Srinivas

Telangana TSBIE TS Inter 1st Year Sanskrit Study Material 4th Poem श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा Textbook Questions and Answers.

TS Inter 1st Year Sanskrit Study Material 4th Poem श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा

निबन्धप्रश्नौ (Essay Questions) (వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
कृष्णबलरामयोः विद्याभ्यासं ताभ्यां दत्तां गुरुदक्षिणां च वर्णयत ।
Describe the education, and the Gurudakshina of Krishna
and Balarama.

प्रश्न 2.
कृष्णबलरामयोः गुरुपसदनं, गुरुपुत्ररक्षणं च विवृणुत ।
Give an account of Krishna and Balarama’s approach to Guru and saving their Guru’s son.
उत्तर:
Introduction : The lesson is an extract श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा from the tenth skandha of the Bhagavata Purana written by sage Veda Vyasa. The lesson describes the education Krishna and Balarama, and the bringing back of their teacher’s son from death.

Upanayana of Krishna and Balarama: Vasudeva performed the Upanayana ceremony of his sons Krishna and Balarama. Krishna and Balarama received the Gayatri mantra from Garga, the family priest of the Yadus. They concealed their divine nature and behaved like humans.

Education of Krishna and Balarama: They went to Sandipani, a native of Kashi and a resident of the city of Avanti for studies. He taught them all the Vedas along with their ancillaries and Upanishads. He also taught them the science of archery, dharma, logic, the science of debate and the six varieties of polity. They grasped everything by just listening once. सकुन्निगदमात्रेण तौ सज्जागुहतुर्नुप् । four arts in sixtyfour days and nights. They pleased the teacher by offering him gurudakshina.

Sandipani s desire : The teacher understood their greatness and asked that his son, who was drowned in the ocean at Prabhasa be brought back. They agreed and went to the sea. The lord of the ocean worshipped them. सिन्धुर्विदित्वार्हण माहरतयोः ।
Krishna asked him to return the son of their preceptor who was seized by him.

The death of Panchajana : The Ocean said that it was the demon Panchajana, who lived underwater who took the boy away. Krishna immediately jumped into the water, and killed the demon. But he did not find the boy in his belly. जलमाविश्य तं हत्वा नापश्यदुददरेर्भकम् । Krishna took the conch Panchajanya born of his body.

Yama returned the boy: Then, along with Balarama, he went to Samyamani, the city of Yama worshipped them with devotion. He asked him what he could do for them. लीलमनुष्य हे विष्णो युवयोः करवाम किम् । Krishna asked him to give him the son of his preceptor. Yama did so. Krishna and Balarama handed him over to their preceptor, and asked him to ask for more.

Blessings of the teacher : The teacher said that he had no more desires as he Was their teacher. को नु युष्मद्विधगुरोः कामनामवशिष्यते ? He blessed them to attain fame and said that their wisdom would stay with them forever. Then Krishna and Balarama returned to their home.

కంసుని వధ తరువాత వసుదేవుడు ఇంటి పురోహితుడైన గర్గాచారిని పిలిపించి క్షత్రియ సంస్కారములను తన కుమారులిద్దరికి శాస్త్రోక పద్ధతిలో జరిపించెను. కంసుడు బలవంతముగా ఎత్తుకుపోయిన బ్రాహ్మణ గోవులను వారికి తిరిగి ఇచ్చి, తానుకూడా కొన్ని గోవులను దానమిచ్చెను. ఉపనయన సంస్కారములు పొందిన బలరామకృష్ణులు, క్షత్రియత్వమును పొంది యదుకుల గురువైన గర్గాచార్యుని వలన గాయత్రి ఉపదేశమును పొందిరి.

అన్ని విద్యలను నేర్చుకొనటు గురుకుల వాసమును కోరుకొనిరి. ఉజ్జయినిలో నివసించుచున్న కాశీ నగరపు బ్రాహ్మణుడైన సాందీపుని దగ్గరకు వెళ్ళిరి. గురువును సేవించవలసిన పద్ధతిని నేర్చుకొని ఆశ్రయించి మంచి ప్రవర్తనతో గురువును దేవునివలె సేవించుచూ విద్యాభ్యాసం చేసిరి. వారి ప్రవర్తనకు సంతోషించిన గురువు వారికి ఉపనిషత్తులతో సహా వేదములనన్నింటిని ఉపదేశించెను. రహస్యములతో కూడిన ధనుర్వేదమును, న్యాయమార్గములతో కూడిన ధర్మమును, న్యాయశాస్త్రమును, రాజనీతిని షడ్గుణములను ఉపదేశించెను. మనశ్రేష్ఠులైన ఆ ఇద్దరు ఒక్కసారి చెప్పగానే అన్ని విద్యలను గ్రహించిరి.

64 దినములలో 64 కళలను నేర్చుకొనిరి. తరువాత గురుదక్షిణ కోరవలసినదని ఆచార్యుని అడిగిరి. ఆ బ్రాహ్మణుడు. వారి యొక్క మహిమలను, మనుష్యులకు సాధ్యము కాని వారి బుద్ధిని చూచి భార్యను సంప్రదించి ప్రభాస తీర్ధములో మునిగిపోయిన బాలుని గురుదక్షిణగా కోరుకొనెను. పరాక్రమము కలిగిన వారిద్దరు రథముపై ప్రభాస తీర్థము చేరుకొని సముద్రతీరమున నిలబడిరి. వారి రాకను చూచి సముద్రుడు కూడా వారికి పూజ చేసెను. నీచే మింగబడిన బాలుడు మా గురుపుత్రుడు. అతనిని మాకు తిరిగి ఇవ్వవలసినది అని కోరిరి.

“మీ గురుపుత్రుని నేను తీసుకొని పోలేదు. సముద్రంలో శంఖరూపమును ధరించి నీటిలో తిరుగుచున్న పంచజనుడను రాక్షసుడు అపహరించెను, అని సముద్రుడు చెప్పెను. అప్పుడు కృష్ణుడు ఆ రాక్షసుడే అపహరించేనని భావించి నీటిలో ప్రవేశించి ఆ రాక్షసుని పొట్టలో పిల్లవాడిని చూడలేకపోయిరి. ఆ రాక్షసుని చంపి అతని శరీరమందున్న శంఖమును తీసుకొనెను. ఆ శంఖమే పాంచజన్యం. తరువాత యముని పట్టణమైన సంయమీ నగరమును చేరి శంఖమును పూరించెను.

శంఖ ధ్వని విని యముడు వారిద్దరికి సపర్యలు చేసెను. తరువాత వినయముగా నమస్కరించి నేను మీకేమి పని చేసి పెట్టగలను చెప్పవలసినది అని అడిగెను. తన కర్మననుసరించి నీ లోకమునకు వచ్చిన మా గురుపుత్రుని ఇక్కడికి తీసుకొని రమ్ము అని కృష్ణుడు చెప్పెను. యముడు అందులకు అంగీకరించి గురుపుత్రుని తెచ్చి ఇవ్వగా, ఆ యదు వంశ శ్రేష్ఠులిద్దరును పిల్లవానిని ఆ గురువుకు అప్పగించి, ఇంకా ఏమైనను కోరుకొమ్మని గురువును అడిగిరి.

‘మీరిద్దరును గురుదక్షిణను చక్కగా సాధించారు. మీ వంటి శిష్యులున్న గురువుకు ఏ కోరికలు మిగిలి ఉండవు కదా ! మీరు మీ ఇండ్లకు తిరిగి వెళ్ళండి మీ విద్యలు ఎప్పటికిని చిరస్థాయిగా నిలిచి ఉంటాయి’ అని పలికెను. అప్పుడు గురువు అనుజ్ఞను పొందిన రామకృష్ణులు వాయు వేగము కలిగిన ఉరుము చప్పుడు చేయు రథమునెక్కి తన నగరమునకు తిరిగి వచ్చిరి.

लघुसमाधनप्राशन: (Short Answer Questions) (స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
कृष्णबलरामौ कम् उपजग्मतुः ?
उत्तर:
कृष्णबलरामौ काश्यं सान्दीपनिं उपजग्मतुः ।

प्रश्न 2.
सान्दीपनिः पत्न्या सम्मन्त्र्य कं वरयाम्बभूव ?
उत्तर:
सान्दीपनिः पत्न्या सम्मन्त्र्य प्रभासे महार्णवे मृतं बालं वरयाम्बभूव ।

प्रश्न 3.
कृष्णः सिन्धुं किमाह ?
उत्तर:
कृष्णः सिन्धुं ’त्वया महतः ऊर्मिणा ग्रस्तः बालकः मम गुरुपुत्रः च तं प्रदीयताम्’ इति आह ।

प्रश्न 4.
समुद्रस्य अन्तः कः आस्ते ? सः कीदृश: ?
उत्तर:
समुद्रस्य अन्तः पञ्चजनो नाम असुरः आस्ते । सः शङ्ख रुपं धृत्वा जले चरति ।

प्रश्न 5.
भगवान् यमं किमुवाच ?
उत्तर:
भगवान् यमं प्रति “स्वेन कर्ममनुसृत्य तव लोके स्थितं मम गुरुपुत्रं मदाज्ञया मम पुरतः आनय” इति उवाच |

एकवाक्यसमाधानप्रश्नाः (One Word Answer Questions) (ఏకవాక్య సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
कृष्णबलरामौ गर्गात् किम् आतिष्ठताम् ?
उत्तर:
कृष्णबलरामौ गर्गात् गायत्रं व्रतम् आतिष्ठताम् ।

प्रश्न 2.
कृष्णबलरामौ कया आचार्यं छन्दयामासतुः ?
उत्तर:
कृष्णबलरामौ गुरुदक्षिणया आचार्यं छन्दयामासतुः ।

प्रश्न 3.
सिन्धुः कृष्णबलरामौ किम् आहरत् ?
उत्तर:
सिन्धुः कृष्णबलरामौ अतिथि पूजाम् आहरत् ।

प्रश्न 4.
यमस्य दयिता पुरी का ?
उत्तर:
यमस्य दयिता पुरी संयमनी ।

प्रश्न 5.
यदूत्तमौ कौ ?
उत्तर:
कृष्णबलरामौ यदूत्तमौ ।

सन्दर्भवाक्यानिः (Annotations) సందర్భవాక్యాలు

प्रश्न 1.
सकृन्निगदमात्रेण तौ सञ्जगृहतुर्नृप ।
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् श्रीमहाभागवत पुराणात् श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भः – बलरामकृष्णौ सर्ववेदान् एकवार श्रवण मात्रेण अध्येतुं समर्थो आस्तां ।

भावः – तौ बलरामकृष्णौ गुरुणा एकवारं उक्तमपि वेदादिकं ग्रहीतुं समर्थो अभवताम् ।

प्रश्न 2.
सिन्धुर्विदित्वार्हणमाहरत्तयोः ।
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् श्रीमहाभागवत पुराणात् श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भः – गुरुबालकं आनेतुं रामकृष्णौ प्रभासे समुद्रतीरं जग्मतुः । तदा कवेर्वचनमिदम् ।

भावः – समुद्रः बलरामकृष्णयोः आगमनं ज्ञात्वा तयोः पूजां यथावत् कृतवान् ।

प्रश्न 3.
जलमाविश्य तं हत्वा नापश्यदुदरेऽर्भकम् ।
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् श्रीमहाभागवत पुराणात् श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भः – बलरामकृष्णाभयां पंचजनो हतः । इति कविः वर्णयति ।

भावः गुरुदक्षिणा प्रदानार्थं गतौ रामकृष्णौ समुद्रेणोक्तौ जले प्रविश्य पंचजननामकं राक्षसं हत्वापि तस्य उदरे बालकं न अपश्यताम् ।

प्रश्न 4.
लीलामनुष्य हे विष्णो युवयोः करवाम किम् ?
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् श्रीमहाभागवत पुराणात् श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भ: – बालकान्वेषणार्थं रामकृष्णौ संयमनीं गतौ । ततः तौ प्रति यमस्य वाक्यमिदम् ।

भावः – युवा: क्रीडार्थ मनुष्यलोकं अवतीर्णौ यथा करणीयम् किं वर्तते ?

प्रश्न 5.
को नु युष्मद्विधगुरोः कामानामवशिष्यते ?
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् श्रीमहाभागवत पुराणात् श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भ:- गुरुदक्षिणा प्राप्तेरनन्तरम् सांदीपनि रामकृष्णौ वाक्यमिदं वदति ।

भावः – तवसदृशे शिष्यस्थिते गुरुणा किं अभ्यर्थनीयं परिशिष्ठं भवति इति ।

व्याकरणांशाः (Grammar) (వ్యాకరణము)

सन्धयः

1. जन्मर्क्षे = जन्म + ऋक्षे = गुणसन्धिः
2. इच्छन्तावुपजग्मतुः = इच्छन्तौ + उपजग्मतुः = अयवायावादेशसन्धिः
3. महतोर्मिणा = महता + ऊर्मिणा = गुणसन्धिः
4. उदरेऽर्भकम् = उदरे + अर्भकम् = पूर्वरूपसन्धिः
5. इहानीतं = इह + आनीतं = सवर्णदीर्घसन्धिः
6. तेनोपानीतं = तेन + उपानीतं = सवर्णदीर्घसन्धिः
7. यदूत्तमौ = यदुं + उत्तमौ = सवर्णदीर्घसन्धिः
8. भवन्त्विह = भवन्तु + इह = यणादेशसन्धिः
9. गुरुणैव = गुरुणा + एव = वृद्धिसन्धिः

कठिनशब्दार्थाः

1. पुरोधसा – पुरोहितेन
2. सुव्रतौ – दृढव्रतौ
3. दान्तौ – इन्द्रियनिग्रहक्न्तौ
4. संयतौ – इन्द्रियनिग्रहक्न्तौ

संस्कृतभाषाकौशलम्
संख्यावाचाकशब्दाः

1. एकम्
2. द्वे
3. त्रीणि
4. चत्वारि
5. पञ्च
6. षट्
7. सप्त
8. अष्ट
9. नव
10. दश
11. एकादश
12. द्वादश
13 त्रयोदश
14. सतुर्दश
15. पश्ञ्चदश
16. षोडश
17. सप्तदश
18. अष्टादश
19. नवदश
20. विंशति:

21. एकविंशतिः
22. द्वाविंशतिः
23. त्रयोविंशतिः
24. चतुर्विंशतिः
25. पञ्चविंशतिः
26. षड्विंशतिः
27. सप्तविंशतिः
28. अष्टाविंशतिः
29. नवविंशतिः
30. त्रिंशत्
31. एकत्रिंशत्
32. द्वात्रिंशत्
33. त्रयस्त्रिंशत्
34. चतुस्त्रिंशत्
35. पञ्चत्रिंशत्
36. षड्त्रिंशत्
37. सप्तत्रिंशत्
38. अष्टत्रिंशत्
39. नवत्रिंशत्
40. चत्वारिंशत्
41. एकचत्वारिंशत्
42. द्विचत्वारिंशत्
43. त्रिचत्वारिंशत्
44. चतुश्चत्वारिंशत्
45. पञ्चचत्वारिंशत्
46. षड्चत्त्वारिंशत्
47. सप्तचत्वारिंशत्
48. अष्टचत्वारिंशत्
49. नवचत्वारिंशत्

50. पञ्चाशत्
51. एकपञ्चाशत्
52. द्विपञ्चाशत्
53. त्रिपञ्चाशत्
54. चतुष्पञ्चाशत्
55. पञ्चपञ्चाशत्
56. षट्पञ्चाशत्
57. सप्तपञ्चाशत्
58. अष्टपञ्चाशत्
59. नवपञ्चाशत्
60. षष्टिः
61. एकषष्टिः
62. द्विषष्टिः
63. त्रिषष्टिः
64. चतुष्षष्टिः
65. पञ्चषष्टिः
66. षट्षष्टिः
67. सप्तषष्टिः
68. अष्टषष्टिः
69. नवषष्टिः
70. सप्ततिः
71. एकसप्ततिः
72. द्विसप्ततिः
73. त्रिसप्ततिः
74. चतुस्सप्ततिः
75. पञ्चसप्ततिः
76. षट्सप्ततिः
77. सप्तसप्ततिः
78. अष्टसप्ततिः
79. नवसप्ततिः

80. अशीतिः
81. एकाशीतिः
82. द्व्यशीतिः
83. त्र्यशीतिः
84. चतुरशीतिः
85. पञ्चाशीतिः
86. षडशीतिः
87. सप्ताशीतिः
88. अष्टाशीतिः
89. नवाशीतिः
90. नवतिः
91. एकनवतिः
92. द्विनवतिः
93. त्रिनवतिः
94. चतुर्नवतिः
95. पञ्चनवतिः
96. षण्णवतिः
97. सप्तनवतिः
98. अष्टनवतिः
99. नवनवतिः
100. शतम्

एकम् = 1
दश = 10
शतम् = 100
सहस्रम् = 1000
अयुतम् = 10000
लक्षम् = 100000
नियुतम् = 1000000
कोटि = 10000000
अर्बुदम् = 100000000
वृन्दम् = 1000000000
खर्वः = 10000000000
निखर्वः = 100000000000
शङ्ख = 1000000000000
पद्मः = 10000000000000
सागरः = 100000000000000
अन्त्यम् = 1000000000000000
मध्यम् = 10000000000000000
परार्धम् = 100000000000000000

श्लोकः
एकं दश शतं चैव सहस्रमयुतं तथा ।
लक्षं च नियुतं चैव कोटिरर्बुदमेव च ॥
वृन्दं खर्वो निखर्वश्व शङ्खः पद्मश्च सागरः ।
अन्त्यं मध्यं परार्धं च दशवृद्ध्या यथाक्रमम् ॥

पश्नवाचकशब्दः ‘कति’ (ఎన్ని)
उचितेन संख्यावाचक शब्देन उत्तरं लिखत ।

प्रश्न 1.
कति बालकाः सन्ति ?
(५) ……………… बालकाः सन्ति ।
उत्तर:
(५) पञ्चाः बालकाः सन्ति ।

प्रश्न 2.
कति बालिकाः सन्ति ?
(७) …………………. ।
उत्तर:
(७) सप्ताः बालिकाः सन्ति ।

प्रश्न 3.
कति फलानि सन्ति ?
(९) ……………… ।
उत्तर:
(९) नवानि फलानि सन्ति ।

प्रश्न 4.
कति गावः सन्ति ?
(१०) ……………… ।
उत्तर:
(१०) दश गावः सन्ति ।

प्रश्न 5.
कति रुप्यकाणि सन्ति ?
(१००) ……………….. ।
उत्तर:
(१००) शतं रुप्याकाणि सन्ति ।

प्रश्न 6.
कति कवयः सन्ति ?
(२०) ……………… ।
उत्तर:
(२०) विंशति कवयः सन्ति ।

प्रश्न 7.
कति वध्वः सन्ति ?
(१५) ……………….. ।
उत्तर:
(१५) पञ्चदश वध्वः सन्ति ।

प्रश्न 8.
कति भवनानि सन्ति ?
(५०) ………………… ।
उत्तर:
(५०) पञ्चाशत् भवनानि सन्ति ।

भावः (Substance) (తాత్పర్యము)

1. अथ शूरसुतो राजन् पुत्रयोः समकारयत् ।
पुरोधसा ब्राह्मणैश्च यथावद् द्विजसंस्कृतिम् ॥

Substance: Later Vasudeva got the Upanayana ceremony per* formed to Krishna and Balarama according to the procedure through the royal priest and other Brahmins.

తాత్పర్యం : కంసుని వధ తరువాత వసుదేవుడు ఇంటి పురోహితుడైన గర్గాచారిని, మిగిలిన బ్రాహ్మణులను పిలిపించి క్షత్రియులకు అనుకూల సంస్కారములను తన కుమారులిద్దరికి శాస్త్రోక్త పద్ధతిలో జరిపించెను.

