Mahesh – Page 3 – TS Board Solutions

AP Inter 1st Year Maths Exercise 1g Solutions

September 28, 2026 by Mahesh

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 1 Sets Exercise 1g Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Sets Solutions Exercise 1g

Question 1.
If X and Y are two sets such that n(X) & 17, n(Y) = 23 and n(X ∪ Y) = 38, find n(X ∩ Y),
Solution:
Given that, n(X) = 17; n(Y) = 23; n(X ∪ Y) = 38
We know that, n(X ∪ Y) = n(X) + n(Y) – n(X ∩ Y)
⇒ 38 = 17 + 23 – n(X ∩ Y)
⇒ 38 = 40 – n(X ∩ Y)
⇒ n(X ∩ Y) = 40 – 38 = 2
∴ n(X ∩ Y) = 2.

Question 2.
If X and Y are two sets such that X ∪ Y has 18 elements, X has 8 elements and Y has 15 elements, how many elements does X ∩ Y have ?
Solution:
n(X ∪ Y) = n(X) + n(Y) – n(X ∩ Y)
⇒ 18 = 8 + 15 – n(X ∩ Y)
⇒ 18 = 23 – n(X ∩ Y)
⇒ n(X ∩ Y) = 23 – 18 = 5
∴ n(X ∩ Y) = 5 elements.

Question 3.
In a group of 400 people, 250 can speak Hindi and 200 can speak English. How many people can speak both Hindi and English ?
Solution:
Let No. of people in a group be = 400 = n(H ∪ E)
No. of people who can speak Hindi = 250 = n(H)
No. of people who can speak English = 200 = n(E)
No. of people who can speak both = x = n(H ∩ E)
According to n(H ∪ E) = n(H) + n(E) – n(H ∩ E)
400 = 250 + 200 – x
400 = 450 – x
x = 450 – 400 = 50
∴ n(H ∩ E) = 50
∴ 50 people can speak both Hindi and English.

Question 4.
If S and T are two sets such that S has 21 elements. T has 32 elements and S ∩ T has 11 elements how many elements does S ∪ T have ?
Solution:
Given that n(S) = 21, n(T) = 32 and n(S ∩ T) = 11
We know that principle of inclusion & exclusion
n(S ∪ T) = n(S) + n(T) – n(S ∩ T)
⇒ n(S ∪ T) = 21 + 32 – 11 = 42
∴ 42 elements are in S ∪ T.

Question 5.
IfX and Yare two sets such that Xhas 40 elements, XuYhas 60elements and X ∩ Y has 10 elements, how many elements does Y have ?
Solution:
Given that, X has 40 elements = n(X) = 40
(X ∪ Y) has 60 elements = n(X ∪ Y) = 60
(X ∩ Y) has 10 elements = n(X ∩ Y)= 10
We know that, n(X ∪ Y) = n(X) + n(Y) – n(X ∩ Y)
⇒ 60 = 40 + n(Y) – 10
⇒ 60 = 30 + n(Y)
⇒ n(Y) = 60 – 30 = 30
∴ Y has 30 elements.

Question 6.
In a group of 70 people, 37 like coffee, 52 like tea and each person likes at least one of the two drinks. How many people like both coffee and tea ?
Solution:
Let No. of people in group n(C ∪ T) = 70
No. of people who likes coffee n(C) = 37
No. of people who likes tea n(T) = 52
Let No. of people who likes both n(C ∩ T) = x
Since everyone likes at least one, we know that
n(C ∪ T) = n(C) + n(T) – n(C ∩ T)
⇒ 70 = 37 + 52 – x
⇒ x = 89 – 70
⇒ x = 19
∴ ‘19’ people like both coffee and tea.

Question 7.
In a group of 65 people, 40 like cricket, 10 like both cricket and tennis. How many like tennis only and not cricket ? How many like tennis ?
Solution:
Total no. of people in a group n(C ∪ T) = 65
No. of people who likes only cricket n(C) = 40
No. of people who likes both cricket and tennis
n(C ∩ T) = 10
We know that,
n(C ∪ T) = n(C) + n(T) – n(C ∩ T)
⇒ 65 = 40 + n (T) – 10
⇒ n(T) = 65 – 30
⇒ n(T) = 35
So, 35 people like tennis (include both cricket)
Now, n(T) = n(T – C) + n(C ∩ T)
35 = n(T – C) + 10
⇒ n(T – C) = 35 – 10 = 25
∴ So, 25 people like only tennis.

Question 8.
In a committee, 50 people speak French. 20 speak Spanish and 10 speak both Spanish and French. How many speak at least one of these two languages?
Solution:
Given that,
No. of people who speaks French n(F) = 50,
No. of people who speaks Spanish n (S) = 20
No. of people who speaks both Spanish and French n(S ∩ F) = 10
We know that
n(S ∪ F) = n(F) + n(S) – n(S ∩ F)
n(S ∪ F) = 50 + 20 – 10 = 60
∴ 60 people speak at least one of these two languages.

AP Inter 1st Year Maths Exercise 1f Solutions

September 28, 2026 by Mahesh

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 1 Sets Exercise 1f Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Sets Solutions Exercise 1f

Question 1.
Decide, among the following sets, which sets are subsets of one and another.
A = {x : x ∈ R and X satisfy x² -8X+12 = 0}
B = {2, 4, 6}, C = {2, 4, 6. 8, ….. }, D = {6}.
Solution:
A = {x : x ∈ R and x satisfies x² – 8x + 12}
2 and 6 are the only solutions of x² – 8x + 12 = 0. ∴ A = {2, 6)
B = {2, 4, 6}, C = {2, 4, 6, 8, ……..}, D = {6}. ∴ D ⊂ A ⊂ B ⊂ C
Hence, A ⊂ B, A ⊂ C, B ⊂ C, D ⊂ A, D ⊂ B, D ⊂ C.

Question 2.
In each of the following, determine whether the statement is true or false. If it is true, prove it. If it is false, give an example.
i) If x ∈ A and A ∈ B, then x ∈ B.
ii) If A ⊂ B and B ∈ C, then A ∈ C.
iii) If A ⊂ B and B ⊂ C, then A ⊂ C.
iv) If A ⊄ B and B ⊄ C, then A ⊂ C.
v) If x ∈ A and A ⊄ B, then x ∈ B.
vi) If A ⊂ B and x ∉ B, then x ∈ A.
Solution:
i) False
Let A = {1, 2} and B = {1, {1, 2), {3}}.
Now 2 ∈ {1, 2} and {1, 2} ∈ {{3}, 1, {1, 2}}.
∴ A ∈ B. However, 2 ∉ {{3}, 1, {1, 2}}

ii) False
Let A = {2}, B = (0, 2} and C = {1, {0, 2}, 3}. As A ⊂ B.
∴ B ∈ C. However, A ∉ C.

iii) True
Let A ⊂ B and B ⊂ C.
Let x ∈ A ⇒ x ∈ B [∵ A ⊂ B]
⇒ x ∈ C [∵ B ⊂ C]
∴ A ⊂ C.

iv) False
Let A = {1, 2, 9} and B = {0, 6, 8} and C = {0, 1, 2, 6, 9}
Accordingly, A ⊄ B and B ⊄ C. However, A ⊂ C

v) False
Let A = {1, 2} and B = {1, 3}. Here x = 2 ⊄ A and A ct B but x ∉ B.

vi) True
A ⊂ B ⇒ all elements of A are in B.
∴ If x ∈ B; it means x is not an element of B.
∵ all elements of A are also in B.
If x is not in B, it cannot be in A.

Question 3.
Show that if A ⊂ B, then (C – B) ⊂ (C – A).
Solution:
Let A c B. To show that C – B ⊂ C – A.
Let x ∈ C – B
⇒ x ∈ C and x ∉ B
⇒ x ∈ C and x ∉ A [A ⊂ B]
⇒ x ∈ C – A
∴ C – B ⊂ C – A.

Question 4.
Show that A ∩ B = A ∩ C need not imply B = C.
Solution:
Let A = {0, 1}, B = {0, 2, 3} and C = {0, 4, 5}
Accordingly, A ∩ B = {0} and A ∩ C = {0}
Here, A ∩ B = A ∩ C = {0}
However, B ≠ C [2 ∈ B and 2 ∉ C].

II.

Question 1.
Let A, B and C be the sets such that A ∪ B = A ∪ C and A ∩ B = A ∩ C. Show that B = C.
Solution:
Given that A ∪ B = A ∪ C and A ∩ B = A ∩ C
Let x ∈ B
⇒ x ∈ A ∪ B [∵ B ⊂ A ∪ B]
⇒ x ∈ A ∪ C [∵ A ∪ B = A ∪ C]
⇒ x ∈ A or x ∈ C
⇒ If x ∈ A then x ∈ A ∩ B [∵ x ∈ B]
⇒ x ∈ A ∩ C [∵ A ∩ B = A]
⇒ x ∈ C
∴ B ⊂ C
Similarly, we can show that C ⊂ B
Hence B = C.

Question 2.
Show that the following four conditions are equivalent.
i) A ⊂ B
ii) A – B = Φ
iii) A ∪ B = B
iv) A ∩ B = A
Solution:
To prove (i) is equivalent to (ii)
From (i) A ⊂ B.
It means that all elements of A are in B. i.e., there is no element of A that is not in B. i.e., A – B = Φ (which is (ii)).
Thus (i) ⇔ (ii).
To prove (i) is equivalent to (iii).
From (i) A ⊂ B.
It means that all elements of A are in B.
Then A ∪ B = set of all elements of A and B = B (which is (iii)).
Thus, (i) ⇔ (iii).
To prove (i) is equivalent to (iv) :
From (i) A ⊂ B.
It means that all elements of A are in B.
Then A ∩ B = Set of all elements common to A and B.
= A (which is (iv)).
Thus, (i) ⇔ (iv)
We have proved that (i) ⇔ (ii), (i) ⇔ (iii) and (i) ⇔ (iv).
Thus, (i) ⇔ (ii) ⇔ (iii) ⇔ (iv).

Question 3.
Show that for any sets A and B.
Solution:
A = (A ∩ B) ∪ (A – B) and A ∪ (B – A) = (A ∪ B).
Solution:
i) To show that A = (A ∩ B) ∪(A-B).
Consider R.H.S. = (A ∩ B) ∪ (A – B).
= (A ∩ B) ∪ (A ∩ B’) (∵ By Def.of difference of sets A – B = A ∩ B’).
= A ∩ (B ∪ B’) [∵ By distributive law],
= A ∩ U [∵ A ∪ A’ – U].
= A = L.H.S
∴ A = (A ∩ B) ∪ (A – B).

ii) To show that A ∪ (B – A) = (A ∪ B)
Consider A ∪ (B – A)
= A ∪ (B ∩ A’) (∵ By def. of difference of sets, A – B = A ∩ B’).
= (A ∪ B) ∩ (A ∪ A’) [∵ By the distributive law],
= (A ∪ B) ∩ U (∵ A ∪ A’ = U).
= A ∪ B
∴ A ∪ (B – A) = A ∪ B.

Question 4.
Using properties of sets, show that
i) A ∪ (A ∩ B) = A
ii) A ∩ (A ∪ B) = A.
Solution:
i) To show that, A ∪ (A ∩ B) = A
We know that,
A ⊂ A
A ∩ B ⊂ A
∴ A ∪ (A ∩ B) ⊂ A …………(1)
Also, A ⊂ A ∪ (A ∩ B) ………….(2)
From (1) and (2), A ∪ (A ∩ B) = A

ii) To show : A ∩ (A ∪ B) = A
A ∩ (A ∪ B) = (A ∩ A) ∩ (A ∪ B) = A ∪ (A ∩ B) = A {From (i)}.

Question 5.
Let A and B be sets. If A ∩ X = B ∩ X = Φ and A ∪ X = B ∪ X for some set X, show that A = B. (Hints : A = A ∩ (A ∪ X), B = B ∩ (B ∪ X) and use Distributive law)
Solution:
Given A and B be two sets such that A ∩ X = B ∩ X = Φ and A ∪ X = B ∪ X for some set X.
To show that A = B
It can be seen that
A = A ∩ (A ∪ X) = A ∩ (B ∪ X) [∵ A ∪ X = B ∪ X]
= (A ∩ B) ∪ (A ∩ X) [Distributive law]
= (A ∩ B) ∪ Φ [ A ∩ X = Φ]
= (A ∩ B) ……….(1)

Now, B = B ∩ (B ∪ X)
= B ∩ (A ∪ X)
= (B ∩ A) ∪ (B ∩ X)
= (B ∩ A) ∪ Φ
= (B ∩ A) …………(2)
Hence, from (1) 8s (2), we obtain A = B.
Find sets A, B and C such that A ∩ B, B ∩ C and A ∩ C are non-empty sets and
A ∩ B ∩ C = Φ.
Let A = {0, 1}, B = {1, 2} and C = {2, 0}
Accordingly, A ∩ B = {1}, B ∩ C = {2} & A ∩ C = {0}
A ∩ B, B ∩ C and A ∩ C are non-empty.
However, A ∩ B ∩ C = Φ

AP Inter 1st Year Maths Exercise 1e Solutions

September 28, 2026 by Mahesh

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 1 Sets Exercise 1e Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Sets Solutions Exercise 1e

Question 1.
If U = {1. 2, 3, 4. 5. 6, 7. 8, 9}, A = {2, 4, 6, 8} and B = {2, 3, 5, 7}.
Verify that (i) (A ∪ B)’ = A’ ∩ B’ (ii) (A ∩ B)’ = A’ ∪ B’
Solution:
Given U = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9}, A = {2, 4, 6, 8} & B = {2, 3, 5, 7}
i) A ∪ B = {2, 3, 4, 5, 6, 7, 8}
(A ∪ B}’ = U – (A ∪ B) = {1, 9}
A = {1, 3, 5, 7, 9}, B’ = {1, 4, 6, 8, 9}
A’ ∩ B’ = {1, 9}
(A ∪ B)’ = A’ ∩ B’.

ii) A ∩ B = {2}
(A ∩ B)’ = {1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9}
A’ ∪ B’ = {1, 3, 5, 7,9} ∪ {1, 4, 6, 8, 9} = {1, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9}
(A ∩ B)’ = A’ ∪ B’.

Question 2.
Let U be the set of all triangles in a plane. If A is the set of all triangles with atleast one angle different from 60°, what is A’?
Solution:
Given U be the set of all triangles in a plane.
A is the set of all triangles with atleast one angle different from 60°.
A’ is the set of all equilateral triangles.

Question 3.
Fill in the blanks to make each of the following a true statement.
(i) A ∪ A’ = …………….
(ii) Φ’ ∩ A= …………….
(iii) A ∩ A’ = ………………..
(iv) U’ ∩ A = …………………
Solution:
i) A ∪A’ = U.
ii) Φ’ ∩ A = U ∩ A = A.
iii) A ∩ A’ = Φ.
iv) U’ ∩ A = Φ ∩ A = Φ.

II.

Question 1.
If U = {a, b, c, d, e,f, g, h}, find the complements of the following sets.
(i) A = {a, b, c)
(ii) B = {d, e, f, g)
(iii) C = [a, c, e, g]
(iv) D = {f, g, h, a)
Solution:
Given U = {a, b, c, d, e, f, g, h}; A = {a, b, c}; B = {d, e, f, g}; C = {a, c, e, g}; D = {f, g, h, a}
i) A’ = {d, e, f, g, h}.
ii) B’ = {a, b, c, h}.
iii) C’ = {b, d, f, h}.
iv) D’ = {b, c, d, e}.

Question 2.
Draw appropriate Venn diagram for each of the following.
(i) (A ∪B)’
(ii) A’ ∩ B’
(iii) (A ∩ B)’
(iv) A’ ∪B’
Solution:
i) (A ∪ B)’
AP Inter 1st Year Maths Exercise 1e Solutions 1

ii) A’ ∩ B’
AP Inter 1st Year Maths Exercise 1e Solutions 2

iii) (A ∩ B)’
AP Inter 1st Year Maths Exercise 1e Solutions 3

iv) A’ ∪ B’
AP Inter 1st Year Maths Exercise 1e Solutions 4

III.

Question 1.
Let U = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9}. A = {1, 2. 3, 4}, B = {2. 4, 6, 8} and C = {3, 4, 5, 6).
Find (i) A’ (ii) B’ (iii) (A ∪ C)’ (iv) (A ∪ B)’
Solution:
Let U = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9}, A = {1, 2, 3, 4}, B = {2, 4, 6, 8}, C = {3, 4, 5, 6}
i) A’ = U – A = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9} – {1, 2, 3, 4} = {5, 6, 7, 8, 9}.
ii) B’ = U – B = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9} – {2, 4, 6, 8} = {1, 3, 5, 7, 9}.
iii) A ∪ C = {1, 2, 3, 4, 5, 6}
(A ∪ C)’ = U – (A ∪ C) = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9} – {1, 2, 3, 4, 5, 6} = {7, 8, 9).
iv) A ∪ B = {1, 2, 3, 4, 6, 8}
(A ∪ B)’ = {5, 7, 9}.
v) (A’)’ = A = {1, 2, 3, 4}.
vi) B – C = {2, 8}
(B – C)’ = {1,3, 4, 5, 6, 7, 9}.

Question 2.
Taking the set of natural numbers as the universal set, write down the • complements of the following sets.
i) {x : x is an even natural number}.
ii) {x : x is an odd natural number}
iii) {x : x is a positive multiple of 3}.
iv) (x : x is a prime number}
v) (x : x is a natural number divisible by 3 and 5}.
vi) {x : x is a perfect square}.
vii) {x : x is a perfect cube},
viii) {x : x + 5 = 8}.
ix) {x : 2x + 5 = 9}.
x) {x : x > 7}.
xi) {x : x ∈ N and 2x +1 > 10}.
Solution:
Given U = N = {1, 2, 3, }
i) (x : x is an even natural number}’ = {x : x is an odd natural number}.
ii) {x : x is an odd natural number}’ = (x : x is an even natural number}.
iii) {x : x is a positive multiple of 3}’ = {x: x ∈ N and x is not a multiple of 3}.
iv) {x : x is a prime number}’ = {x : x is a positive composite number and x = 1}.
v) {x : x is a natural number divisible by 3 & 5} = {x : x is a natural number that is not divisible by 3 & 5 }.
vi) {x : x is a perfect square} = {x : x ∈ N and x is not a perfect square}.
vii) {x : x is a perfect cube} = (x : x ∈ N and x is not a perfect cube}.
viii) {x : x + 5 = 8} = {x : x ∈ N and x ≠ 3}.
ix) { x : 2x + 5 = 9} = {x : x ∈ N and x ≠ 2}.
x) {x : x ≥ 7} = {x : x ∈ N and x < 7}.
xi) {x : x ∈ N and 2x + 1 > 10} = {x : x ∈ N and x ≤ 9/2}.

AP Inter 1st Year Maths Exercise 1d Solutions

September 28, 2026 by Mahesh

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 1 Sets Exercise 1d Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Sets Solutions Exercise 1d

Question 1.
Let A = {a, b}, B = {a, b, c}. Is A ⊂ B? What is A ∪ B?
Solution:
Given A {a, b) and B {a, b, C). Yes, A ⊂ B
∴ A ∪ B = {a, b, c) = B.

Question 2.
If A and B are two sets such that A ⊂ B, then what is A ∪ B?
Solution:
Given A and B are two sets such that A ⊂ B then A ∪ B = B.

