించను. ఇదే నా యొక్క ఆన.
జవాబు:
ఆజ్ఞ – ఆన

ఈ) తెలుగు భాషను కాపాడుతానని బాస చేస్తున్నాడు.
జవాబు:
భాష – బాస

5. కింది వాటిలో నానార్థాలు గుర్తించండి, పట్టిక రాయండి.

అ) రాజు = ……………………
అ) తరువు, చెరువు
ఆ) ప్రభువు, ఇంద్రుడు
ఇ) చిలుక, పలక
ఈ) రాముడు, భీముడు
జవాబు:
ఆ) ప్రభువు, ఇంద్రుడు

ఆ) ప్రియం = ……………………..
అ) హెచ్చు, ఇష్టం
ఆ) పేరు, ఊర
ఇ) చౌక, తేలిక
ఈ) బాధ, సంతోషం
జవాబు:
అ) హెచ్చు, ఇష్టం

ఇ) దిక్కు = ………………………
అ) దిశ, ఆశ్రయం
ఆ) కన్ను, ఆకాశం
ఇ) మార్గం, ఆశ్రయం
ఈ) తూర్పు, నేర్పు
జవాబు:
అ) దిశ, ఆశ్రయం

ఈ) చిత్తము = ……………………..
అ) బొమ్మ, కాగితం
ఆ) ఉత్తరం, నది
ఇ) ఇష్టం, కష్టం
ఈ) మనసు, ఇష్టం
జవాబు:
ఈ) మనసు, ఇష్టం

వ్యాకరణాంశాలు

కర్మధారయ సమాసం

కింది సమాసపదాలను, విగ్రహవాక్యాలను పరిశీలించండి.
అ) ఉదగ్రతేజం – ఉదగ్రమైన తేజం
ఆ) తొల్లిటిరాజులు – తొలివారలైన రాజులు
గమనిక : పై సమాసాలను పరిశీలిస్తే, సమాస పదాలలోని పూర్వపదాలు వరుసగా ‘ఉదగ్ర’, తొల్లిటి”, “ప్రియ” అని ఉన్నాయి. ఇవి విశేషణము. అనగా గుణాలను తెలిపేవి.

• ఉత్తర పదాలు పరిశీలిస్తే, వరుసగా ‘తేజం’, ‘రాజులు’, అని ఉన్నాయి. ఇవి నామవాచకాలు. అనగా విశేష్యాలు.
• అంటే ఈ సమాసపదాలు విశేషణ విశేష్యాలతో ఏర్పడినవి. ఇట్లాంటి వాటిని కర్మధారయ సమాసాలు అంటారు. ఇందులో
• విశేషణం పూర్వపదంగా ఉండి, ఉత్తరపదం నామవాచకంగా ఉంటే, అది ‘విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం’ అని గుర్తించాలి.

అభ్యాసము : కింది సమాస పదాలకు విగ్రహవాక్యములు రాసి, పై వివరణ సూత్రంతో సరిచూసుకోండి.
ప్రశ్న 1.
సకలజనములు – …………………………..
జవాబు:
సకలజనములు  – సకలమైన జనములు – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం

ప్రశ్న 2.
ధార్మికుడర్జునుడు ……………………………
జవాబు:
ధార్మికుడర్జునుడు  – ధార్మికుడైన అర్జునుడు – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం

ప్రశ్న 3.
పరసేన – ………………………………
జవాబు:
పరసేన  – పరమైన సేన – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం

కింది సమాసపదాలను, విగ్రహవాక్యాలను పరిశీలించండి.

అ) తమ్ముకుర్రలు – కుర్రలైన తమ్ములు – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం
ఆ) కార్మికవృద్ధులు – వృద్ధులైన కార్మికులు – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం
విశేషణ ఉత్తరపద కర్మధారయ సమాసం విశేషణ ఉత్తరపద కర్మధారయ సమాసం సమాసాలలో ఉత్తరపదాలుగా ఉన్నాయి. తమ్ములు, వివరణ : విశేషణ పదాలైన ‘కుర్రలు, వృద్ధులు’ అనే పదాలు, పై కార్మికులు, అనే నామవాచకాలు, సమాసంలో పూర్వపదాలుగా ఉన్నాయి.

అంటే ……………… విశేషణము ఉత్తర పదంగా ఉండి, నామవాచకము పూర్వపదంగా ఉంటే, అది ‘విశేషణ ఉత్తరపద కర్మధారయ సమాసము’ అని గుర్తించాలి.
అభ్యాసము : కింది పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు రాసి ఏ సమాసాలో గుర్తించి రాయండి.
అ) పాదపద్మం – …………………..
జవాబు:
పాదపద్మం – పద్మము వంటి పాదం – ఉపమాన ఉత్తరపద కర్మధారయ సమాసం

ఆ) చారుసంసారం – ………………………..
జవాబు:
చారుసంసారం – చారువు అయిన సంసారం – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం

ప్రాజెక్టు పని

ప్రశ్న 1.
ఉత్తమ పాలనను ‘రామరాజ్యం’తో పోలుస్తారు కదా ! శ్రీరాముని పరిపాలన ఏ విధంగా ఉండేదో తెలుసుకొని నివేదిక రాయండి.
జవాబు:

1. శ్రీరాముడు రాజ్యమును పాలించేటప్పుడు స్త్రీలకు వైధవ్యము ఉండేది కాదు.
2. ప్రజలకు క్రూరమృగముల బాధ లేదు.
3. ప్రజలకు రోగ భయము లేదు.
4. జనాలకు దొంగల భయము లేదు. ప్రజలకు ఎటువంటి కీడు సంభవింపలేదు. పెద్దలు బ్రతికియుండగా వారి పిల్లలు మృతి పొందలేదు.

రామరాజ్యంలో ప్రజలంతా ధర్మనిరతులై ఉండేవారు. వారు సంతోషంతో జీవించేవారు. వారంతా శ్రీరాముడినే ధ్యానిస్తూ, ఒకరితో ఒకరు విరోధములు లేకుండా ఉండేవారు.

రాముని పాలనలో ప్రజలు దీర్ఘాయుర్దాయములతో ఉండేవారు. వారికి ఎక్కువగా సంతానం ఉండేది. వారికి విచారము లేదు. ఆరోగ్య భాగ్యముతో వారు వర్ధిల్లారు. ఆ రామరాజ్యంలో ఎవరినోట విన్నా రాముడి పేరే వినబడేది.

వృక్షములు అన్నీ పుష్పఫల భరితంగా ఉండేవి. సకాలంలో వర్షాలు కురిసేవి. చల్లటిగాలి వచ్చేది. ప్రజలు దురాశాపరులు కారు. ప్రజలు ఎవరిపని వారు చేసుకొనేవారు. ప్రజలు ధర్మవర్తనులు. సత్యమునే పలికేవారు. స్వధర్మాన్నే ఆచరించేవారు.

పద్యాలు – ప్రతిపదార్థాలు – భావాలు

I.

1వ పద్యం : (కంఠస్థ పద్యం)
*ఉ. ఆ పురమేలు ‘మేలు బళి !, యంచుఁ బ్రజల్ జయవెట్టుచుండ నా
జ్ఞా పరిపాలన వ్రతుఁడు, శాంతి దయాభరణుండు, సత్య భా
షా పరతత్త్యకోవిదుఁడు, సాధు జనాదరణుండు, దాన వి
ద్యా పరతంత్ర మానసుఁడు ధర్మతనూజుఁ డుదగ్రతేజుఁడై.

ప్రతిపదార్థం :

ఆజ్ఞా పరిపాలన వ్రతుడు;
ఆజ్ఞా = తాను చేసిన ఆజ్ఞా ప్రకారము
పరిపాలన = తాను కూడా పరిపాలించాలన్న
వ్రతుడు = దీక్షా వ్రతము కలవాడునూ
శాంతి దయాభరణుండు;
శాంతి = శాంతము
దయా = ‘దయ’ అన్న మహాగుణాలు
ఆభరణుండు = భూషణాలుగా కలవాడునూ
సత్యభాషా పరతత్త్వ కోవిదుడు;
సత్యభాషా = నిజాన్ని చెప్పడంలోని
పరతత్త్వ = ఉత్కృష్టమైన స్వరూపాన్ని (స్వారస్యాన్ని)
కోవిదుడు = బాగా తెలుసుకున్నవాడునూ;
సాధుజనాదరణుండు;
సాధుజన = మంచివారలను
ఆదరణుండు = ఆదరించి పోషించేవాడునూ;
దానవిద్యాపరతంత్ర మానసుడు;
దానవిద్యా = దానము చేయడమనే విద్యయందు
పరతంత్ర = ఆసక్తి కల
మానసుడు = మనస్సు కలవాడునూ అయిన
ధర్మతనూజుడు = యమధర్మరాజు కుమారుడైన ధర్మరాజు
ఉదగ్రతేజుడై;
ఉదగ్ర = మిక్కిలి తీక్షణమైన (నిశితమైన)
తేజుడై (తేజుడు + ఐ) = పరాక్రమము గలవాడై;
ప్రజల్ = ప్రజలు
మేలు, బళి, అంచున్ = మేలు, బళి అని అతడిని ప్రశంసిస్తూ
జయవెట్టుచుండన్;
జయ = జయజయ ధ్వనులు
పెట్టుచుండ = పెడుతుండగా; (చేసేలాగున)
ఆ పురము = ఆ ఇంద్రప్రస్థ పట్టణాన్ని
ఏలున్ = పాలిస్తూ ఉండేవాడు

భావం :
యమధర్మరాజు వరపుత్రుడైన ధర్మరాజు, తాను ఇచ్చిన ఆజ్ఞల ప్రకారము తాను కూడా ప్రవర్తించాలన్న దీక్షావ్రతం గలవాడు. శాంతము, దయ అనే మహాగుణాలనే ఆభరణములుగా ధరించినవాడు. సత్యభాషణములోని రహస్యాన్ని బాగా తెలుసుకున్నవాడు. మంచివారలను ఆదరించి పోషించేవాడు.

దానం చేయడం అనే విద్యయందు ఆసక్తి కల మనస్సు కలవాడు. అతడు మిక్కిలి తీక్షణమైన పరాక్రమం కలవాడై; ప్రజా రంజకుడుగా రాజ్యపాలన చేస్తుండేవాడు. అటువంటి ధర్మరాజు, ప్రజలు ‘మేలు, బళి’ అని జయ జయ ధ్వనులు చేసేటట్లుగా, ఇంద్రప్రస్థ పట్టణాన్ని పాలిస్తున్నాడు.

2వ పద్యం
సీ. అవలఁ బోయిన వెన్కనాడు టెన్నఁడు లేదు,
మొగము ముందఱ నంట మొదలెలేదు,
మనవి చెప్పినఁ జేయకునికి యెన్నఁడు లేదు,
కొదవగా నడుపుట మొదలెలేదు,
చనవిచ్చి చౌక చేసినది యెన్నఁడులేదు,
పదరిహెచ్చించుట మొదలెలేదు,
మెచ్చినచోఁ గొంచె మిచ్చుటెన్నడుఁ లేదు,
మొకమిచ్చకపు మెచ్చు మొదలెలేదు.

తే. మఱియుఁ దొల్లిటి రాజుల మహిమలెన్న
నితడెఁపో సార్వభౌముఁడ ప్రతిముఁ డనఁగఁ
బ్రజలఁ బాలించె సకల దిగ్భ్ర్భాసమాన
కీర్తి విసరుండు పాండవాగ్రేసరుండు.