2. याः कृष्णरामजन्मर्क्षे मनोदत्ता महामतिः ।
ताश्चाददादनुस्मृत्य कंसेनाधर्मतो हताः ॥

Substance : He donated to them the very cows, which he gave mentally when Krishna and Balarama were born, and which were illegally stolen by Kamsa.

తాత్పర్యం : బ్రాహ్మణుల దగ్గర నుండి వారికి ఇష్టము లేకపోయినను కంసుడు బలవంతముగా ఎత్తుకుపోయిన ఆవులను కూడా వారికి తిరిగి ఇచ్చి తాను కూడా గోవులను దానమిచ్చెను.

3. ततश्च लब्धसंस्कारौ द्विजत्वं प्राप्य सुव्रतौ ।
गर्गाद्यदुकुलाचार्यात् गायत्रं व्रतमास्थितौ ।।

Substance : After attaining the dwija status thus initiated, following proper vows, they received the Gayatri mantra from Garga, the family priest of the Yadus.

తాత్పర్యం : తరువాత ఉపనయన సంస్కారములు పొందిన రామకృష్ణులు మంచి నియమములు పాటించువారై క్షత్రియత్వమును పొంది యదుకుల గురువైన గర్గాచార్యుని వలన గాయత్రి ఉపదేశమును పొందిరి.

4. प्रभवौ सर्वविद्यानां सर्वज्ञौ जगदीश्चरौ ।
नान्यसिद्धामलज्ञानं गूहमानौ नरे हितैः ॥

Substance : Though they were the source of all branches of learning, the all-knowing, and the lords of the world, they concealed their pure wisdom obtained not from any other source, by their humanly acts.

తాత్పర్యం : లోకరక్షకులు, అన్ని విద్యలకును స్వయముగా పుట్టినచోటైనవారు, అన్నియు తెలిసినవారు అయిన తమలో ఉన్న ఇతరులకు తెలియని జ్ఞానమును దాచుకొను గురుకుల వాసము కోరుకొనిరి.

5. अथो गुरुकुले वासम् इच्छन्तावुपजग्मतुः |
काश्यं सान्दीपनिं नाम ह्यवन्तिपुरवासिनम् ||

Substance : Desirous of staying in the Gurukula, they approached Sandipani, a native of Kashi and a resident of the city of Avanti.

తాత్పర్యం : తరువాత గురుకుల వాసమును కోరుకున్నవారై ఉజ్జయినిలో నివసించుచున్న కాశీ నగరపు బ్రాహ్మణుడైన సాందీపుని దగ్గరకు వెళ్ళిరి.

6. यथोपसाद्य तौ दान्तौ गुरौ वृत्तिमनिन्दिताम् ।
ग्राहयन्तावुपेतौ स्म भक्त्या देवमिवाहतौ ॥

Substance : Having gone to him, obediently they behaved in an unblemished manner, devotedly honouring him as a god.

తాత్పర్యం : తరువాత ఇంద్రియ నిగ్రహము కలవారై గురువును సేవించవలసిన పద్ధతిలో ఆశ్రయించి ఉత్తమమైన ప్రవర్తన కలిగినవారై దేవుని వలె గురువును సేవించుచూ విద్యాభ్యాసం చేసిరి.

7. तयोर्द्विजवरस्तुष्टः शुद्धभावानुवृत्तिभिः ।
प्रोवाच वेदानखिलान् साङ्गोपनिषदो गुरुः ॥

Substance : The teacher was pleased with their acts of pure emotions. He taught them all the Vedas along with their an- cillaries and Upanishads.

తాత్పర్యం : వారిద్దరి ప్రవర్తన వలన శుద్ధమైన మనస్సుతోను, సేవతోను సంతోషించిన గురువు వారికి ఉపనిషత్తులతో సహా వేదములన్నింటిని అంగములతో పాటు ఉపదేశించెను.

8.  सरहस्यं धनुर्वेदं धर्मान् न्यायपथांस्तथा ।
तथा चान्वीक्षिकीं विद्यां राजनीतिं च षडिधाम् ||

Substance : He also taught them the science of archery with all the secrets, dharma, epistemology, the science of logic and the six varieties of polity.

తాత్పర్యం : రహస్యములతో కూడిన ధనుర్వేదమును, న్యాయమార్గముతో కూడిన ధర్మములను, న్యాయశాస్త్రమును, రాజనీతిని, షడ్గుణములను ఉపదేశించెను. (సంధి, విగ్రహము, యానము, ఆసనము, ద్వైధీభావము, సమాశ్రయము ఈ ఆరును షడ్గుణములు రాజనీతి మార్గములు.)

9. सर्व नरवरश्रेष्ठौ सर्वविद्याप्रवर्तकौ ।
सकृन्निगदमात्रेण तौ सञ्जगृहतुर्नृप ।

Substance : The best of the men and the exponents of all sciences grasped all just by listening once.

తాత్పర్యం : మంచి మనస్సు గల ఆ ఇద్దరు అన్ని విద్యలకు మూలమైనవారు అగుట చేత ఒక్కసారి చెప్పగనే అన్ని విద్యలు గ్రహించిరి.

10. अहोरात्रौश्चतुः षष्ट्या संयत्तौ तावतीः कलाः ।
गुरुदक्षिणयाऽऽचार्य छन्दयामासतुर्नृप ॥

Substance : They mastered sixty-four arts in sixty-four days and nights. They pleased the teacher by offering him guru- dakshina.

తాత్పర్యం : ‘ 64 దినములలో 64 కళలను నేర్చిన వారై గురుదక్షిణ కోరవలసినదని ఆచార్యుని అడిగిరి.

11. द्विजस्तयोस्तं महिमानमद्भुतं संलक्ष्य राजन्नतिमानुषीं मतिम् ।
सम्मन्त्र्य पत्न्या स महार्णवे मृतं बालं प्रभासे वरयाम्बभूव ह ।

Substance: The teacher realizing their amazing prowess and the extraordinary intellect, consulted his wife, and asked that their son, who was drowned in the ocean at Prabhasa be brought back.

తాత్పర్యం : ఆ బ్రాహ్మణుడును వారి యొక్క మహిమలను, మనుష్యులకు సాధ్యముకాని బుద్ధిని చూచి భార్యను సంప్రదించి ప్రభాస తీర్థములో సముద్రములో మునిగిపోయిన బాలుని గురుదక్షిణగా కోరుకొనెను.

12. तथेत्यथारुह्य महाकथौ रथं प्राभसमासाद्य दुरन्तविक्रमौ ।
वेलामुपव्रज्य निषीदतुः क्षणं सिन्धुर्विदित्वार्हणमाहरत्तयोः ||

Substance : Those great chariot warriors having unlimited valour said Yes”, and getting into a chariot went to Prabhasa. There they sat on the shore for a few moments. Knowing their arrival, the ocean sent them gifts.

తాత్పర్యం : తిరుగులేని పరాక్రమము కలిగిన ఆ ఇద్దరును రథముపై ప్రభాస తీర్థము చేరుకొని క్షణకాలము సముద్రతీరమున నిలబడిరి. వారి రాకను చూచి సముద్రుడు కూడా తగిన పూజచేసెను.

13. तमाह भगवानाशु गुरुपुत्रः प्रदीयताम् ।
योऽसाविह त्वया ग्रस्तो बालको महतोर्मिणा ॥

Substance: The Lord asked him. “Immediately return the son of our preceptor, who was gulped by you with a great wave.” The Ocean said:

తాత్పర్యం : అప్పుడు కృష్ణుడు ‘ఏ బాలకుడు గొప్ప కెరటములచేత నీచే మింగబడెనో అతడు మా గురుపుత్రుడు. అతనిని మాకు తిరిగి ఇవ్వవలసినది.’
అని పలికెను.

14. नैवाहार्षमहं देव दैत्यः पञ्चजनो महान् ।
अन्तर्जलचरः कृष्ण शङ्खरूपधरोऽसुरः ॥

Substance : “Lord Krishna ! I did not take him away. It is the demon Pancha-jana, who lives underwater and whose form is that of a conch.

తాత్పర్యం : సముద్రుడు ఇట్లు పలికెను. మీ గురుపుత్రుని నేను తీసుకొని పోలేదు. . సముద్రములో శంఖ రూపము ధరించి నీటిలో తిరుగుచున్న పంచజనుడను రాక్షసుడు అపహరించెను.

15. आस्ते तेनाह्तो नूनं तच्छ्रुत्वा सत्वरं: ।
जलमाविश्य तं हत्वा नापश्यदुदरेऽर्भकम् ॥

Substance : He kidnapped him.” On hearing that, Krishna immediately jumped into the water, and killed the demon. But he did not find the boy in his belly.

తాత్పర్యం : అప్పుడు కృష్ణుడు ఆ రాక్షసుడే అపహరించెనని భావించి నీటిలో ప్రవేశించి రాక్షసుని చంపి ఆ రాక్షసుని కడుపులో పిల్లవానిని చూడలేకపోయెను.

16. तदङ्गप्रभवं शङ्खमादाय रथमागमत् ।
(सः शङ्खः एव पाञ्चजन्यः इत्युच्यते)
ततः संयमनीं नाम यमस्य दयितां पुरीम् ॥
गत्वा जनार्दनः शङ्खं प्रदध्मौ सहलायुधः ।

Substance : Taking the: conch bom of his body, Krishna mounted the chariot. (T hat conch is called Panchajanya.) Then, along with Balarama, he went to Samyamani, the be¬loved city of Yama, and blew the conch.

తాత్పర్యం : ఆ రాక్షసుని చంపి అతని శరీరమందున్న శంఖమును తీసుకొని యముని పట్టణమైన సంయమీ నగరమును చేరి శంఖమును పూరించెను. (ఆ శంఖమే పాంచజన్యం.)

17. शङ्खनिर्झदमाकर्ण्य प्रजासंयमनो यमः ।
तयोः सपर्या महतीं चक्रे भक्त्युपबृंहिताम् ॥

Substance: Having heard the sound of the conch, Yama, the controller of people, ‘Worshipped them with devotion.

తాత్పర్యం : శంఖధ్వని విని ప్రజాశిక్షకుడైన యముడు వారిద్దరికి గొప్ప సపర్యలు చేసెను.

18. उवाचावनतः कृष्णं सर्वभूताशयालयम् ।
लीलामनुष्य हे विष्णो युवयोः करवाम किम् ॥

Substance : Bowing down, he asked Krishna, the indweller of all beings. “O Vishnu, who took the human form for a sport! What can I do for you?”
Vaisampayana said:

తాత్పర్యం : ఆ తరువాత కృష్ణునికి నమస్కరించి నేను మీకేమి పనిచేసి పెట్టగలమని అడిగెను.

19. गुरुपुत्रमिहानीतं निजकर्मनिबन्धनम् ।
आनयस्व महाराजं मच्छासनपुरस्कृतः ॥

Substance : O king! Honouring my command, bring the son of my preceptor, who was brought here by his fate.

శ్రీకృష్ణుడు చెప్పెను
తాత్పర్యం : తన కర్మననుసరించి నీ లోకమునకు వచ్చిన మా గురుపుత్రుని మా శాసనమును మన్నించి ఇక్కడికి తీసుకొనిరమ్ము.

20. तथेति तेनोपानीतं गुरुपुत्रं यदूत्तमौ ।
दत्त्वा स्वगुरवे भूयो वृणीष्वेति तमूचतुः ॥

Substance : As he said “yes” and brought the boy, those two, the best of the Yadus, handed him over to their preceptor, and asked him to ask for more.

తాత్పర్యం : యముడు అందులకు అంగీకరించి గురుపుత్రుని తెచ్చి ఇవ్వగా ఆ యదువంశ శ్రేష్ఠులిద్దరును పిల్లవానిని గురువుకు అప్పగించి ఇంకను ఏమైనను కోరుకొమ్మని గురువును అడిగిరి.

21. सम्यक्सम्पादितो वत्स भवद्भ्यां गुरुनिष्क्रयः ।
को नु युष्मद्विधगुरोः कामानामवशिष्यते ॥

Substance : My son! You have very well cleared the debt to the teacher. What desire will be left unfulfilled to one who is your teacher?

గురువు ఇట్లు చెప్పెను –
తాత్పర్యం : మీరిద్దరు గురుదక్షిణను చక్కగా సాధించారు. మీవంటి శిష్యులున్న గురువుకు ఏ కోరికలు మిగిలి ఉండవు.

22. गच्छतं स्वगृहं वीरौ कीर्तिर्वामस्तु पावनी ।
छन्दांस्ययातयामानि भवन्त्विह परत्र च ॥

Substance : O valourous ones! Return to your home. May you attain pure fame. In this world and in the above, may your learning be afresh.

తాత్పర్యం : మీరు మీ ఇండ్లకు తిరిగి వెళ్ళవలసినది. మీ విద్యలు ఎప్పటికిని మరుగున పడిపోనివై ఎప్పుడును గుర్తుగా ఉండుగాక !

23. गुरुणैवमनुज्ञातौ रथेनानिलरंहसा ।
आयातौ स्वपुरं तात पर्जन्यनिनदेन वै ॥

Substance : Having thus been permitted by the teacher, they returned to their city mounting a chariot having the speed of the wind accompanied by the sound of the clouds.

తాత్పర్యం : అప్పుడు గురువు అనుజ్ఞను పొందిన రామకృష్ణులు వాయువేగము కలిగిన ఉరుమువలె చప్పుడు చేయు రథమును ఎక్కి తమ నగరమునకు తిరిగి వచ్చిరి.

कविपरिचयः
व्यासं वसिष्ठनप्तारं शक्ते : पौत्रमकल्मष्म् ।
पराशरात्मजं वन्दे शुकतातं तपोनिधिम् ।।

सत्यवती – पराशरयोः पुत्र भगवान् व्यासः महाभारतं श्रीमद्भागवतम् अन्यानि पुराणानि च अरचयतुं । साक्षात् श्रीमन्नारायण एवं व्यासरूपेण इह लोके अवातरत् इति विदुषां विश्वासः । अत एव अच्यते “व्यासाय विष्णुरुपाय व्यासरूपाय विष्णवे” इति । वेदवाङ्मयस्य विभाजन कारणात् अयं ‘वेदव्यास’ इति नाम प्राप्तवान् । वेदोक्तान् धर्मान् लोकम्प्रत्यवगमयितुं लौकिकसंस्कृत भाषया सहाभारतम्, श्रीमद्भागवतम् अन्यानि च पुराणानि सः अरचयत् इति पण्डिताः तं प्रशंसन्ति । प्रस्तुतः पाठ्यभागः श्रीमहाभागवतमहापुराणात् गृहीतः ।

Introduction
I bow to Vyasa, the depository of austerities, the great grandson of Vasishtha, the grandson of Sakti, the son of Parasara, and the father of Suka.

Sage Vyasa, the son of Satyavathi and Parasara authored the Mahabharata, Bhagavata and other Puranas. People believe that Vyasa was an incarnation of Lord Vishnu. Hence it is said : व्यासाय विष्णुरुपाय् व्यसरुपाय् विष्णवे – Vyasa in the form of Vishnu, and Vishnu in the form of Vyasa. He was called Veda Vyasa as he di-vided the Vedas. The scholars praise him as one who incorporated the Vedic sayings in classical Sanskrit in his works such as Maha-bharata, Bhagavata and other Puranas. The present lesson is taken from the Bhagavata Purana.

కవి పరిచయం
వసిష్ఠునికి మునిమనుమడు, శక్తికి మనుమడు, పరాశరుని కుమారుడు, శుకునికి తండ్రి అయిన, తపోధనుడైన వ్యాసునికి నమస్కారము.

సత్యవతీ పరాశరుల పుత్రుడైన వ్యాస భగవానుడు. మహాభారతము, భాగవతము, ఇతరములైన పురాణములను రచించెను. సాక్షాత్తు శ్రీమన్నారాయణుడే వ్యాసుని రూపముతో ఈ లోకములో అవతరించెనని పండితుల విశ్వాసము.’ఇందువలననే “విష్ణురూపుడైన వ్యాసుడు, వ్యాసరూపుడైన విష్ణువు” అని చెప్పబడుచున్నది.

వేదములను విభజించిన కారణముచేత “వేదవ్యాసుడు” అను పేరును పొందెను. వేదములలో చెప్పబడిన ధర్మములను లోకములో వ్యాపింపచేయుటకు లోకమునకు పనికి వచ్చు సంస్కృత భాషలో మహాభారతము, శ్రీమద్భాగవతము ఇతర పురాణములను రచించెను అని పండితులు ఆయనను పొగడుచుందురు. ప్రస్తుత పాఠ్యభాగము శ్రీమహాభాగవత పురాణము నుండి తీసుకొనబడినది.

श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा Summary in Sanskrit

कंसवधानन्तरं कृष्णबलरामौ स्वपितरौ देवकीवसुदेवौ, मातामहं उग्रसेनं च कारागारात् मोचयामासतुः । कृष्णः उग्रसेनं राजानं कृत्वा, नन्दगोपं बृन्दावनं प्रति न्यवर्तयत । ततः शूरसुतः वसुदेवः पुत्रयोः उपनयनसंस्कारम् अकारयत् । तदनु जगदीश्वरौ सर्वज्ञौ च कृष्णबलरामौ मनुष्योचितकर्मभिः आत्मनोः अमलं ज्ञानं गुहयन्तौ काशीदेशजातं, अवन्तिपुरवासिनं च सान्दीपनिं नाम गुरुमुपजग्मतुः । विद्यां परिसमाप्य. गुरुदक्षिणामङ्गीकर्तुं तमयाचेताम् । गुरुश्च तयोरतिमानुषं प्रभावमाकलय्य प्रभासक्षेत्रे समुद्रे मग्नः स्वपुत्रः प्रत्यानेतव्य इत्यवदत् । तौ तत्र गत्वा समुद्रे स्थितं बालस्य हर्तारं पञ्जजनं नाम राक्षसं हत्वा तच्छरीरात् जातं पाञ्जजन्यं नाम शङ्खम् अगृह्णीताम् । तत्र बालस्य अनवाप्त्या यमपुरीं गत्वा, यमात् तमानीय, गुरवे अर्पयित्वा पुनः किमपि आदेष्टुं तमयाचेताम् । प्रीतः गुरुः तौ अनुज्ञाप्य अप्रेषयत् ।

श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा Summary in Telugu

కంసుని వధించిన తరువాత బలరామకృష్ణులు, తమ తల్లిదండ్రులైన దేవకీ వసుదేవులను, తాతగారైన ఉగ్రసేనుని కారాగారము నుండి విడిపించిరి. కృష్ణుడు ఉగ్రసేనుని రాజును చేసి, నందగోప బృందావనమును గూర్చి తెలుసుకొని వెళ్ళెను. తరువాత శూరుని కొడుకైన వసుదేవుడు పుత్రులకు ఉపనయన సంస్కారములను చేయించెను.

అన్ని తెలిసిన వారైనప్పటికి ప్రపంచమునకు నాయకులైన బలరామకృష్ణులు మనుష్యులకు చేయవలసిన సంస్కారములను, తమలో దాగి ఉన్న జ్ఞానమును తెలిసుకొనుచు కాశీ దేశములో పుట్టిన అవంతిపురములో నివసించు సాందీపుడు అను పేరు గల గురువును ఆశ్రయించిరి. విద్యను పూర్తిచేసుకొని గురుదక్షిణను అంగీకరించుటకు అతనిని అడిగిరి. గురువు కూడా వారి మానవాతీతమైన ప్రభావమును చూచి ప్రభాస తీర్ధములో సముద్రములో మునిగిపోయిన తమ పుత్రుని తిరిగి తీసుకొని రమ్మని చెప్పెను.