Question 3.
Which of the following pairs of sets are disjoint.
i) {1, 2, 3, 4} and {x : x is a natural number and 4 ≤ x ≤ 6}.
Solution:
Let A = {1, 2, 3, 4), B = {4, 5, 6).
A ∩ B = {4} ∴ Given pair of sets are not disjoint.

ii) {a, e, i, o, u} and (c, d, e, f}.
Solution:
Let A = {a, e, i, o, u), B = {c, d, e, f)
A ∩ B = {e} ∴ Given pair of sets are not disjoint.

iii) {x: x is an even Integer} and {x: x is an odd Integer}.
Solution:
Let A = {x: x is an even integer), B = {x : x is an odd integer)
A ∩ B = Φ ∴ Given pair of sets are disjoint.

Question 4.
If x = {a, b, c, d} and Y = {f, b, d, g} find
i) X – Y
ii) Y – X
iii) X ∩ Y.
Solution:
Given X = {a,b, c, d}; Y = {f, b, d, g)
i) X – Y = {a, c}.
ii) Y – X = {f, g).
iii) X ∩ Y = (b, d}.

Question 5.
If R is the set of real numbers and 9 is the set of rational numbers, then what is R – Q ?
Solution:
Given, R : set of real numbers.; Q : set of rational numbers.
R – Q = set of irrational numbers.

Question 6.
State whether each of the following statement is true or false. Justify your answer.
i) {2, 3, 4, 5} and {3, 6} are disjoint sets.
ii) {a, e, i, o, u) and {a, b, c, d} are disjoint sets.
iii) (2, 6, 10, 14} and {3, 7, 11, 15} are disjoint sets.
iv) }2, 6, 10} and {3, 7, 11} are disjoint sets.
Solution:
i) False, because 3e { 2, 3, 4, 5} & 3 ∈ {3, 6}.
ii) False, because a € {a, e, i, o, u} & a ∈ (a, b, c, d}.
iii) True, because {2, 6, 10, 14} ∩ {3, 7, 11, 15} = Φ.
iv) True, because {2, 6, 10} ∩ {3, 7, 11} = Φ.

II.

Question 1.
Find the union of each of the following pairs of sets.
i) X = {1, 3, 5}, Y = {1, 2, 3}.
ii) A = [a, e, i, o, u}, B = {a, b, c}.
iii) A = {x : x is a natural number and multiple of 3},
B = {x : x is a natural number less than 6}.
iv) A = {x : x is a natural number and 1 < x < 6},
B = {x : x is a natural number and 6 < x < 10}.
v) A= {1, 2, 3}, B = f
Solution:
i) X = (1, 3, 5}, Y = {1, 2, 3}
X ∪ Y = {1, 3, 5} ∪ {1, 2, 3} = {1, 2, 3, 5}.

ii) A = {a, e, i, o, u}, B = {a, b, c}
∴ A ∪ B = {a, e, i, o, u} ∪ {a, b, c} = {a, b, c, e, i, o, u}.

iii) A = {x : x is a natural number and multiple of 3} = {3, 6, 9, }
B = {x : x is a natural number less than 6} = {1, 2, 3, 4, 5}
A ∪ B = {x : x = 1, 2, 3, 4, 5 and a multiple of 3}.

iv) A = {x : x is a natural number and 1 < x < 6} = {2, 3, 4, 5, 6}
B = {x : x is a natural number and 6 < x < 10} = {7, 8, 9}
A ∪ B = {2,3, 4, 5, 6, 7, 8, 9}.

v) A = {1, 2, 3}, B = Φ; A ∪ B = {1, 2, 3}.

Question 2.
Find the intersection of each pair of sets of question 1 above.
Solution:
i) X = {1, 3, 5}, Y = {1, 2, 3} ⇒ X ∩ Y = {1, 3, 5} ∩ {1, 2, 3} = {1, 3}.
ii) A = {a, e, i, o, u}, B = {a, b, c} A ∩ B = {a}.
iii) A = {3, 6, 9, }, B = {1, 2, 3, 4, 5} ⇒ A ∩ B = {3}.
iv) A = {2, 3, 4, 5, 6}, B = {7, 8, 9} ⇒ A ∩ B = {} = Φ.
v) A = {1, 2, 3}, B = Φ ⇒ A ∩ B = Φ.

Question 3.
If A = {1, 2, 3, 4}, B = {3, 4, 5, 6}, C = {5, 6, 7, 8} and D = {7, 8, 9, 10); find
(i) A ∪ B
(ii) A ∪ C
(iii) B ∪ C
(iv) B ∪ D
(v) A ∪ B ∪ C
(vi) A ∪ B ∪ D
(vii) B ∪ C ∪ D
Solution:
Given A = {.1, 2, 3, 4}, B = {3, 4, 5, 6}, C = {5, 6, 7, 8} and D = {7, 8, 9, 10}
i) A ∪ B = {1, 2, 3, 4, 5, 6}.
ii) A ∪ C = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8}.
iii) B ∪ C = {3,4, 5, 6, 7, 8}.
iv) B ∪ D = {3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10}.
v) A ∪ B ∪ C = {l,2,3, 4, 5, 6} ∪ {5, 6, 7, 8} = {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8}.
vi) A ∪ B ∪ D = {1,2, 3, 4, 5, 6} ∪ {7, 8, 9, 10} ={1,2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10}
vii) B ∪ C ∪ D = {3, 4, 5, 6, 7, 8} ∪ {7, 8, 9, 10} = {3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10}.

Question 4.
If A = {3. 5, 7. 9, 11}, B = {7, 9, 11, 13}, C = {11, 13, 15} and D = {15, 17};
find (i) A ∩ B
(ii) B ∩ C
(iii) A ∩ C ∩ D
(iv) A ∩ C
(v) B ∩ D
(vi) A ∩ (B ∪ C)
(vii) A ∩ D
(viii) A ∩ (B ∪ D)
(ix) (A ∩ B) ∩ (B ∪ C)
(x) (A ∪ D) ∩ (B ∪ C)
Solution:
Given A = {3, 5, 7, 9, 11}, B = {7, 9, 11, 13}, C = {11, 13, 15} and D = {15, 17}
i) A ∩ B = {7, 9, 11}.
ii) B ∩ C = {11, 13}.
iii) A ∩ C ∩ D = (A ∩ C) ∩ D = {11} ∩ {15, 17} = Φ
iv) A ∩ C = {11}.
v) B ∩ D = Φ (or) { }
vi) A ∩ (B ∪ C) = {3, 5, 7, 9, 11} ∩ {7, 9, 11, 13, 15} = {7, 9, 11}.
vii) A ∩ D = { } = Φ.
viii) A ∩ (B ∪ D) = {3, 5, 7, 9, 11} ∩ {7, 9, 11, 13, 15, 17} = {7, 9, 11}.
ix) (A ∩ B) ∩ (B ∪ C) = {7, 9, 11} ∩ {7, 9, 11, 13, 15} = {7, 9, 11}.
x) (A ∪ D) ∩ (B ∪ C) = {3, 5, 7, 9, 11, 15, 17} ∩ {7,9, 11, 13, 15} = {7, 9, 11, 15}.

III.

Question 1.
If A = {x : x is a natural number}, B = {x : x is an even natural number)
C = {x : x is an odd natural number} and D = [x : x is a prime number},
Find (i) A ∩ B (ii) A ∩ C (iii) A ∩ D (iv) B ∩ C (v) B ∩ D (vi) C ∩ D
Solution:
A = {x : x is a natural number};
B = {x : x is an even natural number}
C = {x ; x is an odd natural number};
D = {x ; x is a prime number}

i) A ∩ B = {x : x is an even natural number} = B.
ii) A ∩ C = {x : x is an odd natural number) = C.
iii) A ∩ D = {x : x is a prime number} = D.
iv) B ∩ C = Φ.
v) B ∩ D = { 2 }.
vi) C ∩ D = {x : x is an odd prime number}.

Question 2.
If A = {3, 6, 9, 12, 15, 18, 21},
B = {4, 8, 12, 16, 20},
C = {2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16},
D = {5, 10, 15, 20};
Find (i) A – B (ii) A – C (iii) A – D (iv) B – A (v) C – A (vii) B – C (viii) B – D (ix) C – B (x) D – B (xi) C – D
Solution:
Given A = {3, 6, 9, 12, 15, 18, 21},
B = {4, 8, 12, 16, 20},
C = {2, 4, 6, 8, 10, 12, 14, 16},
D = {5, 10, 15, 20}.
i) A – B = {3, 6, 9, 15, 18, 21}.
ii) A – C = {3, 9, 15, 18, 21}.
iii) A – D = {3, 6, 9, 12, 18, 21}.
iv) B – A = {4, 8, 16, 20}.
v) C – A = {2, 4, 8, 10, 14, 16}.
vi) D – A = {5, 10, 20}.
vii) B – C = {20}.
viii) B – D = {4, 8, 12, 16}.
ix) C – B = {2, 6, 10, 14}.
x) D – B = {5, 10, 15}.
xi) C – D = {2, 4, 6, 8, 12, 14, 16}.
xii) D – C = {5, 15, 20}.

AP Inter 1st Year Maths Exercise 1c Solutions

September 26, 2026 by Mahesh

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 1 Sets Exercise 1c Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Sets Solutions Exercise 1c

Question 1.
Make correct statements by filling the symbol a or <z in the blank spaces,
i) {2, 3, 4 }…{1, 2, 3, 4, 5}.
Solution:
⊂

ii) {a, b, c }…{b, c, d}.
Solution:
⊄

iii) {x : x is a student of Class XI of your school}…{x : x is a student of your school}.
Solution:
⊂

iv) {r : x is a circle in the plane} … {x : r is a circle in the same plane with radius 1 unit}.
Solution:
⊄

v) {x : x is a triangle in a plane} … {x : x is a rectangle in the plane}.
Solution:
⊄

vi) (x : x is an equilateral triangle in a plane}…{x : x is a triangle in the same plane}
Solution:
⊂

vii) {x : x is an even natural number} . . . {x : x is an integer}.
Solution:
⊂

Question 2.
Examine whether the following statements are true or false.
i) ( a, b } ⊄ { b, c, a }.
ii) { a, e } ⊂ { x : x is a vowel in the english alphabet}.
iii) { 1, 2, 3 } ⊂ { 1, 3, 5 }.
iv) { a } ⊂ { a, b, c }.
v) { a } ∈ { a, b, c }.
vi) { x : x is an even natural number less than 6} ⊂ { x : x is a natural number which divides 36}.
Solution:
i) False, each element of {a, b} is also an element of {b, c, a}.
ii) {a, e} ⊂ {x : x is a vowel in the english alphabet} is true.
iii) {1, 2, 3} ⊂ {1, 3, 5} is false because 2 ∉ {1, 3, 5}.
iv) True because each element of {a} is also an element of {a, b, c}.
v) False the elements of {a, b, c} are a, b, c therefore {a} ⊂ {a, b, c}.
vi) True {2, 4} ⊂ {1, 2, 3, 4, 6, 9, 12, 18, 36}.

Question 3.
Let A = { 1, 2, { 3, 4 }, 5 }. Which of the following statements are incorrect and why?
i) {3, 4} ⊂ A
Solution:
The statement {3, 4} ⊂ A is incorrect because 3e {3, 4} but 3 ∈ A.

ii) {3, 4} ∈ A
Solution:
The statement {3, 4} ∈ A is correct because {3, 4} is an element of A.

iii) {{3, 4}} ⊂ A
Solution:
The statement {{3, 4}} ⊂ A is correct because {3, 4} ∈ {{3, 4}} ∈ A.

iv) 1 ∈ A
Solution:
The statement 1 ∈ A is correct because 1 is an element of A.

v) 1 ⊂ A
Solution:
The statement 1 ⊂ A is incorrect because an element of a set can never be a subset of itself.

vi) {1, 2, 5} ⊂ A
Solution:
The statement {1,2, 5} ⊂ A is correct because each element of {1, 2, 5} is also an element of A.

vii) {1, 2, 5} ∈ A
Solution:
The statement {1, 2, 5} ∈ A is incorrect because {1, 2, 5} is not an element of A.

viii) {1, 2, 3} ⊂ A
Solution:
The statement {1, 2, 3} ⊂ A is incorrect because 3 ∈ {1, 2, 3} but 3 ∉ A.

ix) Φ ∈ A
Solution:
The statement Φ ∈ A is incorrect because Φ is not an element of A.

x) Φ ⊂ A
Solution:
The statement Φ ⊂ A is correct because Φ is a subset of every set.

xi) {Φ} ⊂ A
Solution:
The statement {Φ} ⊂ A is incorrect because Φ ∈ {Φ} but Φ ∉ A.

Question 4.
Write down all the subsets of the following sets.
i) {a}
Solution:
The subsets of { a} are Φ and {a}.

ii) {a, b}
Solution:
The subsets of {a, b} are Φ, { a}, { b } & {a, b}.

iii) {1, 2, 3}
Solution:
The subsets of {1, 2, 3} are (j) , {1}, {2}, {3}, {1, 2}, {2, 3}, {1, 3} and {1, 2, 3}.

iv) Φ
Solution:
The subset of Φ is Φ .

Question 5.
Write the following as intervals.
(i) (x : x ∈ R, – 4 < x < 6}.
(ii) {x : x ∈ R, – 12 < x < -10}.
(iii) {x : x ∈ R, 0 < x < 7}.
(iv) {x : x ∈ R, 3 < x < 4}.
Solution:
i) {x : x ∈ R, -4 < x < 6} = (-4, 6]
ii) {x : x ∈ R, -12 < x < – 10} = (-12, -10)
iii)(x : x ∈ R, 0 < x < 7} = [0, 7).
iv) {x : x ∈ R, 3 < x < 4} = [3, 4],

Question 6.
Write the following intervals in set-builder form.
(i) (- 3, 0)
(ii) [6,12]
(iii) (6, 12]
(iv) [-23, 5)
Solution:
i) (-3, 0) = {x : x ∈ R and -3 < x < 0 }.
ii) [6, 12] = {x : x ∈ R and 6 < x < 12 }.
iii) (6, 12] = {x : x ∈ R and 6 < x < 12}.
iv) [-23, 5) = {x : x ∈ R and -23 < x < 5}.

Question 7.
What universal set(s) would you propose for each of the following?
i) The set of right triangles.
ii) The set of isosceles triangles.
Solution:
i) The universal set for the set of right triangles is the set of all triangles.
ii) The universal set for the set of isosceles triangles is the set of all polygons.

Question 8.
Given the sets A = {1, 3, 5}, B = {2, 4, 6} and C = {0, 2, 4, 6, 8}, which of the following may be considered as universal set (s) for all the three sets A, B and C.
i) (0, 1, 2, 3, 4, 5, 6).
ii) Φ
iii) {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10}.
iv) {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8}.
Solution:
i) A ⊂ {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6}, B ⊂ {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6}, C ⊄ {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6}
∴ {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6} cannot be the universal set of the sets A, B, & C.

ii) A ⊄ Φ, B ⊄ Φ, C ⊄ Φ
∴ Φ cannot be the universal set of the sets A, B & C.

iii) A ⊂ {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10};
B ⊂ {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10}
C ⊂ {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10}
∴ The set {0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10} is the universal set for the sets A, B & C.

iv) A ⊂ {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8};
B ⊂ {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8}
C ⊄ {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8}
The set {1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8} cannot be the universal set for the sets A, B & C.

AP Inter 1st Year Maths Exercise 1b Solutions

September 26, 2026 by Mahesh

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 1 Sets Exercise 1b Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Sets Solutions Exercise 1b

Question 1.
Which of the following are examples of the null set.
i) Set of odd natural numbers divisible by 2.
ii) Set of even prime numbers.
iii) {x : x is a natural numbers, x < 5 and x > 7}.
iv) {y : y is a point common to any two parallel lines}.
Solution:
i) Set of odd natural numbers divisible by 2 is a null set because no odd number is divisible by 3.
ii) Set of even prime numbers is not a null set because 2 is an even prime number.
iii) {x : x is a natural numbers, x < 5 & x > 7}isa null set.
iv) {y : y is a point common to any two parallel lines} is a null set.

Question 2.
Which of the following sets are finite or infinite ?
i) The set of months of a year.
ii) {1, 2, 3, …….}
iii) {1, 2, 3, ……. 99, 100).
iv) The set of positive integers greater than 100.
v) The set of prime numbers less than 99.
Solution:
i) The set of months of a year is a finite set because it has 12 elements.
ii) {1, 2, 3, ……..} is an infinite set because it has infinite number of natural numbers.
iii) Given set is a finite set because it has 100 elements.
iv) Given set is an infinite set because it has infinite elements.
v) Given set is a finite set because prime numbers < 99 are finite.

Question 3.
State whether each of the following set is finite or infinite.
i) The set of lines which are parallel to the X-axis.
ii) The set of letters in the English alphabet.
iii) The set of numbers which are multiple of 5.
iv) The set of animals living on the earth.
v) The set of circles passing through the origin (0, 0).
Solution:
i) The set of lines which are parallel to the X-axis is an infinite set because lines parallel to the X-axis are infinite.
ii) The set of letters in the English alphabet is a finite set because it has 26 elements.
iii) The set of numbers which are multiples of 5 is an infinite set because multiples of 5 are infinite in numbers.
iv) The set of animals living on the earth is a finite set because animals living on the earth is finite.
v) The set of circles passing through the origin (0, 0) is an infinite set because the number of circles passing through the origin is infinite.

Question 4.
In the following state whether A = B or not.
i) A = {a, b, c, d} B = (d, c, b, a)
ii) A = {4, 8, 12, 16} B = {8, 4, 16, 18}
iii) A = {2, 4, 6, 8, 10} B = {x : x is a positive even integer and x < 10}
iv) A = {x : x is a multiple of 10} B = {10, 15, 20, 25, 30, ….}
Solution:
i) A = B because every element in A is element in B and every element in B is element in A.
ii) A ≠ B because 12 ∈ A but 12 ∉ B.
iii) A = {2, 4, 6, 8, 10}, B = {2, 4, 6, 8, 10} ∴ A = B
iv) A = {10, 20, 30, …………}, B = {10, 15, 20, 25, 30, …….}
A ≠ B because 15 ∈ B, but 15 ∉ A.

Question 5.
Are the following pair of sets equal ? Give reasons,
i) A = {2, 3}, B = {x : x is a solution of x² + 5x + 6 = 0}.
ii) A = {x : x is a letter in the word FOLLOW},
B = {y: y is a letter in the word WOLF}.
Solution:
i) A = {2, 3}, B = {x : x is a solution of x² + 5x + 6 = 0} = {-2, -3}
B = {-2, -3} ∴ A ≠ B
ii) A = {F, O, L, W}, B = [W, O, L, F} ∴ A = B.

Question 6.
From the sets given below, select equal sets.
A = {2, 4, 8, 12},
B = {1, 2, 3, 4},
C = {4, 8, 12, 14},
D = {3, 1, 4, 2}
E = (-1, 1}, F = {0, a},
G = {1, -1}, H = (0, 1}
Solution:
Two sets are equal if they contain exactly the same elements, regardless of order.
B = D, E = G.

AP Inter 1st Year Maths Exercise 1a Solutions

September 26, 2026 by Mahesh

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 1 Sets Exercise 1a Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Sets Solutions Exercise 1a

Question 1.
Which of the following are sets? Justify your answer.
i) The collection of all the months of a year beginning with the letter J.
Solution:
The collection of all the months of a year beginning with the letter J is a set because it is well defined.

ii) The collection of ten most talented writers of India.
Solution:
The collection of ten most talented writers of India is not a set because it is not well defined.

iii) A team of eleven best cricket batsmen of the world.
Solution:
A team of eleven best cricket batsmen of the world is not a set because it is not well defined.

iv) The collection of all boys in your class.
Solution:
The collection of all boys in my class is a set because it is well-defined.

v) The collection of all natural numbers less than 100.
Solution:
The collection of all natural numbers less than 100 is a set because it is well-defined.

vi) A collection of novels written by the writer Munshi Prem Chand.
Solution:
A collection of novels written by the writer Munshi Prem Chand is a set because it is well defined.

vii) The collection of all even integers.
Solution:
The collection of all even integers is a set because it is well defined.

viii) The collection of questions in this chapter.
Solution:
The collection of questions in this chapter is a set because it is well defined,

ix) A collection of most dangerous animals of the world.
Solution:
A collection of most dangerous animals of the world is not a set because it is not well defined.