ప్రతిపదార్థం :
అవలబోయిన వెన్కన్;
అవలన్ + పోయిన వెన్కన్ = బయటకు వెళ్ళిపోయిన తరువాత (అతడిని గురించి)
ఆడుటెన్నడు లేదు; (ఆడుట + ఎన్నడు లేదు) = చెడ్డగా మాట్లాడడం ఎప్పుడూ లేదు
మొగము ముందఱన్ + అంట = ముఖప్రీతి కోసం (నిజం కాని) మంచిమాటలు (ప్రశంసలు) ముఖం ముందే చెప్పడం;
మొదలెలేదు = ముందే లేదు
మనవి చెప్పినన్ = ఏదైన సాయం కోసం మనవి చేసుకుంటే;
చేయకునికి (చేయక + ఉనికి) = ఆ సహాయం చేయకుండా ఉండడం;
ఎన్నడు లేదు = ఎప్పుడూ లేదు
కొదవగా నడుపుట = కొఱతగా (లోపముగా) ఆచరించడం (ఆ సాయం చేసి నప్పుడు అరకొరగా ఏదో చేశాం అనిపించుకోడానికి ఇవ్వడం)
మొదలె లేదు. = ముందే లేదు (సంపూర్ణంగా సాయంచేసే వాడని భావం)
చనవిచ్చి(చనవు + ఇచ్చి) = ప్రేమతో కూడిన స్వేచ్ఛ ఇచ్చి;
చౌక చేసినది = చులకన చేసినది .
ఎన్నడు లేదు = ఎప్పుడూ లేదు. (కొత్తవారు పరిచయం అయినపుడు మొదటలో ఎక్కువగా మర్యాద చేసి, తరువాత వారి వైపు చూడకుండా అనాదరం చూపించడం అన్న గుణం లేదు.)
పదరి హెచ్చించుట = కోపించి, విజృంభించడం
మొదలె లేదు = ముందే లేదు
మెచ్చినచోన్ = మెచ్చుకుంటే
కొంచెమిచ్చుట (కొంచెము + ఇచ్చుట) = కొద్దిగా ఇవ్వడం
ఎన్నడు లేదు = ఎప్పుడూ లేదు
మొకమిచ్చకపు మెచ్చు (మొకమిచ్చకము + మెచ్చు) = ముఖప్రీతి కోసం మెచ్చుకోడం;
మొదలెలేదు = ముందే లేదు
మఱియున్ = మరియూ
తొల్లిటి రాజుల = పూర్వపు రాజుల
మహిమలు = గొప్ప గుణాలను
ఎన్ని = పరిశీలించి (ఇప్పటి ప్రభువులలో లోపించిపోయిన మంచి గుణాలు ధర్మరాజులో ఉండడం గుర్తించి)
ఇత పో ఈ ధర్మరాజే సుమా !
అప్రతిముడు = సాటిలేని వాడైన
సార్వభౌముడు = చక్రవర్తి
అనగన్ = అనడానికి తగినట్లుగా
సకల దిగ్భాసమాన కీర్తి విసరుండు;
సకల దిక్ = అన్ని దిక్కులందు
భాసమాన = ప్రకాశిస్తున్న
కీర్తివిసరుండు = కీర్తి సమూహము గలవాడు; (అతడి కీర్తిని గురించి నాలుగు దిక్కులలో ఉన్న లోకులూ వింటూ ఉంటారని భావము.)
పాండవాగ్రేసరుండు;
(పాండవ + అగ్రేసరుండు) = పాండవులలో పెద్దవాడయిన ధర్మరాజు
ప్రజల = ప్రజలను
పాలించెన్ = పాలించాడు

భావం :
ఇతరుల గురించి వారు వెళ్ళిపోయిన తరువాత, చెడుగా మాట్లాడటం ఎప్పుడూ లేదు. ముఖప్రీతి కోసం, మంచి మాటలు చెప్పడం ముందే లేదు. ఏదైనా సాయం కోసం మనవి చేసుకుంటే, ఆ సాయాన్ని చేయకుండా ఉండటం ఎప్పుడూ లేదు. అరకొరగా సాయం చేయడం ముందే లేదు. పరిచయమైనప్పుడు ఎక్కువ మర్యాదనిచ్చి, తరువాత అమర్యాదగా కోపించడం ముందే లేదు. మెచ్చుకున్నప్పుడు వారికి తక్కువ ఇవ్వడం అనేదే లేదు. ముఖప్రీతి కోసం ఎవరినీ మెచ్చడం అసలే లేదు.

పూర్వ రాజులు గొప్పగుణాలను ఎన్నో పరిశీలించి, ఈ ధర్మరాజే సాటిలేని చక్రవర్తి అనే రీతిగా, అన్ని దిక్కులకూ తన కీర్తికాంతులను ప్రసరింపచేస్తూ, పాండురాజు పెద్ద కుమారుడైన ధర్మరాజు, ప్రజలను పాలించేవాడు.

II.

3వ పద్యం
సీ. ఎంత లెస్సగ నున్న నంత వేడుకే కాని
ప్రజల కల్మికసూయపడుట లేదు.
తనుఁ గొల్వవలెనందఱను ప్రియంబేకాని
మానిసి వెగ టించుకైన లేదు
నిచ్చ వేఁడిన నర్థికిచ్చు చిత్తమె కాని
మునుపింత యిచ్చితి ననుటలేదు;
రేవగల్ ధర్మమార్జించు దృష్టియె కాని
న్యాయంబు దప్పిన నడకలేదు;

తే. కలఁడె యిటువంటి రాజులోకమున నెందు ?
జలధి వలయిత వసుమతీచక్ర మెల్ల
నేలవలె శాశ్వతముగాగ నీ ఘనుండె;
యేలవలె నన్యు ? లన నా నృపాలుఁడలరు.

ప్రతిపదార్థం :
ఎంత = ఎంతగా
లెస్సగన్ = బాగుగా (మేలుగా, సుఖంగా)
ఉన్నన్ = ఉన్నప్పటికినీ;
అంత = అంతగా
వేడుకె కాని = ముచ్చటయే కాని; (సంతోషమే కాని)
ప్రజల కల్మికిన్ = ప్రజల సంపదకు
అసూయపడుట = ఈర్ష్యపడడం అన్నది
లేదు = లేదు
తనున్ = తనను
అందఱు = ప్రజలందరూ
కొల్వవలెన్ = సేవించాలనే
ప్రియంబేకాని = ఇష్టమేకాని; (అందరూ తనతో కలసి ఆ పని, ఈ పని చేసుకుంటూ ఉండాలని కోరేవాడే కాని)
మానిసి, వెగటు = సరిపడని మనిషి;
ఇంచుకైన (ఇంచుక + ఐన) = కొద్దిగానైన
లేదు = లేదు (వాడు వద్దు; వీడు నాకు కిట్టడు, అనే వాడు లేడు)
నిచ్చ = ఎల్లప్పుడూ (అంటే మాటిమాటికీ వచ్చి, అది ఇవ్వండి, ఇది ఇవ్వండి అని కోరుతూ వచ్చినా)
వేడినన్ = కోరినా
అర్థికిన్ = యాచకునికి
ఇచ్చు = ఇచ్చేటటువంటి
చిత్తమెకాని = మనస్సేకాని
మునుపు = పూర్వము
ఇంత = ఇంతగా
ఇచ్చితిన్ = ఇచ్చాను
అనుటలేదు = అనడంలేదు (నిన్న, మొన్న అంతగా ఇచ్చాను కదా అని యాచకులను సాగనంపే వాడు కాడు)
రేపగల్ (రేయి + పగల్) = రాత్రింబగళ్ళు
ధర్మము + ఆర్జించు = ధర్మకార్యాలు చేస్తూ, పుణ్యం సంపాదించాలనే
దృష్టియెకాని = దృష్టియే కాని;
న్యాయంబు దప్పిన (న్యాయంబు + తప్పిన) = అన్యాయంగా ప్రవర్తించిన
నడకలేదు = వర్తనము లేదు
ఇటువంటి రాజు = ఇన్ని సుగుణాలు కల ధర్మరాజు వంటి రాజు;
లోకమునన్ = లోకంలో
ఎందున్ = ఎక్కడైనా
కలడె (కలడు + ఎ) = ఉన్నాడా ?
జలధి వలయిత వసుమతీ చక్రము;
జలధి వలయిత = సముద్రము చేత, చుట్టబడిన
వసుమతీ చక్రము = భూమండలము
ఎల్లన్ = అతటినీ
ఈ ఘనుండె = ఈ గొప్పవాడైన ధర్మరాజే
శాశ్వతముగాగన్ = శాశ్వతంగా
ఏలవలెన్ = పాలించాలి
అన్యులు = ఇతరులు
ఏల = ఎందుకు
వలెన్ = కావలెను
అనన్ (ప్రజలు) = అనేటట్లుగా
ఆ నృపాలుడు = ఆ ధర్మరాజు
అలరెన్ = శోభిల్లెను (ఉండేవాడు)

భావం:
ప్రజలు ఎంత గొప్పగా ఉంటే, అంతగా సంతోషపడే వాడే కానీ, ప్రజల సంపదలను చూసి అసూయపడేవాడు కాదు. అందరితో కలసిమెలసి ఉండడం ఇష్టమే కాని, ఎవరిపైనా అసూయతో ఉండేవాడు కాదు. తన్ను వేడిన యాచకులకు, దానం చేసేవాడే కాని, పూర్వం ఇంత ఇచ్చానని చెప్పి వారిని సాగనంపేవాడు కాడు.

రాత్రింబగళ్ళు ధర్మకార్యాలు చేస్తూ, పుణ్యం సంపాదించాలనే దృష్టేకాని, అన్యాయంగా ప్రవర్తించేవాడు. కాదు. ఇటువంటి రాజు లోకంలో ఎక్కడైనా ఉన్నాడా ? (లేడు). సముద్రంచే చుట్టుకొనబడిన ఈ భూమండలాన్ని అంతటినీ, ఈ గొప్ప గుణాల ధర్మరాజే, శాశ్వతంగా పాలించాలి. ఇతర రాజులు ఎందుకు ? అని ప్రజలు అనుకొనేటట్లు, ఆ ధర్మరాజు ప్రకాశించాడు.

4వ పద్యం : (కంఠస్థ పద్యం)
*ఉ. కోపమొకింతలేదు; బుధకోటికిఁ గొంగుఁబసిండి; సత్యమా
రూపము; తారతమ్యములెఱుంగు; స్వతంత్రుఁడు; నతవ ప్రియా
టోపములేని నిశ్చలుఁ డిటుల్ కృతలక్షణుఁడై చెలంగఁ గా
ద్వాపర లక్షణుం డనగవచ్చునొకో యల ధర్మనందమన్?)

ప్రతిపదార్థం:
కోపము = కోపము
ఒకింత = కొంచెమైనా
లేదు = లేదు
బుధకోటికిన్ = పండితుల సమూహానికి
కొంగుఁబసిండి (కొంగు + పసిండి) = కొంగున మూటకట్టుకొని ఉన్న బంగారము వంటివాడు; (ఎప్పుడు కావలసివస్తే అప్పుడు ఉపయోగించుకోదగినది)
సత్యమా = సత్యమును చెప్పడం అంటే
రూపము = దాని స్వరూపమే అతడు (అతడు మూర్తీభవించిన సత్యగుణము అన్నమాట)
తారతమ్యములు = మనుష్యులలో ఉన్న హెచ్చు తక్కువలు (వ్యత్యాసములు)
ఎఱుంగన్ = తెలిసికోడంలో
స్వతంత్రుడు = స్వతంత్రంగా నిర్ణయించ -గలవాడు (వారూ, వీరూ చెప్పినట్లు కాకుండా, తానే స్వయంగా మంచిచెడ్డలను ఆలోచించి నిర్ణయము, కార్యమూ చేయడంలో స్వతంత్రుడు.).
నూతన ప్రియాటోపము;
నూతన ప్రియ = కొత్తవారి యందు ప్రేమను చూపించే
ఆటోపము = గర్వము, తొందరపాటు
లేని = ఏమీ లేనటువంటి
నిశ్చలుడు = స్థిర స్వభావము కలవాడు; (అనగా కొత్త వ్యక్తినీ, కొత్త విషయాన్నీ, వింతగానూ, పాతను రోతగానూ చూడకుండా ప్రవర్తించేవాడు.)
ఇట్లు = ఈ విధంగా
కృతలక్షణుడై = ప్రసిద్ధమైన లక్షణములు గలవాడై (కృతయుగంలో ఉండదగిన లక్షణములు కలవాడై అని కూడా అర్థము చెప్పుకోవచ్చు.)
చెలంగగాన్ = ప్రవర్తిస్తుండగా
అల ధర్మనందనున్ = యమధర్మరాజు కుమారుడైన ఆ ధర్మరాజును (ధర్మమును ఆచరించుటయందే సంతోషం పొందేవాడిని)
ద్వాపర లక్షణుండు = సందిగ్ధమైన లక్షణాలు కలవాడు (ద్వాపరయుగంలో ఉండదగ్గ లక్షణాలు కలవాడని కూడా చెప్పవచ్చు)
అనగన్ వచ్చునొకో = అని చెప్పవచ్చునా ? (అనకూడదని భావం)

భావం :
కోపము కొంచెము కూడా లేదు. పండితులకు, కొంగున మూట కట్టిన బంగారం వంటివాడు. సత్య స్వరూపుడు. మనుష్యులలో వ్యత్యాసం తెలిసినవాడు. మంచిచెడ్డలను తాను ఆలోచించి నిర్ణయాలు తీసికోగల స్వతంత్రుడు. కొత్త విషయాల పట్ల ఆడంబరాలు లేని స్థిర స్వభావం గలవాడు. ఈ విధంగా ప్రసిద్ధమైన మంచి లక్షణాలు కలవాడైన ఈ ధర్మరాజును, ద్వాపరలక్షణుడు అంటే ‘సందిగ్ధమైన లక్షణాలు గలవాడని (ద్వాపరయుగ లక్షణాలు కలవాడు) అనవచ్చునా ? (అనకూడదు) – కృతలక్షణుడు అనగా కృతయుగ లక్షణాలు కలవాడనాలి.