వారు అక్కడికి వెళ్ళి సముద్రములో ఉన్న బాలుని చంపిన పంచజనం అనే పేరుగల రాక్షసుని చంపి అతని శరీరము నుండి పుట్టిన పాంచజన్యమనే శంఖమును తీసుకొనెను. అక్కడ బాలుని తెలుసుకొనలేక యమపురికి వెళ్ళి, యముని నుండి అతనిని తీసుకొని వచ్చి గురువునకు అప్పగించి మరల ఏమైనా ఆదేశించండి అని గురువును అడిగిరి. సంతోషించిన గురువు వారికి అనుమతి ఇచ్చి పంపివేసేను.

श्रीकृष्णस्य गुरुदक्षिणा Summary in English

After killing Kamsa, the two brothers Krishna and Balarama released their parents Devaki and Vasudeva from the prison along with their maternal grandfather Ugrasena. Krishna installed Ugrasena as the king, and sent Nandato Brindavan. Later Vasudeva performed the Upanayana for his sons. Krishna and Balarama, the divine lords, on their part concealed their pure wisdom acting like humans, and went to Sandipani, the teacher from Kasi, who was residing m Avantipura.

After completing their education, they pleased him with Gurudakshina. The teacher, who realized their extraordinary powers, asked that his son who was drowned in the sea at Prabhasa be brought back. They went there, and killed the demon Panchajana, who kidnapped the boy and kept him under the sea, and took the conch bom of his body. When they did not find the boy under the waters, they went to the abode of Yama, and took the boy from him, and having united him with his parents, awaited further instructions from the teacher. The teacher was pleased with them, and sent them home.

Later Vasudeva got the Upanayana ceremony performed to Krishna and Balarama. He donated to the Brahmins the cows illegally stolen by Kamsa. Krishna and Balarama received the Gayatrimantra from Garga, the family priest of the Yadus.

Though they were the source of all branches of learning, the all-knowing, and the lords of the world, they concealed their pure wisdom by their humanly acts. Desirous of staying in the Gurukula, they approached Sandipani, a native of Kashi and a resi-dent of the city of Avanti. They worshipped him as a god.The teacher was pleased with their acts of pure emotions. He taught them all the Vedas along with their ancillaries and Upanishads.He also taught them the science of archery with all the secrets, dharma, logic, the science of tarka and the six varieties of polity.

They grasped all the sciences just by listening once. They mastered sixty-four arts in sixty-four days and nights. They pleased the teacher by offering him gurudakshina.

The teacher realizing their amazing prowess and the ex-traordinary intellect, consulted his wife, and asked that their son, who was drowned in the ocean’at Prabhasa be brought back. They agreed and getting into a chariot went to Prabhasa. Knowing their arrival, the ocean sent them gifts. The Lord asked him. “Immedi-ately return the son of our preceptor, who was gulped by you with a great wave.”

The Ocean said: “Lord Krishna! I did not take him away. It is the demon Panchajana, who lives underwater and whose form is that of a conch. He kidnapped him.” On hearing that, Krishna im-mediately jumped into the water, and killed the demon. But he did not find the boy in his belly. Taking the conch bom of his body, Krishna mounted the chariot. (That conch is called Panchajanya.)

Then, along with Balarama, he went to Samyamani, the beloved city of Yama, and blew the conch. Having heard the sound of the conch, Yama, the controller of people, worshipped them with devotion. He asked him what he could do for them. Krishna replied “O king ! Honouring my command, bring the son of my preceptor, who was brought here by his fate. Yama brought the boy. ’

Krishna and Balarama handed him over to their preceptor, and asked him to ask for more. The teacher said : “My son! You have very well cleared the debt to the teacher. What desire will be left unfulfilled to one who is your teacher ? O valourous ones! Return to your home. May you attain pure fame. In this world and in the above, may your learning be afresh. “Krishna and Balarama returned to their city mounting a chariot having the speed of the wind accompanied by the sound of the clouds.

Telangana TSBIE TS Inter 1st Year Accountancy Study Material 10th Lesson ముగింపు లెక్కల తయారీ Textbook Questions and Answers.

TS Inter 1st Year Accountancy Study Material 10th Lesson ముగింపు లెక్కల తయారీ

వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
వివిధ సర్దుబాట్ల రకాలను సరైన ఉదాహరణలతో వివరించండి.
జవాబు.
దిగువ తెలిపినవి ముఖ్యమైన సర్దుబాట్లు :
1. చెల్లించవలసిన వ్యయాలు :
చెల్లించవలసిన వ్యయాలు అంటే ప్రస్తుత సంవత్సరానికి సంబంధించిన వ్యయాలు ఈ సంవత్సరములో కాకుండా వచ్చే సంవత్సరములో చెల్లింపబడేవి. ఉదా : మార్చి నెలకు జీతాలు లేదా అద్దె చెల్లించవలసి ఉన్నది. ఈ వ్యయాలు వర్తకపు, లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపు సంబంధిత వ్యయాంశాలకు కలిపి, మరల ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో అప్పులవైపు చూపాలి.

2. ముందుగా చెల్లించిన వ్యయాలు :
వచ్చే సంవత్సరానికి సంబంధించినవి అయినప్పటికీ ప్రస్తుత సంవత్సరములో చెల్లించిన వ్యయాలను ముందుగా చెల్లించిన వ్యయాలు అంటారు.
ఉదా : పన్నులు, భీమా తరువాత సంవత్సరానికి చెల్లించడము. ఈ వ్యయాలను వర్తకపు, లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపు సంబంధిత వ్యయాల నుంచి తీసి, మరల ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఆస్తులవైపు చూపాలి.

3. రావలసిన ఆదాయము :
ప్రస్తుత సంవత్సరానికి సంబంధించి వచ్చే సంవత్సరములో వసూలు అయ్యే ఆదాయాలను సంచిత లేదా రావలసిన ఆదాయాలు అంటారు. వీటిని లాభనష్టాల ఖాతాలో క్రెడిట్ వైపు సంబంధిత ఆదాయానికి కలిపి, ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఆస్తులవైపు చూపాలి.

4. ముందుగా వచ్చిన ఆదాయాలు :
వచ్చే సంవత్సరానికి సంబంధించి ప్రస్తుత సంవత్సరములో వసూలయ్యే ఆదాయాలను ముందుగా వచ్చిన ఆదాయాలు అంటారు. వీటిని లాభనష్టాల ఖాతాలో ఆదాయ అంశము నుంచి తీసివేసి, ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో అప్పులవైపు చూపాలి.

5. స్థిరాస్తులపై తరుగుదల :
స్థిరాస్తులైన ప్లాంటు-యంత్రాలు, భవనాలు మొదలైనవి వాడకము వలన లేదా కాలగమనము వలన వాటి విలువ ప్రతి సంవత్సరము తగ్గుతూ ఉంటుంది.

దీనిని తరుగుదల అంటారు. దీనిని వ్యయముగా భావిస్తారు. సాధారణముగా దీనిని ఆస్తి విలువపై కొంతశాతంగా నిర్ణయిస్తారు. ఈ మొత్తాన్ని లాభనష్టాలఖాతాకు డెబిట్ చేసి, ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఆస్తుల విలువ నుంచి తీసివేస్తారు.

6. మూలధనముపై వడ్డీ :
యజమాని మూలధనముపై చెల్లించిన వడ్డీ వ్యయముగా భావించి లాభనష్టాల ఖాతాకు డెబిట్ చేస్తారు. ఈ మొత్తాన్ని ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో అప్పులవైపు మూలధనానికి కలుపుతారు.

7. సొంతవాడకాలపై వడ్డీ :
యజమాని నగదుగాని, సరుకుగాని సొంతానికి వాడుకుంటే వాటిని సొంత వాడకాలు అంటారు. సొంతవాడకాలపై వడ్డీని లాభనష్టాల ఖాతాకు క్రెడిట్ చేసి, ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో అప్పులవైపు మూలధనము నుంచి తీసివేయాలి.

8. ముగింపు సరుకు :
ముగింపు సరుకు సర్దుబాట్లుగా ఇచ్చినపుడు వర్తకపు ఖాతాకు క్రెడిట్ చేసి, ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఆస్తులవైపు చూపాలి.

9. రాని బాకీలు :
సరుకును అరువు మీద అమ్మినపుడు ఋణగ్రస్తులు ఏర్పడతారు. ఋణగ్రస్తుల నుంచి రావలసిన బాకీలు వసూలు కాకపోతే వాటిని రాని బాకీలు అంటారు. ఇది వ్యాపార నష్టము.

1. రాని బాకీలు అంకణాలో ఇచ్చినపుడు, వీటిని లాభనష్టాల ఖాతాకు మాత్రమే డెబిట్ చేయాలి.
2. రాని బాకీలు అంకణాలోను, సర్దుబాట్లుగా ఇచ్చినపుడు, ఈ రెండింటిని కలిపి లాభనష్టాల ఖాతాకు డెబిట్ చేయాలి. సర్దుబాట్లుగా ఇచ్చిన రాని బాకీలు మాత్రమే ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఋణగ్రస్తుల నుంచి తీసివేయాలి.

10. రాని బాకీలకు ఏర్పాటు :
ఈ సంవత్సరములో రావలసిన బాకీలు వచ్చే సంవత్సరములో వసూలు కావచ్చు, కాకపోవచ్చు. వీటిని సంశయాత్మక బాకీలు అంటారు. అందువలన వ్యాపారస్తుడు ప్రస్తుత సంవత్సరములో కొంత మొత్తాన్ని వచ్చే సంవత్సరానికి చెందిన సంశయాత్మక బాకీలకై ఏర్పాటు చేస్తాడు.

దీనిని సంశయాత్మక బాకీల నిధి అంటారు. సంశయాత్మక బాకీల ఏర్పాటు సర్దుబాట్లుగా ఇచ్చినపుడు, ఈ మొత్తాన్ని ఋణగ్రస్తులపై లెక్కించి, లాభనష్టాల ఖాతాకు డెబిట్ చేసి, ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఋణగ్రస్తుల నుంచి ఈ మొత్తాన్ని తీసివేయాలి.

11. రాని బాకీల ఏర్పాటు, అంకణాలోను, సర్దుబాట్లుగా ఇచ్చినపుడు :
అంకణాలో ఇచ్చిన రిజర్వు గత సంవత్సరానికి చెందినది. దీనిని పాత రిజర్వు అంటారు. కొత్త రిజర్వు పాత రిజర్వు కంటే ఎక్కువగా ఉంటే, ఈ తేడాను లాభనష్టాల ఖాతాకు డెబిట్ చేసి, కొత్త రిజర్వును ఋణగ్రస్తులనుంచి తీసివేయాలి.

ఒకవేళ కొత్త రిజర్వు పాత రిజర్వు కంటే తక్కువగా ఉంటే, ఈ తేడాను లాభనష్టాల ఖాతాకు క్రెడిట్ చేసి, కొత్త రిజర్వును ఋణగ్రస్తుల నుంచి తీసివేయాలి.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
సర్దుబాట్లు అంటే ఏమిటి ? సర్దుబాట్ల యొక్క ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.
జవాబు.
ఆస్తి అప్పుల పట్టీ తయారు చేసే తేదీ నాటికి అన్ని ఖర్చులను చెల్లించినా, చెల్లించవలసిన మరియు అన్ని ఆదాయాలు వచ్చిన లేదా రావలసినా లెక్కలోకి తీసుకొనవలెను. అదే విధముగా రాబోయే సంవత్సరానికి చెందిన వ్యయాలను, ఆదాయాలను లెక్కలోకి తీసుకొనరాదు.

ఈ అంశాలన్నీ ముగింపు లెక్కలలో సర్దుబాటు పద్దుల ద్వారా సర్దుబాటు చేయాలి. రాబడి అంశాలకు కలపడం గాని, తీసివేయడం గాని సర్దుబాటు చేయడం అంటారు.

సర్దుబాట్ల ప్రాముఖ్యత :

1. అకౌంటింగ్ సంవత్సరానికి చెందిన వ్యయాలను, ఆదాయాలను ఖచ్చితముగా తెలుసుకోవచ్చును.
2. లాభనష్టాలను ఖచ్చితముగా లెక్కించవచ్చును.
3. ఆస్తి, అప్పుల నిజమైన విలువను తేలికగా తెలుసుకొనవచ్చును.

ప్రశ్న 2.
ఈ క్రింది వాటిని వివరించండి.
ఎ) మూలధనం మీద వడ్డీ
బి) సొంతవాడకాలపై వడ్డీ
జవాబు.
ఎ) మూలధనం మీద వడ్డీ :
వ్యాపార సంస్థ యజమాని మూలధనము మీద చెల్లించే వడ్డీని మూలధనంపై వడ్డీ అంటారు. ఇది వ్యాపారానికి వ్యయం.

సర్దుబాటు పద్దు :
మూలధనంపై వడ్డీ ఖాతా Dr
To మూలధనము ఖాతా
(మూలధనంపై వడ్డీ లెక్కించినందున)
మూలధనముపై వడ్డీని కొంతశాతముగా ఇచ్చినపుడు, దీనిని లెక్కించి లాభనష్టాల ఖాతాకు డెబిట్ చేయాలి. మరల ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో అప్పులవైపు మూలధనానికి కలపవలెను.

బి) సొంతవాడకాలపై వడ్డీ :
యజమాని వ్యాపారము నుంచి నగదు గాని, సరుకుగాని సొంతానికి వాడుకుంటే వాటిని సొంతవాడకాలు అంటారు. సొంతవాడకాలపై వడ్డీని ఇవ్వబడిన రేటుతో లెక్కించి లాభనష్టాల ఖాతాకు క్రెడిట్ చేయాలి. ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో అప్పులవైపు మూలధనము నుంచి తీసివేయాలి.
సర్దుబాటు పద్దు:
సొంతవాడకాల ఖాతా Dr
To సొంతవాడకాలపై వడ్డీ ఖాతా
(సొంతవాడకాలపై వడ్డీ లెక్కించినందున)

ప్రశ్న 3.
ఈ క్రింది వాటిని సంక్షిప్తంగా వివరించండి.
a) తరుగుదల
b) అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం
జవాబు.
a) స్థిరాస్తులపై తరుగుదల :
స్థిరాస్తులపై తరుగుదల ఉపయోగించడం వల్ల, అరుగు తరుగు, లుప్తత వల్ల స్థిరాస్తులైన భవనాలు, యంత్రాలు, ఫర్నీచర్, విడి పరికరాలు మొదలైన వాటి విలువ ప్రతి సంవత్సరం తగ్గుతూ ఉంటుంది. ఈ విధంగా స్థిరాస్తి విలువలో వచ్చే క్రమమైన తగ్గింపును “తరుగుదల” అంటారు.

తరుగుదలను వ్యాపార ఖర్చుగా భావించి, లాభనష్టాల ఖాతాకు చార్జీ చేయాలి. సాధారణంగా తరుగుదలను అంకణాలో ఇచ్చిన ఆస్తి విలువపై ఒక నిర్ణీత శాతం ప్రకారం లెక్కిస్తారు.

సర్దుబాటు పద్దు :
తరుగుదల ఖాతా Dr XX
To ఆస్తి ఖాతా XX
(ఆస్తిపై తరుగుదల ఏర్పాటు చేసినందున)

b) అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం :
కొన్ని సందర్భాలలో వ్యాపార సరుకు అగ్ని ప్రమాదం వల్ల నష్టపోవచ్చు. ఇలాంటి నష్టానికి వ్యాపార సంస్థ తగిన ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సంభవించిన సరుకు నష్టం అసాధారణ నష్టం. ముగింపు లెక్కలు తయారు చేసేటప్పుడు దీనిని సరైన విధంగా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

మొదట అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం మొత్తాన్ని వర్తకపు ఖాతాలో క్రెడిట్ వైపు చూపాలి. ఆ తర్వాత ఈ క్రింద తెలిపిన మూడు సందర్భాల ప్రకారం అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టాన్ని పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.

1. సరుకును పూర్తిగా భీమా చేసినప్పుడు.
2. bసరుకును కొంత మొత్తం భీమా చేసినప్పుడు.
3. సరుకును భీమా చేయనప్పుడు.

a) మొత్తం సరుకు బీమా చేసి మరియు బీమా కంపెనీ మొత్తం నష్టపరిహారం చెల్లించడానికి ఒప్పుకున్నప్పుడు సర్దుబాటు పద్దు
i) అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం ఖాతా Dr XX
To వర్తకపు ఖాతా XX
(అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం సంభవించినందున)

ii) భీమా కంపెనీ ఖాతా Dr XX
To అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం ఖాతా XX
(మొత్తం నష్ట పరిహారాన్ని చెల్లించడానికి భీమా కంపెనీ అంగీకరించినందున)

b) సరుకును కొంత భాగం భీమా చేసి మరియు భీమా కంపెనీ కొంతమేరకు నష్ట పరిహారం చెల్లించడానికి అంగీకరించినప్పుడు :
సర్దుబాటు పద్దు :
i) అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం ఖాతా Dr XX
To వర్తకపు ఖాతా XX
(అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం సంభవించినందున)

ii) భీమా కంపెనీ ఖాతా Dr XX
అంగీకరించిన పరిహారం మేరకు
లాభనష్టాల ఖాతా Dr XX
(భీమా కంపెనీ అంగీకరించని నష్టం)
TO అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం ఖాతా XX
(భీమా కంపెనీ కొంతమేరకు నష్టపరిహారం చెల్లించడానికి అంగీకరించి, మిగిలిన నష్టాన్ని లాభనష్టాల ఖాతాకు మళ్ళించినందున)

c) సరుకును బీమా చేయనపుడు :
పర్దుబాటు పద్దు :
i) అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం ఖాతా Dr XX
To వర్తకపు ఖాతా XX
(అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం సంభవించినందున)

ii) లాభనష్టాల ఖాతా Dr XX
To అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సరుకు నష్టం ఖాతా XX
(సరుకును బీమా చేయనందున మొత్తం నష్టాన్ని లాభనష్టాల ఖాతాకు మళ్ళించినందున).

ప్రశ్న 4.
ముగింపు లెక్కలలో ఋణగ్రస్తులకు సంబంధించిన సర్దుబాట్ల అకౌంటింగ్ విధానాన్ని వివరించండి.
జవాబు.
ముగింపు లెక్కలు తయారు చేసేటప్పుడు ఋణగ్రస్తులకు సంబంధించి మూడు రకాల సర్దుబాట్లు ఇవ్వచ్చు. అవి :
a) రానిబాకీలు
b) రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి
c) ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధి.

I. రానిబాకీలు :
వ్యాపార సంస్థ సరుకులను అరువుపై అమ్మినప్పుడు, కొంతమంది ఋణగ్రస్తులు తాము చెల్లించవలసిన మొత్తం చెల్లించలేకపోవచ్చు. ఈ విధంగా ఋణగ్రస్తుల నుంచి వసూలు కాని బాకీలను “రానిబాకీలు” అంటారు. రానిబాకీలు సంస్థకు నష్టం.

రానిబాకీలను అంకణా తయారు చేయడానికి ముందే గుర్తించి వాటిని ఋణగ్రస్తుల మొత్తం నుంచి సర్దుబాటు చేస్తారు. కొన్ని సందర్భాలలో అంకణా తయారు చేసిన తర్వాత కొన్ని బాకీలను రానిబాకీలుగా గుర్తించవచ్చు. వీటిని అదనపు రానిబాకీలు అని అంటారు.