Question 2.
Let A = {1, 2, 3, 4, 5, 6}. Insert the appropriate symbol ∈ or ∉ in the blank spaces,
i) 5 … A
ii) 8 … A
iii) 0 … A
iv) 4 … A
v) 2 … A
vi) 10 … A
Solution:
i) ∈
ii) ∉
iii) ∉
iv) ∈
v) ∈
vi) ∉

Question 3.
Write the following sets in roster form.
i) A = (x : x is an integer and – 3 < x < 7}.
ii) B = {x: x is a natural number less than 6}.
iii) C = {x: x is a two-digit natural number such that the sum of its digits is 8}.
iv) D = {x: x is a prime number which is divisor of 60).
v) E = {The set of all letters in the word TRIGONOMETRY}
vi) F = {The set of all letters in the word BETTER}.
Solution:
i) A = {-3, -2,-1, 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6}.
ii) B = {1, 2, 3, 4, 5}.
iii) C = {17, 26, 35, 44, 53, 62, 71, 80}.
iv) D = {2, 3, 5}.
v) E = {T, R, I, G, O, N, M, E, Y}.
vi) F = {B, E, T, R}.

Question 4.
Write the following sets in the set-builder form.
i) {3, 6, 9, 12}
ii) {2, 4, 8, 16, 32}
iii) {5, 25, 125, 625}
iv) {2, 4, 6 , ………..}
v) {1, 4, 9, …………. 100}
Solution:
i) {x : x is a natural number multiple of 3 and x ≤ 15}.
ii) {x : x = 2n where n ∈ N & 1 ≤ n ≤ 5}.
iii) {x : x = 5n where ne N & 1 ≤ n ≤ 4}.
iv) { x : x is an even natural number}.
v) { x : x = n², 1 ≤ n ≤ 10}.

Question 5.
List all the elements of the following sets.
i) A = {x : x is an odd natural number).
ii) B = {x : x is an integer, –\(\frac{1}{2}\) < x < \(\frac{9}{2}\)}.
iii) C = {x : x is an integer, x² ≤ 4).
iv) D = {x : x is a letter in the word “LOYAL”}.
v) E = {x : x is a month of a year not having 31 days},
vi) F = {x : x is a consonant in the English alphabet which precedes k}.
Solution:
i) A = {1,3, 5, 7, ……….}.
ii) B = {0, 1,2, 3, 4}.
iii) C = {-2, -1, 0, 1, 2}.
iv) D = {L, O, Y, A},
v) E = {February, April, June, September, November},
vi) F = { b, c, d, f, g, h, j}

Question 6.
Match each of the set on the left in the roster form with the same set on the right described in set-builder form.

(i) {1, 2, 3, 6}	(a) {x : x is a prime number and a divisor of 6}
(ii) {2, 3}	(b) (x : x is an odd natural number less than 10}
(iii) {M, A, T, H, E, I, C, S}	(c) {x : x is a natural number and a divisor of 6}
iv) {1, 3, 5, 7, 9}	(d) {x : x is a letter of the word MATHEMATICS}.

Answer:

(i) {1, 2, 3, 6}	(c) {x : x is a natural number and a divisor of 6}
(ii) {2, 3}	(a) {x : x is a prime number and a divisor of 6}
(iii) {M, A, T, H, E, I, C, S}	(d) {x : x is a letter of the word MATHEMATICS}.
iv) {1, 3, 5, 7, 9}	(b) (x : x is an odd natural number less than 10}

TS 10th Class Telugu Guide 10th Lesson గోలకొండ పట్టణము

August 12, 2026July 29, 2026 by Mahesh

Telangana SCERT 10th Class Telugu Guide Telangana 10th Lesson గోలకొండ పట్టణము Textbook Questions and Answers.

TS 10th Class Telugu 10th Lesson Questions and Answers Telangana గోలకొండ పట్టణము

చిత్రాన్ని చూడండి – ఆలోచించి చెప్పండి (T.B. P.No. 95)

TS 10th Class Telugu Guide 10th Lesson గోలకొండ పట్టణము 1

ప్రశ్నలు – జవాబులు

ప్రశ్న 1.
పై చిత్రంలో ఏం కనిపిస్తున్నది ?
జవాబు:
పై చిత్రంలో జెండా వందనం జరుగుచున్నది. జెండా ఎగురవేయుచున్నారు.

ప్రశ్న 2.
జెండా ఎగురవేస్తున్నవారు ఎవరు ?
జవాబు:
జెండా ఎగురవేస్తున్నది తెలంగాణ రాష్ట్ర నూతన ముఖ్యమంత్రి శ్రీ కల్వకుంట్ల చంద్రశేఖరరావు.

ప్రశ్న 3.
జెండాను ఎక్కడ ఎగురవేశారు ? ఎందుకు ?
జవాబు:
జెండాను గోలకొండ కోట దగ్గర ఎగురవేశారు. చారిత్రాత్మక కట్టడమైన గోలకొండ దగ్గర ఎగురవేస్తే ప్రజలకు పాలన దగ్గరవుతుందని అక్కడ ఎగుర వేశారు.

ప్రశ్న 4.
గోలకొండ కోట ప్రత్యేకతలు మీకేమైనా తెలుసా ?
జవాబు:
తెలుసు. కోటకు చుట్టూ పెద్దపెద్ద పటిష్టమైన గోడలు ఉన్నాయి. వీటినే బురుజులు అంటారు. శత్రువుల దాడి నుండి రక్షణ కల్పిస్తాయి ఈ బురుజులు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (T.B. P.No. 98)

పట్టణమనగా గోలకొండ పట్టణమనియే ………..
విహారభూమిగా నుండెను.

ప్రశ్న 1.
ఆజంఖాను ఎవరు ? ఆయన గొప్పతనం ఏమిటి ?
జవాబు:
గోలకొండ పట్టణ నిర్మాణ పథకమునకు కర్త. గొప్ప ఇంజనీరు. ఆయన పట్టణం యొక్క రూపురేఖలను దిద్దినారు. పట్టణాన్ని పెక్కుభాగాలుగా విభజించారు.

ప్రశ్న 2.
పట్టణం అలంకార భూయిష్టంగా ఉండడం అంటే ఏమిటి?
జవాబు:
ఇబ్రహీం కుతుబ్షా సరదార్లను, భాగ్యవంతులను కోట లోపల మేడలు కట్టవలసినదిగా ఆజ్ఞాపించాడు. అందరూ ఉత్సాహంతో ఈ పనిచేసిరి. అంటే పట్టణం అంతా అందంగా అలంకారముతో కూడి ఉన్నదని అర్థం.

ప్రశ్న 3.
గోలకొండ కోట ఎందుకు అచ్చెరువు గొల్పుతున్నది?
జవాబు:
గోలకొండ పట్టణములో ఉద్యానవన నిర్మాణము నందు విలక్షణమయి, ఆకర్షణీయమైనట్టివి మిద్దెల మీది తోటలు (Roof gardens) భవనముల పైభాగం ఎంతో నైపుణ్యంతో రూపురేఖలు దిద్ది, తీర్చి, రమ్యోద్యానములను మనోహరంగా నిర్మించారు. ఈ ఉద్యానవనమునకు నీటిని సప్లయిచేయు విధానము, అందులో నీటి కాలువలు, జలాశయములు, కేళా కూళులు, జలపాతములు అచ్చెరువు గొల్పుచుండెను.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (T.B. P.No. 101)

హైదరాబాదునగరము…. ఓడలవ్యాపారము చేయుచుండెను.

ప్రశ్న 1.
గోలకొండ వదిలి సామాన్యజనం హైదరాబాదుకు ఎందుకు వెళ్ళి ఉంటారు ?
జవాబు:
గోలకొండ పట్టణంలో జనాభా ఒత్తిడి ఎక్కువ అయ్యింది. ప్రజలకు కావలసిన నీటివసతి కూడా చాలలేదు. అందువల్ల కొందరు పాదుషాలు, గొప్పవారు, కొందరు వర్తకులు, హైదరాబాదులో నివసించేవారు. హైదరాబాదు నిర్మాణం క్రమంగా అభివృద్ధి చెందడంతో గోలకొండ ప్రాధాన్యం తగ్గింది.

అందువల్ల గోలకొండలోని వర్తకులు, సర్దారులు సామాన్యజనం గోలకొండను వదలి, హైదరాబాదులో నివసించేవారు. పట్టణంలోకి రాడానికి పోడానికి, కొత్తవారికి అధికారుల అనుమతి కావలసి వచ్చేది. కొత్తవారు కోటలోకివస్తే అధికారులు వారి శరీరాన్ని అంతా వెతికేవారు. దానితో సామాన్యులు గోలకొండ వదలి, హైదరాబాదుకు వెళ్ళి ఉంటారు.

ప్రశ్న 2.
గోలకొండ పట్టణంలో వర్తక వాణిజ్యాలు ఎట్లా సాగాయి ?
జవాబు:
పట్టణములోని బజార్లలో చిల్లర వస్తువులు, తిను బండారములు, విలాస వస్తువులు, నగలు, నాణెములు విరివిగా అమ్మబడుచుండెను. వ్యాపారులు విదేశములతో వర్తకము చేయుచు కుబేరులతో సములయి ఉండిరి. అప్పుడీ పట్టణములో దొరకని వస్తువే లేదు. వజ్రాలకు గోలకొండ పుట్టినిల్లే గదా !

భారతభూమి నలుమూలల నుండి వర్తకం సాగు చుండెను. విదేశముల నుండి వచ్చెడి సరుకులు మచిలీపట్టణము నుండి నేరుగా గోలకొండకు వచ్చు చుండెను. ఇది కేంద్రంగా తెలంగాణమునంతకును ప్రాకుచుండెను. ఇబ్రహీం కులీకుతుబ్షా కాలములో తెలంగాణ ఈజిప్టు వలె ప్రపంచపు అంగడిగా నుండెను.

ప్రశ్న 3.
గోలకొండ పట్టణంలోకి రాకపోకల విషయంలో ఎందుకు జాగ్రత్తలు తీసుకునేవారు ?
జవాబు:
గోలకొండ పట్టణంలోనికి రాకపోకల విషయంలో జాగ్రత్తలు వహించేవారు. క్రొత్తవారు వచ్చినచో వానికి ప్రవేశం దుర్లభం.వానికి దారోగా యొద్ది నుండి అనుమతిపత్రం ఉండాలి. లేదా రాజోద్యోగులలో ఎవ్వని పరిచయమయినా ఉండాలి.

క్రొత్తవారు రాగానే వానివద్ద ఉప్పుగాని, పొగాకుగాని ఉన్నదే మోనని వళ్ళు, బట్టలు బాగా తడవి చూచెదరు. దీనివల్ల రెవిన్యూ బాగా వచ్చేది. రెండు మూడు రోజుల వరకు అనుమతి వచ్చేది కాదు. సాకులు చెప్పి ద్వారరక్షకులు వానినుండి లాభం పొందటానికి ప్రయత్నించేవారు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (T.B. P.No. 103)

గోలకొండ పాదుషాలలో ………. వైభవములు, ఠీవి పరిసమాప్తి జెందెను.

ప్రశ్న 1.
గోలకొండ పాదుషాలు జీవకారుణ్యం గలవారని, ప్రకృతి ప్రేమికులని ఎట్లా చెప్పగలవు ?
జవాబు:
గోలకొండ లోపలి కోటలో ఉత్తర భాగమునందు జింకల వనము ఒకటి ఉండెను. ఈ జింకల గుంపును ఎవరునూ కొట్టకూడదు. బాధింపకూడదు అని రాజాజ్ఞ ఉండెను. పట్టణములో ద్రాక్షతోటలు ఉండెను. ద్రాక్ష నుండి ద్రాక్షాసవము తయారుచేసి త్రాగుచుండిరి. ఈ విషయములను బట్టి గోలకొండ పాదుషాలు జీవకారుణ్యం కలవారని, ప్రకృతి ప్రేమికులని చెప్పవచ్చును.

ప్రశ్న 2.
పట్టణాల్లో జనాభా ఎందుకు పెరుగుతుంది ?
జవాబు:
మంచి వసతులు, సౌకర్యాలు ఉంటాయి. మనిషి భోగజీవి. సుఖాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తాడు. ఇవన్నీ పట్టణాలలో ఉంటాయి. అందుకని పల్లెల నుండి పట్టణాలకు తరలివెళ్ళడం వలన పట్టణాలలో జనాభా పెరుగుతుంది.

ఇవి చేయండి

I. అవగాహన – ప్రతిస్పందన

ప్రశ్న 1.
గోలకొండ పట్టణము పాఠం ఆధారంగా నాటి చరిత్ర, సంస్కృతికి సంబంధించిన అంశాలు ఎట్లా ఉండేవని భావిస్తున్నారు ? చర్చించండి.
జవాబు:
పట్టణమనగా గోలకొండ పట్టణమనియే దక్షిణాపథమున ప్రసిద్ధి. గోలకొండ దుర్గమనగా ఒక్క కోట కాదు. మూడు కోటలు. గోలకొండ పట్టణ నిర్మాణ పథక మునకు కర్త ఆజంఖాన్ అను ఇంజనీరు అని తెలియుచున్నది. ఇతడే పట్టణము యొక్క రూపు రేఖలను దిద్దినవాడు. గోలకొండ పట్టణములో ఏనుగులు, ఒంటెలు, గుఱ్ఱాలు అధిక సంఖ్యలో నుండి పట్టణములో సందడిగా సంచరించుచుండెను.

గోలకొండ పట్టణం అలంకార భూయిష్టముగా ఉంటుంది. గోలకొండ పట్టణములో ఉద్యానవన నిర్మాణమునందు విలక్షణమయి, ఆకర్షణీయమైనట్టివి మిద్దెల మీది తోటలు భవనముల పైభాగము ఎంతో మనోహరంగా నిర్మించినారు. ఈ విధంగా ఆనాటి చరిత్ర, సంస్కృతి మనకు తెలుస్తోంది.

ప్రశ్న 2.
క్రింద ఇచ్చిన పదాలు ఏయే పేరాల్లో ఉన్నాయో గుర్తించి, పట్టికలో వివరించి రాయండి.
జవాబు:
TS 10th Class Telugu Guide 10th Lesson గోలకొండ పట్టణము 2

ప్రశ్న 3.
క్రింది పేరా చదవండి. పట్టిక రాయండి.

భారతదేశంలోని ప్రసిద్ధి చెందిన కోటల్లో దేవరకొండ కోట ఒకటి. రేచర్ల నాయకరాజుల పరిపాలనలో ఈ కోట ఎంతో గొప్పగా విరాజిల్లినది. రెండవ మాదా నాయకుడు ఈ కోటను నిర్మించారు. ఎత్తైన ఏడు కొండలను కలుపుతూ ఈ దుర్గాన్ని అత్యద్భుతంగా నిర్మించాడు. ఐదువందల ఎకరాల పైగా విస్తీర్ణంగల ఈ కోటలో పంట భూములు, కాలువలు, ధాన్యాగారాలు, సెలయేళ్ళు, సైనిక శిబిరాలు, గుర్రపుశాలలు, ఆలయాలు ఉన్నాయి.

ఈ కోటకు 360 బురుజులు ఉన్నాయి. 9 ప్రధానద్వారాలు, 23 పెద్దబావులు, 53 దిగుడు బావులు, 6 కోనేర్లు ఉన్నాయి. అత్యంత కళాకృతమైన సింహద్వారాలు ఉన్నాయి. మన పాఠ్యపుస్తకాల మొదటి పేజీలో కనిపించే విశిష్టమైన ‘పూర్ణకుంభ’ చిహ్నం ఇక్కడే లభించింది. ఈ కోటయొక్క విశేషం ఏమిటంటే ఏ శత్రురాజు దీన్ని ఆక్రమించుకోలేకపోయాడు. నాయకరాజుల కాలంలో ఇది స్వయంప్రతిపత్తిగల దుర్గంగా వెలిగింది. దీనికి దగ్గరలో కల రాచకొండ సమీపంలోని నాగసముద్రం చెరువులను ఈ రాజులే తవ్వించారు.
TS 10th Class Telugu Guide 10th Lesson గోలకొండ పట్టణము 3
జవాబు:

II. వ్యక్తీకరణ – సృజనాత్మకత

ప్రశ్న 1.
క్రింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

అ) “గోలకొండ పాదుషాలు సాహిత్య పోషకులు” అనడానికి ఉదాహరణలు తెలుపండి. (Mar. ’15)
(లేదా)
గోలకొండ నవాబుల సాహిత్య సేవ ఎట్టిది ? (Mar. ’18)
(లేదా)
ఇబ్రహీం కుతుబ్షా సాహిత్య పిపాస గూర్చి వివరించండి. (June ’18)
జవాబు:
“గోలకొండ పాదుషాలలో ఇబ్రాహీం కుతుబుషా విద్యా ప్రియుడు. ఈతని ఆస్థానములో కవులు, పండితులు హిందువులలో, మహ్మదీయులలో ఉండిరి. విద్యాగోష్ఠి సదా సాగుచుండెను. పాదుషా వారు పండితులను బాగుగా సన్మానించుచుండిరి. ఇబ్రాహీం కుతుబ్షా చాలాకాలము విజయనగరము నందు రాజాదరణమున పెరిగినవాడగుటచే ఆంధ్ర భాషా మాధుర్యమును గ్రోలినవాడు ఆంధ్రభాష యందు అభిమానము గలిగి, ఆంధ్ర కవులను సత్కరించుచుండెను. అద్దంకి గంగాధర కవి “తపతీ సంవరణోపాఖ్యాన” కావ్యమును రచించి ఈ పాదుషాకు అంకితమిచ్చియున్నాడు.

ఇబ్రాహీం పాదుషా మహబూబునగరు జిల్లాలో నివశించు చుండిన ఆసూరి మరింగంటి సింగరాచార్య మహాకవికి “మత్తగంధేభసితఛత్ర ముత్తమాశ్వ హాటకాంబర చతురంతయాన యగ్రహారములను” ఇచ్చి సత్కరించినాడు. సుల్తాన్ ఇబ్రాహీం పాదుషా సేనానియగు అమీర్ ఖాన్ మొట్టమొదటి అచ్చతెనుగు కబ్బమగు “యయాతిచరిత్ర”కు కృతిభర్తయయి, ఆ కావ్యమును రచించిన పొన్నగంటి తెలగనార్యుని సత్కరించినాడు.

ఆ) నాటి తెలంగాణలో కూడా తెలుగు భాష ఉచ్చ స్థితిలో ఉందని ఎట్లా చెప్పగలరు ?
జవాబు:
ఇబ్రహీం కుతుబ్షా తెలుగుభాష తియ్యదనం తెలిసినవాడు. తెలుగు భాషయందు అభిమానంతో తెలుగు కవులను, పండితులను సత్కరించేవాడు. అద్దంకి గంగాధర కవి రచించిన ‘తపతీ సంవరణో పాఖ్యాన కావ్యము’ వీరికి అంకితమివ్వబడినది. వీరు మహాకవి ఆసూరి మరింగంటి సింగరాచార్యను చతురంతయాన అగ్రహారాలను ఇచ్చి సత్కరించారు.

మొట్టమొదటి అచ్చ తెనుగు కావ్యం ‘యయాతి చరిత్ర’ దీనిని పొన్నగంటి తెలగనార్యులు రచించారు. ఈ కావ్యానికి కృతిభర్త ఇబ్రహీం పాదుషా సేనాని అమీర్ ఖాన్. దీనిని రచించిన కవిని ఘనంగా సత్కరించారు. దీనిని బట్టి నాటి తెలంగాణలో కూడా తెలుగు భాష ఉచ్చస్థితిలో ఉందని చెప్పవచ్చు.