III.

5వ పద్యం
క. దుర్జయ విమతాహంకృతి.
మార్జన యాచనకదైన్యమర్దనచణ దో:
ఖర్జులు గలరతనికి భీ
మార్జున నకుల సహదేవులను ననుజన్ముల్.

ప్రతిపదార్థం :
దుర్జయ విమతాహంకృతి మార్జన యాచనకదైన్యమర్దనచణ దోఃఖర్జులు;
దుర్జయ = (వీరిని) జయించ శక్యము కాదని ప్రసిద్ధిపొందిన
విమత = శత్రురాజుల
అహంకృతి = గర్వాన్ని
మార్జన = తుడిచివేయడానికిన్నీ
యాచనక = యాచకుల యొక్క
దైన్య = దీనత్వాన్ని
మర్దన = నిర్మూలించడానికిన్నీ;
చణ = నేర్పు కలిగిన (సమర్థులైన) బాహువుల (భుజముల) దురద
దోఃఖర్జులు = నేర్పు కలిగిన (సమర్థులైన) బాహువుల (భుజముల) దురద (తిమురు) గలవారు (భుజబలం గలవారు)
భీమార్జున నకుల సహదేవులు; = భీముడు, అర్జునుడు, నకులుడు, సహదేవుడు
అను = అనే
అనుజన్ముల్ = తమ్ముళ్ళు
అతనికిన్ = ఆ ధర్మరాజునకు
కలరు = ఉన్నారు

భావం :
ఆ ధర్మరాజుకు, భీమార్జున నకుల సహదేవులు అనే తమ్ముళ్ళు ఉన్నారు. వారు, ఓటమిని ఎరుగని వారిగా పేరు పొందిన శత్రువులను అయినా ఓడించడానికీ, యాచకుల దీనత్వాన్ని పోగొట్టడానికీ, ఎల్లప్పుడూ ఉత్సాహం కలిగి యుండేవారు. వీరు నలుగురు సోదరులూ ప్రసిద్ధమైన భుజబలం కలవారు.

6వ పద్యం
క. పంచామర తరులో ! హరి
పంచాయుధములొ ! గిరీశు పంచాస్యములో
యంచువ్ సకల జనంబులు
నెంచన్ బాండవులు వెలసిరేవురు ఘనులై.

ప్రతిపదార్థం :
పాండవులు = పాండవులు
ఏవురు = ఐదుగురూ
పంచామరతరులో (పంచ + అమర, తరులు + ఓ) = అయిదు దేవతా వృక్షాలో; (దేవతావృక్షాలు :

1. మందారము
2. పారిజాతము
3. సంతానము
4. కల్పవృక్షము
5. హరిచందనము)

హరి = విష్ణుమూర్తి యొక్క
పంచాయుధములో (పంచ + ఆయుధములు + ఒ) = అయిదు ఆయుధాలో; (విష్ణుమూర్తి ఆయుధాలు :

1. పాంచజన్యము (శంఖం)
2. సుదర్శనం (చక్రం)
3. కౌమోదకి (గద)
4. నందకము (ఖడ్గం)
5. శార్ధము (విల్లు)

గిరీశు = శివుని యొక్క
పంచాస్యములో (పంచ + ఆస్యములు + ఓ) = అయిదు ముఖాలో
(ఈశ్వరుడి ఐదు ముఖాలు :

1. సద్యోజాతము
2. వామదేవము
3. అఘోరము
4. తత్పురుషము
5. ఈశానము అనేవి)

అంచున్ = అంటూ
సకల జనంబులు = లోకులందరూ; (శత్రువులు కూడా)
ఎంచన్ = పొగిడేలాగున
ఘనులై = గుణాలచేత గొప్పవారై
వెలసిరి = వర్దిల్లారు.

భావం :
పాండవుల దానబుద్ధిని చూచి దేవతా వృక్షములా అని, వారి యుద్ధ విజయాలు చూచి, విష్ణుమూర్తి ఆయుధాలా అని, వారి పవిత్ర ప్రవర్తన చూసి ఈశ్వరుడి ముఖాలా ? అని ప్రజలందరూ సందేహించేవారు. కోరిన కోర్కెలు ఇవ్వడంలోనూ, శత్రువులను జయించడంలోనూ, పవిత్ర ప్రవర్తనలోనూ పాండవులందరూ గొప్పవారని భావం.

7వ పద్యం.
చ ఒరిమయు, భక్తియున్, నెవరు నోర్పుఁ, గనంబడఁ, బెద్దపిన్నయం
తరువులెఱింగి, మాటజవదాఁటకె, చెయ్యుల వేఱులేక, యొం
డొరుల మనమ్ములో మెలఁగుచుండిరి, “పాండు కుమారులెంత నే
ర్పరు ? లిల నన్నదమ్ముల సరాగము వారలదే సుమీ !” యవన్.

ప్రతిపదార్థం :
ఒరిమయున్ = స్నేహ భావమునూ (పొత్తునూ)
భక్తియున్ = భక్తియునూ
నెనరున్ = ప్రేమయునూ
ఓర్పున్ = సహనమునూ
కవంబడన్ = కనబడే విధంగా
పెద్ద పిన్న అంతరువులు = పెద్ద, చిన్న అనే వ్యత్యాసాలు
ఎఱింగి = తెలుసుకొని
మాట జవదాటక = ఒకరిమాట మరొకరు మీరకుండా
చెయ్వులన్ = చేసే పనులయందు
వేఱులేక = భేదభావం లేకుండా
ఒండొరుల మనంబులోన్ = ఒకరి మనస్సులో ఒకరు; (ఒకరిని అనుసరించి ఒకరు నడుచుకుంటూ)
పాండు కుమారులు = పాండురాజు పుత్రులయిన పాండవులు
ఎంత నేర్పరులు = ఎంత నేర్పరితనం కలవారు
ఇలన్ = లోకంలో
అన్నదమ్ముల సరాగము = అన్నదమ్ముల పరస్పర ప్రేమ
వారలదే సుమీ = వారిదే సుమా
అనన్ = అని ప్రశంసింపబడే విధంగా
గుచుండిరి = ప్రవర్తించేవారు;

భావం :
స్నేహము, భక్తి, సహనము కలిగి, చిన్నా పెద్దా అనే తేడాలు చూసుకుంటూ, ఒకరి మాట ఒకరు పాటిస్తూ అందరూ ఒకే మనస్సుతో పనులు చేస్తూ, అన్యోన్య ప్రేమతో పాండు కుమారులు ప్రవర్తించేవారు. వారిని చూసి ప్రజలు అన్నదమ్ముల ఒద్దిక (పరస్పర ప్రేమ) అంటే, వారిదే అని పొగిడేవారు.

చమత్కార విశేషము :
ఒకరి మనస్సులో మరొకరు మెలగడంలో చమత్కారం ఉంది. ధర్మరాజు మనస్సులో భీముడు ఉండకపోతే, భీముడి మనస్సులో ధర్మరాజు ఉండడానికి వీలులేదు. అయినా పాండవులు ఐదుగురూ, అలా ఉండగలిగారు. కాబట్టే “పాండు కుమారులెంత నేర్పరులు” అని కవి ప్రశంస.

IV.

8వ పద్యం
ఉ. అన్నలపట్లఁ దమ్ముల యెడాటమునన్ సముఁడంచు నెన్నఁగా
వెన్నిక గన్నమేటి, యెదురెక్కడలేక వృపాల కోటిలో
వన్నెయు వాసియున్ గలిగి వర్తిలు పౌరుషశాలి, సాత్వికుల్
దన్నుఁమతింపఁగాఁ దవరు ధార్మికుఁడర్జునుఁ డొప్పు (వెంతయున్

ప్రతిపదార్థం :
అన్నలపట్ల = అన్నల యెడలనూ
తమ్ముల, ఎడాటమునన్ = తమ్ముల విషయముననూ;
సముడు = సమానమైన భావాలు కలవాడు
అంచున్ = అంటూ
ఎన్నగాన్ = ప్రజలు అనుకొనే విధంగా
ఎన్నిక + కన్న, మేటి = పేరు పొందిన ఘనుడు; (అన్నలయందు చూపిన గౌరవ స్నేహ భావాలనే తమ్ముళ్ళయందు కూడా చూపుతూ, ప్రవర్తిస్తాడని భావము.)
నృపాలకోటిలోన్ = రాజుల సమూహములో (కోటి మంది రాజుల్లోనయినా అని చమత్కారం).
ఎదురు = ఎదిరించి నిల్వగలవాడు
ఎక్కడలేక = ఎక్కడనూ లేక
వన్నెయున్ = ప్రసిద్ధినీ
వాసియున్ = గొప్పతనమునూ
కలిగి = కలిగియుండి
వర్తిలు = ప్రవర్తించే
పౌరుషశాలి = పరాక్రమవంతుడు
సాత్త్వికుల్ = సత్త్వ గుణం కలవారు (శాంత స్వభావులు)
తన్నున్ = తనను (అనగా అర్జునుడిని)
సుతింపగాన్ = ప్రశంసించే విధంగా
తనరు = ఉండే
ధార్మికుడు = ధర్మప్రవర్తన గలవాడునూ అయిన
అర్జునుడు = అర్జునుడు
ఎంతయున్ = మిక్కిలి
ఒప్పున్ = చాలా ఘనతతో ఉన్నాడు.

భావం :
అన్నలపట్ల, తమ్ములపట్ల సమబుద్ధితో మెలుగుతూ ఉంటాడని పేరు పొందిన ఘనుడు. రాజులందరిలోనూ ఎదురులేని వాడిగా ప్రసిద్ధినీ, గొప్పతనమునూ కలిగి ప్రవర్తించే పరాక్రమవంతుడు. సాత్వికులు కూడా ప్రశంసించే విధంగా అర్జునుడు ధర్మప్రవర్తన కలిగి యుండేవాడు.

9వ పద్యం : (కంఠస్థ పద్యం)
* చ. అతని నుతింప శక్యమె ? జయంతుని తమ్ముఁడు సోయగమ్మునన్
బతగ కులాధిపధ్వజుని ప్రాణసఖుండు కృపారసమ్మువన్
క్షితిధర కన్యకాధిపతికిన్ బ్రతిజోదు సమిజ్జయమ్ము నం,
దత్తని కతండె సాటి చతురబ్ధి పరీత మహీతలమ్మునన్.