సర్దుబాటు పద్దు :
రానిబాకీల ఖాతా Dr XX
To ఋణగ్రస్తుల ఖాతా XX
(అదనపు రానిబాకీలను సర్దుబాటు చేసినందున)

a) రానిబాకీలను కేవలం సర్దుబాటుగా మాత్రమే ఇచ్చినప్పుడు :

అకౌంటింగ్ విధానం :
1) సర్దుబాటుగా ఇచ్చిన రానిబాకీలను లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపు చూపాలి.
2) రానిబాకీలను తిరిగి ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో ఆస్తుల వైపు రుణగ్రస్తుల నుంచి తీసివేయాలి.

b) రానిబాకీలను అంకణాలో మరియు సర్దుబాటులో ఇచ్చినప్పుడు :
అకౌంటింగ్ విధానం :
1) అంకణాలో ఇచ్చిన రానిబాకీలకు సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన అదనపు రానిబాకీలను కలిపి ఆ మొత్తాన్ని లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపున చూపాలి.
2) ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో ఆస్తుల వైపు సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన అదనపు రానిబాకీలను మాత్రమే తీసివేయాలి.

II. రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి :
ఋణగ్రస్తుల నుంచి రానిబాకీలను తీసివేసిన తర్వాత, వ్యాపారస్తుడు మిగిలిన ఋణగ్రస్తుల నుంచి మరికొంత మొత్తం వసూలు అవుతుందో, కాదో అనే సంశయం వ్యక్తం చేయవచ్చు. ఇలాంటి మొత్తాన్ని రాని, సంశయాత్మక బాకీలు అంటారు.

మితవాద సంప్రదాయ సూత్రం ప్రకారం సంస్థకు రాబోయే నష్టానికి తగిన ఏర్పాటు చేయాలి. అందువల్ల, వ్యాపారస్తుడు తగ అనుభవం ఆధారంగా ఋణగ్రస్తులపై కొంత నిధిని ఏర్పాటు చేస్తాడు. దీనిని “రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి లేక రిజర్వు” అంటారు.

a) రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి ఏర్పాటును సర్దుబాటుగా ఇచ్చినప్పుడు
సర్దుబాటు పద్దు :
లాభనష్టాల ఖాతా Dr XX
TO రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి ఖాతా XX
(రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని ఏర్పాటు చేసినందున)

అకౌంటింగ్ విధానం :
1) ఒక నిర్ణీత శాతం ప్రకారం లెక్కించిన రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపు చూపాలి.
2) రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని తిరిగి ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో ఆస్తుల వైపు రుణగ్రస్తుల నుంచి తీసివేయాలి.

b) రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని అంకణాలో మరియు సర్దుబాటుగా ఇచ్చినపుడు :
అంకణాలో ఇచ్చిన రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని గత సంవత్సరంలో ఏర్పాటు చేసినదిగా, పాతనిధిగా పరిగణించాలి. అదే విధంగా సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని ప్రస్తుత సంవత్సర నిధిగా, కొత్త నిధిగా పరిగణించాలి.

అకౌంటింగ్ విధానం :

1. సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన కొత్త రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని, అంకణాలో ఇచ్చిన పాత రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధితో పోల్చాలి. ఒకవేళ, కొత్త రానిబాకీల నిధి, పాత రానిబాకీల నిధి కంటే ఎక్కువగా ఉన్నట్లయితే ఆ రెండింటి మధ్య తేడాను లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపు చూపాలి.
   ఒకవేళ పాత రానిబాకీల నిధి కొత్త రానిబాకీల నిధి కంటే ఎక్కువగా ఉన్నట్లయితే ఆ రెండింటి మధ్య తేడాను లాభనష్టాల ఖాతాలో క్రెడిట్ వైపు చూపాలి.
2. ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో ఆస్తుల వైపు రుణగ్రస్తుల నుండి సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన కొత్త రానిబాకీల నిధిని మాత్రమే తీసివేయాలి.

c) రానిబాకీలను అంకణాలో మరియు సర్దుబాట్లలో మరియు రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని సర్దుబాట్లలో ఇచ్చినప్పుడు :

అకౌంటింగ్ విధానం :

1. ముందుగా సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన రానిబాకీలను అంకణాలో ఇచ్చిన ఋణగ్రస్తుల నుండి తీసివేసిన తర్వాత వచ్చిన ఋణగ్రస్తుల మొత్తంపై సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన శాతం ప్రకారం రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని లెక్కించాలి. ఆ తర్వాత అంకణాలో ఇచ్చిన రానిబాకీలను సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన రానిబాకీలను కలిపి లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపున చూపాలి.
   అదే విధంగా నిర్ణీత శాతం ప్రకారం లెక్కించిన రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని కూడా లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపున చూపాలి.
2. ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో ఆస్తుల వైపు ఋణగ్రస్తుల నుంచి సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన రానిబాకీలను మరియు రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని మాత్రమే తీసివేయాలి.

III. ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధి :
ఖాతాదారులు (ఋణగ్రస్తులు) తాము చెల్లించవలసిన మొత్తాన్ని సకాలంలో చెల్లించినప్పుడు, సాధారణంగా వ్యాపారస్తుడు ఒక నిర్ణీత శాతం ప్రకారం డిస్కౌంటు ఇస్తాడు. ఋణగ్రస్తులపై ఇచ్చే డిస్కౌంటు కోసం ఏర్పాటు చేసిన నిధిని “ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధి” అంటారు. దీనిని ఒక నిర్ణీత శాతం ప్రకారం ఋణగ్రస్తులపై లెక్కిస్తారు.

సర్దుబాటు పద్దు :
లాభనష్టాల ఖాతా Dr XX
To ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధి ఖాతా XX
(ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధికై ఏర్పాటు చేసినందున

అకౌంటింగ్ విధానం :

1. నిర్ణీత శాతం ప్రకారం నికర ఋణగ్రస్తులపై లెక్కించిన ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధిని లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపు చూపాలి.
2.  ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధిని తిరిగి ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో ఆస్తుల వైపు ఋణగ్రస్తుల నుండి తీసివేయాలి.

ప్రశ్న 5.
క్రింది వానిని వివరించండి.
a) ఉచిత నమూనాలుగా పంపిణీ చేసిన సరుకులు
b) రావలసిన ఆదాయం
జవాబు.
a) ఉచిత నమూనాలుగా పంపిణీ చేసిన సరుకులు :
అమ్మకాలను పెంచే ఉద్దేశ్యంతో వినియోగదారులకు ఉచితంగా పంపిణీ చేసిన సరుకులను ఉచిత నమూనాలు (శాంపిల్స్) అంటారు. ఉచిత నమూనాలుగా పంపిణీ చేసిన సరుకులను ప్రకటన ఖర్చులుగా భావిస్తారు.

సర్దుబాటు పద్దు :
ప్రకటన ఖర్చుల ఖాతా Dr XX
To కొనుగోళ్ళ ఖాతా XX
(సరుకులను ఉచితంగా పంపిణీ చేసినందున)

అకౌంటింగ్ విధానం :
1) ఉచిత నమూనాలుగా (శాంపిల్స్) పంపిణీ చేసిన సరుకులను వర్తకపు ఖాతాలో కొనుగోళ్ళ నుండి తీసివేయాలి.
2) ఉచిత నమూనాలుగా పంపిణీ చేసిన సరుకులను ప్రకటన ఖర్చులుగా భావించి లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపున చూపాలి. ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో చూపనవసరం లేదు.

b) రావల్సిన ఆదాయాలు :
ప్రస్తుత అకౌంటింగ్ సంవత్సరంలో ఆర్జించి ఇంకా వసూలు కాని ఆదాయాన్ని “రావల్సిన ఆదాయం” అంటారు.

సర్దుబాటు పద్దు :
రావలసిన ఆదాయం ఖాతా Dr XX
To సంబంధిత ఆదాయం ఖాతా XX
(ఆదాయం రావలసినందున)

అకౌంటింగ్ విధానం:

1. రావలసిన ఆదాయాన్ని లాభనష్టాల ఖాతాలో క్రెడిట్ వైపు సంబంధిత ఆదాయానికి కూడాలి.
2. రావలసిన ఆదాయాన్ని ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో ఆస్తుల వైపు నమోదు చేయాలి.

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
సర్దుబాట్లు అంటే ఏమిటి ?
జవాబు.
ఆస్తి అప్పుల పట్టీ తయారు చేసే తేదీ నాటికి అన్ని ఖర్చులను చెల్లించినా, చెల్లించవలసినా మరియు అన్ని ఆదాయాలు వచ్చిన లేదా రావలసినా లెక్కలోకి తీసుకొనవలెను. అదే విధముగా రాబోయే సంవత్సరానికి చెందిన వ్యయాలను, ఆదాయాలను లెక్కలోకి తీసుకొనరాదు.

ఈ అంశాలన్నీ ముగింపు లెక్కలలో సర్దుబాటు పద్దుల ద్వారా సర్దుబాటు చేయాలి. రాబడి అంశాలకు కలపడం గాని, తీసివేయడం గాని సర్దుబాటు చేయడం అంటారు.

ప్రశ్న 2.
సర్దుబాట్ల ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.
జవాబు.
సర్దుబాట్ల ప్రాముఖ్యత :

1. అకౌంటింగ్ సంవత్సరానికి చెందిన వ్యయాలను, ఆదాయాలను ఖచ్చితముగా తెలుసుకోవచ్చును.
2. లాభనష్టాలను ఖచ్చితముగా లెక్కించవచ్చును.
3. ఆస్తి, అప్పుల నిజమైన విలువను తేలికగా తెలుసుకొనవచ్చును.

ప్రశ్న 3.
రానిబాకీలు అంటే ఏమిటి ?
జవాబు.
వ్యాపారస్తుడు కొద్దిమంది ఖాతాదారులకు సరుకును అరువు మీద అమ్మకం చేయవచ్చు. అరువు తీసుకున్న ఖాతాదారుడు బాకీని చెల్లించకపోవచ్చును. వసూలు కాని బాకీలను, వసూలవుతాయని ఆశలేని బాకీలను రాని బాకీలు అంటారు. రానిబాకీలు వ్యాపారానికి నష్టము.

ప్రశ్న 4.
ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధిని వివరించండి.
జవాబు.
వ్యాపార సంస్థ రుణదాతలకు చెల్లించవలసిన సొమ్మును సకాలంలో చెల్లించినప్పుడు కొంత డిస్కౌంటు పొందే అవకాశం ఉంటుంది. అలాంటి డిస్కౌంటు వ్యాపార సంస్థకు లాభము. రుణదాతల నుంచి పొందబోయే డిస్కౌంటు కోసం ఏర్పాటు చేసిన మొత్తాన్ని “రుణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధి” అంటారు. దీనిని ఒక నిర్ణీత శాతం ప్రకారం రుణదాతలపై ఏర్పాటు చేస్తారు.’

సర్దుబాటు పద్దు :
ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధి ఖాతా Dr XX
To లాభనష్టాల ఖాతా XX
(ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధిని ఏర్పాటు చేసినందున)

అకౌంటింగ్ విధానం :

1. ఒక నిర్ణీత శాతం ప్రకారం లెక్కించిన రుణదాతలపై డిస్కౌంట్ నిధిని లాభనష్టాల ఖాతాలో క్రెడిట్ వైపు చూపాలి.
2. ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధిని తిరిగి ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో అప్పుల వైపు రుణదాతల నుంచి తీసివేయాలి.

ప్రశ్న 5.
మేనేజర్ కమీషన్కు సంబంధించిన అకౌంటింగ్ విధానాన్ని తెలపండి.
జవాబు.
సంస్థను లాభదాయకంగా నడిపించడానికి మరియు కష్టపడి పనిచేయడానికి, మేనేజర్కు జీతంతో పాటు కమీషన్ కూడా చెల్లిస్తారు. ఈ కమీషన్ ను నికర లాభంపై ఒక నిర్ణీత శాతం ప్రకారం చెల్లిస్తారు. మేనేజర్ కమీషన్ ఈ క్రింద తెలిపిన రెండు విధాలుగా లెక్కించవచ్చు.

• కమీషన్ చార్జీ చేయకముందు నికర లాభంపై
• కమీషన్ చార్జీ చేసిన తర్వాత నికర లాభంపై.

సర్దుబాటు పద్దు :
లాభనష్టాల ఖాతా Dr XX
To మేనేజర్ కమీషన్ ఖాతా XX
(మేనేజర్ కమీషన్ చెల్లించవలసినందున)

అకౌంటింగ్ విధానం :

1. మేనేజర్ కమీషన్ను లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపున చూపాలి.
2. మేనేజర్ కమీషన్ను తిరిగి ఆస్తి – అప్పుల పట్టీలో అప్పుల వైపు చూపాలి.

Problems:

ప్రశ్న 1.
ఈ దిగువ ఇచ్చిన అంకణా నుండి 31-3-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి సతీష్ ట్రేడర్స్ వారి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 2,100.
2) చెల్లించవలసిన స్టేషనరీ ₹ 600.
3) యంత్రాలపై తరుగుదల 10%.
4) రానిబాకీలు ₹ 500.
5) ముందుగా చెల్లించిన వేతనాలు ₹ 500.
సాధన.

31.03.2018 నాటి సతీష్ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 2.
క్రింద తెలిపిన వివరాల నుంచి గోద్రేజ్ ట్రేడర్స్ ముగింపు లెక్కలను 31.12.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) 31-12-2018 న సరుకు నిల్వ ₹ 5,600.
2) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 700.
3) ముందుగా చెల్లించిన బీమా 200.
4) ఫర్నిచర్పై 10% తరుగుదల ఏర్పాటు చేయండి.
5) మూలధనంపై వడ్డీ 6%.
6) ₹ 1,500 రానిబాకీలుగా రద్దు చేయండి.
సాధన.

31.12.2018 నాటి గోద్రేజ్ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 3.
ఈ క్రింది అంకణా నుండి 31-3-2019 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి సచిన్ ట్రేడర్స్ ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) చెల్లించవలసిన జీతాలు ₹ 500.
2) ముగింపు సరుకు ₹ 4,500.
3) ముందుగా చెల్లించిన బీమా ₹ 400.
4) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 300.
5) యంత్రాలపై తరుగుదల 10%.
సాధన.

31.03.2019 న సచిన్ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 4.
మెస్సర్స్ మనోజ్ & సన్స్ ట్రేడర్స్ వారి అంకణా నుండి 31-3-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి వర్తకపు, లాభనష్టాల ఖాతా మరియు ఆ తేదీ నాటి ఆస్తి అప్పుల పట్టీ తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 9,000.
2) చెల్లించవలసిన జీతాలు ₹ 1,000.
3) ముందుగా చెల్లించిన బీమా ₹ 100.
4) 5% రానిబాకీల నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
5) తరుగుదల ఫర్నిచర్పై ₹ 200 మరియు యంత్రాలపై ₹ 600.
6) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 1,200.
సాధన.

31.03.2018 నాటి మెసర్స్ మనోజ్ & సన్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 5.
అనసూయ ట్రేడర్స్క సంబంధించిన దిగువ వివరాల నుండి 31-12-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 15,500.
2) మూలధనంపై వడ్డీ 6%.
3) ₹ 2,000 రానిబాకీలను రద్దుచేసి, 5% సంశయాత్మక బాకీల కోసం ఏర్పాటు చేయండి.
4) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 1,000
5) ఫర్నీచర్పై తరుగుదల 10%.
సాధన.

31.03.2018 న అనసూయ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 6.
దిగువ బృందావన్ వ్యాపారము వారి అంకణా నుండి 31-3-2019 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 2,000.
2) చెల్లించవలసిన జీతాలు ₹ 1,000.
3) ముందుగా చెల్లించిన బీమా ₹ 50.
4) 5% రానిబాకీల కోసం ఏర్పాటు చేయండి.
5) తరుగుదల : ఫర్నీచర్పై ₹ 150 మరియు యంత్రాలపై ₹ 500.
6) ముగింపు సరుకు : ₹ 11,000.
సాధన.

31.03.2019 నాటి బృందావన్ వ్యాపారము యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 7.
31-3-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి పవన్ ఎంటర్ప్రైజెస్ వారి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 6,800.
2) మోటార్ వ్యాన్పై తరుగుదల 5%.
3) రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి 6%.
4) చెల్లించవలసిన అద్దె ₹ 500.
5) ముందుగా చెల్లించిన బీమా ₹ 300
6) ఋణదాతలపై డిస్కౌంట్ నిధి 3%.
సాధన.

31.03.2018 న పవన్ ఎంటర్ ప్రైజెస్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

Working Note:
రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి :
అకౌంటింగ్ విధానం :
అంకణాలో ఇచ్చిన పాత రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి = 200
సర్దుబాట్లలో ఇచ్చిన కొత్త,రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి = [10,000 × \(\frac{6}{100}\)] = 600
∴ కొత్త, రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి (600) పాత రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి (200) కన్నా 400 ఎక్కువగా ఉంది.
ఆ రెండింటి మధ్య తేడాను లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపు చూపాలి.
మరియు కొత్త రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఋణగ్రస్తుల నుండి తీసివేయండి.

ప్రశ్న 8.
కింది మామాజి ట్రేడర్స్ అంకణా నుండి ముగింపు లెక్కలను 31-12-2018 తేదీతో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 2,500.
2) చెల్లించవలసిన స్టేషనరీ ₹ 600.
3) భవనాలపై తరుగుదల 10%.
4) రానిబాకీలు ₹ 500 మరియు రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి 5%.
5) ముందుగా చెల్లించిన వేతనాలు ₹ 500.
6) సొంతవాడకాలపై వడ్డీ 6%.
సాధన.

31.12.2018 నాటి మామాజి ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

Working Note:
i) రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని కనుగొనుట :

రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి = (ఋణగ్రస్తులు – రానిబాకీలు) × (రేటు / 100)
= (12,500-500) × \(\frac{5}{100}\)
= 12,000 × \(\frac{5}{100}\) = 600
∴ PB & DD = 600.

ప్రశ్న 9.
ఈ క్రింది వినాయక ఎంటర్ప్రైజెస్ వారి అంకణా నుంచి 31-12-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు నిల్వ ₹ 10,500.
2) రానిబాకీలు ₹ 1,500 మరియు సంశయాత్మక బాకీల నిధి 5%.
3) చెల్లించవలసిన ఫ్యాక్టరీ అద్దె ₹ 400.
4) ఫర్నీచర్పై తరుగుదల 10%.
5) ముందుగా వచ్చిన వడ్డీ ₹ 500.
6) అగ్ని ప్రమాదంలో నష్టపోయిన సరుకు విలువ ₹ 10,000, దీనిలో బీమా కంపెనీ చెల్లించడానికి ఒప్పుకున్న నష్ట పరిహారం ₹ 7,500.
సాధన.

31.12.2018 నాటి వినాయక ఎంటర్ప్రైజెస్ వారి ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

Working Note:
1) సంశయాత్మక బాకీల నిధి = (ఋణగ్రస్తులు – రానిబాకీలు) × \(\frac{5}{100}\)
= (13,500 – 1,500) × \(\frac{5}{100}\)
= 12,000 × \(\frac{5}{100}\) = 600

2) అగ్ని ప్రమాదంలో నష్టపోయిన సరుకు అసలు విలువ ‘కనుగొనటం :
నష్టపోయిన సరుకు విలువ = ₹ 10,000
(-) బీమా కంపెనీ ఒప్పుకున్న నష్టపరిహారం = 7,500
లాభనష్టాల ఖాతాకు తరలించాల్సిన నష్టం = 2,500.