ఇ) “తెలంగాణము ఈజిప్టువలె ప్రపంచపు అంగడి” అనడానికి కారణాలు రాయండి.
జవాబు:
పట్టణములోని బజార్లలో చిల్లర వస్తువులు, తిను బండారములు, విలాస వస్తువులు, నగలు, నాణెములు విరివిగా అమ్మబడుచుండెను. వ్యాపారులు విదేశములతో వర్తకము చేయుచు కుబేరులతో సములయి ఉండిరి. అప్పుడీ పట్టణములో దొరకని వస్తువే లేదు. వజ్రాలకు గోలకొండ పుట్టినిల్లే గదా ! భారతభూమి నలుమూలల నుండి వర్తకం సాగు చుండెను.

విదేశముల నుండి వచ్చెడి సరుకులు మచిలీపట్టణం నుండి నేరుగా గోలకొండకు వచ్చు చుండెను.ఇది కేంద్రంగా తెలంగాణమునంతకును ప్రాకుచుండెను. ఇబ్రహీం కులీకుతుబ్షా కాలములో తెలంగాణము ఈజిప్టు వలె ప్రపంచపు అంగడిగా నుండెను.

ఈ) ఈనాడు పట్టణాలలో జనాభా అధికమవడం వలన కలిగే ఇబ్బందులు ఏమిటి ?
జవాబు:
ప్రజలు వలసపోవటం : బ్రతుకు తెరువుకోసం, ఉపాధి కోసం ఎక్కువమంది పల్లె ప్రజలు నగరాలకు వలస పోవటం.

జనాభా పెరుగుదల : విద్యా, ఉద్యోగ అవకాశాలు, వైద్య సదుపాయాలు నగరాల్లో ఎక్కువగా ఉంటాయని ప్రజలు నగరాలకు వెళ్ళడంతో విపరీతంగా జనాభా పెరగటం.
రద్దీ పెరగటం : ప్రమాదాలు జరగటం, ఎప్పుడూ రోడ్లు రద్దీగా ఉండడంతో ప్రతిరోజు ప్రమాదాలు ఎక్కువగా జరగటం.

నీటి సమస్య : చెరువులు భూమి ఆక్రమణలకు గురియై భూగర్భ జలాలు తగ్గి త్రాగునీటికి, వాడుక నీటికీ కొరత ఏర్పడటం, ఉన్న చెరువులు, బావులు అవసరాలకు చాలకపోవటం.
కాలుష్యం పెరగటం : వాహనాలు, కర్మాగారాల్లో ఇంధనం ఎక్కువగా వాడటం, మురుగునీటి సౌకర్యాలు లేకపోవటంతో జల కాలుష్యం, వాయు కాలుష్యం, ధ్వని కాలుష్యం పెరగటం.

ధరల పెరుగుదల : జనాభా పెరగటంతో వస్తువులకు గిరాకీ పెరిగి ధరలు విపరీతంగా పెరిగిపోవటం.
విదేశీ సంస్కృతి ప్రభావం : భిన్న సంస్కృతుల ప్రజలు ఒక్కచోట ఉండటంతో ప్రజలు విదేశీ వ్యామోహానికి గురికావటం.
సగటు మనిషి పడేపాట్లు : ఇరుకు ఇళ్ళల్లో, అధిక ధరలతో, రణగొణ ధ్వనులతో, నీటి వసతులు లేక, నిరంతరం జీవనపోరాటం చేస్తూ పద్మవ్యూహం లాంటి నగరంలో సగటు మనిషి, ఎన్నో అగచాట్లు పడుతున్నాడు. క్లిష్ట సమస్యలను మానసిక సంఘర్షణ తో ఎదుర్కోవటంతో నేడు నగర జీవితం నరక ప్రాయంగా మారుతుంది.

ప్రశ్న 2.
క్రింది ప్రశ్నకు పది వాక్యాల్లో జవాబు రాయండి.

అ) గోలకొండ పట్టణము విశిష్టతను తెలుపండి.
జవాబు:
పట్టణమంటే గోలకొండ పట్టణమే అనే ప్రఖ్యాతి పొందింది. అందుకు కారణం గోలకొండ యొక్క అందచందాలు, వైభవం, విశిష్టతలు.

అందచందాలు : గోలకొండ పట్టణ నిర్మాణ పథకకర్త ఆజంఖాన్, పట్టణాన్ని మొహల్లాలుగా విభజించారు. వీధులు విశాలంగా ఉంటాయి. భాగ్యవంతులు, సరదార్ల మేడలు కోట లోపల ఉంటాయి. పట్టణానికి ఆ భవనాలన్నీ అలంకారాలుగా ఉంటాయి. నగీనాబాగ్ ఒక అందాలకుప్ప అయిన ఉద్యానవనం.

షాహిమహలులు అనే రాజహర్మ్యములు చాలా అందమైనవి. దిల్కుషా భవన సౌందర్యం వర్ణనాతీతం. ఉద్యానవన నిర్మాణాలు గోలకొండ పట్టణం అందచందాలను చాలా పెంచాయి. మిద్దెలమీది తోటలు శిల్పకళా నిపుణత్వానికి గీటు రాళ్ళు. ఈ ఉద్యానవనాలకు నీరు సరఫరా చేసే కాలువలు, జలాశయాలు, కేళాకూళులు, జలపాతాలు చూసి ఆశ్చర్యపడని వారుండరు. బాల్బోవా వృక్షం పట్టణం అందాలను పెంచింది.

వైభవం : గోలకొండ పట్టణం వజ్రాలకు పుట్టినిల్లు. అక్కడి వ్యాపారులు మహాధనవంతులు. దేశవిదేశాలతో ఎగుమతి దిగుమతి వాణిజ్యం చేసేవారు. అప్పుడా పట్టణంలో దొరకని వస్తువు లేదు. వజ్రాల వ్యాపారం, ఓడల వ్యాపారం కూడా జోరుగా సాగేది.

విశిష్టత : కవులు, పండితులను పోషించేవారు. అనేక గ్రంథాలను రచింపచేసి, అంకితం పుచ్చు కొనేవారు. కవులను ఘనంగా సన్మానించేవారు. అగ్రహారాలిచ్చేవారు. జంతు ప్రేమికులు. ద్రాక్ష తోటలు పెంచేవారు. ఉమ్రావులు విలాసవంతంగా జీవించే వారు. శిక్షలు కఠినం.

ప్రశ్న 3.
క్రింది అంశాన్ని గురించి సృజనాత్మకంగా ప్రశంసిస్తూ రాయండి.

అ) ఏదైనా ఒక పట్టణం లేదా ఊరి చారిత్రక/సాంస్కృతిక విశేషాలతో వ్యాసం రాయండి.
జవాబు:
పర్యాటక క్షేత్రం – ఆదిలాబాద్ జిల్లా బాసర
పవిత్ర గోదావరీ నదికి సుమారు అరవై మైళ్ళ దూరంలో ఒక ఋష్యాశ్రమం ఉండేది. దానిని వ్యాస మహర్షి స్థాపించడం చేత దానికి “వ్యాసపురి” అని పేరు వచ్చింది. తరువాత ‘వాసర’ అని పిలువబడుతుండేది.

కాలక్రమంలో అదే ‘బాసర’ అని ప్రసిద్ధిపొందింది. ఇక్కడ సరస్వతీ దేవి దేవాలయం ఉంది. ఉత్తర భారతదేశంలో కాశ్మీరంలో, దక్షిణ భారతదేశంలో తెలంగాణలోని ఆదిలాబాద్ జిల్లాలో ఉన్న బాసరలో మాత్రమే సరస్వతీ దేవి దేవాలయాలు ఉన్నాయి. సాక్షాత్ నారాయణాంశతో జన్మించిన వేదవ్యాస మహర్షి మహాభారత భాగవతాది అష్టాదశ పురాణాలు, వ్యాఖ్యాన గ్రంథాలు రచించి, నాలుగు వేదాలను పరిష్కరించి మానవాళికి అందించిన మహోన్నతుడు.

అటువంటి వేదవ్యాసునికే ఒకసారి మనశ్శాంతి లేక సకల మునిగణ సేవితుడై ఉత్తరభారతదేశ యాత్రచేసి, దండకారణ్యానికి వచ్చాడట. కలిదోష నివారణ చేయగలిగిన గౌతమీ నదిలో స్నానం చేసి, సంధ్యా వందనము వంటి అనుష్ఠానాలను పూర్తిచేసుకుని, అమ్మను ప్రార్థించి సాకారముగా ఇక్కడనే నెలకొని ఉండమని శ్రీ సరస్వతీ దేవిని ప్రార్థించాడు. ప్రతిరోజూ గౌతమీ నదిలో స్నానము చేసి మూడు గుప్పెడులతో ఇసుక ను తెచ్చి ఒక చోట ఉంచేవాడు.
TS 10th Class Telugu Guide 10th Lesson గోలకొండ పట్టణము 5
క్రమంగా అది మూడు మూర్తు లుగా మారి శ్రీ మహాసరస్వతీ, శ్రీ మహాలక్ష్మీ, శ్రీ మహాకాళి రూపాలతో ఆవిర్భ వించింది. అందులో శ్రీ మహా సరస్వతిని అధి దేవతగా మిగిలిన దేవతలను పరివార దేవతలుగా ఆరాధించేవాడు. తరువాతి కాలంలో తురుష్కులు దండయాత్రలలో ఈ మందిరాన్ని నాశనం చేయటం జరిగింది.
TS 10th Class Telugu Guide 10th Lesson గోలకొండ పట్టణము 6

వీరశైవులైన ‘మాక్కజీ పటేలు’ సమూహము వాళ్ళను ఎదిరించారు. శిథిలమైన దేవాలయం పునరుద్ధరించబడింది. శృంగేరి పీఠాధిపతి శ్రీ జగద్గురు శ్రీ విద్యారణ్య భారతీ స్వామి వారు శ్రీ సరస్వతీ దేవిని పునఃప్రతిష్ఠ చేసి పునరుద్ధరించారు. ఇక్కడ దత్తమందిరము, గణేశ మందిరము, ఏకవీర మందిరము, పాతాళేశ్వర మందిరము,

ఆంజనేయ మందిరము’ ఉన్నాయి. శ్రీ సరస్వతీదేవి ఆలయము కేంద్రంగా ఇంద్రేశ్వరము, సూర్యేశ్వరము, నారాయణేశ్వరము మొదలైన ఆలయ సముదాయ ముతో కూడిన మహాక్షేత్రము బాసర. ఇక్కడ ప్రతి సంవత్సరము విజయదశమికి, శివరాత్రికి ఉత్సవాలు జరుగుతాయి. అనేకమంది భక్తులు ఇక్కడకు వచ్చి శ్రీ సరస్వతీదేవిని దర్శించి, ఆమె అనుగ్రహంతో పిల్లలకు విద్యాభ్యాసాలు జరుపుకుంటారు. పల్లె వాసుల జాతరలు, శుభకార్యాలు కూడా జరుగు తుంటాయి.

III. భాషాంశాలు

పదజాలం

1. క్రింది వాటిని సొంతవాక్యాల్లో ప్రయోగించండి.

అ) పుట్టినిల్లు
జవాబు:
భారతదేశం కళలకు పుట్టినిల్లు.

ఆ) పాటుపడడం
జవాబు:
తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటుకు ఎందరో వీరులు పాటుపడ్డారు.

ఇ) పీడవదలడం
జవాబు:
కంసుని వధతో ఆ రాజ్యానికి పీడవదిలింది.

ఈ) తలదాచుకోవడం
జవాబు:
కాశ్మీరీ పండిట్లు ఢిల్లీ పురవీధుల్లో తలదాచుకున్నారు.

2. క్రింది పదాలను వివరించి రాయండి.

అ) పటాటోపము : మితిమీరిన వస్త్రాలంకారణాన్ని పటాటోపం అని అంటారు. ‘పటము’ అనగా వస్త్రము అని అర్థం అనగా బాగా అలంకరించుకొని హడా వుడిగా తిరుగు అని భావం.

ఆ) అగ్రహారం : ఇబ్రహీం పాదుషా మహబూబునగరు జిల్లాలో నివసించుచుండిన ఆసూరి మరింగంటి సింగరాచార్య మహాకవికి “మత్తగంధేభసితఛత్ర ముత్త మాశ్వ హాటకాంబర చతురంతయాన అగ్రహార ములను” ఇచ్చి సత్కరించినాడు.

ఇ) బంజారాదర్వాజా : పట్టణంలోనికి సరుకంతయు బంజారాదర్వాజా ద్వారానే వచ్చుచుండును. బంజారాలు అనబడు లంబాడీలు ధాన్యము, ఉప్పు మొదలగునవి తెచ్చుచుండుటచే ప్రవేశద్వారమునకు బంజారా దర్వాజా అను పేరు వచ్చినది.

ఈ) ధర్మశాల : పుణ్యాన్ని పొందదలచి యాత్రికులకు, బాటసారులకు, అనాథలకు ఆశ్రయాన్ని కల్పించేందుకు నిర్మించబడిన వసతి గృహాలను ధర్మశాలలు అని అంటారు. ఇవి ఎక్కువగా పుణ్యక్షేత్రాల్లో కనిపిస్తాయి. వీటిలో కులమతాలకు అతీతంగా జనులు ఆశ్రయం పొందుతారు.

వ్యాకరణాంశాలు

1. క్రింది వాక్యాలలో సంధి పదాలను విడదీసి అవి ఏ సంధులో రాయండి.

అ) పండుగ దినాలలో దేవాలయాలు భక్తులతో కిట కిటలాడుతాయి.
జవాబు:
దేవ + ఆలయాలు = దేవాలయాలు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)

ఆ) మధురలోని రమ్యోద్యానములు చూపరుల మనస్సు లను ఆకట్టుకుంటాయి.
జవాబు:
రమ్య + ఉద్యానములు = రమ్యోద్యానములు (గుణ సంధి)

ఇ) ఛత్రపతి శివాజీ అశ్వారూఢుడు అయి శత్రువులను సంహరించాడు.
జవాబు:
‘అశ్వ + ఆరూఢుడు = అశ్వారూఢుడు (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)

ఈ) రాజాజ్ఞ లేనిదే ఏ కార్యక్రమాలు జరుపరు.
జవాబు:
రాజ + రాజాజ్ఞ (సవర్ణదీర్ఘ సంధి)

బహువ్రీహి సమాసము

క్రింది సమాసపదాలను వాటి విగ్రహవాక్యాలను పరిశీలించండి.

అ) ఆజానుబాహుడు – జానువుల వరకు బాహువులు కలవాడు.
ఆ) ముక్కంటి – మూడు కన్నులు కలవాడు.
ఇ) గరుడ వాహనుడు – గరుడుడు వాహనముగా కలవాడు.
ఈ) చతుర్ముఖుడు – నాలుగు ముఖాలు కలవాడు.
ఉ) పద్మాక్షి – పద్మం వంటి కన్నులు కలది.

పై పదాలలో మొదటి పదానికి గాని రెండవ పదానికి గాని ప్రాధాన్యం లేదు. రెండు పదాలు మరో పదం యొక్క అర్థాన్ని స్ఫురింపజేస్తున్నాయి. ఇలా మరో పదం యొక్క అర్థానికి ప్రాధాన్యం ఉన్న సమాసాన్ని “బహువ్రీహి” సమాసం అంటారు.

ఉదా : ‘చక్రపాణి’ అనే సమాసపదంలో ‘చక్రము’ అనే పదానికి ప్రాధాన్యం లేదు. ‘పాణి’ (చేయి) అనే పదానికి కూడా ప్రాధాన్యం లేదు. చక్రము పాణియందు కలిగిన వానికి ప్రాధాన్యం ఉన్నది. ఇట్లా సమాసంలో పదాల ద్వారా వచ్చే మరో పదము యొక్క అర్థానికి ప్రాధాన్యం ఉన్నది కాబట్టి ఇది బహువ్రీహి సమాసం.
అన్యపదార్థ ప్రాధాన్యం బహువ్రీహి.

2. క్రింది సమాస పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు రాసి, సమాసాలను రాయండి.

ఉదా : యయాతిచరిత్ర – యయాతి యొక్క చరిత్ర – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసం.

TS 10th Class Telugu Guide 10th Lesson గోలకొండ పట్టణము 7

3. క్రింది వాక్యాలను వ్యవహారభాషలోనికి మార్చండి.

ఉదా : పట్టణము అలంకారముగానుండుటకు
అందరును ఉత్సాహముతో పాటుపడిరి.
పట్టణం అలంకారంగా ఉండడానికి అందరూ
ఉత్సాహంతో పాటుపడ్డారు.

అ) ఈ మందిరము నందే పారశీకపు రాయబారికిని, అతని అనుచరవర్గమునకును బస ఏర్పాటు చేసిరి.
జవాబు:
ఈ మందిరము నందే పారశీకపు రాయబారికి, అతని అనుచర వర్గానికి బస ఏర్పాటు చేసిరి.

ఆ) నీటి కాలువలు, జలాశయములు, జలపాతములు అచ్చెరువు గొల్పుచుండెను.
జవాబు:
నీటి కాలువలు, జలాశయాలు, జలపాతాలు ఆశ్చర్యం గొల్పుతాయి.

ఇ) పెద్ద అధికారుల యొక్కయు మందిరములన్నియు లోపలి కోటలో నుండుచుండును.
జవాబు:
పెద్ద అధికారుల మందిరాలన్నీ కోటలో ఉండేవి.

ఈ) వజ్రములకు గోలకొండ పుట్టినిల్లే గదా !
జవాబు:
“వజ్రాలకు గోలకొండ పుట్టిల్లు” కదా !

ఉ) పట్టణములోనికి సరుకంతయు బంజారాదర్వాజా ద్వారానే వచ్చుచుండును.
జవాబు:
పట్టణంలోనికి సరుకంతా బంజారాదర్వాజా ద్వారా వచ్చును.

ప్రాజెక్టు పని

మీ జిల్లాలోని వివిధ కోటల చిత్రాలు లేదా మీరు చూసిన కోట/ప్రాచీన గుడి / కట్టడం ఆధారంగా నివేదిక రాయండి. ప్రదర్శించండి.
జవాబు:
నివేదిక

నేను చూసిన ప్రాచీన కట్టడం వరంగల్లు నగరం. వరంగల్లును ఓరుగల్లు అని, ఏకశిలా నగరం అని పిలిచేవారు. హైదరాబాద్కు 80 కి.మీ. దూరంలో ఉన్నది. వరంగల్లు, హనుమకొండ, ఖాజీపేటలు కలిసే ఉంటాయి.

వరంగల్లు 42 గ్రామ పంచాయితీలతో 1 మిలియన్ జనాభాను మించిపోయింది. కాకతీయులు 1195 నుండి 1323 వరకు పరిపాలన సాగించారు.
స్వయంభూ దేవాలయం ఇక్కడ ఉంది. రెండవ ప్రతాప రుద్రుని తర్వాత ముసునూరి నాయకులు పరి పాలించారు. వేయిస్తంభాల గుడి ప్రసిద్ధమైన గుడి. ఇక్కడ NIIT వరంగల్, కాకతీయ యూనివర్శిటీ, కాకతీయ మెడికల్ కాలేజి (కాళోజి హెల్త్ యూని వర్శిటీ) ప్రసిద్ధ విశ్వవిద్యాలయాలు ఉన్నాయి. గ్రానైట్ క్వారీలు ఎక్కువగా ఉన్నాయి.