ప్రతిపదార్థం :
అతనిన్ = ఆ అర్జునుని
నుతింపన్ = పొగడడానికి
శక్యమై = ఎవరికైనా శక్యమవుతుందా ? (శక్యము కాదని భావము) (ఎందుచేతనంటే ! అతడు).
సోయగమ్మునన్ = అందుమలో
జయంతుని తమ్ముడు = సౌందర్యానికి ప్రసిద్ధిపొందిన ఇంద్రపుత్రుడు జయంతుని వంటి వాడు.
కృపారసమ్మునన్ = దయారసములో
పతగ కులాధిపధ్వజుని;
పతగ = పక్షుల యొక్క
కుల = జాతికి
అధిప = ప్రభువయిన గరుత్మంతుని యొక్క
ధ్వజుని = జెండాగల (గరుడధ్వజుడైన విష్ణుమూర్తికి (కృష్ణునికి) పోలినవాడు)
ప్రాణసఖుండు = ప్రాణ స్నేహితుడు;
సమిజ్జయమ్మునన్;
సమిత్ = యుద్ధములందలి
జయమ్మునన్ = విజయాలలో
క్షితిధర కన్యకాధిపతికిన్;
క్షితిధర = పర్వతము యొక్క
కన్యకా = కూతురైన పార్వతి యొక్క
అధిపతికిన్ = భర్త అయిన ఈశ్వరుడికి
ప్రతిజోదు = పోటీ (ఎదిరి వీరుడు, అనగా పోలినవాడు)
చతురబ్ధి మహీతలమ్మునన్;
చతురబ్ధి (చతుః + అబ్ధి) = నాలుగు సముద్రములచేత
పరీత = చుట్టుకొనబడిన
మహీతలమ్మునన్ = భూమండలమందు
అతనికిన్ = అతనికి (ఆ అర్జునుడికి)
అతండె = అతడే
సాటి = సమానుడు; (ఇతరులు ఎవ్వరూ సాటికారు)

భావం :
అర్జునుడు అందంలో జయంతుని వంటివాడు. దయా స్వభావములో గరుడధ్వజుడైన విష్ణుమూర్తికి (కృష్ణునకు) ప్రాణమిత్రుడు. పర్వతరాజపుత్రిక పార్వతికి భర్తయైన శివుడికి యుద్ధ విజయాలలో పోటీపడే వీరుడు. నాలుగు సముద్రాలచే ఆవరింపబడిన ఈ భూమండలంలో అతనికి అతనే సాటి. (మరింకెవ్వరూ సాటికాదు). అటువంటి అర్జునుడిని, పొగడటం సాధ్యమా ? (సాధ్యం కాదు).

విశేషము :
1) జయంతుడు ఇంద్రుని కుమారుడు, జయంతుని తమ్ముడు అర్జునుడు, అర్జునుడు అంటే జయంతుని వంటి వాడని భావం. ఇక్కడ తమ్ముడు అనే పదాన్నే ఉపమావాచకంగా కవి ఉపయోగించడం దీనిలో చమత్కారం.

2) ‘ప్రాణసఖుడు’ – ప్రాణాన్ని పోలినవాడని అర్థము. ఇక్కడ సఖుడు అన్న పదము కూడా ఉపమావాచకము. దయారసానికి విష్ణువు ప్రసిద్ధుడు. లోకాలను పోషించేవాడయిన విష్ణువుకు (కృష్ణుడికి), అర్జునుడు ప్రాణసఖుడని ప్రతీతి. ఈ స్నేహము నరనారాయణుల కాలం నుండీ వస్తూంది. ఈ సంబంధాన్ని తెలిపే, “ప్రాణసఖుండ”న్న మాటనే, ఉపమావాచకంగా కవి వాడాడు.

3) ఈశ్వరుడికి ప్రతిజోదు – అంటే పోలినవాడు. ఇక్కడ ‘ప్రతిజోదు’ అనే పదము, ఉపమావాచకము; త్రిపుర సంహారం చేసిన ఈశ్వరుడు పరాక్రమానికీ, యుద్ధ విజయానికీ ప్రసిద్ధుడు. పురాణాలను బట్టి చూస్తే, పంది కోసం శివుడు కిరాత వేషంలో ఉండగా అర్జునుడు కిరాతుడిని ఎదిరించి, పాశుపతాస్త్రం సాధించాడు. ఆ సంబంధాన్ని తెలిపే ‘ప్రతిజోడు’ అన్నమాటను కవి ఇక్కడ ఉపమానంగా వాడడం ఇక్కడ చమత్కారం.

పద్యంలో గల ముఖ్య చమత్కారం : ఉపమానం చెప్పవలసి వచ్చినపుడు, “వాడి తమ్ముడు వీడని, వీడి నేస్తం వాడని, వాడి జోడు వీడని అంటాము. ఈ పద్యంలో జయంతుడిని, విష్ణువుని, ఈశ్వరుడిని పోలినవాడు అనడానికి, క్రమంగా తమ్ముడు, ప్రాణ సఖుడు, ప్రతిజోడు అని వారికి ఉన్న పురాణ సంబంధా లను సూచించే పదాలనే చమత్కారంగా కవి ఉపయో గించాడు.
మొదటి మూడు పాదాలలో ముగ్గురితో పోల్చి, నాలుగో పాదంలో ‘అతని కతండె సాటి’ అని చెప్పడం, కొంచెం అసందర్భంగా కనిపిస్తుంది. దానిని బట్టి “చతురబ్ధి పరీత మహీతలమ్మునన్” అన్నదంతా పేలవంగా కేవలం పాద పూరణంగా కనిపిస్తుంది.

కాని అది సరికాదు. పై చరణాలలో చెప్పిన జయంతుడు స్వర్గంలోనివాడు. విష్ణువు వైకుంఠంలోని వాడు. శివుడు కైలాసంలోని వాడు. ఆ ముగ్గురూ ఈ లోకంలోనివారు కాదు. ఈ లోకంలో సాటిచెప్పదగిన వాడు ఎవడు అని అడిగితే, “ఈ నాలుగు సముద్రాల చేత చుట్టబడిన సర్వప్రపంచంలోనూ సాటి చెప్పతగిన వాడులేడు. అతనికతడే సాటి. అని కవి బదులు చెప్పాడు. అర్జునుడికి సాటి అయినవారు స్వర్గాది లోకాల్లో ఉన్నారేమోకాని, భూలోకంలో అర్జునునికి సాటిలేరని చమత్కారం.

10వ పద్యం
తే. పాఱఁ జూచినఁ బరసేన పాఱఁజూచు
వింటి కొరిగిన రిపురాజి వింటికొరగు,
వేయు నేటికి ? నలపాండవేయు సాటి
వీరుఁడిలలేడు; ప్రతి రఘు వీరుఁడొకఁడు.

ప్రతిపదార్థం:
(అర్జునుడు) పాఱఁజూచినన్ (పాఱన్ + చూచినన్) = తేరిపార జూచినంత మాత్రము చేతనే;
పరసేన = శత్రు సైన్యము
పాఱఁజూచు (పాఱన్ + చూచున్) = పారిపోడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.
వింటికిన్ = విల్లు ఎత్తి పట్టుకోడానికి
ఒరిగినన్ = వంగినంత మాత్రం చేతనే
రిపురాజి = శత్రువుల సమూహము
వింటికి = ఆకాశానికి (ఇక్కడ స్వర్గానికి అన్నమాట)
ఒరగున్ = అభిముఖమై వెడుతుంది. (అనగా ఆ శత్రువులు చచ్చి వీర స్వర్గం పొందుతారన్న మాట)
వేయున్, ఏటికిన్ = వెయ్యి మాటలు ఎందుకు ?
అల పాండవేయుసాటి = ఆ అర్జునుడితో పోల్చదగినటువంటి
వీరుడు = పరాక్రమవంతుడు
ఇలన్ = లోకములో
లేడు = లేడు
ప్రతి = అతనికి సాటి అయినవాడు
రఘువీరుడు = రామచంద్రుడు
ఒకడే = ఒక్కడే (ఇంకొకడు లేడని భావము)

భావం :
అర్జునుడు తేరిపారజూస్తే చాలు, శత్రు సైన్యం పారిపోవడానికి సిద్ధమవుతుంది. అతడు విల్లుఎత్తి పట్టుకోడానికి వంగితే చాలు, శత్రు సమూహం వీరస్వర్గం దారిపడుతుంది. ఇంక వేయి మాటలు ఎందుకు ? ఆ అర్జునుడితో సాటి అని చెప్పదగ్గవాడు, పోల్చడానికి రఘురాముడేకాని, ఈ లోకంలో మరొకడు లేడు.

పాఠం ఉద్దేశం / నేపథ్యం

పాండవుల ‘నియమావళిననుసరించి, అర్జునుడు తీర్థయాత్రలు చేస్తాడు. ఈ క్రమంలో సక్రమ రాజ్యపాలనకు కావలసిన అంగబలాన్ని సాధిస్తాడు. రాజ్యవిస్తరణకు అవసరమైన పరాక్రమ ప్రదర్శన చేస్తాడు. ఉలూచి, చిత్రాంగద, సుభద్రలను పెండ్లి చేసుకుంటాడు. ఈ కథను ఆధారంగా చేసుకొని వర్ణనలతో పెంచి, ‘విజయవిలాసం’ అనే ప్రబంధాన్ని చేమకూర వేంకటకవి రచించాడు. కావ్యారంభంలో ఇంద్రప్రస్థపుర వర్ణనలో భాగంగా దానికి రాజైన ధర్మరాజు, అతని సోదరుల గుణగణాల గురించి తెలిపాడు.

కోరిన కోర్కెలు తీర్చడంలోనూ శత్రువులను జయించడంలోనూ పాండవులు పేరు గాంచారు. అన్నదమ్ముల అనుబంధం, ప్రేమ, స్నేహభావం, సహనశీలత వంటి మంచి లక్షణాలను ముఖ్యంగా ధర్మరాజు ఆజ్ఞాపరిపాలనావ్రతాన్ని, అర్జునుని పౌరుష, సత్త్వస్వభావాలనూ ప్రతిమానవుడు అలవరచుకోవలసిన మంచి లక్షణాలను ప్రబోధించడం ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు

ఈ పాఠం ‘ప్రబంధ’ ప్రక్రియకు చెందినది. ఇతిహాస, పురాణాలలోని ఓ చిన్న కథను వర్ణనలతో చెప్పడమే ప్రబంధం. ‘ప్రబంధం’ వర్ణన ప్రధానమైనది. దీనిలో పద్దెనిమిది రకాల వర్ణనలు ఉంటాయి.
ఈ పాఠ్యభాగం ‘ప్రతి పద్య చమత్కారచణుడు’ చేమకూర వేంకటకవి రచించిన ‘విజయవిలాసం’ ప్రబంధంలోని ప్రథమాశ్వాసం లోనిది.

కవి పరిచయం

పాఠము పేరు : చేమకూర వేంకటకవి

కవి : ‘ధర్మార్జునులు’

కవి తండ్రి : లక్ష్మణామాత్య

కాలము : 17వ శతాబ్దం

ఈయన ఎవరి ఆస్థానకవి : ఈ కవి, తంజావూరు రాజ్యాన్ని పాలించిన, ‘విజయభవన’ అనే కవిపండిత సభను నిర్వహించిన, “అభినవ భోజరాజు” అని బిరుదు పొందిన రఘునాథనాయకుని ఆస్థానకవి.

కవి రచనలు :

1. సారంగధర చరిత్ర,
2. విజయవిలాసం

విజయవిలాసం ప్రత్యేకత : తాను రచించిన ‘సారంగధర చరిత్ర’ కావ్యంలో మహారాజుకు అంకితం ఇవ్వదగిన లక్షణాలు లేవని తలచి, సర్వగుణ సంపన్నంగా ‘విజయవిలాసం’ కావ్యాన్ని ఈ కవి రచించాడు.

విజయవిలాసంలో చమత్కారం లేని ఒక్క పద్యం కూడా లేదని పేరు పొందాడు. ‘పిల్లవసు చరిత్ర’ అనే ప్రశంసను పొందిన ఈ కావ్యం, తెలుగులోని పంచమహా కావ్యాలతో సరితూగగలదని విజ్ఞులు తలుస్తున్నారు.

విజయవిలాస కావ్య రచన : ఈ కవి భారత కథలో అవసరమైన చక్కని మార్పులు చేసి, “ప్రతి పద్య చమత్కారం”తో స్వతంత్ర కావ్యంగా విజయవిలాసాన్ని రచించి రఘునాథరాయలకు ఈ విజయవిలాసాన్ని అంకితం చేశాడు.