ప్రశ్న 10.
31-03-2019 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి రాఘవేంద్ర ట్రేడర్స్ వారి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు విలువ ₹ 7,500.
2) యంత్రాలపై తరుగుదల 10%.
3) ముందుగా వచ్చిన కమీషన్ ₹ 1,000.
4) చెల్లించవలసిన జీతాలు ₹ 1,500.
5) అదనపు రానిబాకీలు ₹ 400 మరియు రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి 5%.
6) ₹ 5,000 ల విలువ గల సరుకును యజమాని తన సొంతానికి వాడుకున్నాడు.
సాధన.

31.03.2019 న రాఘవేంద్ర ట్రేడర్స్ వారి ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

Working Note:
i) రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి = (ఋణగ్రస్తులు – రానిబాకీలు) × (సంశయాత్మక బాకీల గేటు / 400)
= (40,000 – 400) × \(\frac{5}{100}\)
= 39,600 × \(\frac{5}{100}\) = 1,980

ii) అకౌంటింగ్ :
పాత రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి (2,500) > కొత్త రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి (1,980)
∴ కొత్త మరియు పాత రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధిలోని తేడాను 12,500 – 1,980 = 520] ను లాభనష్టాల ఖాతాకు Cr వైపు చూపండి.
కొత్త రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధిని ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఋణగ్రస్తుల నుండి తీసివేయండి.

ప్రశ్న 11.
31-12-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి యాదాద్రి ట్రేడర్స్ వారి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 6,500.
2) ముందుగా చెల్లించిన జీతాలు, వేతనాలు ₹ 400.
3) 6% రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
4) యంత్రాలపై తరుగుదల 10%.
5) మూలధనంపై వడ్డీ 6%
6) మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ కమీషన్ నికర లాభంపై 10% అట్టి కమీషన్ చార్జీ చేయకముందు.
సాధన.

31.12.2018 తేదీన యాదాద్రి ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

Working Note :
మేనేజింగ్ డైరెక్టర్ కమీషన్ నికర లాభంపై కమీషన్ చార్జీ చేయకముందు :
మేనేజర్ కమీషన్ = కమీషన్కు ముందు నికరలాభం × (కమీషన్ రేటు / 100)
= 5,900 × \(\frac{10}{100}\) = 590.

ప్రశ్న 12.
వీణ ఎంటర్ ప్రైజెస్ వారి ముగింపు లెక్కలను 31-12-2018 తేదీతో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు నిల్వ 8,300.
2) రానిబాకీల నిధి 5%.
3) పేటెంట్లను 10% మేరకు రద్దు చేయండి.
4) చెల్లించవలసిన అద్దె 600.
5) రావలసిన కమీషన్ 400.
6) మూలధనంపై వడ్డీ 6%.
సాధన.

31.12.2018 తేదీన వీణ ఎంటర్ ప్రైజెస్ వారి ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 13.
31-12-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి శ్రీ వాస్తవ ట్రేడర్స్ ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు విలువ ₹ 6,000.
2) చెల్లించవలసిన జీతం ₹ 450.
3) సొంతవాడకాలపై వడ్డీ 10%.
4) 5% రానిబాకీల నిధిని మరియు 2% ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
5) భవనాలపై తరుగుదల 10%.
6) ₹ 2,000 విలువ గల సరుకులను ఉచిత నమూనాలుగా పంపిణీ చేశారు.
సాధన.

31.03.2018 నాటి శ్రీవాస్తవ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

Working Notes :
రానిబాకీల నిధిని కనుగొనడం :
పాత రానిబాకీల రిజర్వు = 2,000
కొత్త రానిబాకీల నిధి = 15,000 × \(\frac{5}{100}\) = 750
∴ పాత రానిబాకీల నిధి (2,000) > కొత్త రానిబాకీల నిధి (750)
పాత, కొత్త రానిబాకీల తేడా (2,000 – 750 = 1250) ను లాభనష్టాలలో Cr వైపు చూపాలి.
కొత్త రానిబాకీల నిధి (750) ను ఆస్తి అప్పుల పట్టీలో ఋణగ్రస్తుల నుండి తీసివేయాలి.

ప్రశ్న 14.
ఈ క్రింది అంకణా నుండి ముగింపు లెక్కలను 31-03-2019 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు 7.17,800.
2) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 400.
3) ముందుగా చెల్లించిన అద్దె, పన్నులు ₹ 380.
4) ఋణగ్రస్తులపై 5% రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి’ ఏర్పాటు చేయండి.
5) ఫర్నీచర్ పై తరుగుదల 10%.
6) ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు రిజర్వు 5%.
సాధన.

31.03.2019 తేదీన ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

Working Note:
రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి = 10,400 × \(\frac{5}{100}\) = 520
పాత రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి > కొత్త రానిబాకీల నిధి
రెండింటి మధ్య తేడా (800 – 520 = 280) ను లాభనష్టాల ఖాతాలో Cr వైపు, కొత్త వాటిని ఋణగ్రస్తుల నుండి తీసివేయాలి.

ప్రశ్న 15.
ఈ దిగువ ఇవ్వబడిన సుధీర్ ట్రేడర్స్ అంకణా నుంచి 31-03-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు విలువ ₹ 16,400.
2) తరుగుదలలు : ఫర్నీచర్ 5% మరియు యంత్రాలపై 10% .
3) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 500.
4) ₹ 600 రానిబాకీలుగా రద్దుచేసి, రాని, సంశయాత్మక బాకీల కోసం 6% నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
5) సొంతవాడకాలపై వడ్డీ 5%.
6) అగ్ని ప్రమాదం వలన నష్టపోయిన సరుకు విలువ ₹ 12,000, దీనిలో బీమా కంపెనీ చెల్లించడానికి అంగీకరించిన క్లెయిమ్ ₹ 8,500.
సాధన.

31.03.2018 తేదీన సుధీర్ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

Working Note:

1) రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి = (ఋణగ్రస్తులు – రానిబాకీలు) × (రానిబాకీల నిధి రేటు / 100)

2) అగ్ని ప్రమాదంలో నష్టపోయిన సరుకు అసలు విలువ కనుగొనుట :
నష్టపోయిన సరుకు విలువ = 12,000
(-) బీమా కంపెనీ ఒప్పుకున్న క్లెయిమ్ = 8,500
లాభనష్టాల ఖాతాకు తరలించాల్సిన అసలు నష్టం = 3,500.

ప్రశ్న 16.
31-03-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు విలువ ₹ 53,000.
2) చెల్లించవలసిన జీతాలు ₹ 5,000.
3) రానిబాకీలు ₹ 2,000, రానిబాకీల నిధి 5% మరియు ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధి 2%.
4) యంత్రాలపై తరుగుదల 5%.
5) వెలుతురు : ఫ్యాక్టరీ ₹ 4,000 మరియు ఆఫీసుకు సంబంధించిన వెలుతురు ₹ 2,000.
6) మేనేజర్ కమీషన్ నికర లాభాలపై 10% అట్టి కమీషన్ ఛార్జీ చేసిన తరువాత
సాధన.

31.03.2018 తేదీ నాటి ఆస్తి అప్పుల పట్టీ

Working Note :
1) నికర లాభం మీద మేనేజన్ కమీషన్ లెక్కింపు :
మేనేజర్ కమీషన్ = నికర లాభానికి ముందు కమీషన్ × (కమీషన్ / (100 + కమీషన్))
= 1,54,330 × \(\frac{10}{100+10}\)
= 1,54,330 × \(\frac{10}{110}\)
= 14,030.

2) RDD కొరకు ఖాతా తయారీ = పాత RDD (1000) < కొత్త RDD (4500)
లాభనష్టాల ఖాతా మీద వచ్చిన డెబిట్ యొక్క తేడా (3,500)
ఆస్తి అప్పుల పట్టికలో ఋణదాతల మీద తగ్గించగా వచ్చిన కొత్త RDD – ₹ 4,500.

ప్రశ్న 17.
ఈ క్రింది అంకణా మరియు అదనపు సమాచారము నుండి లలిత యొక్క వర్తకపు లాభనష్టాల ఖాతాను 31-12 2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి మరియు అదే తేదీనాటి ఆస్తి – అప్పుల పట్టీని తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు 28,800.
2) తరుగుదల : యంత్రాలపై 10% మరియు పేటెంట్లపై 20%.
3) చెల్లించవలసిన జీతాలు 3,600.
4) అపరిసమాప్త బీమా ? 230.
5)5% రానిబాకీల నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
6) 3% ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
సాధన.

31.12.2018 నాటి లలిత యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 18.
ఈ క్రింది మల్లిఖార్జున ట్రేడర్స్ వారి అంకణా నుండి 31-12-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి వర్తకపు, లాభనష్టాల ఖాతా మరియు అదే తేదీ నాటి ఆస్తి – అప్పుల పట్టీని తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 32,500.
2) చెల్లించవలసిన జీతాలు ₹ 5,300.
3) ప్లాంటు – యంత్రాలపై తరుగుదల 5%.
4) ముందుగా చెల్లించిన బీమా ₹ 1,800.
5) రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి 5%.
6) ₹ 3,000 విలువ గల సరుకులను యజమాని తన సొంతానికి వినియోగించాడు.
సాధన.

31.03.2018 తేదీన మల్లిఖార్జున ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 19.
ఈ దిగువ తెలిపిన శ్రీ రాజరాజేశ్వర ట్రేడర్స్ అంకణా నుంచి 31-3-2019 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 7,500.
2) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 400.
3) రావలసిన వడ్డీ ₹ 600
4) మూలధనంపై వడ్డీ 6%.
5) ₹ 1,000 రానిబాకీలు రద్దుచేసి, 6% రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
6) ఫర్నీచర్ పై తరుగుదల 10%.
సాధన.

31.3.2019 తేదీన శ్రీ రాజరాజేశ్వర ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

సూచన : పాత, రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి = 300
కొత్త రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి = (ఋణగ్రస్తులు – రానిబాకీలు) × (రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి రేటు / 100)
= (10,000-1,000) × \(\frac{6}{100}\)
= 9000 × \(\frac{6}{100}\) = 540.

ప్రశ్న 20.
మెస్సర్స్ సత్యం ట్రేడర్స్ అంకణా నుంచి 31-3-2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి వర్తకపు, లాభనష్టాల ఖాతా . మరియు అదే తేదీ నాటి ఆస్తి – అప్పుల పట్టీని తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 34,500.
2) చెల్లించవలసిన జీతాలు ₹ 5,500.
3) యంత్రాలపై తరుగుదల 5%.
4) ముందుగా చెల్లించిన బీమా ₹ 1,500.
5) రానిబాకీల నిధి 5%.

సాధన.

31.3.2018న మెస్సర్స్ సత్యం ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి – అప్పుల పట్టీ:

Textual Examples:

ప్రశ్న 1.
క్రింద ఇచ్చిన మహీంద్ర ట్రేడర్స్ వారి అంకణా నుంచి 31.12.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
(1) ముగింపు సరుకు విలువ ₹ 2,500.
(2) ముందుగా చెల్లించిన బీమా ₹ 250.
(3) చెల్లించవలసిన జీతాలు ₹ 300.
సాధన.

31.12.2018 తేదీ నాటి మహీంద్ర ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 2.
31.12.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి తెలంగాణా ట్రేడర్స్ వారి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 12,000.
2) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 500.
3) ముందుగా వచ్చిన వడ్డీ ₹ 600.
4) రావలసిన కమీషన్ ₹ 400.
సాధన.

31.12.2018 తేదీ నాటి తెలంగాణ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి – అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 3.
దిగువ ఇచ్చిన అంకణా నుండి మహేశ్ ట్రేడర్స్ వారి ముగింపు లెక్కలను 31.03.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు విలువ ₹ 5,400.
2) ముందుగా చెల్లించిన వేతనాలు ₹ 300.
3) చెల్లించాల్సిన అద్దె ₹ 400.
4) యంత్రాలపై 5% మరియు ఫర్నీచర్పై 10% తరుగుదల ఏర్పాటు చేయండి.
సాధన.

31.03.2018 తేదీ నాటి మహేష్ ట్రేడర్స్ వారి ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 4.
ఈ క్రింది వరంగల్ ట్రేడర్స్ వారి అంకణా నుండి 31.12.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు విలువ ₹ 15,000.
2) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 600; రావలసిన వడ్డీ ₹ 1,000.
3) అపరిసమాప్త బీమా ₹ 200.
4) ప్లాంటు – యంత్రాలపై తరుగుదల 10%.
5) ₹ 1,000 రానిబాకీలను రద్దుచేసి, 5% రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
6) ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధి మరియు ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధిని 2% ఏర్పాటు చేయండి.
సాధన.

31.12.2018 తేదీ నాటి మహేశ్ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 5.
క్రింద ఇచ్చిన అంకణా నుండి రేవంత్ ట్రేడర్స్ వారి ముగింపు లెక్కలను 31.03.2019 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 15,000.
2) రానిబాకీల నిధి 5%.
3) యజమాని తన వ్యక్తిగత అవసరాలకు వ్యాపారం నుండి వాడుకున్న సరుకు ₹ 1,000.
4) అగ్ని ప్రమాదం వల్ల సంభవించిన సరుకు నష్టం ₹ 6,000, దీనిలో బీమా కంపెనీ చెల్లించడానికి అంగీకరించిన నష్ట పరిహారం ₹ 4,500.
5) మేనేజర్ యొక్క కమీషన్ నికర లాభాలపై 5% అట్టి కమీషన్ ఛార్జీ చేసిన తర్వాత.
6) ₹ 300 ల విలువ గల సరుకులను ఉచిత నమూనాలుగా పంపిణీ చేశారు.
సాధన.

31.03.2019 తేదీ నాటి రేవంత్ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 6.
క్రింది వివరాల నుంచి 31.03.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి మహతీ ట్రేడర్స్ వారి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 6,000.
2) రాని సంశయాత్మక బాకీల నిధి 5%.
3) మూలధనంపై వడ్డీ 5%.
4) చెల్లించవలసిన వేతనాలు ₹ 300.
5) యంత్రాలపై తరుగుదల 5%.
సాధన.

31.03.2018 తేదీ నాటి మహతీ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 7.
క్రింది వివరాల నుండి 31.12.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి శాంకరీ ట్రేడర్స్ వారి ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 6,500.
2) ముందుగా చెల్లించిన జీతాలు ₹ 3600.
3) రావలసిన వడ్డీ ₹ 200.
4) ₹ 1,000 రానిబాకీలను రద్దు చేసి, 5% రాని, సంశయాత్మక బాకీల నిధి మరియు 2% ఋణగ్రస్తులపై డిస్కౌంటు నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
5) 2% ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధి.
6) అగ్ని ప్రమాదం వల్ల నష్టపోయిన సరుకు విలువ ₹ 3,000 మరియు బీమా కంపెనీ అంగీకరించిన నష్ట పరిహారం ₹ 1,500.
సాధన.

31.03.2018 తేదీ నాటి శాంకరీ ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి అప్పుల పట్టీ:

ప్రశ్న 8.
ఈ క్రింది మాహిష్మతి ట్రేడర్స్ యొక్క అంకణా నుంచి ముగింపు లెక్కలను 31.03.2019 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి తయారు చేయండి.

సర్దుబాట్లు :
1) ముగింపు సరుకు ₹ 12,000.
2) మూలధనంపై వడ్డీ 5%.
3) ₹ 1,000 రానిబాకీలు రద్దు చేసి 5% రానిబాకీల నిధిని ఏర్పాటు చేయండి.
4) యంత్రాలపై తరుగుదల 10%.
5) మేనేజర్ యొక్క కమీషన్ నికర లాభంపై 5% అట్టి కమీషన్ ఛార్జీ చేయక ముందు
6) ఋణదాతలపై డిస్కౌంటు నిధి 3%.
సాధన.

31.03.2019 తేదీ నాటి మాహిష్మతి ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి – అప్పుల పట్టీ:

Telangana TSBIE TS Inter 1st Year Accountancy Study Material 9th Lesson సొంత వ్యాపార సంస్థల ముగింపు లెక్కలు Textbook Questions and Answers.

TS Inter 1st Year Accountancy Study Material 9th Lesson సొంత వ్యాపార సంస్థల ముగింపు లెక్కలు

వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
ముగింపు లెక్కలను నిర్వచించి, వాటి తయారీలోని వివిధ దశలను వివరించండి.
జవాబు.

1. ప్రతి వ్యాపారస్తుడు ఒక నిర్ణీత కాలాంతానికి తన వ్యాపార సంస్థ ఆర్జించిన లాభనష్టాలను మరియు ఆర్థిక స్థితిని ఖచ్చితంగా తెలుసుకోవటానికి తయారుచేసే వివిధ ఖాతాలు మరియు నివేదికలను “ముగింపు లెక్కలు” అంటారు. వీటిని “ముగింపు నివేదికలు” లేదా “ముగింపు ఆర్థిక నివేదికలు” అని కూడా పిలుస్తారు.
2. సొంతవ్యాపారి యొక్క ముగింపు లెక్కల తయారీ అతని వ్యాపార స్వభావం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది.
3. వ్యాపార సంస్థ వర్తక వ్యవహారాలను చేపట్టేది అయితే వర్తకపు ఖాతా, లాభనష్టాల ఖాతా మరియు ఆస్తి-అప్పుల పట్టీని తయారుచేస్తారు. ఒకవేళ వ్యాపార సంస్థ వస్తువుల ఉత్పత్తి లేదా తయారు చేసేది అయితే వర్తకపు ఖాతా, లాభనష్టాల ఖాతా ఆస్తి-అప్పుల పట్టికతో పాటు అదనంగా “ఉత్పత్తి ఖాతాను” తయారు చేయాల్సి ఉంటుంది.

ముగింపు లెక్కల తయారీలోని వివిధ దశలు :
1. వర్తకపు ఖాతా మరియు ఉత్పత్తి ఖాతా :
వర్తకపు ఖాతా తయారీ అనేది ముగింపు లెక్కల తయారీ ప్రక్రియలో మొదటి దశ. వ్యాపార సంస్థ యొక్క “స్థూల లాభం” లేదా “స్థూల నష్టాన్ని” కనుక్కోడానికి దీనిని తయారు చేస్తారు. ఈ ఖాతా ద్వారా అమ్మిన సరుకుల వాస్తవ వ్యయానికి మరియు అమ్మకాలకు మధ్య గల వ్యత్యాసాన్ని కనుక్కోవటం జరుగుతుంది.

ఈ వర్తకపు ఖాతా నామమాత్రపు స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది. రాబడి స్వభావం గల వర్తకపు ఖర్చులన్నింటిని ఈ ఖాతాకు డెబిట్ చేయాలి. అలాగే రాబడి స్వభావంగల వర్తకపు ఆదాయాలన్నింటిని క్రెడిట్ చేయాలి. ఈ ఖాతాలో వచ్చిన ఫలితాన్ని అనగా స్థూలలాభం లేదా స్థూలనస్టాన్ని లాభనష్టాల ఖాతాకు మళ్ళించాలి.

వస్తువులను ఉత్పత్తి లేదా తయారుచేసే వర్తకుడు వర్తకపు ఖాతాతోపాటు ఉత్పత్తి ఖాతాను కూడా తయారు చేయడం జరుగుతుంది. సరుకులను పొందడానికి మరియు వాటిని పూర్తిగా తయారైన వస్తువులుగా మార్చడానికి అయిన ఖర్చులను ఉత్పత్తి ఖాతాకు డెబిట్ వైపు, కొనసాగుతున్న పని మరియు తుక్కు అమ్మకాన్ని ముగింపున ఉండే వివిధ రకాల సరుకులను క్రెడిట్ వైపు నమోదు చేయాలి. ఈ ఖాతావల్ల “ఉత్పత్తి వ్యయం” తెలుస్తుంది.