బతుకమ్మ పండుగ ఘనంగా జరుపుతారు. 9 రోజులపాటు రకరకాల పూలతో అలంకారం చేస్తారు. భద్రకాళి గుడి, కాకతీయ శిల్పాలు, ఏకశిలా గుట్ట, రామప్ప దేవాలయం మొదలైనవి ప్రసిద్ధమైనవి. కాక తీయుల కోట ఎంతో గొప్పది. ఇటీవల మా పాఠశాల వారు వరంగల్లు జిల్లాలోని ముఖ్యమైన ప్రదేశములను మాకు చూపారు. అందరూ గర్వించ దగ్గ నగరం వరంగల్లు.

సూక్తి : చరిత్ర స్వదేశాభిమానాన్ని నేర్పే చక్కనైన సాధనం

మీకు తెలుసా ?

గోల్కొండ కోటను బండరాళ్ళతో కట్టారు. గోల్కొండ కైవారము నాలుగు మైళ్ళను మించి ఉంటుంది. దీనికి ఎనిమిది బురుజులున్నవి. ఈ బురుజులన్నియు శతఘ్నుల స్థావరములు. మొగలు సైన్యం సర్వశక్తియుక్తులను కూడ దీసుకొని తొమ్మిది నెలలు శ్రమించి ఒక్క బురుజును మాత్రమే కూల్చగలిగిరి. ఐతే ఆ బురుజు స్థానమున ఒక్క రాత్రిలో మరొక బురుజును కుతుబ్షాహీ సైనికాధికారులు కట్ట గలిగిరి. గోల్కొండ కోటలో కొండశిఖరమున ‘బాలహిస్సారు’ అను ప్రాసాదమున్నది.

దానికి పోవు మార్గమునకు, కోట ప్రాకారమునకు అమర్చిన ద్వారముకడ ఒక రాతి గుండున్నది. ఆ రాతిపై నిలచి చప్పట్లు కొట్టిన ఆ శబ్దము బాలహిస్సారు లోనికి స్పష్టంగ వినిపించును. అట్లు ప్రతిధ్వనించు ఏర్పాటును నిర్మాణములోనే కల్పించిరి. ఇవి అన్నియు మానవుని ప్రజ్ఞ వలన నెలకొన్న అమర్పులు.

మూలం : కె.వి. భూపాల్రావు రాసిన ‘మహామంత్రి మాదన్న కథ’లోనిది.

విశేషాంశములు

1. బురుజులు : కోటగోడయందుండు దిబ్బ. శత్రురక్షణ దృష్టిలో ప్రత్యేకంగా చేపట్టిన నిర్మాణం. ఇక్కడి నుండి శత్రువుల కదలికలను గమనించవచ్చు. శత్రువులపై దాడిచేసే సందర్భంలో ఇక్కడ ఫిరంగులను పెట్టి కాలుస్తారు.

2. ఇబ్రహీం కుతుబ్షా : 1550 – 1580 సంవత్సరాల మధ్య గోలకొండ రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన మాలిక్ ఇబ్రాహీం కుతుబ్షాహీ రాజు. జనవ్యవహారంలో ‘మల్కిభరాం’ గా ప్రసిద్ధుడు. పరిపాలనాదక్షుడు. తెలుగు భాష పట్ల మమకారాన్ని ప్రకటించాడు. తెలుగు కావ్యాన్ని అంకితం పొందిన ముస్లింరాజు ఇతడే. గోలకొండ రాజ్యంలో ఉద్యోగి సారంగు తమ్మయ తన తపతీ సంవరణోపాఖ్యానాన్ని ఇబ్రహీం కుతుబ్షాకు అంకితం ఇచ్చాడు. ఈ రాజు 1578 లో పురానా పూలు నిర్మించాడు.

3. కులీకుతుబ్షా : 1580 – 1612 సంవత్సరాల మధ్య గోలకొండ రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన కులీ కుతుబ్షా హైదరాబాద్ నగర నిర్మాత. చక్కని కవి. హైదరాబాద్ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైన ‘దక్కనీ ఉర్దూ’ ను ప్రోత్సహించాడు.ఈ మాండలికంలో దాదాపు 1800 పుటల కవిత్వాన్ని రచించాడు. తెలుగులోనూ కవిత్వాన్ని రచించినట్టు చెబుతారు. అవి లభ్యంకాలేదు.

4. మేనా : పెళ్ళి ఉరేగింపు వాహనాలలో ఒకటి, ఇది పల్లకి వలెనే ఉంటుంది కానీ పల్లకి అంత సున్నిత మైనది కాదు. మోటారు వాహనాలు లేని రోజుల్లో వధూవరులను ఇందులో కూర్చుండబెట్టి మనుషులు మోసేవారు.
5. హోన్ను : గోలకొండ కుతుబ్షాహి రాజ్యంలో ప్రధానమైన నాణెం హోన్ను. ఇది బంగారు నాణెం. విదేశీయులు దీన్నే పెగోడా అనేవారు.

ముఖ్య పదాలు – అర్థాలు

కైవారము = చుట్టూరా, వందిస్తోత్రము
అధికసంఖ్య = ఎక్కువ సంఖ్య
జనసమ్మర్ధం = ఎక్కువ జనాభా కలిగి ఉండటం
సొంపు = ఆనందం
రమ్యోద్యానములు = అందమైన ఉద్యానవనములు
మున్నగునవి = మొదలగునవి
హర్మ్యము = ఎత్తైన మేడ
ఉపాహారము = అల్పాహారము (టిఫిన్)
కేళాకూళులు = క్రీడా సరస్సులు

హూను = సుమారు 4 రూపాయిల విలువగల బంగారు నాణెం
సర్ధారు = శూరుడు
పానీయ జలము = త్రాగునీరు
హవుజు = భవనం
అంగడి = దుకాణము
పైఠన్ = జలతారు
దారోగా = పై అధికారి
పుట్టి = 20 మణుగులు
తటాకము = చెరువు
వణికుంగవులు = శ్రేష్ఠులైన వ్యాపారులు
కౌశల్యము = నేర్పు
పణం = పందెం
దుర్లభము = కష్టము

III

పాదుషా = చక్రవర్తి
ఇభము = ఏనుగు
హాలకము = బంగారము
శస్త్రము = విసరకుండా యుద్ధం చేసే ఆయుధం – గద, కత్తి మొదలైనవి.
ఠీవి = దర్జా
అంబరము = ఆకాశము
వాఙ్మయము = భాష
సురటీ = విసనకర్ర
బోయీ = పల్లకి మోసేవాడు
భీతి = భయము
మాధుర్యము = తియ్యదనము, మధురత్వము
సత్కరించుట = గౌరవించట
కావ్యము = కబ్బము
పెక్కు = చాలా
పక్వము = పంట
ధ్వజము = జెండా
అశ్వము = గుఱ్ఱము
పదాతివర్గం = కాలి బలగం
యుద్ధభీతి = యుద్ధ భయం
పానుపు = పరుపు, పడక
మనోజ్ఞము = అందము
ఆకర్షణీయము = అందము
పరిసమాప్తి = ముగింపు, అంతము

పాఠం ఉద్దేశం

తెలంగాణలో చారిత్రక కట్టడాలకు కొదువ లేదు. వీటిలో గోలకొండ ఘనమైన చారిత్రకప్రాధాన్యం సంతరించు కొన్నది. ఈ పట్టణం యొక్క ప్రాశస్త్యం… నాటి కోటల నిర్మాణం… మంచి నీటి వసతుల కల్పన… అద్భుత సాంకేతిక నిర్మాణాలు… పట్టణంలో జరిగిన ప్రపంచస్థాయి వర్తక, వ్యాపారాలు… ఆహారపుటలవాట్లు, కోటలో జరిగిన కార్య కలాపాలు, స్థాపించిన పరిశ్రమలు, గోలకొండ పట్టణ ప్రాముఖ్యతతోపాటు 1940ల నాటి తెలంగాణ వచన రచనా శైలిని తెలుపడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు

ఈ వ్యాసం ఆదిరాజు వీరభద్రరావు రాసిన ‘మన తెలంగాణము’ అనే వ్యాససంపుటి లోనిది.

రచయిత పరిచయం

రచయిత : ఆదిరాజు వీరభద్రరావు
జననం : 16.11.1890
మరణం : 28.9.1973
జన్మస్థలం : ఖమ్మంజిల్లా మధిర తాలూకా

ఇతర రచనలు : ప్రాచీనాంధ్ర నగరములు, లలిత కథావళి, రత్నప్రభ, జీవిత చరితావళి, జీవిత చరిత్రలు, నవ్వుల పువ్వులు, మిఠాయిచెట్టు, షితాబ్ ఖాన్. సంగ్రహాంధ్ర విజ్ఞానకోశంలో యాభైవ్యాసాలు రాశాడు. హైదరాబాద్ రేడియోలో తొలి ప్రసంగం చేశాడు.

వృత్తి : చాదర్ ఘాట్ హైస్కూల్ హైదరాబాదులో ప్రధాన తెలుగుపండితుడిగా పనిచేశాడు.
ప్రవృత్తి : “లక్ష్మణరాయ పరిశోధక మండలి” కి కార్యదర్శిగా వ్యవహరించాడు. తన పాండిత్యం, పరిశోధనలతో “తెలంగాణ భీష్ముడి” గా పేరు తెచ్చుకున్నాడు.

ప్రవేశిక

ఏ జాతికైనా, ఏ ప్రాంతానికైనా తమ చరిత్రను మరచిపోవడమంత దురదృష్టం మరొకటి ఉండదు. తెలంగాణలోనే ఎంతో విశిష్టతను సంతరించుకున్న గోలకొండ పట్టణ వైభవాన్ని, నాటి అద్భుత నిర్మాణాలను వర్ణించడానికి మాటలు చాలవు. చిరస్మరణీయమైన ఈ కట్టడంలోని సాంకేతిక నైపుణ్యాన్ని ఎందరో చరిత్రకారులు అభివర్ణించే ప్రయత్నం చేశారు.

గోలకొండ వైభవాన్ని కళ్ళతో చూడవలసిందేకాని మాటల్లో చెప్పడం సాధ్యం కాదు. ఆదిరాజు వీరభద్రరావు ఆ ప్రయత్నం చేశాడు. ఆయన మాటల్లోనే గోలకొండ పట్టణ విశేషాలను, ఆనాటి పరిస్థితులను ఈ పాఠం చదివి తెలుసుకోండి. ప్రత్యక్షంగా చూసిన అనుభూతిని పొందండి.

విద్యార్థులకు సూచనలు

పాఠం ప్రారంభంలోని ప్రవేశిక చదువండి. పాఠంలోని విషయాన్ని ఊహించండి.
పాఠం చదువండి. అర్థంకాని పదాల కింద గీత గీయండి.
వాటి అర్థాలను పుస్తకం చివర ఉన్న ‘పదవిజ్ఞానం’ పట్టికలో చూసి లేదా నిఘంటువులో చూసి తెలుసుకోండి.

ప్రక్రియ – చారిత్రక వ్యాసం

ఈ పాఠం వ్యాస ప్రక్రియకు చెందినది. వ్యాసం అంటే వివరించి చెప్పడం. చరిత్రను తెలిపే వ్యాసాన్ని చారిత్రక వ్యాసం అంటారు. తెలంగాణ ప్రాంతంలోని కోటల నిర్మాణ వైభవాన్ని, విశిష్టతను తెలుపుతూ రాసిన వ్యాసమే ఈ పాఠం.

TS 9th Class Telugu Guide 3rd Lesson వలసకూలీ

August 12, 2026July 26, 2026 by Mahesh

Telangana SCERT 9th Class Telugu Guide Telangana 3rd Lesson వలసకూలీ Textbook Questions and Answers.

TS 9th Class Telugu 3rd Lesson Questions and Answers Telangana వలసకూలీ

చదువండి – ఆలోచించి చెప్పండి (Textbook Page No. 25)

ఊరిలో నీకిల్లు లేదు – ఊరి వెలుపల పొలము లేదు
కూలి నిర్ణయ మింతని లేదు – కూలి పని స్థిరమైనది కాదు
ఆలుపిల్లల నేలేదెట్లా – అనే చింత నిన్నిడదోయి వ్యవసాయకూలి.
బతుకు దెరువు లేక నీవు – భార్యపిల్లల నొదిలి పెట్టి
బస్తి చేరి రిక్షలాగి – బలముగ జ్వరమొచ్చి పంటే
కాస్త నీకు గంజినీళ్ళు – కాసి పోసే దిక్కెవరోయి వ్యవసాయ కూలి.
– సుద్దాల హనుమంతు

ప్రశ్న 1.
ఈ పంక్తులు ఎవరి గురించి తెలుపుతున్నాయి ? రాసింది ఎవరు ?
జవాబు:
ఈ పంక్తులు వ్యవసాయ కూలీలను గూర్చి తెలుపుతున్నాయి. ఈ గేయాన్ని “సుద్దాల హనుమంతు” రాశాడు.

ప్రశ్న 2.
కూలిపని స్థిరమైనది కాదు అనడంలో అంతరార్థమేమిటి ?
జవాబు:
‘కూలిపని’ అంటే ఏ రోజుకు ఆ రోజు, ఎవరికైనా ఏదో పని చేసిపెట్టి, ఆ చేసిన పనికి కూలి తీసుకోవడం. ఈ పని ఉద్యోగంలా స్థిరమైనది కాదు. ప్రతిరోజూ కూలిపని ఎక్కడ దొరకుతుందో. అని వెతుక్కోవాలి. ఒక్కొక్క రోజు ఏ పనీ దొరకదు. వర్షం వచ్చిన రోజున ఎవరూ కూలిపని చెప్పరు. కూలిపని కోసం నిత్యం వేటాడాలి.

ఒకరోజు పని ఉంటుంది. మరొకరోజు ఏ పనీ ఉండదు. లేదా ఏ రిక్షాయో అద్దెకు తీసుకుని దాన్ని తొక్కుతూ జీవనం సాగించాలి. అందుకే కూలిపని స్థిరమైనది కాదు.

ప్రశ్న 3.
కుటుంబ పోషణ ఎట్లా జరుగుతుంది ?
జవాబు:
కూలిపని దొరికితే, వచ్చిన కొద్ది డబ్బుతో ఏదోరకంగా సంసారం నడుపుకుంటారు. డబ్బు లేనప్పుడు అప్పులు చేస్తారు. ఋణాలు తీసుకుంటారు. ఏమీ దొరకకపోతే, కాసిని మంచినీళ్ళు తాగి, కడుపులో కాళ్ళు పెట్టుకొని ముడుచుకొని పడుకుంటారు. లేదా, ఏ రిక్షాయో తొక్కి దానితో వచ్చిన కొద్దిపాటి డబ్బుల్లో రిక్షా అద్దె కట్టి, మిగిలినది ఉంటే దానితో బతకాలి.

ప్రశ్న 4.
ఊళ్ళు వదిలిపోయేటందుకు కారణమయ్యే పరిస్థితులేవి ?
జవాబు:
తాము ఉంటున్న ఊళ్ళలో సరైన వ్యవసాయపనులు, తమ వృత్తిపనులు లేకపోవడం వల్ల, నగరాల్లో కూలి చేసుకొని బ్రతకవచ్చని గ్రామీణ జనం, తమ ఊర్లు వదలి నగరాలకు పోతారు.

వర్షాలు లేకపోతే వ్యవసాయపనులు గ్రామాల్లో దొరకవు. వ్యవసాయ ఆదాయం లేకపోతే, పెద్ద రైతులు చేతివృత్తులవారికి తగిన పనులు చూపించలేరు. అలాగే కొందరు చిన్న చిన్న పరిశ్రమలు పెట్టడానికి నగరాలకు వలసపోతారు. పిల్లల చదువుల కోసం కోందరు గ్రామాలు వదలి నగరాలకు వెడతారు. గ్రామాల్లో ఉపాధి సౌకర్యాలు బొత్తిగా లేకపోవడం వల్లనే ప్రజలు ఊళ్ళు వదలి పోతున్నారు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి. (Textbook Page No. 27)

ప్రశ్న 1.
‘గొడ్ల డొక్కలు గుంజడం’ అంటే మీకు ఏమి అర్థమైంది ?
జవాబు:
గొడ్లు అంటే పశువులు. ‘డొక్కలు గుంజడం’ అంటే వాటి పొట్టలు తిండిలేక లోపలకు నొక్కుకుపోవడం. పశువులకు తిండిలేక వాటి శరీరాలు ఎండిపోయి, వాటి డొక్కలు లోపలకు దిగిపోయాయన్నమాట. ఆ పాలమూరు జిల్లాలో వర్షాలు లేనందున, ప్రజలకు తిండి, పశువులకు గ్రాసం లేకపోయిందని నాకు అర్థమయ్యింది.

ప్రశ్న 2.
కోస్తా ప్రాంతానికి ఎవరు, ఎందుకు వెళ్ళారు ?
జవాబు:
కోస్తా ప్రాంతానికి పాలమూరు జిల్లాలోని కూలీలతో పాటు, ఒక జాలరి వెళ్ళాడు. పాలమూరు ప్రాంతంలో వర్షాలు లేవు. కృష్ణాష్టమి వెళ్ళిపోయింది. పశువులకు ఆహారం లేదు. వాగుల్లో నీళ్ళులేక వానపాములు సైతం ఎండిపోయాయి. చెరువులు, కుంటలు బీటలు తీశాయి. వానపడుతుందన్న ఆశ లేకపోయింది. ఆ పరిస్థితుల్లో, కోస్తా దేశంలో కూలి ఎక్కువగా దొరుకుతుందని, కూలి పని చేసుకొనేవారు, కోస్తా ప్రాంతానికి వెళ్ళిపోయారు.

ప్రశ్న 3.
పల్లెబతుకుల కష్టానికి కారణం ఏమిటి ?
జవాబు:
పల్లెల్లో ప్రజలు పూర్తిగా వ్యవసాయంపై ఆధారపడి ‘ జీవిస్తారు. పశువుల పాడిపై ఆధారపడతారు. వర్షాలు పడకపోతే, వ్యవసాయం పనులుండవు.. పశువులకు మేత దొరకదు. కూలివారికి కూలిపనులు దొరకవు. మొత్తంపై వర్షాలు లేక, వ్యవసాయం పనులు లేకపోవడం, వ్యవసాయం వల్ల, పాడిపంటల వల్ల వచ్చే ఆదాయం చాలా తక్కువగా ఉండడం, అనేవే పల్లె బ్రతుకుల కష్టాలకు కారణాలు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి’ (Textbook Page No. 28)

ప్రశ్న 1.
కృష్ణా ఆనకట్టను కట్టకపోవటానికి, పాలమూరు జనం కూలీలుగా మారడానికి గల సంబంధం ఏమై ఉంటుంది ?
జవాబు:
కృష్ణానదిపై ఎగువన ఆనకట్ట కడితే, ఆ నీళ్ళు మహబూబ్ నగర్ జిల్లా పంటపొలాలకు అందుతాయి. ఆ నీళ్ళు లభ్యమైతే, ఆ పాలమూరు జిల్లా ప్రజలు వర్షాధారంగా జీవించవలసిన పనిలేదు. హాయిగా కృష్ణాజలాలతో తమ పొలాల్లో పంటలు పండించు కోవచ్చు. ప్రస్తుతం ఆ ఆనకట్ట నిర్మించనందువల్ల, వర్షాలు లేకపోవడం వల్ల, పాలమూరు జనం కూలీలుగా మారిపోయి యుంటారు.