ప్రవేశిక

ప్రాచీన కాలం నుంచీ రాముడు, హరిశ్చంద్రుడు, శిబిచక్రవర్తి, నలుడు వంటి ధర్మపాలనా తత్పరులు విలసిల్లిన పుణ్యభూమి మనదేశం. వారు పాటించిన ప్రజారంజక విధానాలే, అనంతర కాలానికి ఆదర్శాలయినాయి. మహాభారత కాలంలోను భీష్ముడు, విదురుడు, ధర్మరాజుకు స్ఫూర్తిని ఇచ్చారు. “యథా రాజా తథా ప్రజాః” రాజు ఎట్లా ఉంటే, ప్రజలు అట్లా ఉంటారు. కాబట్టి, ధర్మరాజు మహాపురుషుల మార్గంలో నడుస్తూ, తన సోదరులపట్ల, ప్రజలపట్ల ప్రదర్శించిన ధర్మనిరతి ఎటువంటిదో తెలుసుకొనేందుకు ఈ పాఠం చదువండి.

విద్యార్థులకు సూచనలు

• పాఠం ప్రారంభంలోని ప్రవేశిక చదువండి. పాఠంలోని విషయాన్ని ఊహించండి.
• పాఠం చదువండి. అర్థంకాని పదాల కింద గీత గీయండి.
• వాటి అర్థాలను పుస్తకం చివర ఉన్న ‘పదవిజ్ఞానం’ పట్టికలో చూసి లేదా నిఘంటువులో చూసి తెలుసుకొండి.

These TS 10th Class Physical Science Chapter Wise Important Questions Chapter 11 Principles of Metallurgy will help the students to improve their time and approach.

TS 10th Class Physical Science Important Questions Chapter 11 Principles of Metallurgy

1 Mark Questions

Question 1.
What are minerals?
Answer:
The elements or compounds of the metals which occur in nature in the earths crust are called minerals.

Question 2.
What are ores?
Answer:
The minerals from which the metals are extracted without economical loss are called ores.

Question 3.
Name few highly reactive metals, which are never found in nature in free state.
Answer:
K, Na, Ca, Mg, Al.

Question 4.
Name few moderately reactive metals.
Answer:
Zn, Fe, Pb, Cu.

Question 5.
Name few metals which occur in native state in nature. Why do they occur so?
Answer:
Gold, Platinum and Silver are the metals which occur in native state in nature because of their low chemical reactivity.

Question 6.
What is dressing of an ore?
Answer:
The process of removal of impurities from an ore Is called dressing of the ore or concentration of the ore.

Question 7.
What is activity series?
Answer:
Arranging the metals in the decreasing order of their reactivity is known as activity series
K>Na>Ca>Mg>Al>Zn>Fe>Pb>H>Cu>Hg>Ag>Au
Highly reactive Moderately reactive Less reactive

Question 8.
How do you extract highly reactive metals?
Answer:
Highly reactive metals can be extracted by electrolysis of their fused compounds.

Question 9.
How do you extract moderately reactive metals?
Answer:
These metals are generally present as sulphides or carbonates. They are converted to oxides before reducing them to metals.

Question 10.
What Is roasting? Give an example.
Answer:
The process in which the ore s heated in the presence of oxygen or air below its melting point Is called roasting.
Eg: 2ZnS + 3O₂ → 2ZnO + 2SO₂

Question 11.
What is calcInation ? Give an example.
Answer:
The process in which the ore is heated in the absence of oxygen or air is called calcination.
Eg: MgCO₃ → MgO + CO₂

Question 12.
Mention some properties of metals.
Answer:
Malleability, Ductility, Sonarity, Lusture, Electrical conductivity, etc., are some properties of metals.

Question 13.
Define Metallurgy.
Answer:
Metallurgy is the process of extraction of metals from their ores.

Question 14.
What is the major source of metals?
Answer:
Earth’s crust is the major source of metals.

Question 15.
Why do we call the oxygen-sulphur group chalcogen family?
Answer:
We know that most of the ores of many metals are oxides and sulphides. This is why the oxygen-sulphur (16-group) group is called chalcogen furry. (Chalco-oregenus produce).

Question 16.
Arrange the following metals In descending order of their reactivity. K, Zn, Ag, Fe, Ca, Au, Na, Pb.
Answer:
Highly reactive metals: K, Na, Ca
Moderately reactive metals: Zn, Fe, Pb
Low reactive metals: Ag, Au
The descending order of their reactivity: K, Na, Ca, Zn, Fe, Pb, Ag, Au,

Question 17.
What is concentration or dressing?
Answer:
Concentration or dressing means, simply getting rid of as much of the unwanted rocky material as possible before the ore is converted Into the metal.

Question 18.
How to choose a physical method in enriching of the ore?
Answer:
The physical methods adopted in dressing or enriching of the ore depends upon difference between physical properties of ore and gangue.

Question 19.
Give an example for reduction of metal oxide with carbon.
Answer:
The oxides are reduced by coke In a dosed female which gives the metal and carbon monoxide.

Question 20.
Give an example for reduction of oxide ore with CO. (ASI)
Answer:

Question 21.
What is refining?
Answer:
The process of obtaining the pure metal from the impure metal is called refining of the metal.

Question 22.
Mention some important methods of refining.
Answer:
The important methods of refining are.
a) Distillation
b) Poling
c) Liquation
d) Electrolysis.

Question 23.
What is flux?
Answer:
Flux Is a substance added to the ore to remove the gangue from it by reacting with ore. It the impurity is acidic substance, basic substance is used as flux and vice-versa.

Question 24.
What is the role of furnace in metallurgy?
Answer:
The furnace is the one which is used to carry out pyrochemical processes In metallurgy.

Question 25.
Why do we add impurities to electrolytes during electrolytic extraction of metals?
Answer:
A large quantity of electricity is required to keep the ore in molten state, during electrolysis. Hence suitable impurities are added to the ore (electrolyte) to decrease its melting point.

Question 26.
How do various metals In the activity series react with chlorine on heating?
Answer:

• All the metals react with chlorine on heating to form their respective chlorides
• But the reactivity decreases from top to bottom.

Question 27.
Is Silver is mineral or Ore? Justify your answer.
Answer:
Silver neither mineral nor ore. It Is a metal.

Question 28.
What is Gangue?
Answer:
The impurities obtained during dressing of ore is called gangue.

Question 29.
Where are used the thermite process in daily life?
Answer:

• Joining railings of railway tracks.
• Joining cracked machine parts.

Question 30.
Give any two examples of ores with their formulas.
Answer:
Bauxite AlO₂. 2H₂O
Magnesite MgCO₃

Question 31.
What are the preventive methods do you take for rusting iron materials?
Answer:
Iron materials can be prevented from rusting by

• Painting material
• Preventing the surface of the iron material to come in contact with atmosphere
• Coating the materials with non-rusting materials by electroplating method.
• Applying oil to prevent rusting.

Question 32.
How do you know the reactivity of metals with chlorine, decreases from top to bottom?
Answer:
We know that the reactivity of metals with chlorine decreases from top to bottom from the heat evolved when the metal reacts with one mole of chlorine gas to form chloride.

Question 33.
Aluminium occurs in combined state in nature whereas gold Is found In free state. Why?
Answer:
Gold has low reactivity and so occurs In free state. Aluminium is electropositive metal and has high reactivity and occurs as oxide or chloride.

Question 34.
Why is carbon not used for reducing aluminium from aluminium oxide?
Answer:
The oxide of aluminium is very stable and can be reduced by electrolytic process.

Question 35.
An ore gives CO₂ on treatment with dilute acid. Identify th. ore and name the process that should be used to concentrate this ore.
Answer:
The ore gives CO₂ on treatment with dilute acid, therefore It is a carbonate ore. The ore after concentration is converted Into free metal by

1. CalcInation
2. Smelting or Reduction or
3. Electrolybc process

Question 36.
Name two metals other than aluminium which are obtained by electrolytic reduction.
Answer:
Sodium and Magnesium.

2 Marks Questions

Question 1.
Silicon Is a metalloid. How do you support this?
Answer:
Silicon exhibits following properties, so I conclude that it is a metalloid.

1. It has metallic lustre by nature.
2. It exists in several metallic and non-metallic compounds.
3. It is brittle in nature.
4. All metalloids are usually occurs in combined states both metals and non-metals.

Question 2.
Mention the most important metals and non-metals from the following products.
a) Annapurna salt
b) Liquid used in thermometer
c) Lead of the pencil
d) Chlorophyll
e) Filament in electric bulb
f) Enamel layer on teeth
Answer:
a) Annapurna salt: Iodine, chlorine: Non-metals
b) Liquid used in thermometer: Mercury: Metal
c) Lead of the pencil: Graphite: Non-metal
d) Chlorophyll : Magnesium: Metal
e) Filament in electric bulb: Tungsten: Metal
f) Enamel layer on teeth: Calcium phosphate: Non-metal

Question 3.
Identify the metal present In the following Ores.
i) Epsom Salt
ii) Horn Silver
iii) Cinnabar
iv) Galena
Answer:
i) Magnesium
ii) Silver
iii) Mercury
iv) Lead

Question 4.
What Is meant by extraction of metals?
Answer:
The separation of metals from ores Is called extraction of metals.

Question 5.
Write the chemical equations of thermite reactions.
Answer:
2Al + Fe₂O₃ → Al₂O₃ + 2Fe + Heat
2Al + Cr₂O₃ → Al₂O₃ + 2Cr + heat

Question 6.
Give an example of auto reduction of sulphide ores.
Answer:
In the extraction of Cu, from its sulphide ore, the ore is subjected to partial roasting in air to give its oxide.
2Cu₂S + 3O₂→ 2Cu₂O+ 2SO₂
When the supply of air Is stopped and the temperature Is raised, the rest of the sulphide reacts with oxide and forms the metal and SO₂
2Cu₂O + Cu₂S → 6Cu + SO₂

Question 7.
Explain the process of hand-picking.
Answer:
If the ore particles and the impurities are different in one of the properties like colour, size, etc., the ore particles are hand-picked, using that property. Thus, the metal particles are separated from their impurities.

Question 8.
What is the role of washing In enriching the ore?
Answer:

1. Washing is one of the physical methods la enriching the ore.
2. Ore particles are crushed and kept on a sloppy surface. They are washed with controlled flow of water.
3. Less sensitive impurities are carried away by water flow leaving the more dense ore particles behind.

Question 9.
Write the reactions inside a blast furnace.
Answer:
The reactions inside a blast furnace are :
2C (Fuel) +O₂ → 2CO
Fe₂O₃ (Haemette)+ 3C0 → 2Fe + 3CO₂

Question 10.
Do all furnaces have same structure? Explain.
Answer:
Different furnaces have different structures.

1. In a blast furnace, both firebox and hearth are combined in bg chamber, which accommodates both ore and fuel. It has a cup and cone arrangement at its top to send the ore Into the furnace.
2. Reverberatory furnace has both firebox and hearth separated, but the flames obtained due to the burning of the fuel touch the ore in the hearth and heat it.
3. In furnaces like retort furnaces, there is no direct contact between the hearth and firebox and even the flames do not touch the ore.

Question 11.
How do various metals in activity series react with steam?
Answer:

1. The metals from potassium to iron displace H₂ (Hydrogen gas) from steam with decreasing reactivity. That means the reaction of potassium with steam is violent but the reaction of iron Is very slow.
2. The metals from lead to gold are unable to displace hydrogen from steam.

Question 12.
How do various metals in the activity series react with dilute strong acids?
Answer:
1) The metals from potassium to lead displace hydrogen from dilute strong acids with decreasing reactivity.
a) The reaction of potassium is explosive
b) The reaction of magnesium is vigorous
c) The reaction of Iron is steady
d) The reaction of lead is slow
2) The metals from copper to gold do not displace H, from strong dilute acids.

Question 13.
How do you reduce purified ore to the metal of the top of activity series? Explain.
Answer:
The reduction of ore to particular metal mainly depends on position of metal in the activity senes.
Extraction of metals at the top of activity series

1. Simple chemical reduction methods like heating with C, CO etc., to reduce the ores of the metals are not possible with metals like K, Na, Ca, Mg and Al.
2. The temperature required for the reduction is too high and more expensive.
3. The only method used to extract these metals is by electrolysis of their fused compounds.