2. లాభనష్టాల ఖాతా :
ముగింపు లెక్కల తయారీలో రెండవ దశ లాభనష్టాల ఖాతాను తయారు చేయడం. వ్యాపార సంస్థ యొక్క “నికర లాభం” లేదా “నికర నష్టాన్ని” తెలుసుకోడానికి ఈ ఖాతాను తయారు చేస్తారు.

ఈ లాభనష్టాల ఖాతా నామమాత్రపు ఖాతా స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది. అన్ని రకాల రాబడి వ్యయాలను, ఖర్చులను, నష్టాలను డెబిట్ వైపున, అన్ని రకాల రాబడి స్వభావం గల ఆదాయాలు, వసూళ్ళు మరియు లాభాలను క్రెడిట్ వైపున నమోదు చేయడం జరుగుతుంది. ఇందులో నికర లాభం లేదా నికర నష్టాన్ని ఆస్తి అప్పుల పట్టికకు మళ్ళించి, మూలధనంతో సర్దుబాటు చేయటం జరుగుతుంది.

3. ఆస్తి, అప్పుల పట్టీ :
వ్యాపార ముగింపు దశలో చివరి దశ ఆస్తి, అప్పుల పట్టికను తయారుచేయడం. వ్యాపార సంస్థ ఆర్థిక స్థితిని తెలుసుకోవడానికి ఈ పట్టిక ఉపయోగపడుతుంది. ఆస్తి, అప్పుల పట్టి ఖాతా కాదు, ఇది ఒక నివేదిక. దీనిలో మూలధనం, అప్పులను ఎడమవైపు, ఆస్తులను కుడివైపు నమోదు చేస్తారు.

ప్రశ్న 2.
వివిధ రకాల ఆదాయాలు – ఖర్చులను ఉదాహరణలతో వివరించండి.
జవాబు.
సంస్థ యొక్క ఖచ్చితమైన, నిజమైన ఆర్థిక నివేదికలను తయారుచేయడములో వ్యయాలు మరియు ఆదాయాలను పెట్టుబడి, రాబడికి కేటాయించడములో ముఖ్యపాత్రను వహిస్తాయి.

వ్యయాలు / ఖర్చులు :
ఒక వ్యాపార సంస్థ తాలూకు వ్యయాన్ని 1) పెట్టుబడి వ్యయము / ఖర్చులు 2) రాబడి వ్యయము / ఖర్చులు 3) విలంబిత రాబడి వ్యయము / ఖర్చుగా విభజిస్తారు.

1. పెట్టుబడి వ్యయము / ఖర్చు :
స్థిరాస్తులను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా సంస్థ లాభార్జన శక్తిని పెంపొందించడానికి చేసిన ఖర్చులను పెట్టుబడి వ్యయము / పెట్టుబడి ఖర్చులు అంటారు. ఈ వ్యయము ద్వారా సంస్థకు కొన్ని సంవత్సరాలు ప్రయోజనము కలుగుతుంది.

మూలధన ఖర్చులకు ఉదా : ప్లాంటు-యంత్రాలు, భవనాలు మొదలైన స్థిరాస్తుల కొనుగోలు, యంత్రాల స్థాపన వాటి అభివృద్ధికి అయిన వ్యయము. ఈ వ్యయాలను ఆస్తి, అప్పుల పట్టీలో ఆస్తులవైపు చూపుతారు.

2. రాబడి వ్యయము / ఖర్చు :
సాధారణ వ్యాపార కార్యకలాపాలలో సంస్థ పెట్టిన ఖర్చులను రాబడి వ్యయము/ రాబడి ఖర్చులు అంటారు. ఈ ఖర్చుల వలన సంస్థకు ప్రయోజనము ఒక అకౌంటింగ్ సంవత్సరానికి పరిమితము. రాబడి ఖర్చులకు ఉదా : జీతాలు, అద్దె, రవాణా, ఆఫీసు ఖర్చులు, అమ్మకాల ఖర్చులు మొదలైనవి. ఈ ఖర్చులను లాభనష్టాల ఖాతాకు డెబిట్ చేస్తారు.

3. విలంబిత రాబడి వ్యయము / ఖర్చులు :
రాబడి వ్యయాల లక్షణము కలిగి ఉండి, పెద్ద మొత్తములో ఖర్చు చేసి, ప్రయోజనము ఒకటి కంటే ఎక్కువ సంవత్సరాలు సంభవిస్తే వీటిని విలంబిత రాబడి వ్యయాలు అంటారు. విలంబిత రాబడి వ్యయాలకు ఉదా : ప్రాథమిక ఖర్చులు, వాటాలు, డిబెంచర్ల జారీపై డిస్కౌంట్, పెద్ద మొత్తములో చేసిన ప్రకటన ఖర్చు, వ్యాపార ఆవరణాల మార్పిడి మొదలైనవి.

ఆదాయాలు/వసూళ్ళు : ఆదాయాలను

1. మూలధన వసూళ్ళు
2. రాబడి వసూళ్ళు
3. విలంబిత రాబడి వసూళ్ళుగా విభజించవచ్చు.

1. మూలధన వసూళ్ళు/ఆదాయాలు :
సంస్థ యజమానుల నుంచి పెట్టుబడి రూపములో వచ్చినవి, అప్పులు తీసుకున్నవి, ఆస్తుల అమ్మకము ద్వారా వచ్చిన వసూళ్ళను మూలధన వసూళ్ళు/మూలధన ఆదాయాలు అంటారు.
ఉదా : మూలధనము, యంత్రాల అమ్మకం మొదలైనవి. మూలధన వసూళ్ళను ఆస్తి, అప్పుల పట్టీలో అప్పులపై చూపాలి.

2. రాబడి వసూళ్ళు / ఆదాయాలు :
సాధారణ వ్యాపార వ్యవహారాల ద్వారా ఆర్జించిన వసూళ్ళను రాబడి వసూళ్ళు లేదా రాబడి ఆదాయాలు అంటారు.
ఉదా : వచ్చిన కమీషన్, వచ్చిన వడ్డీ మొ||నవి. రాబడి వసూళ్ళను లాభనష్టాల ఖాతాకు క్రెడిట్ చేయాలి.

3. విలంబిత ఆదాయము :
ఈ ఆదాయము రాబడి మూలధన ఆదాయము స్వభావము వలన వచ్చిన ఆదాయ ప్రయోజనాన్ని రాబోయే సంవత్సరాలకు కూడా విస్తరించవచ్చును.
ఉదా : రెండు, మూడు సంవత్సరాలకు కలిపే ఒకేసారి వచ్చిన వడ్డీ లేదా అద్దె.

ప్రశ్న 3.
వర్తకపు ఖాతాకు – లాభనష్టాల ఖాతాకు మధ్యగల తేడాలను రాయండి.
జవాబు.
వర్తకపు ఖాతాకు, లాభనష్టాల ఖాతాకు మధ్య తేడాలు:

ప్రశ్న 4.
ముగింపు ఖాతాల యొక్క ప్రధాన లక్షణాలను, లాభాలను, పరిమితులను తెలపండి.
జవాబు.
ముగింపు ఖాతాల లక్షణాలు :

1. ముగింపు ఖాతాల వల్ల వ్యాపార సంస్థ యొక్క ఆర్థిక స్థితిని, ఆర్థిక ఫలితాలను తెలుసుకోవచ్చు.
2. ముగింపు ఖాతాలలో ద్రవ్య సంబంధ వ్యవహారాలను, చారిత్రాత్మక అంశాలను మాత్రమే నమోదు చేస్తారు.
3. ముగింపు ఖాతాల తయారీ చట్టబద్ధమైనవి. వీటిని చట్టరీత్యా తప్పనిసరి తయారుచేయాలి.
4. ముగింపు ఖాతాలను, యాజమాన్యం నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి ప్రణాళికలు తయారుచేయడానికి ఉపయోగిస్తారు.
5. ముగింపు ఖాతాలను ఒక నిర్ణీత కాలాంతానికి తయారు చేస్తారు.

ప్రయోజనాలు : ముగింపు లెక్కలను తయారుచేయడం వలన ఈ క్రింది ప్రయోజనాలు కలుగుతాయి.

1. లాభము లేదా నష్టాన్ని తెలుసుకోవడము :
ప్రతి వ్యాపారస్తుడు, ప్రతి వ్యాపార సంస్థ నిర్దిష్ట కాలానికి ఆర్థిక కార్యకలాపాల ఫలితాలను తెలుసుకోవాలి. వర్తకపు, లాభనష్టాల ఖాతాల ద్వారా వ్యాపార సంస్థ లాభనష్టాలను తెలియజేస్తాయి.

2. ఆర్థిక స్థితి :
ఆస్తి, అప్పుల పట్టీ సంస్థ ఆర్థిక స్థితిగతులను తెలియజేస్తుంది.

3. ఆర్థిక ప్రణాళిక :
ముగింపు లెక్కల ద్వారా ఆర్థిక సమాచారము తెలుసుకొని వ్యాపార సంస్థ ఆర్థిక ప్రణాళికలు తయారు చేయడములో నిర్వాహకులకు, వ్యాపారస్తులకు సహాయపడుతుంది.

4. వ్యాపార నిర్ణయాలు :
ప్రస్తుత ఆర్థిక నివేదికల ఫలితాలు, గత సంవత్సరము ఫలితాలతో పోల్చుకొని ముఖ్యమైన ఆర్థిక నిర్ణయాలు తీసుకోవడానికి తోడ్పడుతుంది.

5. రుణాలు పొందడానికి :
వ్యాపార సంస్థ ఆర్థిక స్థితి, పటిష్టత, ఆర్థిక నివేదికలు ప్రతిబింబిస్తాయి. కాబట్టి వ్యాపారస్తులు బాంకుల నుంచి, ఇతర మార్గాల ద్వారా ఋణాలు తీసుకోవడములో సహాయపడుతుంది.

6. పన్నులు చెల్లించడానికి:
లాభనష్టాల ఖాతా ద్వారా లాభనష్టాలు తెలుసుకొని వ్యాపార సంస్థ పన్నులు చెల్లించడానికి వీలవుతుంది. ఆర్థిక నివేదికలు సమర్పించడం చట్టరీత్యా తప్పనిసరి.

పరిమితులు :

1. ముగింపు ఖాతాలు చారిత్రక అంశాల మీద ఆధారపడి తయారుచేయబడతాయి. కాబట్టి ప్రస్తుత పరిస్థితిని యదార్థంగా ప్రతిబింబింపవు.
2. ఈ ముగింపు ఖాతాలు ధరలలో మార్పులను పరిగణనలోకి తీసుకోవు.
3. గుణాత్మక అంశాలయిన నాణ్యత, సామర్థ్యం, ఉద్యోగి – యజమాని సంబంధాలు, ఉద్యోగుల ప్రేరణస్థాయిలు, మానవ వనరుల విలువ మొదలైన వాటిని పరిగణనలోకి తీసుకోవు.
4. ఆస్తులు, ఖర్చుల ఆదాయాల విలువల నిర్ధారణపై యాజమాన్యం యొక్క వ్యక్తిగత మరియు పక్షపాత ప్రభావం ఉంటుంది. కాబట్టి ఫలితాలు ఖచ్చితంగా ఉండకపోవచ్చు.

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
ముగింపు ఖాతాల ధ్యేయాలు తెలపండి.
జవాబు.
ముగింపు లెక్కల తయారీ ప్రధాన ధ్యేయాలు :

1. వర్తకపు, లాభ-నష్టాల ఖాతా తయారీ ద్వారా సంస్థ యొక్క ‘లాభ-నష్టాలను’ కనుక్కోవడం.
2. ఆస్తి-అప్పుల పట్టిక తయారీ ద్వారా ఒక నిర్ణీత కాలానికి సంస్థ యొక్క ‘ఆర్థిక స్థితి’ని తెలుసుకోవడం.
3. భవిష్యత్ కాలంలో సంస్థ అభివృద్ధికి కావాల్సిన ప్రణాళికల రూపకల్పనకు దోహదపడడం.

ప్రశ్న 2.
వర్తకపు ఖాతా లక్షణాలను రాయండి.
జవాబు.
సాధారణముగా వ్యాపారసంస్థలు ఇతరుల నుంచి సరుకులను కొని వాటిని అమ్మకము చేయడము ద్వారా లాభాన్ని ఆర్జిస్తాయి. దీనిని వర్తకపు ప్రక్రియ అంటారు. ఏదైనా ఒక నిర్దిష్ట కాలానికి వర్తక కార్యకలాపాల ద్వారా ఫలితాన్ని తెలుసుకొనడానికి ఒక ఖాతాను తయారు చేస్తారు. ఈ ఖాతాను వర్తకపు ఖాతా అంటారు.

వర్తకపు ఖాతా నామమాత్రపు ఖాతా స్వభావమును కలిగి ఉంటుంది. వర్తకపు ఖర్చులన్నింటిని ఈ ఖాతాకు డెబిట్ చేస్తారు. వర్తకపు ఆదాయాన్ని క్రెడిట్ చేస్తారు. ఈ ఖాతా నిల్వ స్థూల లాభాన్ని లేదా స్థూల నష్టాన్ని తెలుపుతుంది.

లక్షణాలు :

1. వర్తకపు ఖాతా ముగింపు లెక్కల తయారీ ప్రక్రియలో మొదటి దశ.
2. వర్తకపు ఖాతా నామమాత్రపు ఖాతా స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
3. స్థూల లాభాన్ని లేదా స్థూల నష్టాన్ని తెలుసుకోవచ్చును.
4. వర్తకపు ఖాతా ప్రత్యక్ష ఖర్చులను వర్తక ఖర్చులను నమోదు చేస్తుంది.
5. వర్తకపు ఖాతా ఫలితాన్ని లాభనష్టాల ఖాతాకు మళ్ళిస్తారు.
6. అమ్మిన సరుకు వ్యయమును కనుక్కోవచ్చు.
7. అమ్మకాల ధోరణి విశ్లేషించవచ్చు.
8. స్థూల లాభ నిష్పత్తిని లెక్కించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

ప్రశ్న 3.
లాభ-నష్టాల ఖాతా అర్థంను, ప్రధాన లక్షణాలను తెలపండి.
జవాబు.

1. వర్తకపు ఖాతా తయారు చేసిన తర్వాత నికర లాభాన్ని లేదా నష్టాన్ని తెలుసుకొనడానికి లాభనష్టాల ఖాతాను తయారు చేస్తారు.
2. ఇది నామమాత్రపు ఖాతా.
3. అందువలన అన్ని వ్యయాలను, నష్టాలను ఈ ఖాతాకు డెబిట్ చేయాలి. అలాగే లాభాలను, ఆదాయాలను క్రెడిట్ చేయాలి.
4. లాభనష్టాల ఖాతా చూపే నిల్వ నికర లాభమును లేదా నికర నష్టమును సూచిస్తుంది. ఈ మొత్తాన్ని ఆస్తి-అప్పుల పట్టీలో మూలధన ఖాతాకు కలపడంగాని, తీసివేయడంగాని చేస్తారు.

లాభనష్టాల ఖాతా లక్షణాలు :

1. లాభనష్టాల ఖాతా ముగింపు లెక్కల తయారీలో రెండవ దశ.
2. లాభనష్టాల ఖాతా నామమాత్రపు ఖాతా.
3. ఇది నికర లాభాన్ని లేదా నికర నష్టాన్ని తెలియజేస్తుంది.
4. లాభనష్టాల ఖాతాలో వచ్చిన ఫలితాన్ని ఆస్తి-అప్పుల పట్టీలోని మూలధనానికి మళ్ళించి సర్దుబాటు చేస్తారు.
5. నికర లాభ నిష్పత్తిని కనుక్కోవడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
6. ప్రస్తుత సంవత్సరము పరిపాలనా ఖర్చులను, అమ్మకము ఖర్చులను గత సంవత్సరము ఖర్చులతో పోల్చవచ్చును.
7. ఆస్తి-అప్పుల పట్టీని తయారుచేయడానికి సహాయపడుతుంది.

ప్రశ్న 4.
వివిధ రకాల ఆస్తులను గూర్చి వివరించండి.
జవాబు.
సంస్థ నిర్వాహణకు, వ్యాపార కార్యకలాపాలకు ఉపయోగపడే లేదా ప్రయోజనాలను ఇచ్చే అంశాలనే ఆస్తులు అంటారు.
ఈ ఆస్తులను ప్రధానంగా క్రింది రెండు రకాలుగా వర్గీకరిస్తారు. అవి :

1. స్థిరాస్తులు
2. చరాస్తులు.

1. స్థిరాస్థులు :

1. శాశ్వత స్వభావం కలిగి ఉండి, తిరిగి అమ్మే ఉద్దేశ్యంతో కాకుండా, వ్యాపార నిర్వాహణ కోసం సమకూర్చుకొన్నటు వంటి ఆస్తులను స్థిరాస్తులు అంటారు.
2. ఈ స్థిరాస్తులను తిరిగి కంటికి కనిపించే స్థిరాస్తులు మరియు కంటికి కనిపించని స్థిరాస్తులు అని విభజించవచ్చు.
3. కంటితో చూడకలిగి, చేయితో తాకకలిగే ఆస్తులను కనిపించే స్థిరాస్తులు అంటారు. భవనాలు, భూమి, యంత్రాలు, ఫర్నిచర్, వాహనాలు మొదలైనవి వీటికి ఉదాహరణలు. కంటితో చూడలేని, చేయితో తాకలేని ఆస్తులను కనిపించని స్థిరాస్తులు అంటారు. ఉదా : గుడ్విల్, పేటెంట్లు, కాఫీరైట్లు, ట్రేడ్మార్కులు.

2. చరాస్తులు :

1. నగదులోకి సులభంగా మార్చుకోవడానికి వీలున్న, తిరిగి అమ్మడానికి వీలున్న ఆస్తులను చరాస్తులు అంటారు.
2. నగదు, బ్యాంకు నిల్వ, రుణగ్రస్తులు, సరుకు, వసూలు బిల్లులు మొదలైనవి ఈ తరహా ఆస్తులకు ఉదాహరణ.

ప్రశ్న 5.
‘ఉత్పత్తి ఖాతా’ను నిర్వచించి, అందులోని అంశాలను తెలపండి.
జవాబు.

1. వస్తువులను ఉత్పత్తి లేదా తయారు చేసే వర్తకుడు ఈ ఖాతాను తయారు చేయడం జరుగుతుంది. వర్తకపు ఖాతా లాగానే ఈ ఖాతా కూడా నామమాత్రపు ఖాతా స్వభావాన్ని కలిగి ఉంటుంది.
2. సరుకులను పొందడానికి మరియు కర్మాగారములో వాటిని పూర్తిగా తయారైన వస్తువులుగా మల్చడానికి అయిన ఖర్చులను పరిగణనలోకి తీసుకొని, ఈ ఉత్పత్తి ఖాతాలో డెబిట్ వైపున నమోదు చేయడం జరుగుతుంది. కొనసాగుతున్న పని మరియు తుక్కు అమ్మకాన్ని అలాగే ముగింపున ఉండే వివిధ రకాల సరుకులను ఈ ఖాతాలో క్రెడిట్ వైపున నమోదు చేయాలి.
3. సాధారణంగా డెబిట్ మొత్తం క్రెడిట్ మొత్తం కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది. ఆ తేడాను ‘ఉత్పత్తి వ్యయం’ అంటారు. ఈ మొత్తాన్ని వర్తకపు ఖాతాకు మళ్ళించి ఆ ఖాతాలో డెబిట్ వైపున నమోదు చేయడం జరుగుతుంది.
4. ఈ ఉత్పత్తి ఖాతాను అడ్డు వరుసలలో మరియు నిలువు వరుసలలో తయారు చేయడం జరుగుతుంది. వాటి యొక్క నమూనాను మరియు అందులోని అంశాలను క్రింద ఇవ్వడమైనది.