ప్రశ్న 2.
‘చీకు మబ్బుల ముసురులో కార్తీకపున్నం వెళ్ళి పోయిందని’ కవి ఎందుకు ఆవేదన చెందాడు ?
జవాబు:
సామాన్యంగా వర్షాలు శ్రావణ భాద్రపద మాసాల్లో ఎక్కువగా పడతాయి. కార్తీక పౌర్ణమి వచ్చే నాటికి వర్షాలు పూర్తిగా వెనుకపడతాయి. కార్తీక పౌర్ణమి వెళ్ళిపోయిందంటే, ఇంక ఆ సంవత్సరానికి వర్షాలు లేనట్లే లెక్క

ఇక చీకు మబ్బుల ముసురు సంగతి చూద్దాము. ఆ ప్రాంతంలో మబ్బులు ముసురుకున్నాయి. కాని అవి- చీకుమబ్బులు. అంటే చితికిపోయిన చిన్న చిన్న మబ్బులు అన్నమాట. దట్టమైన నల్లని మబ్బులు కావు. అందువల్ల చిన్న చిన్న జల్లులు తప్ప, పెద్ద వర్షం పడలేదన్నమాట.

అంతవరకూ పెద్ద వర్షం లేదు. కార్తీక పౌర్ణమి కూడా వెళ్ళిపోయింది కాబట్టి ఇక ఆ సంవత్సరం వర్షం పడదు. అందుకే సరియైన వర్షం రాలేదని కవి ఆవేదన పడ్డాడు.

ఇవి చేయండి

I అవగాహన – ప్రతిస్పందన

ప్రశ్న 1.
ఒక ప్రాంతంలోని జనం ఇతర ప్రాంతాలకు ఎందుకు వలసలు వెళతారు? దీనిని అరికట్టడానికి ఏం చేస్తే బాగుంటుంది? చర్చించండి.
జవాబు:
ఒక ప్రాంతంలోని జనం, ఆ ప్రాంతంలో వారు జీవించడానికి అనువయిన పరిస్థితులు లేనపుడు, ఆ ప్రాంతాన్ని విడిచిపెట్టి వారి జీవనానికి అనువైన మరో ప్రాంతానికి వలసవెడుతూ ఉంటారు.

కొన్ని ప్రాంతాల్లో వర్షాలు కురియక, తినడానికి తిండి, త్రాగడానికి నీరు దొరకదు. త్రాగేనీరు సహితం వారు కొనవలసి వస్తుంది. ఆ పరిస్థితుల్లో జనం వలసలు పోతారు.
కొన్ని ప్రాంతాల్లో వ్యవసాయపనులు లేక, జీవనాధారం లేక, మరో ఉద్యోగం సంపాదించే సావకాశం లేక, ఏదైనా పని చేసుకొని బ్రతుకవచ్చనే ఆశతో, నగరాలకు వలసపోతారు.
తాము నివసించే ప్రాంతాలలో విద్యా వైద్య, ప్రయాణ సౌకర్యాలు లేక, ఆ సదుపాయాల కోసం జనం వలసలు పోతారు. ముఖ్యంగా జనం, జీవనభృతి కోసం, అది సంపాదించగల ప్రాంతాలకు వలసలు పోతుంటారు. వలసలు నిరోధించాలంటే, ప్రజలకు కావలసిన అన్ని సదుపాయాలు గ్రామ ప్రాంతాల్లోనే దొరికేలా ప్రభుత్వాలు చర్యలు తీసికోవాలి. కూలీలకు వ్యవసాయపనులు లేనపుడు, పనికి ఆహారపథకం వంటి పథకాల ద్వారా, ప్రజలకు పనులు చూపించాలి. గ్రామాల్లో సాగునీటి, త్రాగునీటి సదుపాయాలు కల్పించాలి.

ప్రశ్న 2.
పాఠం చదువండి. ‘అంత్యానుప్రాస’ పదాలు రాయండి.
జవాబు:

ఎన్నడొస్తవు లేబరీ
పాలమూరి జాలరీ !
గొడ్ల డొక్కలు గుంజినా
వానపాములు ఎండినా
సరళా సాగరం నిండేది కాదని
కోయిల సాగరం నిండేది కాదని
గుడిసెకు విసిరి పోతివా
నడుం చుట్టుక పోతివా
మరిగి రాకనె పోతివా
చారు మరిచే పోతివా
కర్మ మెందుకు
వేయ నందుకు
మొక్కుతు పోతివా
కోస్తదేశం పోతివా

ప్రశ్న 3.
కింది పేరా చదువండి. ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి.

తెలంగాణ ప్రాంతంలో చెరువుల నిర్మాణం శాతవాహనుల కాలం కంటే ముందునుంచే ఉన్నప్పటికీ కాకతీయుల కాలంలో ఉన్నతదశకు చేరుకుంది. ఆ తర్వాత తెలంగాణను పాలించిన కుతుబ్షాహీలు, అసఫ్జాహీలు, సంస్థానాధీశులు, తెలంగాణలో చెరువుల నిర్మాణాన్ని అభివృద్ధిపరిచి, వ్యవసాయాభివృద్ధికి తోడ్పడ్డారు. తర్వాత కాలంలో ఈ చెరువుల వ్యవస్థ సరైన నిర్మాణానికి నోచుకోక విధ్వంసానికి గురి అయ్యింది.

దీనివలన స్వయంపోషక గ్రామాలుగా ఉన్న తెలంగాణ గ్రామాలు కరవు పీడిత గ్రామాలుగా మారాయి. ఈ పరిణామం కూడా వలసలకు కారణమైంది. లక్షలాది మంది తెలంగాణ ప్రజలు పొట్టచేత పట్టుకొని ఇతర రాష్ట్రాలకు, గల్ఫ్ దేశాలకు వలసపోయారు. తెలంగాణలో చెరువుల పునర్నిర్మాణం ద్వారా వ్యవసాయాభివృద్ధి సాధిస్తే, ప్రజలకు ఉపాధి దొరికి, వలసలు ఆగిపోతాయి. దీన్ని దృష్టిలో పెట్టుకొని తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం చెరువులను పునరుద్ధరించడానికి ‘మిషన్ కాకతీయ’ అనే కార్యక్రమాన్ని ప్రతిష్టాత్మకంగా ప్రారంభించింది.

ప్రశ్నలు :

అ) పై పేరా దేని గురించి చెప్తున్నది ?
జవాబు:
పై పేరా తెలంగాణ రాష్ట్రంలో చెరువుల పునరుద్ధరణ కార్యక్రమం గురించి చెప్తున్నది.

ఆ) ‘మిషన్ కాకతీయ’ అంటే ఏమిటి ?
జవాబు:
తెలంగాణ రాష్ట్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రంలో చెరువులను పునరుద్ధరించే కార్యక్రమాన్ని చేపట్టింది. దానికి ‘మిషన్ కాకతీయ’ అని పేరు పెట్టింది.

ఇ) తెలంగాణ ప్రజలు ఎందుకు వలసలు వెళ్ళుతున్నారు?
జవాబు:
తెలంగాణలో చెరువుల వ్యవస్థ కాలక్రమంలో సరైన నిర్మాణానికి నోచుకోక విధ్వంసానికి గురి అయ్యింది. దానితో తెలంగాణ గ్రామాలు కరవుపీడిత గ్రామాలుగా మారడంతో, తెలంగాణ ప్రజలు వలసలు వెడుతున్నారు.

ఈ) వలసలు ఆగిపోవడానికి చేపట్టవలసిన చర్యలేవి?
జవాబు:
తెలంగాణలో చెరువుల పునర్నిర్మాణం ద్వారా, వ్యవసాయాభివృద్ధి సాధిస్తే ప్రజలకు ఉపాధి దొరికి, వలసలు ఆగిపోతాయి.

ఉ) చెరువుల అభివృద్ధి కోసం కృషిచేసిన వారెవరు?
జవాబు:
చెరువుల అభివృద్ధి కోసం కాకతీయులు, కుతుబ్షాహీలు, అసఫ్జాహీలు, సంస్థానాధీశులు కృషిచేశారు.

II. వ్యక్తీకరణ-సృజనాత్మకత

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

అ) ముకురాల రామారెడ్డి పాట విన్నారు కదా! దీని ఆధారంగా పాలమూరు కూలీ జీవితం ఎట్లా ఉండేదో ఊహించి రాయండి.
జవాబు:
పాలమూరులో కూలీలకు పని దొరికేదికాదు. కనీసం వారికి తిండి ఉండేది కాదు. త్రాగడానికి నీరు కూడా దొరికేది కాదు. ఆ ప్రాంతంలోని భూస్వాములకు వ్యవసాయం చేసేందుకు సాగునీటి సౌకర్యం లేదు. వర్షాలు లేవు. దానితో కూలీలు తిండిలేక, పస్తులు పడుకోవలసి వచ్చేది. వారి పిల్లలకు చదువు సంధ్యలు లేవు. వారికి జబ్బుచేస్తే మందులు వేసికోడానికి కూడా డబ్బులు వారి వద్ద ఉండేవి కావు. అందుకే వారు కూలీ దొరికే ప్రాంతాలకు వలసలు పోయేవారు.

ఆ) ఒకప్పుడు గ్రామాలు స్వయం సమృద్ధిగా ఉండేవి. అలాంటి గ్రామాల నుండి ప్రజలు ఎందుకు వలసలు పోతున్నారు?
జవాబు:
గ్రామాల్లో పూర్వము పెద్ద పెద్ద భూస్వాములు ఉండేవారు. పెద్ద పెద్ద వ్యవసాయ చెరువులు, ఆ చెరువుల నుండి పొలాలకు సాగునీరు లభించేది. దానితో గ్రామాల్లో పని కావలననే రైతు కూలీలందరికీ పని దొరికేది. ఇప్పుడు పెద్ద భూస్వాములు లేరు. పిల్లలకు భూములు పంచడంతో అవి చిన్న చిన్న భూకమతాలుగా మారాయి. ఆ చిన్నరైతులు వ్యవసాయ కూలీలకు 365 రోజులూ ఉపాధిని చూపించలేరు.

చిన్న రైతులకే సంవత్సరం పొడుగునా పని ఉండదు. యంత్రాలు అమల్లోకి వచ్చాయి. దానితో కూలీల అవసరం తగ్గింది. గ్రామాల్లో కూలీల పిల్లలకు, విద్యా వైద్య ఉపాధి సౌకర్యాలు అంతగా లేవు.

గ్రామాల్లో ఉన్న యువకులు తమ జీవనభృతిని సంపాదించుకోగల పరిస్థితులు గ్రామాల్లో నేడు లేవు. ఉన్న కొద్దిపాటి వ్యవసాయ భూమితో వారికి కావలసిన సదుపాయాలు లభించడంలేదు. వ్యవసాయదారులకు ప్రభుత్వ సహాయం ఉండడం లేదు.

అందువల్ల పిల్లలకు ఉద్యోగసంపాదనకు తగిన చదువులు చెప్పించడానికీ, తమ పిల్లలు మంచి ఉద్యోగాలు పొందడానికీ, తాము సుఖంగా జీవితాలు గడపడానికీ, ప్రజలు గ్రామాలు విడిచి, నగరాలకు వలసలు పోతున్నారు.

గ్రామాల్లో 24 గంటలూ విద్యుచ్ఛక్తి సౌకర్యం ఉండడం లేదు. గ్రామాల్లోని వృత్తి పనివారలకు నగరాల్లో చక్కని జీవనభృతి లభిస్తోంది. భవన నిర్మాణ కార్మికులకు నగరాల్లో 365 రోజులూ పని దొరుకుతోంది.

పై కారణాల వల్లనే నేడు గ్రామాల నుండి ప్రజలు నగరాలకు వలసలు పోతున్నారు.

ఇ) “ఎప్పుడొస్తవు లేబరీ, పాలమూరి జాలరీ” అని అనడంలో కవి ఉద్దేశాన్ని రాయండి.
జవాబు:
‘లేబరీ’ అంటే పనిచేసుకొని జీవించే కూలివాడు అని అర్థము. ఈ పాటలో కూలి, జాలరివాడు. అంటే చేపలు పట్టుకొని వాటిని అమ్ముకొని జీవించేవాడు. పాలమూరు ప్రాంతాల్లో వాగులు, వంకలూ ఎండిపోయాయి. దానితో ఈ జాలరికి చేపలు పట్టుకొనే పనిలేకుండా పోయింది.

కోస్తా ప్రాంతంలో సముద్రం ఉంటుంది. అక్కడి జాలర్లు పడవలపై సముద్రంలోకి నైలాన్ వలలతో చేపల వేటకు వెడతారు. అందుకే ఈ పాలమూరి జాలరి ఇక్కడ తనకు పనిలేక, కోస్తా బెస్తల పడవల్లో లేబరీగా మారాడు. అందుకే కవి జాలరిని, ఎప్పుడొస్తవు లేబరీ అని రాశాడు.

ఈ) గ్రామాల్లోని ప్రజలకు ఉపాధి ఎప్పుడు దొరుకుతుంది ?
జవాబు:
గ్రామాల్లోని పంటచేలకు సాగునీటి సౌకర్యం కల్పిస్తే గ్రామాల్లోని బీడు భూములన్నీ చక్కని పంటపొలాలుగా మారుతాయి. అప్పుడు గ్రామాల్లో ప్రజలందరికీ చేసుకోడానికి పని దొరుకుతుంది. గ్రామాల్లోని పూర్వం చెరువులన్నింటినీ పునరుద్ధరించాలి. పంటలు బాగా పండితే, ప్రజలు మంచి గృహాలు నిర్మించుకుంటారు. అప్పుడు వృత్తిపనివారలకు అందరికీ మంచి ఉపాధి దొరుకుతుంది. గ్రామాల్లో విద్యా వైద్య రవాణా సౌకర్యాలు కల్పిస్తే, గ్రామాల్లో ఉపాధి సౌకర్యాలు పెరుగుతాయి. అప్పుడు ఎక్కువమందికి ఉపాధి దొరుకుతుంది.

గ్రామాల్లో వ్యవసాయానికి తోడు అనుబంధ పరిశ్రమలు ప్రారంభించాలి. ముఖ్యంగా పాడి పరిశ్రమను గ్రామాల్లో ప్రోత్సహించాలి. కోళ్ళు, మేకలు, గొట్టెలు వంటివాటిని పెంచాలి. సేంద్రియ ఎరువులను తయారుచేసే యూనిట్లు ప్రారంభించాలి. గ్రామాలను స్వయంపోషకంగా తయారుచేయాలి. యువకులకు గ్రామాల్లో లఘు పరిశ్రమల స్థాపన ద్వారా ఉపాధి చూపించాలి. గ్రామాల్లో ఉపాధి పుష్కలంగా లభించేటట్లు ప్రభుత్వం కృషిచేయాలి.

2. కింది ప్రశ్నకు పది వాక్యాల్లో జవాబు రాయండి.

అ) “వలసకూలీ” గురించి కవి ఆవేదనను మీ సొంతమాటల్లో రాయండి.
‘వలసకూలీ’ గేయ సారాంశాన్ని రాయండి.
(లేదా)
జవాబు:
ఓ పాలమూరి జాలరీ ! కూలి ఎక్కువ ఇస్తారని, కోస్తా దేశం వెళ్ళావా ! ఎప్పుడు తిరిగి వస్తావు ?
గోకులాష్టమి వెళ్ళిపోయింది. పశువులు డొక్కలు ఎండిపోయాయి. వాగులలో, వంకలలో వానపాములు సైతం ఎండిపోయాయి. చెరువులు, కుంటలు బీటలు తీశాయి. అయినా చినుకుపడే ఆశలేదని కోస్తా దేశం వెళ్ళావా ! ఎప్పుడు తిరిగి వస్తావు ?

వానపడదు. సరళా కోయిల సాగరాలు నిండనే నిండవు. చౌట మడుగులు ఎండిపోయాయి. పైరులు వరుగులయ్యాయి. పల్లెల్లో బతకడం ఎలాగా అనీ, కూలి బాగా ఇస్తారనీ, కోస్తాకు వలసపోయావా !
ఓ జాలరీ ! నావ, గాలం గుడిసెలో పడేసి నైలాను వల తీసుకొని, మన్నెంకొండ దేవుడు వేంకటేశ్వరుడికి మొక్కుతూ, కోస్తాకు వెళ్ళావా ! తిరిగి ఎప్పుడొస్తావు ?

మెరిగె, బొచ్చె చేపలకు అలవాటుపడి, చందమామల, పరకపిల్లల చారు మరిచిపోయావా ! కోస్తా బెస్తల పడవల్లో కూలీగా పనిచేసే కర్మ నీకు కృష్ణా ఎగువ ఆనకట్ట కట్టకపోడం వల్లనే కదా !

నీవు తిరిగి ఇంటికి వస్తానన్న గడువు దాటి వారాలయ్యింది. కార్తీక పౌర్ణమి వెళ్ళింది. ఇక్కడ నుండి వెళ్ళిన జనం అంతా చచ్చే కాలం వచ్చిందన్నట్లు, జలపిడుగు భద్రాచలం మెట్లు తాకిందట. ఎక్కడున్నావు ? ఎప్పుడొస్తావు ?

(లేదా)

ఆ) వలసకూలీల బతుకుల్లో వెలుగులు నింపడానికి ఎట్లాంటి చర్యలు అవసరమో వివరించండి.
జవాబు:
వలసకూలీలు సామాన్యంగా గ్రామీణప్రాంతాల నుండి నగరాలకు వస్తూ ఉంటారు.

వలసకూలీలకు గ్రామాల్లో ఉన్న రేషనుకార్డులు, పింఛన్లు వంటి సదుపాయాలన్నీ, వలసకు వారు వచ్చిన నగర ప్రాంతాల్లో కూడా కల్పించాలి.
వలసకూలీలు ఎక్కువగా ఉన్న ప్రాంతాల్లో వారికి ఇళ్ళు కట్టించి ఉచితంగా ఇవ్వాలి.
వలసకూలీలందరికీ నగరాల్లో పట్టణ ఉపాధి పథకాల ద్వారా పనులు చూపించాలి. రెవెన్యూ అధికారులు వలస కూలీలకు రేషన్కార్డులు ఇచ్చి, వారికి చౌకగా బియ్యం, పంచదార వంటి వస్తువులు ఇప్పించాలి.
వలసకూలీల పిల్లలకు, విద్యా వైద్య సదుపాయాలు కల్పించాలి.
నగరాల్లో వలసకూలీలు ప్రయాణం చేయడానికి సిటీబస్సుల్లో కన్సెషన్ టిక్కెట్లు ఇవ్వాలి.
ప్రభుత్వం చేయించే పనులలో వలసకూలీలకు పనిలో ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. వలసకూలీల కాలనీల్లో రోడ్లు, మంచినీటి కుళాయిలు వగైరా సదుపాయాలు కల్పించాలి.
వలసకూలీలు తమ గ్రామీణ ప్రాంతాలకు వెళ్ళడానికి కనీసం ఏడాదిలో రెండుసార్లు ప్రయాణ సదుపాయాలు ఏర్పాటుచేయాలి.
వలసకూలీల కష్ట సుఖాలను మునిసిపల్ కౌన్సిలర్సు తెలిసికొని, ప్రభుత్వాధికారులకు తెలియజేయాలి. వలస కూలీలు నగరాల్లో స్వేచ్ఛగా జీవించేందుకు కావలసిన ఏర్పాట్లు ప్రభుత్వం కలుగజెయ్యాలి.

3. కింది అంశాల గురించి సృజనాత్మకంగా / ప్రశంసాత్మకంగా రాయండి.

అ) శ్రమజీవులైన కూలీలు పనిదొరకక పొట్టచేత పట్టుకొని వలసపోతున్నారు. వారి జీవనాన్ని ఊహిస్తూ ఒక కవిత/గేయం రాయండి.
జవాబు:
కూలీ గొప్పగ ముట్టుతుందని
నగర మార్గమై సాధనమ్మని
గ్రామం విడిచి పట్నవాసము
దారి పడితివి అయ్యోపాపము !