Question 14.
What are the preventive techniques used in corrosion of metals?
(OR)
Write two precautions to prevent corrosion of metals in your daily life.
Answer:
Prevention of corrosion of metals

1. Covering the surface of metal with paint or by some chemicals like bisphenol which prevent the surface of the metallic object to come In contact with atmosphere.
2. Covering the surface of metal by other metals like tin or zinc that are Inert or react themselves with atmosphere to save the metal.
3. An electrochemical method in which a sacrificial electrode of another metal like magnesium and zinc etc., corrodes itself to save the metal.

Question 15.
Give some examples for corrosion.
Answer:
Examples for corrosion:

1. The rusting of iron (Iron oxide)
2. Tarnishing of silver (Silver sulphide)
3. Development of green coating on copper (Copper carbonate) and bronze.

Question 16.
What is 22-carat gold? Why It Is preferred for making jewellery?
Answer:

1. Pure gold, known as 24-carat gold is very soft.
2. So it is not suitable for making jewellery.
3. It is alloyed with either silver or copper to make it hard.
4. So they use 22-carat gold m which pure gold is alloyed with 2 parts of either sliver or copper for making gold jewellery.

Question 17.
Write about the electrolysis of NaCl.
Answer:
1) Fused NaCI is electrolysed with steel cathode and graphite anode.
2) The metal sodium (Na) will be deposited at cathode and chlorine gas liberates at the anode.
At Cathode : 2 Na⁺ + 2e^– → 2Na
At Anode: 2Cl^– → Cl₂ + 2e^–

Question 18.
What is a furnace? Explain various parts of furnace.
Answer:
Furnace: Furnace Is the one which is used to carry out pyrochemical processes in metallurgy.

Furnace has mainly three parts :

• Hearth: The hearth is the place inside the ore is kept for hearting.
• Chimney: ChImney is the outlet through which flue (waste) gass o out of the furnace.
• Firebox: Firebox is the part of the furnace where the fuel is kept for burning.

Question 19.
Why alloying s preferred for metals? Explain with examples.
Answer:

1. Alloying is a method of improving the properties of a metal. We can get desired properties by this method.
2. For example, iron is the most widely used metal. But it Is never used In its pure state.
3. This is because pure Iron Is very soft and stretches easily when hot.
4. But, if it is mixed with a small amount of carbon, It becomes hard and strong.
5. When iron is mixed with nickel and chromium we get stainless steel which is not corrosive.

4 Marks Questions

Question 1.
The results of reactions of metals A, B, C, D, and E with different solutions are given In the table below. Observe the table and write answers.

a) Which Is the highly reactive metal? Why?
b) Which is the least reactive metal? Why?
c) Which metals form brown layer?
d) Arrange the metals A, B, C, D, E In the order of their reactivity?
Answer:
a) Metal ‘E’ is more reactive among all the metals given because it displaces all the elements from the compounds given In the table.
b) Metal ‘C is the least reactive metal because it does not displace any other metal from the compounds given in the table.
c) Metals B and E will form brown layer.
d) The ascending order is as follows C < A < D < B < E.

Question 2.
Explain purification or refining of crude metal.
(OR)
Write the short notes on each of the following.
a) Distillation
b) Poling
C) Liquation
d) Electrolysis
(OR)
State the methods used to the purification of crude metals. Explain In which context these methods are used.
Answer:
1) The process of obtaining the pure metal from the impure metal is called refining of the metal.
2) Some of the processes of refining are

• Distillation
• Poling
• Liquation
• Electrolytic refining.

3) The process that has to be adopted for purification of a given metal depends on the nature of the metal and its Impurities.
i) Distillation: This method is very useful for purification of low boiling ‘metals like zinc (Zn) and mercury (Hg) containing high-boiling metals as impurities: The extracted metal in the molten state ¡s distilled to obtain the pure metal as distillate.

ii) Poling: The molten metal Is stirred with logs of green wood: The impurities are removed either as gases or they get oxidized and form sum (slag) over the surface of the molten metal. Blister copper is purified by this method.

iii) Liquatlon: In this method, a low-melting metal like Tin can be made to flow on a slope surface to separate it from high-melting impurities.

iv) Electrolytic refining:
1. In this method, the impure metal is made to act as anode.
2. A strip of the same metal in pure form is used as cathode.
3. They are put in a suitable electrolytic bath containing soluble salt of the same metal.
4. The required metal gets deposited on the cathode in the pure form.
5. The metal constituting impurity, goes as the anode mud. The reactions are:
At anode: M → Mn⁺+ n.e
At cathode: Mⁿ⁺+ n. e^– → M
(M = pure metal, n 1, 2, 3,)

Question 3.
Write the physical methods used for the concentration of the ore. Explain the method used for concentration of the sulphide ore.
Answer:
Methods used for the concentration of ore:

1. Hand-picking
2. Washing
3. Froth flotation
4. Magnetic separation
   Forth flotation process is used for concentration of sulphide ore.

Froth Flotation process

Froth Floatation process for the concentration of sulphide ores

1. This method ¡s mainly useful for sulphide ores which have no wetting property where as impurities get wetted.
2. The ore with impurities is finely powdered and kept In water taken in a floatation cell.
3. Air under pressure Is blown to produce froth In water.
4. Froth so produced takes the ore particles to the surface whereas, impurities settle at the bottom.
5. Froth is separated and washed to get ore parties.

Question 4.
What Is corrosion? Explain the chemistry of corrosion. (or) Explain the process involved In corrosion.
Answer:
Corrosion: Corrosion is the deterioration of a metal as a result of chemical reaction between it and the surrounding environment.

Chemistry of corrosion:
1. The chemistry of corrosion in quite complex but it may be considered essentially as an electrochemical phenomenon.
2. During corrosion at a particular spot on the surface of an object made of iron, oxidation takes place and that spot behaves as anode.
Anode : 2Fe → 2 Fe²⁺ + 4e^–
3. Electrons released at this anodic spot move through the metal and go to another spot on the metal and reduce oxygen at that spot in presence of H⁺.
4. This spot behaves as cathode with the reaction.
Cathode : O₂ + 4H⁺ + 4e^– → 2H₂O
5. The overall reaction is: 2Fe + O₂ + 4H⁺ → 2Fe²⁺ + 2H₂O
6. The ferrous ions (Fe²⁺)are further oxidised by atmospheric oxygen to ferric Ions (Fe³⁺) which come out as rust In the form of hydrated ferric oxide (Fe₂O₃. XH₂O) and with further production of hydrogen ions.

Question 5.
How do you extract metals In the middle of activity series?
Answer:
Extraction of metals In the middle of the activity series:
The ores of these metals are generally present as sulphides or carbonates. Therefore prior to reduction of ores of these metals, they must be converted into metal oxides.

The metal oxides are then reduced to the corresponding metals by using the following methods:
1. ReductIon of metal oxides with carbon: The oxides are reduced by coke in closed furnace which gives the metal and carbon monoxide (CO).

2. ReductIon of oxide ores with CO:

3. Auto (self) reduction of sulphide ores: In the extraction of copper (Cu) from its sulphide ore, the ore is subjected to partial roasting In air to give its oxide.
2Cu₂S + 3O₂ → 2Cu₂O + 2SO₂

When the supply of air Is stopped and Increase temperature results in the reaction of rest of sulphide ore with oxide to form metal and SO₃.
2Cu₂O + Cu₂S → 6Cu + SO₂

4. Reduction of ores (compounds) by more reactive metals: When highly reactive metals such as sodium, calcium, aluminium etc., are used as reducing agents, they displace metals of low reactivity from the compound.

Question 6.
How do you extract metals at the bottom of the activity series?
Answer:
1. Metals at bottom of the activity series are often found in free state.
2. The oxides of these metals can be reduced to metals by heat alone and sometimes by displacement from their aqueous solutions.
3. When cinnabar (HgS) is heated In air, It s converted into HgO, then reduced to mercury on further heating.

4. Displacement from aqueous solution. When Ag₂S is dissolved in KCN solution it forms di cardio argentite (1) ions. From these ions by treating with Zn dust powder Ag is precipitated.
Eg : Ag₂S + 4CN^– → 2[Ag(CN)₂)]^– + S^2-
2 [Ag(CN)₂]^–_(aq) + Zn_(s) → [Zn(CN)₄]^2-_(aq) + 2Ag_(s)

Question 7.
Draw the diagram of blast furnace and label it parts.
Answer:

Question 8.
What are various types of furnaces? Explain.
Answer:
Various types of furnaces:

1. Blast furnace: Blast furnace has both firebox and hearth are combined in big chamber which accommodates both ore and fuel.
2. Reverberatory furnace: It has both firebox and hearth separated. but the vapours(flame) obtained due to burning of the fuel touches the ore in the hearth and heat it.
3. Retort furnace: In this furnace, there is no direct contact between the hearth or fire box and even the flames do not touch the ore.

Do You Know?

Alloying is a method of improving the properties of a metal. We can get desired properties by this method. For example, iron is the most widely used metal. But it ¡s never used in its pure state. This is because pure iron is very soft and stretches easily when hot. But, if it is mixed with a small amount of carbon, it becomes hard and strong. This alloy is called steel.

When iron is mixed with nickel and chromium we get stainless steel which will not rust.
Pure gold, known as 24-carat gold, is very soft. It is, therefore, not suitable for making jewellery. It is alloyed with either silver or copper to make it hard. Generally in India, 22-carat gold is used for making ornaments. It means that 22 parts of pure gold is alloyed with 2 parts of either silver or copper. (Page 248)

These TS 10th Class Physics Chapter Wise Important Questions Chapter 10 Electromagnetism will help the students to improve their time and approach.

TS 10th Class Physical Science Important Questions Chapter 10 Electromagnetism

1 Mark Questions

Question 1.
What is electromagnetic induction?
Answer:
Mechanical energy can be converted Into electrical energy by moving a magnet inside a coil.

Question 2.
Mention two uses of solenoid.
Answer:
It is used in electric bells, fans and motors.

Question 3.
Mention applications of electromagnetic Induction.
Answer:
It is used in devices which convert mechanical energy Into electrical energy.

Question 4.
What is Maxwells right-hand screw rule?
Answer:
The direction of current is the direction in which the tip of the screw advances and direction of ration of the screw gives the direction of magnetic lines of force.

Question 5.
Where are the electromagnets used?
Answer:
In electric generators and televisions.

Question 6.
What is electromagnet?
Answer:
When current carrying conductor is wind over a magnetic material like soft Iron it gets magnetized.

Question 7.
What are different types of power stations?
Answer:
Electrical energy is produced in different power stations from mechanical energy of water, heat energy, and nuclear energy.

Question 8.
What is the frequency of the AC. supplied in your house?
Answer:
It is approximately 50 Hz.

Question 9.
What type of current Is generated in electric power station?
Answer:
Alternating current.

Question 10.
Which instruments detect small currents?
Answer:
Galvanometer.

Question 11.
What is a transformer?
Answer:
It Is a device which increases or decreases the voltage.

Question 12.
What is the relation between tesla and ampere meter?
Answer:
1 Tesla = 1 NA^-1 m^-1.

Question 13.
If a copper rod carries a direct current, then where will the magnetic field in the conductor?
Answer:
It will be both inside and outside the rod.

Question 14.
Who proposed that a magnetic field is present in a current-carrying wire?
Answer:
Hans Christian Oersted proved that electricity and magnetism were related phenomena and also proved that a current-carrying wire possesses magnetic field.

Question 15.
When a magnetic compass is kept near a current-carrying wire, what happens? Why?
Answer:
When a magnetic compass is kept under a current-carrying wire the needle of compass deflects. This deflection is due to the magnetic field, possessed by current-carrying wire.

Question 16.
How is a magnetic field characterized?
Answer:
The magnetic field exists in the region surrounding a bar magnet and is characterized by Its strength and direction.

Question 17.
What is the direction of magnetic field lines?
Answer:
Magnetic field lines start from North pole of bar magnet and end at South pole. These are Imaginary lines.

Question 18.
What is the use of magnetic field lines?
Answer:
Magnetic field lines help us

1. To understand the nature of this field.
2. The tangent drawn to the field line at a point gives the direction of the field.

Question 19.
Why the magnetic field drawn is non-unIform?
Answer:
The magnetic field drawn with the help of magnetic field lines is non-uniform because the strength and direction both change from point to point.

Question 20.
When will be the magnetic field uniform?
Answer:
The magnetic field will be uniform if both strength and direction are constant throughout the field.