అడ్డువరుసల నమూనా :

అతిస్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
విలంబిత వ్యయాలను నిర్వచించండి.
జవాబు.

1. రాబడి, మూలధన స్వభావాలు రెండింటిని కలిగి ఉండే వ్యయాలను విలంబిత రాబడి వ్యయాలు అంటారు. అంటే ఏదైనా ఒక సంవత్సరంలో వెచ్చించిన వ్యయాల యొక్క ప్రయోజనం ఆ ఒక్క సంవత్సరానికే పరిమితం అవ్వకుండా భవిష్యత్ సంవత్సరాలకు కూడా విస్తరిస్తే, ఆ వ్యయాలను విలంబిత రాబడి వ్యయాలు అంటారు.
2. వ్యాపార ప్రకటనలపై మరియు పరిశోధనా – అభివృద్ధిపై వెచ్చించే ఖర్చులు, ప్రకటన ఖర్చులు వీటికి మంచి ఉదాహరణలు.
3. ముగింపు లెక్కలను తయారు చేసేటప్పుడు, ప్రస్తుత సంవత్సరానికి సంబంధించిన భాగాన్ని లాభనష్టాల ఖాతాలో డెబిట్ వైపున రాసి, మిగిలిన భాగాన్ని, మూలధన స్వభావం కలిగినవిగా భావిస్తూ ఆస్తి-అప్పుల పట్టికలో ఆస్తుల వైపు చూపాలి.

ప్రశ్న 2.
చరాస్తులు మరియు చర అప్పులను నిర్వచించండి.
జవాబు.
చరాస్తులు :

1. తిరిగి అమ్మడానికిగాని లేదా స్వల్పకాలములో అనగా ఒక సంవత్సరములోపు నగదులోకి మార్చుకునే ఆస్తులను చరాస్తులు అంటారు. వీటిని ఫ్లోటింగ్ లేదా సర్క్యులేటింగ్ ఆస్తులని కూడా అంటారు.
2. ఉదా : చేతిలో నగదు, బాంకులో నగదు, వివిధ ఋణగ్రస్తులు, సరుకు నిల్వ మొదలైనవి.

చర అప్పులు లేదా ప్రస్తుత అప్పులు :

1. ఒక అకౌంటింగ్ సంవత్సరములో వ్యాపార సంస్థ తిరిగి చెల్లించవలసిన అప్పులను “చర అప్పులు” లేదా ప్రస్తుత అప్పులు అంటారు. ఇవి స్వల్పకాలిక ఋణబాధ్యతలు. కారణము అప్పు తీసుకున్న తేదీ నుంచి సంవత్సరములోపు చెల్లించవలసి ఉంటుంంది.
2. ఉదా : చెల్లింపు బిల్లులు, వివిధ ఋణదాతలు, బాంకు ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ మొదలైనవి.

ప్రశ్న 3.
కంటికి కనిపించని ఆస్తులకు ఉదాహరణ ఇవ్వండి.
జవాబు.

1. ఏ ఆస్తులయితే కంటికి కనిపించకుండా అదృశ్యముగా ఉంటాయో వాటిని కంటికి కనిపించని ఆస్తులు అంటారు.
2. ఉదా : గుడ్విల్, పేటెంట్లు, ట్రేడ్మార్కులు.

ప్రశ్న 4.
అకౌంటింగ్ సమీకరణాన్ని రాయండి.
జవాబు.

1. ఆస్తులకు, అప్పులు మరియు మూలధనానికి మధ్యగల సంబంధాన్ని తెలియజేసే సమీకరణాన్ని అకౌంటింగ్ సమీకరణం అంటారు.
2. ఆస్తి-అప్పుల పట్టీలో ఎడమభాగంలో అప్పులు మరియు మూలధనాన్ని, కుడివైపు భాగంలో ఆస్తులను నమోదు చేస్తారు. సంక్షిప్త రూపంలో ఆస్తి-అప్పుల పట్టిక అకౌంటింగ్ సమీకరణాన్ని తెలియజేస్తుంది.
3. అకౌంటింగ్ సమీకరణం :
   ఆస్తులు = అప్పులు + మూలధనం

ప్రశ్న 5.
ప్రారంభపు, ముగింపు సరుకులపై చిన్న వ్యాసం రాయండి.
జవాబు.
ప్రారంభపు సరుకు :

1. గత సంవత్సరపు ముగింపు సరుకే, ప్రస్తుత సంవత్సరానికి ప్రారంభపు సరుకు అవుతుంది. వర్తకపు ఖాతాలో డెబిట్ వైపున వ్రాసే మొట్టమొదటి అంశం ఈ ప్రారంభపు సరుకు.
2. ఇది ఎప్పుడు డెబిట్ నిల్వను చూపుతుంది.

ముగింపు సరుకు :

1. ప్రస్తుత అకౌంటింగ్ సంవత్సరంలో అమ్మకుండా మిగిలిపోయిన సరుకులను ‘ముగింపు. సరుకులు’ అంటారు.
2. ఈ ముగింపు సరుకును అంకణాలో గాని సర్దుబాట్లలో గాని ఇవ్వవచ్చు. అంకణాలో మాత్రమే ఇస్తే, కేవలం ఆస్తి – అప్పుల పట్టికలో ఆస్తుల వైపు రాయాలి. అలా కాకుండా సర్దుబాట్లలో ఇస్తే మొదట వర్తకపు ఖాతాలో క్రెడిట్ వైపున, రెండవసారి ఆస్తి – అప్పుల పట్టికలో ఆస్తుల వైపున నమోదు చేయాలి.

అదనపు ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
మూలధన వ్యయాన్ని నిర్వచించి, రెండు ఉదాహరణలు రాయండి.
జవాబు.

1. స్థిరాస్తులను కొనుగోలు చేయడం ద్వారా సంస్థ లాభార్జన శక్తిని పెంపొందించడానికి చేసే వ్యయాన్ని మూలధన వ్యయము అంటారు. ఈ వ్యయం ద్వారా సంస్థకు కొన్ని సంవత్సరాలపాటు ప్రయోజనము కలుగుతుంది.
2. ప్లాంటు-యంత్రాలు, భవనాలు మొదలైన స్థిరాస్తుల కొనుగోలు, యంత్రాల స్థాపన, వాటి అభివృద్ధి ఖర్చులు మూలధన వ్యయాలకు ఉదాహరణలు.

ప్రశ్న 2.
రాబడి వ్యయాన్ని నిర్వచించి, రెండు ఉదాహరణలు రాయండి.
జవాబు.

1. సాధారణ వ్యాపార సరళిలో సంస్థ పెట్టిన ఖర్చులను రాబడి వ్యయము అంటారు. ఈ ఖర్చుల వలన సంస్థకు కలిగే ప్రయోజనము ఒక అకౌంటింగ్ సంవత్సరానికి పరిమితమవుతుంది.
2. ఉదా : జీతాలు, అద్దె, రవాణా, ఆఫీసు ఖర్చులు, అమ్మకాల ఖర్చులు మొదలైనవి.

ప్రశ్న 3.
మూలధన ఆదాయమంటే ఏమిటి ? రెండు ఉదాహరణలు రాయండి.
జవాబు.

1. సంస్థ యజమానుల నుంచి పెట్టుబడి రూపములో వచ్చినవి, తీసుకున్న అప్పులు, ఆస్తుల అమ్మకము ద్వారా వచ్చిన వసూళ్ళను మూలధన ఆదాయము అంటారు.
2. ఉదా : మూలధనము, యంత్రాల అమ్మకము.

ప్రశ్న 4.
కంటికి కనిపించే ఆస్తులు అనగానేమి ? రెండు ఉదాహరణలు రాయండి.
జవాబు.

1. ఏ ఆస్తులనయితే కంటితో చూడగలిగి, అస్థిత్వము (చేతితో తాకగలిగిన) తో ఉంటాయో వాటిని కంటికి కనిపించే ఆస్తులు అంటారు.
2. ఉదా : యంత్రాలు, ఫర్నిచర్, భవనాలు.

Problems:

ప్రశ్న 1.
31.12.2015 తో అంతమయ్యే కాలానికి శ్రీకాంత్ ట్రేడర్స్ యొక్క వర్తకపు ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 2.
31.03.2017 సంవత్సరంతో అంతమయ్యే కాలానికి వర్తకపు ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 3.
వర్తకపు ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 4.
హైదరాబాద్ ట్రేడర్స్ యొక్క వర్తకపు ఖాతాను 31.12.2017 నాటికి తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 5.
కింది వివరాల ఆధారంగా 31.03.2019న లాభనష్టాల ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 6.
కింద ఇచ్చిన వివరాల నుంచి లాభనష్టాల ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 7.
కింది వివరాల నుంచి 31.12.2018న వర్తకపు, లాభనష్టాల ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 8.
31.12.2017తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి సురేష్ ట్రేడర్స్ యొక్క వర్తకపు, లాభనష్టాల ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 9.
క్రింది అంకణ నుండి 31.12.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి శ్రీమతి వీణా రెడ్డి యొక్క వర్తకపు మరియు లాభ-నష్టాల ఖాతాలను తయారు చేయండి.

నోట్ : : లెక్కలో రవాణా రెండుసార్లు ఇచ్చారు. అందువల్ల రెండో రవాణాను అమ్మకాల రవాణాగా తీసుకున్నాము.
సాధన.

ప్రశ్న 10.
వర్తకపు, లాభ-నష్టాల ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 11.
క్రింది వివరాల నుంచి 31.12.2016 న యాదగిరి యొక్క ఆస్తి – అప్పుల పట్టీను తయారు చేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 12.
కర్నాకర్ రెడ్డి ఆస్తి-అప్పుల పట్టీను 31.12.2017 న తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 13.
మాధవి ట్రేడర్స్ యొక్క ఆస్తి-అప్పుల పట్టీను 31.12.2016న తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 14.
క్రింది అంకణా నుండి సాహిత్య యొక్క వర్తకపు ఖాతాను, లాభ-నష్టాల ఖాతాను, ఆస్తి-అప్పుల పట్టీను తయారు చేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 15.
క్రింది అంకణా నుంచి 31.03.2015న సుజాత యొక్క ముగింపు లెక్కలను తయారు చేయండి.

సాధన.

Textual Examples:

ప్రశ్న 1.
క్రింది సమాచారం నుంచి 31.12.2018 తో అంతమయ్యే కాలానికి శైలజ ట్రేడర్స్ యొక్క వర్తకపు ఖాతాను తయారు చేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 2.
క్రింది సమాచారం నుంచి 31.12.2018 నాటికి స్వామి యొక్క వర్తకపు ఖాతాను తయారు చేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 3.
31.12.2017 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి అయ్యప్ప ట్రేడర్స్ యొక్క వర్తకపు ఖాతాను తయారు చేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 4.
ఈ క్రింద ఇచ్చిన వివరాల నుంచి 31.12.2018 తో అంతమయ్యే సంవత్సరానికి సాత్విక యొక్క లాభ-నష్టాల ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 5.
నవీన్ కుమార్ ట్రేడర్స్ యొక్క లాభ-నష్టాల ఖాతాను 31.03.2018 నాటికి తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 6.
క్రింది నిల్వల సహాయంతో 31.12.2018 నాటికి హరిణి యొక్క లాభనష్టాల ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 7.
క్రింది వివరాల నుండి వర్తకపు, లాభ-నష్టాల ఖాతాను తయారుచేయండి.

సాధన.

ప్రశ్న 8.
31.12.2017 నాటి క్రింది వివరాల ఆధారంగా శ్రీనివాస్ యొక్క ఆస్తి-అప్పుల పట్టికను తయారుచేయండి.

సాధన.

Telangana TSBIE TS Inter 1st Year Sanskrit Study Material 3rd Poem लक्ष्यशुद्धिः Textbook Questions and Answers.

TS Inter 1st Year Sanskrit Study Material 3rd Poem लक्ष्यशुद्धिः

निबन्धप्रश्नौ (Long Answer Questions) (వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
स्वशिष्याणां लक्ष्यप्रहरणज्ञानं द्रोणः कथं परीक्षितवान् ?
How did Drona test the shooting skills of his disciples?
(अथवा )
प्रश्न 2.
ग्राहग्रस्तं गुरुम् अर्जुनः कथम् अरक्षत् ? गुरुः तस्मै किम् अदात् ?
How did Aijuna save his teacher caught by the alligator? What did the teacher give him?
उत्तर:
Introduction: The lesson लक्ष्यशुद्धिः is an extract from the 126^th chapter of the Adiparva of the Mahabharata written by Veda Vyasa. The lesson narrates Drona’s testing the shooting skills of his disciples.

The artificial bird: Drona wanted to test the archery skill of his disciples. He arranged an artificial bird on the top of a tree as the target. He asked his disciples to stand with their bows drawn aiming at the bird.

Drona’s Questions: Drona first went to Yudhisthira. He asked him whether he saw the bird. Yudhishthira replied in affirmative. Then Drona again asked him whether he saw the tree, his brothers and himself. Yudhishthira again answered in affirmative. Drona was dissatisfied and told Yudhishthira that he could not hit the target, and asked him to go back.

Then he put the same question to Duryodhana and his brothers. Later he asked Bhima and others, and the princes from other kingdoms. When all of them said that they saw everything, he reproached them.

Arjuna’s reply : Later Drona told Arjuna that he should hit the target. त्वयेदनी प्रहर्तव्यम एतल्लक्ष्यं निशम्यताम् । He asked
him to draw his bow and wait for his word. Arjuna stood drawing his bow in a circular fashion. When Drona asked him, Arjuna said that he saw the bird only. The pleased Drona again asked him to describe the bird. But, Arjuna answered. I see the head of the bird only, and not its body. शिरः पश्यामि भासस्य न गात्रम् ।

At Drona’s word, Arjuna released the arrow and felled the head of the bird. Drona embraced him with happiness. तस्मिन्कर्मणि संसिद्धे पर्यष्वजत फ़ल्गुनाम् ।

Drona caught by crocodile: Later, after some days, Drona went to the Ganga to take bath, along with his disciples.While Drona was taking bath, a crocodile caught him. Drona asked his disciples to kill it, and save him ग्राहं हत्वा मोक्षयध्वं माम्। Arjuna shot five arrows at it, and killed it.

The powerful astra: Drona then gave Arjuna the astra named Brahmasiras. He said that it should not be used against humans. It will bum the worlds if used against persons of low energy. जगद्विनिर्दहेदेतत् उल्पतेजसि पातितम् । There was nothing equal to it in the world. It could be used against any non-human enemy in a battle. Aijuna promised him that he would use it wisely.Drona blessed Aijuna saying, “There will be no other archer like you in this world ever.”

అన్ని విద్యలయందు నైపుణ్యము పొందిన వారినందరిని పిలిచి ఆయుధ ప్రయోగమునందు వారి నేర్పును ద్రోణుడు తెలుసుకొన కోరెను. దాని కొరకు చెట్టు పై భాగమున ఒక కృత్రిమ పక్షిని ఉంచి దానిని లక్ష్యముగా చూపించెను. మీరందరు విల్లును తీసుకొని త్వరగా వచ్చి పక్షిని గురిగా చేసుకొని విల్లు ఎక్కుపెట్టి నిలబడండి. నేను చెప్పిన వెంటనే పక్షి యొక్క తలను తెగవేయవలెను. మిమ్ములను ఒక్కొక్కరినే ఈ పని చేయడానికి పిలుస్తాను.

ద్రోణుడు ధర్మరాజుకు ముందుగా-బాణమును ఎక్కుపెట్టి నేను చెప్పినది పూర్తికాగానే వదల వలసినది అని చెప్పెను. ధర్మరాజు అటులనే చేసెను. తరువాత ద్రోణుడు ధర్మరాజుతో ఈ మాటలు చెప్పెను. ఓ రాజకుమారా ! చెట్టుపై ఉన్న పక్షిని చూచుచున్నావా? అని ద్రోణుడు అడిగెను. చూచుచున్నానని ధర్మరాజు చెప్పెను. పక్షినిగాక చెట్టును, అన్నదమ్ములను, నన్ను కూడా చూచుచున్నావా అని ద్రోణుడు మరల అడిగెను. అందులకు ధర్మరాజు అందరిని చూచుచున్నానని చెప్పెను. అప్పుడు ద్రోణుడు అయితే నీవు పక్షిని కొట్టుటకు సమర్థుడవు కావు. కావున వెనుకకు వెళ్ళుము అని చెప్పెను.

తరువాత దుర్యోధనుడు మొదలైన వారినందరిని ఆ విధముగానే ప్రశ్నించెను. వారు అందరూ అన్నింటినీ చూచుచున్నామని చెప్పిరి. వారి సమాధానమునకు ద్రోణుడు చాల బాధపడెను. వారిని నిందించెను. తరువాత ద్రోణుడు అర్జునుని చూచి చిరునవ్వుతో ఇట్లు పలికెను. నీవు ఇప్పుడు ఈ పక్షిని కొట్టవలసియున్నది. నేను చెప్పినది వినుము. విల్లెక్కుపెట్టి సిద్ధముగా ఉండుము. అర్జునుడు అట్లే చేసెను.

కొంతసేపటి తరువాత ద్రోణుడు ఇంతకు ముందు అందరిని అడిగినట్లే అర్జునుని కూడా ప్రశ్నించెను. ఈ పక్షిని, నన్ను, చెట్టును చూచుచున్నావా ? అనెను. అప్పుడు అర్జునుడు చెట్టును గాని, మిమ్ములను గాని చూచుట లేదు. కేవలము పక్షిని మాత్రమే చూచుచున్నాను అనెను. మరల ద్రోణుడు అర్జునుని ప్రశ్నించెను. మరల అర్జునుడు అట్లే చెప్పెను. ఆ మాట విని ద్రోణుడు సంతోషించినవాడై పక్షిని కొట్టుము అని చెప్పెను. వెంటనే అర్జునుడు బాణము వేసి పక్షి తలను క్రింద పడవేసెను. దానికి సంతోషించిన ద్రోణుడు అర్జునుని కౌగిలించుకొనెను.

ఇది జరిగిన కొంతకాలము తరువాత ద్రోణుడు శిష్యులతో కలిసి గంగానదీ సమీప ప్రాంతమునకు స్నానము కొరకు వెళ్ళెను. నీటిలో మునిగిన ద్రోణుని పిక్కను (కాలిని) మొసలి ఒకటి గట్టిగా పట్టుకొనెను. ద్రోణుడు విడిపిం చుకొనుటకు సమర్థుడైనను “మొసలిని చంపి దాని నుండి నన్ను విడిపిం చవలసినది” అని శిష్యులతో చెప్పెను. గురువు ఈ మాట చెప్పగానే అర్జునుడు తిరుగులేని ఐదు బాణములను ఒకేసారి సంధించి నీటిలో ఉన్న మొసలిని కొట్టెను.