ఉన్న ఊరిలో పనులు లేవయా
కన్న తల్లిని విడిచి నావయా.
అమ్మా నాన్నలు దూరమయ్యిరీ
బంధు లందరూ నిన్ను విడిచిరీ

తిండి కోసమీ తిప్పలు తప్పవు
నగరములో మరి పనులు దొరకెనా ?
కడుపు నిండుగా తిండి దొరకెనా ?
ఉండడానికి ఇల్లు దొరకెనా ?

రోడ్డు పక్కనే చోటు దొరకెనా
అమ్మా నాన్నలు గుర్తుకొచ్చిరా
భార్యా బిడ్డలు గుర్తుకొచ్చిరా
అయ్యో కంటను కన్నీరొచ్చెనా

ఎవరైనా నీ పనిని మెచ్చెనా
కడుపు కోసమా ఇంత పరీక్ష
అయ్యా ఎందుకు నీకీ శిక్ష
కండబలమూ ఉన్నవాడవు

మొండితనమూ పట్టినాడవు
కలుగును తప్పక నీకు విజయము
దైవము తోడగు నీకిది నిజము.

(లేదా)

ఆ) వలసలను నిరోధించడానికి ప్రజలకు గ్రామాల్లోనే ఉపాధి లభించేటట్లు ప్రభుత్వం చేపట్టవలసిన చర్యలను గురించి పత్రికలకు లేఖ రాయండి.

నిజామాబాద్,
X X X X X.

ప్రధాన సంపాదకులు,
ఈనాడు దినపత్రిక,
సోమాజీగూడ,
హైదరాబాదు.
ఆర్యా,

నమస్కారాలు. నేను ప్రభుత్వ పాఠశాలలో తొమ్మిదవ తరగతి చదువుతున్నాను. మా పరిసర ప్రాంతాల పల్లెల నుండి ఎందరో. గ్రామీణ జనం, మా నగరాలకు వలస వస్తున్నారు. గ్రామాల్లో ప్రజలకు ప్రభుత్వము కింది సాయం చేస్తే వలసలను అరికట్టవచ్చు.

గ్రామాల్లో ప్రజలకు సాగునీరు, త్రాగునీరు, విద్యా వైద్య సదుపాయాలు కల్పించాలి.
గ్రామాల నుండి రవాణా సదుపాయాలు కల్పించాలి.
గ్రామాల్లో ప్రజలకు పనికి ఆహారపథకం ద్వారా 365 రోజులూ పనులు చూపించాలి. ప్రతి మండల కేంద్రాల్లో పిల్లల చదువులకు సక్సెస్ పాఠశాలలు ఏర్పాటుచేయాలి.

ప్రతి గ్రామానికి రోజూ 24 గంటలూ విద్యుచ్ఛక్తి సదుపాయం కల్పించాలి. ప్రతి మండల కేంద్రాల్లో ప్రాథమిక ఆరోగ్య కేంద్రాలు ఏర్పాటుచేయాలి. ప్రతి గ్రామాలకూ ఆర్.టి.సి బస్సు సౌకర్యం ఉండాలి.

వ్యవసాయానికి కావలసిన ఆధునిక పనిముట్లను, చౌకగా ప్రజలకు అందించాలి. వ్యవసాయదారులకు బ్యాంకుల ద్వారా అప్పులు తక్కువ వడ్డీకి ఇప్పించాలి. ఈ విషయాలను మీ పత్రిక ద్వారా ప్రభుత్వం దృష్టికి తేవలసిందిగా మిమ్మల్ని కోరుతున్నాను. ముందుగానే మీకు నా కృతజ్ఞతలు. తప్పక ఈ విషయాలు ప్రభుత్వం దృష్టికి మీ పత్రిక ద్వారా తీసుకురండి.

ఇట్లు,
భవద్విశ్వసనీయుడు,
పి. రాజా,
తొమ్మిదవ తరగతి,
ప్రభుత్వ పాఠశాల,
నిజామాబాద్.

చిరునామా :

ప్రధాన సంపాదకులు,
ఈనాడు దినపత్రిక,
సోమాజీగూడ,
హైదరాబాదు.

III. భాషాంశాలు

పదజాలం

1. కింది వాక్యాల్లోని గీత గీసిన పదాలను ఉపయోగించి సొంతవాక్యాలు రాయండి.

అ) పుస్తకాల నిండ మస్తుగ బొమ్మలు ఉన్నవి.
జవాబు:
మస్తుగ = అధికంగా
వాక్యప్రయోగం : ప్రభుత్వం దగ్గర మస్తుగ డబ్బు ఉంది.

ఆ) పరీక్ష రుసుం చెల్లించడానికి నేటితో గడువు ముగిసింది.
జవాబు:
గడువు = కాలవ్యవధి
వాక్యప్రయోగం : ఈ నెల పదవ తారీకు వరకూ ఉద్యోగానికి దరఖాస్తు చేసుకొనే గడువు ఉంది.

ఇ) పల్లెదారి పంట పైరులతో అందంగా ఉన్నది.
జవాబు:
పైరు = సస్యము
వాక్యప్రయోగం : ఈ సంవత్సరము మా చేలలో పైరులన్నీ పురుగుపట్టి పాడయ్యాయి.

2. కింది పదాలు/వాక్యాలు వివరించి రాయండి.

అ) గొడ్లడొక్కలు గుంజినా…
జవాబు:
వివరణ : ‘గొడ్లు’ అంటే పశువులు. ‘డొక్కలు’ అంటే వాటి పొట్టలు. గుంజడం అంటే ‘లాగడం’. పశువులకు కడుపునిండా తిండి లేకపోతే, వాటి డొక్కలు ఎండి లోపలకు దిగిపోతాయి. మొత్తంపై పశువుల శరీరాలు ఎండి లోపలకు దిగిపోడాన్ని ‘గొడ్లడొక్కలు గుంజడం’ అంటారు.

ఆ) చెర్లుకుంటలు పర్రెవడెనని………..
జవాబు:
వివరణ : చెర్లు అంటే చెరువులు. కుంటలు అంటే నీటి గుంటలు. వర్షాలు లేనందున చెరువులు, గుంటలు ఎండిపోయాయి. చెరువులు, గుంటలలోని నేల ‘పర్రెలు పడింది’ అంటే నెరలు తీసింది అనగా బీటలు పడిందని భావం.

ఇ) పైరులన్నీ వరుగులయ్యె….
జవాబు:
వివరణ : పైరులు పచ్చగా ఉంటాయి. ‘వరుగులు’ అంటే పచ్చి కూరగాయలు ఎండబెట్టిన ముక్కలు. పచ్చి కాయగూరలు ఎండబెడితే, బాగా ఎండి అవి వరుగులు అవుతాయి. పైరులు నీరులేక పచ్చదనం పోయి అవి వరుగులుగా మారిపోయాయని భావము.

ఈ) జల పిడుగు…….
జవాబు:
వివరణ : పిడుగు ఆకాశం మీది నుండి వర్షం వచ్చేటప్పుడు నేలపై పడుతుంది. పిడుగు పడ్డట్లయితే ఆ పడ్డ వస్తువు లేక మనిషి మాడిపోతాడు. మరణిస్తాడు.

ఇది ‘జలపిడుగు’. పిడుగుపాటులా జలము పొంగి పొర్లిందన్న మాట. వరదలు వస్తే ఆ నీరు ప్రజలపై పిడుగులా వచ్చి పడుతుంది. కాబట్టి ‘జలపిడుగు’ అంటే పిడుగువలె వచ్చిపడిన ‘వరద ఉధృతి’ అని భావం. తుపాను వస్తే సముద్రం పొంగి పిడుగులా సముద్రం నీరు మీద పడుతుంది. కాబట్టి తుపాను, నదుల వరద వంటివి “జల పిడుగులు” అని భావం.

3. కింది వ్యాక్యాలలోని ప్రకృతి, వికృతులను గుర్తించండి.

అ) మానవుడు ఆశాజీవి. అతని ప్రయత్నాన్ని బట్టి ఆసలు నెరవేరుతాయి.
జవాబు:
ఆశ (ప్రకృతి) – ఆస (వికృతి)

ఆ) సింహాలు కొండ గుహల్లో ఉన్నాయి. జడివానకు కుహరాలలోని సింగాల గుండెలు పగిలాయి.
జవాబు:
సింహాలు (ప్రకృతి) – సింగాలు (వికృతి)

వ్యాకరణాంశాలు

ప్రశ్న 1.
కింది పదాలను పరిశీలించండి. వాటిని విడదీసి సంధిని గుర్తించి, సూత్రం రాయండి.

అ) ఎట్లని
జవాబు:
ఎట్లని = ఎట్లు + అని = ఉత్వసంధి
సూత్రం : ఉత్తునకు అచ్చు పరమగునప్పుడు సంధియగు.

ఆ) కాలమంటూ
జవాబు:
కాలమంటూ = కాలము + అంటూ = ఉత్వసంధి
సూత్రం : ఉత్తునకు అచ్చు పరమగునప్పుడు సంధియగు.

ఇ) వరుగులయ్యే = వరుగులు + అయ్యే = ఉత్వసంధి
సూత్రం : ఉత్తునకు అచ్చు పరమగునప్పుడు సంధియగు.

శబ్దాలంకారాలు :

అంత్యానుప్రాస

కింది వాక్యాలు పరిశీలించండి. ప్రత్యేకతను గుర్తించండి.
……….. గొడ్లడొక్కలు గుంజినా
………. వానపాములు ఎండినా
………. గుడిసెకు విసిరి పోతివా
………. నడుం చుట్టుక పోతివా
…….. ఎన్నడొస్తవు లేబరీ ;
……… పాలమూరి జాలరీ!

గమనిక : పై పాదాలు చివర అక్షరాలు, పునరుక్తమైనాయని గమనించారు కదా ! అక్షరాలు పునరుక్తమవడాన్ని “అంత్యానుప్రాస” అంటారు.

అంత్యానుప్రాస లక్షణం : పదాల, పాదాల, వాక్యాల చరణాల చివరలో అక్షరాలు పునరుక్తమైతే అది అంత్యానుప్రాసాలంకారం.

ప్రశ్న 2.
అభ్యాసము : పాఠంలోని అంత్యానుప్రాసాలంకార పంక్తులను గుర్తించి రాయండి.
జవాబు:

ఎన్నడొస్తవు లేబరీ
పాలమూరి జాలరీ !
గొడ్లడొక్కలు గుంజినా
వానపాములు ఎండినా
సరళాసాగరం నిండేది కాదని
కోయిలసాగరం నిండేది కాదని
గుడిసెకు విసరి పోతివా
నడుం చుట్టుక పోతివా
దిక్కు మొక్కుకు పోతివా
కోస్తదేశం పోతివా
మరిగి రాకనె పోతివా
చారు మరిచే పోతివా
…….. కర్మ మెందుకు
……… వేయ నందుకు

సంభావన పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం

ఈ కింది వాక్యాలలో గీత గీసిన సమాస పదాలను పరిశీలించండి.
ఉదా : భద్రాచలం ఒక పుణ్యక్షేత్రం.
గమనిక : పై ‘భద్రాచలం’ అనే సమాస పదంలో భద్ర, అచలం అనే రెండు పదాలున్నాయి కదా! ‘అచలం’ అంటే కొండ అని అర్థం. ‘అచలం’ అనేది నామవాచకం.
‘భద్ర’ అనేది పేరు. అనగా “సంజ్ఞ”.
సంజ్ఞనే సంభావన అని అంటారు.
ఈ విధంగా పూర్వపదం (మొదటి పదం)లో సంభావన ఉన్నట్లయితే, ఆ సమాసపదాన్ని “సంభావన పూర్వపద కర్మధారయ సమాసము” అని అంటారు.

ప్రశ్న 3.
ఈ పాఠంలో ఉన్న సంభావన పూర్వపద కర్మధారయ సమాస పదాలను గుర్తించి, విశ్లేషించండి.
రూపక సమాసం
జవాబు:

సరళా సాగరం – విశ్లేషణ : ‘సరళా’ అనే పేరు గల సాగరం.
కోయిల సాగరం – విశ్లేషణ : ‘కోయిల’ అనే పేరు గల సాగరం
కోస్త దేశం – విశ్లేషణ : ‘కోస్తా’ అనే పేరు గల దేశం
మన్నెం కొండ – విశ్లేషణ : ‘మన్నెం’ అనే పేరు గల కొండ
మెరిగె చాప – విశ్లేషణ : ‘మెరిగె’ అనే పేరు గల చేప
బొచ్చె చాప – విశ్లేషణ : ‘బొచ్చె’ అనే పేరు గల చేప

కింద గీత గీసిన సమాస పదాన్ని పరిశీలించండి.

ధనాలన్నింటిలో శ్రేష్ఠమైనది విద్యాధనం.
పై గీత గీసిన పదములో విద్యకు ధనమునకు భేదం లేనట్లు చెప్పబడింది.
“విద్య అనెడు ధనం” అని ‘విద్యాధనం’ అనే సమాసానికి అర్థం.
‘విద్యాధనం’ అనే సమాసపదంలో, ‘ధనం’ అనేది ఉపమానం.
‘విద్యాధనం’ అనే సమాసపదంలో, ‘విద్య’ అనేది ‘ఉపమేయము’.

అభ్యాసము : కింద గీత గీసిన సమాసపదాలలోని ఉపమాన, ఉపమేయాలను గుర్తించండి.

1. “దయాభరణము”ను ధరించినవాడు భగవంతుడు.
వివరణ : “దయాభరణము” అనే సమాసపదంలో, ‘ఆభరణము’ అనే పదం ఉపమానము. ‘దయ’ అనేది ఉపమేయం.

2. పేదలపై కృపారసము కలిగియుండాలి.
వివరణ : ‘కృపారసము’ అనే సమాసపదంలో, “రసము” అనే పదం, ‘ఉపమానం’, ‘కృప’ అనేది ఉపమేయము.
గమనిక : ఈ విధంగా ఉపమానం యొక్క ధర్మాన్ని, ఉపమేయమందు ఆరోపించడాన్ని, ‘రూపక సమాసం’ అంటారు. లేదా “అవధారణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం” అంటారు.

ప్రశ్న 4.
కింది పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు రాసి ఏ సమాసాలో గుర్తించండి.

సమాస పదం – విగ్రహవాక్యం – సమాస నామం

అ) పాలమూరు జిల్లా – ‘పాలమూరు’ అను పేరు గల జిల్లా – సంభావన పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం
ఆ) సరళాసాగరం – ‘సరళా’ అనే పేరు గల సాగరం – సంభావన పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం
ఇ) మన్నెంకొండ – ‘మన్నెం’ అనే పేరు గల కొండ – సంభావన పూర్వపద కర్మధారయ సమాసం
ఈ) కీర్తికన్యక – కీర్తి అనే కన్య – రూపక సమాసం
ఉ) జ్ఞానజ్యోతి – జ్ఞానము అనే జ్యోతి – రూపక సమాసం

ప్రాజెక్టు పని

మీ గ్రామంలో లేదా వాడలో వలసకూలీల వద్దకు/ వాళ్ల బంధువుల వద్దకు వెళ్లి, వలస ఎందుకు వచ్చారో తెలుసుకుని, వాళ్ళ కష్టసుఖాల గురించి ఇంటర్వ్యూ చేసి నివేదిక రూపొందించండి.
జవాబు:
నేను మా గ్రామంలోని వలస కూలీల వద్దకు, వాళ్ళ బంధువుల వద్దకు వెళ్ళి వారు ఏ ప్రాంతం నుండి వచ్చారో, ఎప్పటి నుండి వచ్చారో, ఏ కారణాలతో వచ్చారో ప్రశ్నావళి ద్వారా వివరాలను తెలుసుకున్నాను. కరవుకాటకాల వల్ల, ఉపాధి అవకాశాలు లేనందువల్ల, కూలీ పనులు లేని కారణంగా వలస వచ్చినట్లుగా గ్రహించాను. వారు ప్రతి రోజు దుర్భర జీవితాన్ని గడుపుతున్నట్లుగా అర్థమయ్యింది. అందువల్ల ఇలాంటి వలసకూలీల సంక్షేమానికి ప్రభుత్వం చేయూతను అందివ్వాలి. సంపన్నులు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు కూడా ముందుకు రావాలి. వారిని మనలో ఒకరిగా గుర్తించాలి. వారికి ఉపాధి అవకాశాలను కల్పించాలి. ఉన్నతంగా జీవించే అవకాశాలను కల్పించాలి.

(లేదా)

కార్మికుల, కూలీల బతుకు జీవనం గురించి వచ్చిన కథ/కవిత/గేయం/ పాటలను సేకరించి, నివేదిక రాయండి. చదివి వినిపించండి.
జవాబు:
విద్యార్థి కృత్యము.

గేయ పంక్తులు – భావం

1వ గేయం

కూలి మస్తుగ దొరుకుతాదని!
కోస్తదేశం పోతివా!
ఎన్నడొస్తవు లేబరీ,
పాలమూరి జాలరీ!

భావార్థం :

కూలిమస్తుగ దొరుకుతాదని = కూలి ఎక్కువగా దొరుకుతుందని (కూలి ఎక్కువగా వస్తుందని)
కోస్తదేశం పోతివా = కోస్తా ప్రాంతానికి వెళ్ళావా ?
(ఆంధ్రదేశంలో శ్రీకాకుళం జిల్లా నుండి, నెల్లూరు జిల్లా వరకూ సముద్రతీర ప్రాంతాన్ని కోస్తా దేశం అంటారు. ).
ఎన్నడొస్తవు లేబరీ = ఓ కూలివాడా ! ఎప్పుడు తిరిగి వస్తావు ?
(లేబరర్ = LABORER = కూలివాడు)
పాలమూరి జాలరీ = పాలమూరు జిల్లాలోని
బెస్తవాడా ! (మహబూబ్ నగర్
జిల్లాలో ఉండే బెస్తవాడా !)
(జాలరి = చేపలు పట్టేవాడు)

భావం:కూలి బాగా ముడుతుందని, కోస్తా దేశం వెళ్ళావా ? ఓ పాలమూరి జిల్లా జాలరీ ! ఎప్పుడు తిరిగి వస్తావు ?

2వ గేయం

గోకులాష్టమి దాటిపోయినా, గొడ్లడొక్కలు గుంజివా,
వాగులల్లో, వంకలల్లో వానపాములు ఎండినా,
చినుకురాలే ఆశలేదని, చెర్లుకుంటలు పర్రెవడెవని
కూలి మస్తుగ దొరుకుతాదని కోస్తదేశం పోతివా!

ఎన్నడొస్తవులేబరీ,
పాలమూరి. జాలరీ!

భావార్థం :

గోకులాష్టమి = కృష్ణాష్టమి (గోకులాష్టమి శ్రావణ బహుళ అష్టమినాడు వస్తుంది) (శ్రావణమాసం వెళ్ళిపోతున్నా వర్షాలు రాలేదన్నమాట)
దాటిపోయినా = వెళ్ళిపోయినా
గొడ్లడొక్కలు గుంజినా = పశువుల శరీరాలు, లోపలకు లాగుకుపోయినా; (తిండిలేక వాటి పొట్టలు ఎండి లోతుకు పోయినా)
వాగుల్లో, వంకలల్లో = సెలయేఱులలో, చిన్న ఏఱుల్లో ఉండే
వానపాములు ఎండినా = వానపాములు ఎండిపోయినా (చాలాకాలంగా ఆ వాగులలో, వంకలలో నీరు లేనందున, ఆ మట్టిలోని వానపాములు సైతం ఎండిపోయాయన్న మాట)
చినుకురాలే ఆశలేదని = వానచినుకు పడుతుందని ఆశ ఇంక లేదని ;
చెర్లుకుంటలు = చెరువులూ, గుంటలూ
పర్రెవడెనని = బీటలు తీశాయని ; (నెఱ్ఱలు పడ్డాయని)
కూలి మస్తుగ దొరుకుతాదని = కూలి ఎక్కువగా ఇస్తారని
కోస్తదేశం పోతివా ! = కోస్తాకు వెళ్ళావా !
ఎన్నడొస్తవు లేబరీ = ఓ కూలివాడా! ఎప్పుడు తిరిగి వస్తావు ?
పాలమూరి జాలరీ = పాలమూరులో ఉండే ఓ బెస్తవాడా!