Question 21.
Define magnetic flux. Mention its S.I. units.
Answer:
The number of magnetic lines passing through the plane of area ‘A’ perpendicular to the field is called magnetic flux, denoted by 4 the S.J. unit of magnetic flux is weber.

Question 22.
What Is magnetic flux density?
Answer:
The magnetic flux through unit area, which Is perpendicular to the magnetic field is known as magnetic flux density (B) or magnetic field induction.
B = \(\frac{\Phi}{A} \) The unit of (B) is “Weber /m² or “Tesla.

Question 23.
Write the formula for magnetic flux passing through an area A., with an angle q.
Answer:
The flux through the plane of area A, with an angle θ, is given by Φ = BA cos θ.

Question 24.
What Is the flux through the plane taken parallel to the field?
Answer:
The flux passes parallel to the field. Then θ = 0°
∴ Φ =BA cosθ = BA cos 0⁰⇒ Φ = BA

Question 25.
What do you conclude about magnetic field lines after conducting experiment with solenoids?
Answer:
Magnetic field lines are closed loops.

Question 26.
Calculate the force experienced by a charge moving in a magnetic field and perpendicular to the field?

Answer:
Let the charge q move with a velocity ‘y’ perpendicular to the magnetic field ‘B’. The value of magnetic force on the moving charge can be found experimentally as
F = qvB.

Question 27.
What is the magnetic force on moving charge when there is an angle q between the directions of field ‘B’ and velocity ‘V’?
Answer:
When there is an angle between direction of field and velocity, the magnetic force experienced by charge is given by
F = qvB sin θ

Question 28.
What is the magnetic force on the charge moving parallel to a magnetic field?
Answer:
When charge moves parallel to the magnetic field the value of O becomes 0.
F = qvB sin θ = qvB sin 0° = O
Thus the charge experiences no force.

Question 29.
What is the direction of magnetic force acting on a moving charge?
Answer:
Keep your right-hand fingers along the direction of velocity F of moving charge and next curl your fingers towards the direction of magnetic field, then the thumb gives the H direction of magnetic force.

Question 30.
What is the direction of force acting on a negative charge moving in a field?
Answer:
First find the direction of force acting on a positive charge moving In a field, using right-hand rule, and then reverse its direction. This new direction is the direction of force acting on the negative charge.

Question 31.
Write the Faraday’s law of electromagnetic induction.
Answer:
Whenever there is a continuous change of magnetic flux linked with a closed coil, a current is generated in the coil.

Question 32.
Write Lenzs law.
Answer:
Lenz’s law states that “the Induced current will appear in such a direction that it opposes the changes in the flux In the coil”.

Question 33.
How did a metal detector work?
Answer:
During security check, people are made to walk through a large upright coil of wire which produces a weak A.C. magnetic field. If we are carrying any significant quantities of Iron, the magnetic flux linked with the large coil changes and the Induced current generated in coil triggers an alarm.

Question 34.
What Is the principle of generator? (AS 1)
Answer:
Generator works on the principle of electromagnetic induction. It converts mechanical energy into electrical energy.

Question 35.
What Is the difference between AC generator and DC generator?
Answer:

1. In an AC generator, the ends of coil are connected to two slip rings.
2. In a DC generator, the ends of coil are connected to two half-slip rings.

Question 36.
What are the characteristics of AC current?
Answer:

1. AC current changes the direction of charge flow periodically.
2. AC possesses certain frequency.

Question 37.
How would you demonstrate the presence of an induced emf in the absence of a Galvanometer?
Answer:
Replace the galvanometer by a small bulb, such as the one we find in a small torch light. The relative motion between the coil and magnet will cause the bulb to glow and thus demonstrate the presence of an induced current.

Question 38.
On what factors the magnetic induction at the center of the coil depends?
Answer:
It depends on current, number of turns, and radius of the coil.

Question 39.
Name the Instrument on which Ampere’s law Is used.
Answer:
Tangent gaivanometer.

Question 40.
Which is more dangerous AC or DC?
Answer:
AC is more dangerous.

Question 41.
In DC motor what type of magnetic field is produced by concave cylindrical magnets?
Answer:
Radial

Question 42.
What Is the use of galvanoscope?
Answer:
It detects the flow of current. It acts as current detector.

Question 43.
State two serious hazards of electricity.
Answer:

1. If a person touches the live wire he gets severe shock which may prove fatal.
2. Short-circuIting can cause a spark which may lead to fire In a building.

Question 44.
Why earthing of electrical appliances is recommended?
Answer:
To protect the user from any accidental electrical shock caused due to leakage of current.

Question 45.
Why Is a spark produced at the place of short circuit? Why Is the spark is of white colour?
Answer:
The resistance of circuit decreases and a sudden flow of large current heats up the live wire and vaporizes the metal. This causes spark. The metal of wire becomes white hot and naturally emits white light.

Question 46.
Is the magnetic field formed ¡n a solenoid uniform or non-uniform?
Answer:
It is non-uniform.

Question 47.
Is an electromagnetic field a vector or a scalar?
Answer:
It is a vector quantity.

Question 48.
In an electric bell which is attracted towards electromagnet?
Answer:
Armature.

Question 49.
If the strength of the electric current increases, does the magnetic field Increase or decrease?
Answer:
The magnetic field also increases.

Question 50.
If the current ¡n the coil Is in an anti-clockwise direction then what would be the face of the coil?
Answer:
It behaves as north pole.

Question 51.
If the current In the coil is in clockwise direction then what would be the face of the coil?
Answer:
It behaves as south pole.

Question 52.
What Is the shape of magnetic lines due to straight current-carrying conductor?
Answer:
They are concentric circles.

Question 53.
State two ways by which speed or rotation of rotation of electric motor can be Increased.
Answer:

1. By Increasing strength of the current,
2. By increasing number of turns in the coil.

Question 54.
What happens If an Iron piece is dropped between two poles of strong magnet?
Answer:
Eddy current Is produced in it. These eddy currents oppose the motion of the piece of Iron. So It falls as it is moving through a viscous iiquid.

Question 55.
In what form the energy ¡n a current-carrying coil is stored?
Answer:
It is stored In the form of magnetic field.

Question 56.
What is Solenoid?
Answer:
A solenoid is a long wire wound In a close-packed helix.

Question 57.
What Is the pattern of field lines Inside a solenoid around when current-carrying solenoid?
Answer:
Parallel to each other.

Question 58.
List any two properties of magnetic field lines.
Answer:

1. Inside the magnet they start from south pole and end at north pole whereas outside the magnet they start at north pole and end at south pole.
2. Two magnetic lines of force never intersect each other.

Question 59.
Why does the picture appear distorted when the bar magnet is brought close to the screen of a television?
Answer:
Picture on a television screen is due to motion of the electrons reaching the screen. These electrons are affected by magnetic field of bar magnet.

Question 60.
What is meant by electromagnetic induction?
Answer:
Whenever there Is continuous change of magnetic flux linked with a closed coil, current is generated in the coil Is called electromagnetic induction.

Question 61.
What is the use of slip ring In AC motor?
Answer:
Uses of slip rings: Slip rings are used to change the direction of current in the coil continuously.

Question 62.
Correct the diagram according to Lenz law and draw It again.
Answer:

2 Marks Questions

Question 1.
How can we find the direction of magnetic field due to straight wire carrying Current?
Answer:
The direction of magnetic field due to straight wire carrying current can be determined by right-hand thumb rule.

If you grab the current-carrying wire with your right hand, In such a way that thumb is In the direction of current, then the curled fingers show the direction of magnetic field.

Question 2.
How can we find the direction of magnetic field due to coil or solenoid, carrying current?
Answer:
The direction of the field due to coil or solenoid carrying B current can be determined by using right-hand rule. When you curl your right-hand fingers in the N direction of current, thumb gives the direction of magnetic field.”

Question 3.
Explain the working of induction stove.
Answer:

1. An induction stove works on the principle of electromagnetic Induction.
2. A metal coil is kept Just beneath the cooking surface. ¡t carries alternating current (AC). So that AC produces an alternating magnetic field.
3. When you keep a metal pan with water on it, the varying magnetic field beneath it crosses the bottom surface of the pan and an EMF is Induced in it.
4. Since pan has a finite resistance, the flow of Induced current In It produces heat in it and this heat Is conducted to the water.
5. That’s why we call this stove as Induction stove.

Question 4.
How does the tape of a tape recorder reproduce voice?
Answer:

1. The tape recorder which we use to listen songs or record voices works on the principle of electromagnetic induction.
2. It consists of piece of plastic tape coated with iron oxide and is magnetised more in some parts than in others.
3. When the tape is moved past as a small coil of wire (head of the tape recorder), the magnetic field produced by the tape changes, which leads to generation of current in the small coil of wire.
4. This small current will be converted into sound by speaker of varying strengths.
5. Thus the voice will be reproduced from the tape of a tape recorder.

Question 5.
What is the direction of magnetic force when velocity of charge is perpendicular to the magnetic field?
(Or)
State Right-hand rule with a labelled diagram.
Answer:
If the forefinger points towards the direction of velocity of charge or current, middle finger points to the direction of the field (B), then thumb gives direction of force when three fingers are stretched in sud a way that they are perpendicular to each other.

This rule is applicable to positive charges.

Question 6.
Current is flowing in a wire as shown In figure. Consider a square frame near to It. If suddenly current is stopped in wire then what is the direction of induced current In square frame?
Answer:
According to right-hand thumb rule, the magnetic field is into the plane of the book. Suddenly current is stopped means magnetic field is decreasing. According to Lenz’s law to oppose it in the square frame the induced current generates in clockwise direction ( S-Pole) and magnetic field is Into the paper.

Question 7.
Which energy we get from an electric motor? Write two daily life applications of the electric motor?
Answer:
Mechanical energy.
Applications of electric motor:

1. Grinders
2. Fans
3. Pump motors
4. Refrigerators

Question 8.
Take a long cylindrical copper tube. Hold It so that It Is perpendicular to the horizontal. A stone and a bar magnet are left freely, so that bar magnet passes through the tube and stone outside the tube. Which one reaches the earth first? Guess why It Is so? Give proper reasons.
Answer:

1. Stone will reach the ground quickly.
2. Because when magnet moves through the copper cylinder, assume the copper cylinder Is a combination of copper ring
3. When the magnet moves through the rIngs, current is in the rings. ‘
4. It opposes the movement of the magnet according to Lenz’s law.

Question 9.
Why do not two Magnetic lines of force Intersect each other?
Answer:
The tangent at any point on a magnetic field line gives the direction of Magnetic field at that point. 1f two magnetic field lines across each other than at that point of intersection, there will be two tangents. Hence there will be two directions of the magnetic field at the point of intersection. This Is not possible. Hence no two magnetic field lines can intersect each other Let r be the radius of the circular path. We know that centripetal force = mv²/r

4 Marks Questions

Question 1.
A coil is hung as shown in the figure. A bar magnet with north pole facing the coil Is moved perpendicularly.
a) How does the magnetic flux passing through the coil change?
b) State the direction of the flow of the current induced in the coil, keeping the direction of bar magnet In views.
c) Draw the diagrams showing the magnetic field formed due to bar magnet at the surface of the coil and the magnetic field formed due to Induced current.
d) Explain the reason for induced current.

Answer:
a) A bar magnet with north pole facing the coil is moved perpendicularly, the magnetic flux is increases when passing through the coil.
b) The direction of the flow of the current induced in the coil, keeping the direction of bar magnet is anti-clockwise due to north pole.

c) Φ = 0
Plane of coil Is parallel to ‘B’
b) Electromagnetic induction is the reason for induced current.

Question 2.
Conductor of length moves perpendicular to its length with the speed V. Length of the conductor is perpendicular to the magnetic field of the conductor. Let us assume that electrons could move freely in the conductor and the charge of an electron is ‘e’.
a) What is the magnetic force acting on electron in the conductor.
b) In which direction does the above force act.
c) What effect does this force have on motion of electrons.

Answer:
a) Magnetic field acting on the electron inside the conductor is = F_π = e(V ×B) = BeV
This field acts from P to Q.
b) Consider in the field P and Q are ends of a conductor. Q acts as negative end and ‘P’ acts as positive end then flow passes from P to Q means downwards.
c) The force on electrons shows an effect creates a potential difference at the ends of the roads.
∴ BeV=eE ⇒ E=BV

Question 3.
How can we apply conservation of energy for electromagnetic induction I?
Answer:

• We know when a bar magnet is pushed towards a coil with its north pole facing the coil an induced current is set up in the coil.
• The north of the pole magnet induces north polarity in the coil, as a result there will be a repulsive force between coil and magnet.
• Hence we need to do work to overcome this force.

• This work done on the magnet Is converted into electrical energy in the coil, as a result, an induced current is produced In an anticlockwise direction with respect to north pole of the bar magnet.
• In this way, conservation energy takes place in electromagnetic induction.

Question 4.
Draw the diagram of magnetic field lines when current passes through the solenoid and label the parts.
Answer:

Question 5.
Draw the magnetic field lines to form around the bar magnet.
Answer:

Question 6.
A coil of Insulated copper wire Is connected to a galvanometer. What will happen If a bar magnet is (i) pushed into the coil, (ii) withdrawn from inside the coil, (iii) held stationary Inside the coil?
Answer:

i) When a bar magnet is pushed into the coil, Induced current flows through the coil due to the phenomenon of electromagnetic induction. This Induced current is indicated by the deflection of the needle of the galvanometer as shown in figure (a).

ii) When a bar magnet is withdrawn from inside the coil, again induced current flows through the coil due to the phenomenon of electromagnetic induction. In this case, the direction of induced current Is opposite to the direction of the current In case (i) as shown In figure (b).

iii) When the bar magnet is held stationary inside the coil, there is no change in magnetic field around the coil. Hence, no Induced current flows through the coil. Therefore, galvanometer shows no deflection as shown in figure (c).

Question 7.
Derive Faraday’s law of Induction from law of conservation of energy.
Answer:

1. Let us arrange an apparatus as shown In figure.
2. It consists of a pair of parallel bare conductors which are spaced ‘I’ meters apart in uniform magnetic field of R.
3. We can hold another bare conductor in such a way that it is in contact with the two parallel wires.
4. A galvanometer is connected to the ends of parallel conductors to complete an electric circuit.
5. Now if the cross wire placed across parallel conductors is moved to the left, galvanometer needle will deflect in one direction.
6. If the cross wire is moved to the right, its needle deflects In a drectlon opposite to the previous deflection.
7. A current will set up ifl the circuit only when there is an EMF in the circuit. Let this EMF be ε.
8. According to principle of conservation of energy this electric energy must come from the work that we have done in moving the cross wire.
9. If we ignore friction, the work done by this applied force = Fs (where is the distance moved by cross conductor)
10. The force applied on the cross wire by the field B is F = BIl → (1)
11. The work done by us in moving the cross wire converts into electrical energy. So the work done is given by

W = FS
Substitute (1) W = F_S= BIls → (2)
ΔΦ = Bls → (3)
From (2) and (3)
W = (ΔΦ)I
Let us divide both sides by Δt
\(\frac{W}{\Delta t}=I \frac{\Delta \Phi}{\Delta t} \) → (4)
ε = \(\frac{\Delta \Phi}{\Delta t}\)
Electric power, P = εI → (5)
Electric power P = I\(\frac{\Delta \Phi}{\Delta t}\)

Divide (2) by Δt
\(\frac{W}{\Delta t}=\frac{F s}{\Delta t}=\frac{B I l s}{\Delta t}\) ……………… (6)
Here \(\frac{s}{\Delta t} \) gives the speed of the cross wire, let it be v.
Electric power
P= \(\frac{W}{\Delta t}=\mathrm{Fv} \) = BI/v ……………………. (7)
Power is also given as force times velocity. From (5) and (7), εI = BI/v, ε = B/v

Question 8.
Draw a neat diagram of electric motor. Name the parts.
Answer:

Question 9.
Answer the following questions by observing diagram.
(i) Which device function of working does the figure gives?
Answer:
Electro motor
(ii) What is the angle made by AB and CD with magnetic field?
Answer:
AB and CD are perpendicular to the magnetic field. (90 with the magnetic field)

(iii) What are the directions of magnetic forces on sids AB and CD?
Answer:

• The force on AB acts perpendicular to the magnetic lines of force and into the page.
• The force on CD acts perpendicular to the magnetic lines of force and out of the page.

(iv) What is the net force acting on the rectangular coil?
Answer:
The net force is Zero.

Solved Problems

Question 1.
A charged particle ‘q’ is moving with a speed ‘y’ perpendicular to the magnetic field of Induction B. Find the radius of the path and the time period of the particle.
Solution:
Let us assume that the field is directed into the page as shown in figure. Then the force experienced by the particle is F = qvB, We know that this force is always directed perpendicular to velocity. Hence the particle moves along a circular path and the magnetic force on a charged particle acts like a centripetal force.

Lets r be the radius of the circular path
We know that centripetal force = mv²/r
qvB =mv²/r
Solving this equation, we get; r = mv / Bq
Time period of the particle; T = 2πr/v
Substituting in above equation, we get T = 2πm/Bq

Question 2.
The magnetic flux inside a coil of 400 turns changes for each single turn with time as shown in figure. Determine the maximum induced emf generated In the coil. Is there any change in induced EMF from t = 0.1 second to 0.3 second?
Solution:
From the given graph, the increase in magnetic flux through one turn of coil ¡n 0.1 second is 0.00 1 Wb. According to Faraday’s law, the maximum induced emf generated in the coil is given by.
ε = NΔΦ/Δt
Substituting the values, we get 400 (0.001/0.1) = 4V
From graph, there ïs no change In magnetic flux through coil from t = 0.1 s to 0.3s.
Hence no emf is generated.

Question 3.
Find the length of the conductor which is moving with a speed of 10 m/s in the direction perpendicular to the direction of magnetic field of induction 0.8 T, if it induces an emf of 8V between the ends of the conductor.
Solution:
Given that B = 0.8T V = 10 m/s and ε = 8V
Using ε= BIv
8 = 0.8 (l) (10)
l (length of the conductor) = \(\frac{8}{0.8 \times 10}=\frac{8}{8} \) = 1 m

Question 4.
A circular coil of radius 10 cm, 500 turns, and resistance 2W is placed with its plane perpendicular to the horizontal component of the earth‘s magnetic field. It is rotated about its vertical diameter through 180° in 0.25 sec. Estimate the magnitudes of the EMF and current induced In the coil. (Horizontal component of the earth‘s magnetic field at the place
is 3.0 x 10^-5 T)
Solution:
Earth’s magnetic field ‘B’ = 3.0 x 10^-5 T
Area of the coil = πr²= π x 10^-2m² (radius = 1o cm = 10^-1 m → r² = 10^-2m²)
Initial flux through the coil
Q_(initial) = BA cos θ = (3.0 x 10^-5) x (π x 10^-2) x cos 180° = 3π x 10^-7wb
(since the plane of coil is perpendicular to the magnetic field, the angle is zero)
Final flux after rotation
Q_(fial) = BA cos θ = 3.0 x 10^-5 x π x 10^-5 x cos 180° = – 3π x 10^-7wb
Total flux = (3π x 10^-7) – (3π x 10^-7) = 6π x 10^-7 wb
The value of estimated emf is
ε = N . \(\frac{\Delta \Phi}{\Delta \mathrm{t}}=500 \times \frac{6 \pi \times 10^{-7}}{0.25} \) = 3.8 × 10^-3 V
The value of estimated current is
I = \(\frac{\varepsilon}{\mathrm{R}}=\frac{3.8 \times 10^{-3}}{2 \Omega} \)
= 1.9 × 10^-3 V

Question 5.
Calculate the flux passing through an area of 50 cm² when it is placed in a magnetic field of induction 1.5 T such that normal to the plane of the area makes an angle 60° with magnetic field.
Solution:
Φ = BA Cos
Φ = 1.5 x 50 x 10^-4 x cos 60°
Φ = 75 x 10^-4 x \(\frac{\sqrt{3}}{2}\)
Φ = 37.5 x 1.732 x 10^-4
Φ = 64.95 x 10^-4 wb

Question 6.
A proton is sent into a transverse magnetic field of Induction 2T with a speed of 3.6 x 10⁶ m/s. What is the force experienced by it?
Solution:
Magnetic field induction B = 2T
Speed of proton y = 3.6 x 10⁶ m/s
Charge on proton q = 1.6 x 10^-19 c
Force experienced by proton: F = qvB
= 1.6 x 10^-19 x 3.6x 10⁶ x 2
∴ F = 115.2 x 10^-13
F = 1.152 x 10^-11 N.

Question 7.
A magnetic field Is changing at a rate of 3.5 T/s. If the coil’s loo turns has calculate the emf induced in the coil. (Area of cross-section of the coil is 150cm²)
Solution:
Area of the coil : A = 150 cm² = 150 x 10^-4m²
Rate of change of magnetic field = \(\frac{\Delta \mathrm{B}}{\Delta \mathrm{t}} \) = 3.5 T/s
No. of turns in the coil : N = 100
Induced emf: ε =N \(\frac{\Delta \phi}{\Delta \mathrm{t}}\) =N\( \frac{\Delta(\mathrm{BA})}{\Delta \mathrm{t}}\) = NA \(\frac{\Delta \mathrm{B}}{\Delta \mathrm{t}} \)
ε = 100 x 150 x 10^-4 x3.5
ε = 1.5 x 3.5 = 5.25
E = 5.25 V

Question 8.
A charged particle is moving at a speed of 3 x 10⁴ m/s along a magnetic field of induction 3 x 10^-6T. Calculate the force on the particle If Its charge is 3 mc.
Solution:
Speed of the particle : y = 3 x 10⁴ m/s
Magnetic field induction : B = 3 x 10^-6 T
Charge on the partIcle : q = 3 x 10^-3 C
Forte on the particle: F = qvB sin θ = 3 x 10^-3 x 3 x 10⁴ x 3 x 10^-6 x sin θ (θ = O)
F= 0 newtons.

Do You Know?

The relation between direction of induced current, magnetic field and force can also be explained by Fleming’s left-hand rule. Stretch the. left-hand thumb, middle finger and forefinger ¡n such a way that they are mutually perpendicular to each other. The forefinger indicates the direction of magnetic field, the middle finger indicates the direction of current and thumb indicates direction of force. By using the Flemings left-hand rule we can explain the working of electric motor. (Page 224)

Do You Know? (Non-Textual)

1. Hans Christian Oersted (1777 – 1851):
He Is one of the leading Scientists of 19th Century, played a crucial role in understanding electromagnetism. He gave lectures which were quite popular among the public and also learnt a lot during the tours. During one such lecture In April 1820, Oersted carried out an experiment that was never performed before. He placed a compass needle underneath a wire and then turned on electric current. The needle of the compass showed deflection.

Oersted recognized the significance of what he had Just done. Earlier, It was believed that electricity and magnetism were two different unconnected sciences. Oersted had demonstrated that they were Interconnected. Through this observation he showed that electricity and magnetism were related phenomena. Some scientists, influenced by this experiment, continued to work in the modem field of “electromagnetism”.

Their research resulted In several new scientific theories and various vital Inventions like the dynamo and the electric motor. With this a new technology prospered, leading to inventions such as radio, television, and fiber optics. The unit of magnetic field strength is named Oersted in his honour. Oersted was made a foreign member of “Royal Swedish Academy of Sciences in 1822.

2. Michael Faraday:
Michael Faraday was born on 22nd September 1791 in a very poor family in London. He worked as a news paper boy at the age of 13 years. In 1821, he published his work on electromagnetic induction. Encouraged and helped by Sir Humphry Davy, Faraday began his own experiments. He was famous for inventing Dynamo to generate electricity. He introduced new scientific technology like anode, cathode, anion, cation, electrode etc.

3. George Simon Ohm (1787 – 1854):
George Simon Ohm ¡s a German Physicist and a Professor at Munich. Ohm was led to his law by an analogy between the conduction of heat and the electric current. The electric field is analogous to the temperature gradient, and the electric current is analogous to the heat flow.

4. You might have seen that, during security check, people are made to walk through a large upright coil of wire which produces a weak AC (alternating) magnetic field. If we are carrying any significant quantities of iron, the magnetic flux linked with the large coil changes and the induced current generated in coil triggers an alarm.