భావం: ఓ పాలమూరు జాలరీ ! కృష్ణాష్టమి వెళ్ళిపోయినా, పశువుల డొక్కలు ఎండిపోయినా, వాగులలో, వంకలలో, వానపాములు ఎండిపోయినా, ఇక్కడ వర్షపు చినుకు నేలపై రాలిపడే ఆశ కనబడటల్లేదని, చెరువులూ, గుంటలూ బీటలు తీశాయనీ, అక్కడ కూలీ బాగా దొరుకుతుందనీ, కోస్తా ప్రాంతానికి వెళ్ళిపోయావా ? ఓ కూలివాడా ! ఎప్పుడు తిరిగి వస్తావో చెప్పు.

3వ గేయం

చాలు వానే పడదు సరళాసాగరం నిండేది కాదని,
చౌట మడుగులె యెండె, కోయిలసాగరం నిండేది కాదని,
పైరు లన్నీ వరుగులయ్యే పల్లెలో బతికేది ఎట్లని,
కూలి మస్తుగ దొరుకుతాదని కోస్తదేశం పోతివా
ఎన్నడొస్తవు లేబరీ,
పాలమూరి జాలరీ!

భావార్థం :

పాలమూరి జాలరీ = ఓ పాలమూరు జిల్లాలో ఉండే జాలరివాడా !
చాలు = ఇంక ఆశలు చాలు
వానే పడదు = ఈ సంవత్సరం ఇంక వాన పడదు
సరళాసాగరం = ‘సరళాసాగరం’ అనే నీటిమడుగు
నిండేది కాదని = ఈ సంవత్సరానికి ఇంక నిండదని;
చౌట మడుగులె = చౌడు నేలల్లో ఉన్న నీటిమడుగులే;
ఎండె = ఎండిపోయాయని;
‘కోయిల సాగరం’
నిండేది కాదని = ‘కోయిల సాగరం’ మడుగు ఇక ఈ సంవత్సరం నిండదని
పైరులన్నీ = పంటచేలన్నీ
పరుగులయ్యే
(వరుగులు + అయ్యే) = వరుగులవలె ఎండిపోతే,
పల్లెలో = గ్రామంలో
బతికేది ఎట్లని = జీవించడం ఎలా అని,
కూలి మస్తుగ దొరుకుతాదని = కూలి బాగా దొరుకుతుందని
కోస్తదేశం పోతివా = కోస్తాకు వెళ్ళావా (సముద్రతీర ప్రాంతం)
ఎన్నడొస్తవు లేబరీ = ఓ కూలివాడా ! ఎప్పుడు వస్తావు ?

భావం: ఓ పాలమూరి జాలరీ ! ఇంక వానపడదని, సరళా సాగరం ఇంక నిండదని, చౌడు నేలల్లో నీటిగుంటలు ఎండిపోయాయనీ, కోయిల సాగర్ ఇంక నిండదని, పైరులన్నీ వరుగుల్లా ఎండిపోయాయనీ, ఇంక పల్లెల్లో బ్రతకడం కష్టమనీ, కూలి ఎక్కువగా దొరకుతుందనీ, కోస్తా దేశానికి వెళ్ళిపోయావా ? ఓ కూలివాడా ! తిరిగి ఎప్పుడు వస్తావు ?

4వ గేయం

కొడిమెలూ, గాలాల గడెలూ గుడిసెకు విసిరిపోతివా!
నజాకతు నైలాను వలనే నడుం చుట్టుక పోతివా,
తిరిగి మన్నెంకొండ దేవుని దిక్కు మొక్కుతు పోతివా,
కూలి మస్తుగ దొరుకుతాదని కోస్తదేశం పోతివా
ఎన్నడొస్తవు లేబరీ,
పాలమూరి జాలరీ !

భావార్థం:

పాలమూరి జాలరీ = ఓ పాలమూరు జిల్లా బెస్తవాడా!
కొడిమెల = నావలూ (చేపల బుట్టలు)
గాలాల గడెలు = చేపలను పట్టే గాలముల, కఱ్ఱులూ
(గడె = చేపలు పట్టేసాధనం).
గుడిసెకు విసిరిపోతివా = నీవు ఉండే తాటియాకుల ఇంటిలోకి విసరిపడేసి వెళ్ళిపోయావా ?
నజాకతు, నైలాను వలనే = సున్నితమైన నైలాను దారంతో అల్లిన వలను మాత్రం.
నడుం చుట్టుక పోతివా = నీ నడుముకు చుట్టుకొని వెళ్ళావా ? (కూడా తీసుకువెళ్ళావా అని భావం)
తిరిగి = వెళ్ళిపోతూ వెనుకకు తిరిగి
మన్నెంకొండ దేవుని = మన్నెంకొండలో వేలిసిన వేంకటేశ్వరుడి
దిక్కు మొక్కుతు పోతివా = ధిక్కు చూస్తూ దండం పెడుతూ వెళ్ళావా ?
కూలి మస్తుగ దొరుకుతాదని = కూలి ఎక్కువగా దొరుకుతుందని
కోస్తదేశం పోతివా = కోస్తా దేశానికి వెళ్ళావా ?
ఎన్నడొస్తవు లేబరీ = కూలివాడా ! ఎప్పుడు వస్తావు ?

భావం : ఓ పాలమూరి జాలరీ ! పడవలు, గాలాల కఱ్ఱులు →గుడిసెలోకి విసరిపోయావా ? సున్నితమైన నైలాను వలను నీ నడుముకు చుట్టుకొని వెళ్ళిపోయావా ? వెళ్ళిపోతూ వెనక్కు తిరిగి మన్నెంకొండ వేంకటేశ్వరుడి వైపు చూసి నమస్కారం చేస్తూ వెళ్ళిపోయావా ? కూలి బాగా వస్తుందని, కోస్తా దేశానికి వెళ్ళిపోయావా ? కూలివాడా ! ఎప్పుడు తిరిగివస్తావు ?

5వ గేయం

మెరిగె చాపకు బొచ్చె చాపకు మరిగి రాకనె పోతివా,
చందమానుల, పరక పిల్లల చారు మరిచే పోతినా,
ఎన్నడోస్తవు లేబరీ,
పాలమూరి జాలరీ !

భావార్థం:

మెరిగే చాపకు = మెరిగె అనే చేపలకూ
బొచ్చె చాపకు = ‘బొచ్చెలు’ అనే చేపలకూ (మెరిగెలు, బొచ్చెలు కోస్తాలో దొరికే చేపలు).
మరిగి = అలవాటుపడి (కోస్తా ప్రాంతంలో దొరికే మెరిగె, బొచ్చెలు అనే చేపలు తినడానికి అలవాటుపడి)
రాకనె పోతివా = తిరిగి పాలమూరు. రాకుండా పోయావా ?
చందమామల, పరక పిల్లల= చందమామలు, పరకలు అనే చేపపిల్లలతో పెట్టే;
చారు మరిచే పోతివా = చారు రుచి మరచిపోయావా!
పాలమూరి జాలరీ = ఓ పాలమూరి జాలరీ !
ఎన్నడొస్తవు లేబరీ = ఓ కూలివాడా ! ఎప్పుడు వస్తావు ?

భావం: ఓ పాలమూరి జాలరీ ! కోస్తా ప్రాంతంలో దొరికే మెరిగెలు, బొచ్చెలు అనే చేపలకు అలవాటుపడి, తిరిగి ఇక్కడకు రాకుండా పోయావా ? ఇక్కడ దొరికే చందమామల, పరక పిల్లల చారు రుచిని మరచిపోయావా ? ఓ కూలివాడా ! ఎప్పుడు వస్తావు ?

6వ గేయం

కోస్తబెస్తల పడవలల్లో కూలివయ్యిన కర్మమెందుకు ?
ఎగువ కృష్ణా ఆనకట్టను ఇంత వరకూ వేయవందుకు
ఏడ ఉంటివొ లేబరీ,
ఎన్నడొస్తవు జాలరీ !

భావార్థం:

కోస్తబెస్తల = కోస్తా తీరంలోని చేపలు పట్టే బెవాండ్ర
పడవలల్లో = పడవలలో
కూలివయ్యిన కర్మమెందుకు = కూలిగా పడి ఉండవలసిన కర్మము నీకు ఎందుకు ?
ఎగువ కృష్ణా ఆనకట్టను = కృష్ణా నదిపై ఎగువ భాగాన (పై భాగాన) ఆనకట్టను
ఇంతవరకూ వేయనందుకు = ఇంతవరకూ కట్టనందువల్లనే కదా !
ఏడ ఉంటివొ లేబరీ = ఓ కూలివాడా ! ఎక్కడ ఉన్నావు ?
ఎన్నడొస్తవు జాలరీ = ఓ జాలరీ ! ఎప్పుడు తిరిగి పాలమూరు వస్తావు ?

భావం : కృష్ణా నదిపై ఎగువన ఆనకట్ట కడితే, పాలమూరు జిల్లాకు నీరు వచ్చేది. అప్పుడు ఆ ప్రాంత ప్రజలు వలసలు వెళ్ళవలసిన అవసరం ఉండేది కాదని గేయకర్త అభిప్రాయం.

7వ గేయం

ఇంటికొస్తానన్న గడువుకు ఇప్పటికి వారాలు దాటె,
చీకు మబ్బుల ముసురులో కార్తీకపున్నం వెళ్ళిపాయె,
ఇటే పోయిన జనం – అంతా అటే చచ్చే కాలమంటు,
జలపిడుగు పొర్లాడి భద్రాచలం మెట్లకు తాకెవంటా
ఎక్కడుంటివి లేబరీ,
ఎన్నడొస్తవు జాలరీ !

భావార్థం :

ఇంటికొస్తానన్న గడువుకు = నీవు ఇంటికి తిరిగి వస్తానన్న కాలవ్యవధికి;
ఇప్పటికి వారాలు దాటే = ఇప్పటికే వారాలు దాటిపోయాయి
చీకు మబ్బుల = చితికిపోయిన చిన్న చిన్న మబ్బుల
ముసురులో = ఎడతెగని చిరు వానలో
కార్తీకపున్నం = కార్తీక పౌర్ణమి
వెళ్ళి పాయె = వెళ్ళిపోయింది
ఇటే పోయిన జనం = ఇక్కడి నుండి కోస్తా వెళ్ళిన జనము
అంతా అటే చచ్చే కాలమంటు = అంతా అక్కడే చచ్చే కాలము వచ్చిందన్నట్లు;
జలపిడుగు పొర్లాడి = ‘నీటి ఉధృతి’ అనగా గోదావరి నది వరద పొంగి
భద్రాచలం మెట్లకు తాకెనంటా = భద్రాచలంలోని శ్రీరామ పాదాలను తాకిందట కదా !
ఎక్కడుంటివి లేబరీ = ఓ కూలివాడా! ఎక్కడ ఉన్నావు?
ఎన్నడొస్తవు జాలరీ = ఓ జాలరివాడా ! ఎప్పుడు వస్తావు ?

భావం : ఓ కూలివాడా ! నీవు ఇంటికి తిరిగివస్తానన్న కాలవ్యవధి, ఇప్పటికే వారాలు దాటిపోయింది. చిన్నమబ్బుల ముసురువానలో కార్తీక పౌర్ణమి కూడా వెళ్ళిపోయింది. ఇక్కడి నుండి కోస్తా ప్రాంతానికి వెళ్ళిన జనం, అంతా అక్కడే చచ్చే కాలం వచ్చినట్లు, గోదావరి వరద భద్రాచలంలోని రామ పాదాలను తాకిందట. నీవు ఎక్కడ ఉన్నావు ? ఓ జాలరీ! ఎప్పుడు తిరిగి వస్తావు ?

పాఠం నేపథ్యం

తెలంగాణ రాష్ట్రంలో నీటివసతికి నోచుకోక, పంటలు పండక, నిరంతరం కరువురక్కసి కోరల్లో చిక్కుకున్న ప్రాంతం పాలమూరు, నాటి పాలమూరు జిల్లానే నేటి మహబూబ్నగర్ జిల్లా. బతుకుభారాన్ని మోస్తూ కాలాన్ని వెళ్ళదీయలేక బతుకటానికి వలసపోవడం అక్కడి కూలీలకు పరిపాటి.

1977లో తూర్పు తీరప్రాంతానికి వలస వెళ్ళిన, కొందరు పాలమూరు కూలీలు అక్కడ వచ్చిన తుపానుకు గురై తిరిగిరాలేదని, వాళ్ళెక్కడున్నరో జాడతెలియనప్పుడు కవి హృదయంలో కలిగిన ఆవేదన ఇది.

పాఠ్యభాగ వివరాలు

ఈ పాఠం గేయ ప్రక్రియకు సంబంధించినది. “లయాత్మకంగా ఉండి, ఆలపించేందుకు వీలుగా ఉండేది గేయం”. ఈ గేయం, పల్లవి, చరణాలతో కూడి ఉంటుంది. పల్లవి మాత్రం పునరావృతమవుతుంది. సంగీత సాహిత్యాల మేళవింపే ‘గేయం’.
ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం, డా॥ ముకురాల రామారెడ్డిగారి ‘హృదయశైలి’ అనే గేయ సంకలనంలోనిది.

కవి పరిచయం

TS 9th Class Telugu Guide 3rd Lesson వలసకూలీ 1
01.01.1929
24.02.2003

పాఠ్యభాగము : ‘వలసకూలీ !’

కవి : డా॥ ముకురాల రామారెడ్డి

దేని నుండి గ్రహింపబడింది : కవి రాసిన ‘హృదయశైలి’ గేయ సంకలనం నుండి గ్రహింపబడింది.

జననము : వీరు 01.01.1929న జన్మించారు.

జన్మస్థలము : నాగర్ కర్నూల్ జిల్లా కల్వకుర్తి మండలం ‘ముకురాల’ గ్రామంలో వీరు జన్మించారు.

రచనలు :

మేఘదూత (అనువాద కవిత్వం),
దేవరకొండ దుర్గం,
నవ్వేకత్తులు (దీర్ఘకవిత),
హృదయశైలి (గేయ సంపుటి),
రాక్షసజాతర (దీర్ఘకవిత),
ఉపరిశోధన (పరిశోధనా పత్రాల సంకలనం),
తెలుగు సాహిత్య నిఘంటువు మొదలగునవి రచించారు.

పరిశోధనా గ్రంథం : “ప్రాచీన తెలుగు కవిత్వంలో కవితాత్మక భావపరిణామం” అనే అంశంపై పరిశోధనా గ్రంథం వెలువరించారు.

సన్మానాలు:

వీరి ‘విడిజోడు’ కథకు, కృష్ణాపత్రిక వాళ్ళు ద్వితీయ బహుమతిని ఇచ్చారు.
ఆకాశవాణి ఢిల్లీ వారు 1967లో ఆంధ్రప్రదేశ్ నుండి జాతీయ కవిగా వీరిని గుర్తించి, సన్మానం చేశారు.

ప్రవేశిక

మానవ జన్మ ఎంతో ఉదాత్తమైనది. ఇది లభించడం ఒక వరం. లభించిన జీవితం సార్ధకం చేసుకోవాలన్నది ప్రతి ఒక్కరి తపన. ఆశ. కానీ ………….
కాలం కలిసి రాని అభాగ్యజీవులు, తమ జీవితాన్ని నెట్టుకురావడమే ఒక ‘కల’గా భావించవలసి వస్తే …………
అందంగా ఉండవలసిన ‘కల’ కూడా ‘పీడకల’గా పరిణమిస్తే ……………..

బతుకు బండి నడిపేటందుకు తన కలలన్నీ, కల్లలు కాగా పొట్టచేత పట్టుకొని ఒంటరిగా పరాయి దేశం పోయి ….
మనసును పంచుకొనేటందుకు మనుషులు లేక,
బాధను పంచుకొనేటందుకు బంధువులు లేక,
సమాజం నుండి దూరమౌతున్న వ్యథార్థజీవితాలను గురించి,
ముకురాలవారు రాసిన గేయం చదువుదాం.

TS 10th Class Maths Solutions Telangana | 10th Class Maths Textbook SSC Solutions Telangana

August 12, 2026July 25, 2026 by Mahesh

TS SCERT 10th Maths Solutions | TS 10th Class Maths Study Material Guide Pdf Free Download Telangana

TS 10th Class Maths Solutions Telangana Chapter 1 Real Numbers

10th Class Maths Textbook SSC Solutions Telangana Chapter 2 Sets

SSC 10th Class Maths Guide Pdf Telangana Chapter 3 Polynomials

TS SCERT 10th Maths Solutions Chapter 4 Pair of Linear Equations in Two Variables

TS 10th Class Maths Study Material Pdf Telangana Chapter 5 Quadratic Equations

10th Class Maths Textbook Solutions Telangana Chapter 6 Progressions

TS SCERT Class 10 Maths Solutions Chapter 7 Coordinate Geometry

SCERT Maths Textbook Class 10 Solutions Telangana Chapter 8 Similar Triangles

TS 10 Maths Solutions Chapter 9 Tangents and Secants to a Circle

10th Class Maths Question Bank Pdf Telangana State Chapter 10 Mensuration

TS SSC Class 10 Maths Solutions Chapter 11 Trigonometry

TS Maths Solutions Class 10 Chapter 12 Applications of Trigonometry

Telangana SCERT 10th Class Maths Solutions Chapter 13 Probability

Telangana State 10th Class Maths Solutions Chapter 14 Statistics

TS 10th Class Study Material

TS Inter 1st Year Accountancy Notes Chapter 8 Rectification of Errors

July 13, 2026July 12, 2026 by Mahesh

Here students can locate TS Inter 1st Year Accountancy Notes Chapter 8 Rectification of Errors to prepare for their exam.

TS Inter 1st Year Accountancy Notes Chapter 8 Rectification of Errors

→ దోషము అనగా తప్పు మరియు సవరణ అనగా జరిగిన తప్పును సరిచేయుట.

→ దోషాలను రెండు రకాలుగా విభజించవచ్చును.

సిద్ధాంతపు దోషాలు
రాతపూర్వక దోషాలు

→ రాతపూర్వక దోషాలు మరల దిగువ విధముగా వర్గీకరించవచ్చును.

ఆకృత దోషాలు
అకార్యాకరణ దోషాలు
సరిపెట్టే దోషాలు

→ తప్పులను మరల రెండు రకాలుగా విభజించవచ్చును.

అంకూ ద్వారా వెల్లడి అయ్యే తప్పులు
అంకణా ద్వారా వెల్లడి కాని తప్పులు

→ అనామతు ఖాతా ఒక ఊహాజనిత ఖాతా మరియు తాత్కాలికమైనది. అంకజా సమానత్వము సాధించడానికి దీనిని తెరుస్తారు.

TS Inter 1st Year Accountancy Notes Chapter 8 తప్పుల సవరణ

→ An error is a mistake and rectification means correcting the mistake that has occured.

→ Errors are classified into two types.

Error of principle
Clerical errors.

→ Clerical errors are again classified into

Error of omission
Error of commission
Compensating errors.

→ Errors are again classified as

Errors disclosed by trial balance
Errors not disclosed by trial balance.

→ Suspense account is an imaginary account opened temporarily for the purpose of tallying the trial balance.