మిగిలిన వారు ఏమీ తోచనివారై ఊరక ఉండిపోయిరి. అర్జునుని బాణముల దెబ్బ తిన్న మొసలి మరణించెను. అప్పుడు ద్రోణుడు ఓ వీరుడా! నేను నీకు ఇవ్వబోయే అస్త్రము నేర్చుకొనుటకే కష్టము అయినది. దీనిని రక్షించుట కూడా కష్టము. ఈ అస్త్రము ప్రయోగించుట, వెనుకకు తీసుకొనుట కూడా చెప్పుచున్నాను. దీని పేరు బ్రహ్మ శిరస్సు. దీనిని తీసుకొనుము. మనుష్యులపై దీనిని ఎప్పుడూ ప్రయోగించరాదు. శక్తిలేని వారిపై ప్రయోగించినప్పుడు ఇది లోకములను భస్మము చేయును.

ఈ అస్త్రము అందరికి లోకములో అందుబాటులో లేదు. నియమమును పాటించిన వాడిపై ఈ అస్త్రమును తీసుకొనుము. ఎప్పుడైన మనుష్యుడు కాని, శత్రువు కాని నిన్ను ఎదిరించినచో వానిని చంపుటకు మాత్రమే ఈ అస్త్రమును ప్రయోగిం చవలసినది. అర్జునుడు గురువు మాట విని ప్రతిజ్ఞ చేసి ఆ శ్రేష్టమైన అస్త్రమును తీసుకొనెను. అప్పుడు ద్రోణుడు “నీతో సమానమైన ధనుర్ధరుడైన వీరుడు లోకములో రెండవ వాడు ఉండడు” అని చెప్పెను.

लघुसमाधनप्राशन: (Short Answer Questions) (స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
अङ्गिरसां वरः द्रोणः पूर्वं युधिष्ठिरं किमुवाच ?
उत्तर:
अङ्गिरसां वरः द्रोणः पूर्वं युधिष्ठिरं ” प्रथमतया बाणं सन्धत्स्व, मम भाषणानन्तरं तं बाणं विमुञ्च” इति उवाच ।

प्रश्न 2.
कौन्तेयः युधिष्ठिरः गुरुं ? पुनः पुनः किमुवाच ?
उत्तर:
कौन्तेयः युधिष्ठिरः गुरं प्रति “अहं वृक्षं, भवन्तं, मम सोदरान, अपि च पक्षिणं पश्यामि’ इति पुनः पुनः उवाच ।

प्रश्न 3.
पार्थः द्रोणं किमिति अभ्यभाषत ?
उत्तर:
“पक्षिणं एव पश्यामि’ इति पार्थः द्रोणं अभ्यभाषत ।

प्रश्न 4.
ग्राहः कथं, किं कृत्वा च पञ्चत्वमापेदे ?
उत्तर:
ग्राहः पार्थेण (अर्जुनेन ) त्युतैः बाणैः बहुधा खण्डशः अभवत्, ततः द्रोणस्य जङ्घां त्यक्त्वा पञ्चत्वमापेदे ।

प्रश्न 5.
गुरुः बीभत्सुं पुनः किमाह ?
उत्तर:
’लोके त्वत् समः अन्यः धनुर्धरः न भविता’ इति गुरुः बीभत्सुं पुनः आह ।

एकवाक्यसमाधानप्रश्नाः (One Word Answer Questions) (ఏకవాక్య సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
सव्यसाची कीदृश: तस्थौ ?
उत्तर:
संव्यसाची गुरुवाक्यप्रचोदितः लक्ष्यं समुद्दिश्य तस्थौ ।

प्रश्न 2.
सलिले अवगाढं द्रोणं कः जग्राह ?
उत्तर:
सलिले अवगाढं द्रोण मकरः जग्राह ।

प्रश्न 3.
गुरुः पार्थाय किं नामानम् अस्त्रं ददौ ?
उत्तर:
गुरुः पार्थाय ब्रहमशिरो नाम अस्त्रं ददौ ।

प्रश्न 4.
ब्रह्मशिरः नाम अस्त्रं लोकेषु कीदृशं निद्यते ?
उत्तर:
ब्रह्मशिरः नाम अस्त्रं लोकेषु असामान्यं निगद्यते ।

सन्दर्भवाक्यानि (Annotations) (సందర్భవాక్యాలు)

प्रश्न 1.
त्वयेदानीं प्रहर्तव्यम् एतल्लक्ष्यं निशम्यताम् ।
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् महाभारत ग्रन्थात् लक्ष्यशुद्धिः इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भ: – शिष्य प्रहरणशक्ति जिज्ञासुः द्रोणः अर्जुनं प्रति इदं वाक्यं उवाच ।

भावः – दृश्यमानं भासरूपलक्ष्यं त्वया अस्मिन् काले वेदनीयं शृणु ।

प्रश्न 2.
शिरः पश्यामि भासस्य न गात्रम् ।
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् महाभारत ग्रन्थात् लक्ष्यशुद्धिः इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भ: – लक्ष्यवेधने द्रोणेन नियुक्तः अर्जुनः द्रोणं वाक्यमिदं जगाद ।

भावः – पक्षिणः शिरः एव पश्यामि । शरीरं न पश्यामि ।

प्रश्न 3.
तस्मिन्कर्मणि संमिद्धे पर्यष्वजत फल्गुणम् ।
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् महाभारत ग्रन्थात् लक्ष्यशुद्धिः – इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भः – लक्ष्यभेदन रूपे कार्यसिद्धे द्रोणः अर्जुनं आलिङ्गितवान् । तदानीं कविः वचनमिदं ।

भावः – लक्ष्यभेदन रूपे कार्ये अर्जुनेन साधिते आचार्यः तं आलिङ्गितवान् इति भावः ।

प्रश्न 4.
ग्राहं हत्वा मोक्षयध्वं माम् ।
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् महाभारत ग्रन्थात् लक्ष्यशुद्धिः इति पाठात् गृहीतम् ।

सन्दर्भः – गंगाया मकरेण गृहीतः द्रोणः शिष्यान् वाक्यमिदं जगाद ।

भावः – मकरं हत्वा मां तस्मात् मोचेत ।

प्रश्न 5.
जगद्धिनिर्दहेदेतत् अल्पतेजसि पातितम् ।
उत्तर:
कविपरिचयः – वाक्यमिदं वेदव्यासेन विरचितात् महाभारत ग्रन्थात् लक्ष्यशुद्धिः इति पाठात् गृहीतम् । .

सन्दर्भः – ब्रह्मशिरः अस्त्रं दत्वा द्रोणः अर्जुनं वाक्यं इदम् जगाद ।

भावः – मनुष्येषु इदमस्त्रं न प्रयोक्तव्यं शक्तिहीनेषु प्रयुक्तमिदं अस्त्रं लोकान् दहति ।

व्याकरणांशाः (Grammar) (వ్యాకరణము)

सन्धयः

1. पुरुषर्षभ = पुरुष + ऋषभ – गुणसन्धिः
2. वृक्षाग्रे = वृक्ष + अग्रे – सवर्णदीर्घसन्धिः
3. संहितेषवः = संहित + इषवः – गुणसन्धिः
4. एकैकशः = एक + एकशः – वृद्धिसन्धिः
5. भरतर्षभ = भरत + ऋषभ – गुणसन्धिः
6. पश्यस्तेनं = पश्यसि + एनं – यणादेशसन्धिः
7. प्रत्युवाच = प्रति + उवाच – यणादेशसन्धिः
8. पश्याम्येनं = पश्यामि + एनं – यणादेशसन्धिः
9. चेति = च + इति – गुणसन्धिः
10. तेनैव = तेन + एव – वृद्धिसन्धिः
11. तथैव = तथा + एव – वृद्धिसन्धिः
12. पश्यामीति = पश्यामि + इति – सवर्णदीर्घसन्धिः
13. यद्येनं = यदि + एनं – यणादेशसन्धिः
14. पर्यष्वजत = परि + अष्वजत – यणादेशसन्धिः
15. जङ्घान्ते = जङ्घां + अन्ते – सवर्णदीर्घसन्धिः
16. गृहाणेदं = गृहाण + इदं – गुणसन्धिः
17. लोकेष्वस्त्रं = लोकेषु + अस्त्रं – यणादेशसन्धिः
18. तथेति = तथा + इति – गुणसन्धिः

कठिन शब्दार्थाः

1. निष्ठितान् – निष्णातान्
2. प्रहरणज्ञाने – अस्त्रप्रयोगज्ञाने
3. भासम् – तन्नामानं पक्षिणम्
4. संहितेषवः – सन्धीकृतबाणाः सन्तः
5. विततधन्वा – सन्धितधनुषः भूत्वा
6. अप्रीतमनाः – असन्तुष्टः
7. वेद्धुम् – प्रहर्तुम्
8. कुत्सयन् – निन्दन्
9. स्मयमानः – स्मितं कुर्वाणः
10. हृष्टतनूरुहः – रोमाञ्चितगात्रः सन्
11. ग्राहः – मकरः

संस्कृतभाषाकौशलम्

उचितैः धातुरूपैः रिक्तस्थानानि पूरयत ।

समाधान:

प्रश्नवाचकशब्दः ‘कदा’ (When) (ఎప్పుడు)
उचितेन पदेन उत्तरं लिखत ।

प्रश्न 1.
कदा सोमवासरः ?
उत्तर:
अद्य सोमवासरः ।

प्रश्न 2.
कदा मङ्गलवासरः ?
उत्तर:
श्वः मङ्गलवासरः ।

प्रश्न 3.
कंदा बुधवासरः ?
उत्तर:
परश्वः बुधवासरः ।

प्रश्न 4.
कदा गुरुवासरः ?
उत्तर:
प्रपरश्वः गुरुवासरः ।

प्रश्न 5.
कदा शुक्रवासरः ?
उत्तर:
ह्यः शुक्रवासरः ।

प्रश्न 6.
कदा शनिवासरः ?
उत्तर:
परह्यः शनिवासरः ।

प्रश्न 7.
कदा रविवासरः ?
उत्तर:
प्रपरह्यः रविवासरः ।

भावः (Substance) (తాత్పర్యము)

1. तांस्तु सर्वान् समानीय सर्वविद्यासु निष्ठितान् ।
द्रोणः प्रहरणज्ञाने जिज्ञासुः पुरुषर्षभ ॥

Substance : In order to know their shooting skills, Drona assembled them, who mastered all subjects.

తాత్పర్యము : అన్ని విద్యలయందును నైపుణ్యమును పొందిన వారిని అందరిని ఒకచోట చేర్చి ఆయుధ ప్రయోగమునందు వారి నేర్పును ద్రోణుడు తెలుసుకొనగోరెను.

2. कृत्रिमं भासमारोप्य वृक्षाग्रे शिल्पिभिः कृतम् ।
अविज्ञातं कुमाराणां लक्ष्यभूतमुपादिशत् ॥

Substance : Without their knowledge, he got an artificial bird made by the carpenters, and hung it on the top of the tree. He informed the princes that it was their target.

తాత్పర్యము : చెట్టు పై భాగమున శిల్పుల చేత చేయబడిన కృత్రిమమైన పక్షిని చేయించి ఆ విషయము వారికి చెప్పక దానిని లక్ష్యముగా చూపించెను.

द्रोण उवाच ।
3. शीघ्रं भवन्तः सर्वे वै धनुंष्यादाय सत्वराः
भासमेतं समुद्दिश्य तिष्ठन्तां संहितेषवः ॥

Substance : All of you quickly bring your bows, and having fixed the arrows, stand aiming at this bird

ద్రోణుడు చెప్పెను :
తాత్పర్యము : మీరందరు విల్లు తీసుకొని త్వరగా రావలసినదని ఈ పక్షిని గురిగా నిల్పుకొని విల్లు ఎక్కుపెట్టి నిలబడండి.

4. मद्वाक्यसमकालं च शिरोऽस्य विनिपात्यताम् ।
एकैकशो नियोक्ष्यामि तथा कुरुत पुत्रकाः ॥

Substance : My sons! As I give you the order, cut its head. I will give turn to you one by one.

తాత్పర్యము : నేను చెప్పిన వెంటనే ఈ పక్షి యొక్క తలను తెగవేయవలెను. “మిమ్ములను ఒక్కొక్కరినే ఈ పని చేయడానికి ఆదేశిస్తాను. ఓ బాలకులారా నేను చెప్పినట్లు చేయండి.

5. ततो युधिष्ठिरं पूर्वमुवाचाङ्गिरसां वरः ।
सन्धत्स्व बाणं दुर्धर्षं मद्वाक्यान्ते विमुञ्च च ॥

Substance : Drona, of the family of Angirasas, first said to Yudhisthira. “O unassailable one, fix the arrow, and release it as I give the word.”

తాత్పర్యము : తరువాత అంగీరస గోత్రంలో శ్రేష్ఠుడయిన ద్రోణుడు “బాణమును గట్టిగా ఎక్కుపెట్టి నేను చెప్పినది పూర్తికాగానే వదలవలసినది” అని ధర్మరాజుకు ముందుగా చెప్పెను.

6. ततो युधिष्ठिरः पूर्वं धनुर्गृह्य महारवम् ।
तस्थौ भासं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥

Substance : Urged by the words of his teacher, Yudhisthira took his great bow, and stood aiming at the bird.

తాత్పర్యము : తరువాత గురువు యొక్క మాటలచే ప్రోత్సాహమును పొందిన ధర్మరాజు పెద్ద శబ్దము చేయుచున్న విల్లును ముందుగా తీసుకొని పక్షిని లక్ష్యముగా చేసుకొని నిలబడెను.

7. ततो विततधन्वानं द्रोणस्तं कुरुनन्दनम् ।
स मुहूर्तादुवाचेदं वचनं भरतर्षभ ॥

Substance: Then Drona in a few moments asked that prince of the Kurus, who drew the bow.

తాత్పర్యము : తరువాత ద్రోణుడు కొంతసేపు ఆగి, ధర్మరాజును ఉద్దేశించి ఈ మాటలు చెప్పెను.

8. पस्यस्येनं द्रुमाग्रस्थं भासं नरवरात्मज ।
पश्यामीत्येवमाचार्यं प्रत्युवाच युधिष्ठिरः ॥

Substance : “O prince! Do you see the bird on the top of the tree?” ’Yes.” Yudhisthira replied to his teacher.

తాత్పర్యము : ఓ రాజకుమారుడా ! చెట్టుపై ఉన్న పక్షిని చూచుచున్నావా ? అని ద్రోణుడు అడిగెను. ధర్మరాజు కూడా చూచుచున్నాను అని గురువునకు సమాధానము చెప్పెను.

9. स मुहूर्तादिव पुनर्द्रोणस्तं प्रत्यभाषत ।
अथ वृक्षमिमं मां वा आनन्वापि प्रपश्यसि ॥

Substance : In a moment, Drona again asked him. “Do you also see the tree or me or your brothers?”

తాత్పర్యము : తిరిగి కొంతసేపు ఆగి ద్రోణుడు ఇట్లు అనెను. పక్షినిగాక చెట్టును, అన్నదమ్ములను నన్ను కూడా బాగా చూడగలుగుచున్నావా ? అని అడిగెను.

10. तमुवाच स कौन्तेयः पश्यम्येनं वनस्पतिम् ।
भवन्तं च तथा भातॄन् भासं चेति पुनः पुनः ॥

Substance : The son of Kunti answered again and again. “I see the tree, you, my brothers and the bird.”

తాత్పర్యము : అప్పుడు ధర్మరాజు చెట్టును, మిమ్ములను, అన్నదమ్ములను, పక్షిని కూడా చూడగలుగుచున్నానని మరల మరల చెప్పెను.

11. तमुवाचापसर्पेति द्रोणोऽप्रीतमना इव ।
नैतच्छक्यं त्वय वेद्धुं लक्ष्यमित्येव कुत्सयन् ॥

Substance : As if dissatisfied in rnind, Drona saidto him reproachfully, “Get back. You cannot hit the target”

తాత్పర్యము : అప్పుడు ద్రోణుడు సంతోషము లేని వానివలె నీవు లక్ష్యమును కొట్టుటకు సమర్థుడవు కావు. నీ చేత కాదు అని తప్పుకొమ్మని ధర్మరాజుతో చెప్పెను.

12. ततो दुर्योधनादींस्तान् धृतराष्ट्रान्महायशाः ।
तेनैव क्रमयोगेन जिज्ञासुः पर्यपृच्छत ॥

Substance : Then, in order to know their skill, he put the same questions to Durykodhana and other-s6ns of DhritaraShtra, one after another.

తాత్పర్యము : తరువాత ధృతరాష్ట్రుని కుమారులైన దుర్యోధనుడు మొదలైన వారిని గొప్ప కీర్తిగల ద్రోణుడు వారి శక్తి తెలుసుకోగోరిన వాడై ఆ ధర్మరాజును ప్రశ్నించినట్లే ప్రశ్నించెను.

13. अन्यांश्च शिष्यान्भीमादीन् राज्ञश्चैवान्यदेशजान् ।
तथा च सर्वे सर्वं तत्पश्याम इति कुत्सिताः ॥

Substance: He asked Bhima and others, and the princes from other kingdoms. When all of them said that they saw everything, he reproached them.

తాత్పర్యము : మిగిలిన భీముడు మొదలైన శిష్యులను ఇతర దేశముల నుండి వచ్చిన రాజకుమారులను అందరిని అడుగగా అందరును అన్నింటిని చూచుచున్నామని చెప్పి ద్రోణుని చేత నిందించబడిరి.

14. ततो धनञ्जयं द्रोणः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
त्वयेदानीं प्रहर्तव्यम् एतल्लक्ष्यं निशम्यताम् ।

Substance: Then Drona said to Aijuna, smilingly. ’You should hit this target. Observe carefully.

తాత్పర్యము : తరువాత ద్రోణుడు చిరునవ్వుతో అర్జునుని చూచి ఇట్లు పలికెను. ఈ లక్ష్యము ఇప్పుడు నీవే కొట్టబడవలసియున్నది. నేను చెప్పినది వినుము.

15. मद्वाक्यसमकालं ते मोक्तव्योऽत्र भवेच्छरः ।
वितत्य कार्मुकं पुत्र तिष्ठ तावन्मुहूर्तकम् ॥

Substance: As I give the word, you should release the arrow. Wait my son, for a moment, drawing your bow.”

తాత్పర్యము : విల్లెక్కుపెట్టి సిద్ధముగా ఉండుము. ఒక్కక్షణం ఆగి నా మాట విన్న వెంటనే నీవు బాణమును వదలవలసియుండును.

16. एवमुक्तः सव्यसाची मण्डलीकृतकार्मुकः ।
तस्थौ लक्ष्यं समुद्दिश्य गुरुवाक्यप्रचोदितः ॥

Substance: Thus told, Aijuna bent his bow circularly, aimed at the target, and stood as directed by the teacher.

తాత్పర్యము : ద్రోణునిచే ఇట్లు ఆదేశింపబడినవాడై అర్జునుడు పూర్తిగా వింటిని ఎక్కుపెట్టి లక్ష్యమును గురిచూచుచూ గురువు మాటనే ప్రోత్సహింపబడినవాడై యుండెను.

17. मुहूर्तादिव तं द्रोणः तयैव समभाषत ।
पश्यस्येनं स्थितं भासं द्रुमं मामपि वेत्युत ॥

Substance: In a moment, Drona asked Arjuna, “Do you see the bird, the tree and me also?”

తాత్పర్యము : కొంతసేపు ఆగి ద్రోణుడు వెనుకటి వారిని అడిగినట్లే అర్జునుని కూడా ప్రశ్నించెను. ఈ పక్షిని, నన్ను, చెట్టును చూచుచున్నావా?

18. पश्याम्येनं भासमिति द्रोणं पार्थोऽभ्यभाषत ।
न तु वृक्षं भवन्तं वा पश्यामीति च भारत ||

Substance : Arjuna replied to Drona. “I see the bird only. I don’t see the tree or you.”

తాత్పర్యము : అప్పుడు అర్జునుడు ఇట్లు చెప్పెను. నేను చెట్టును గాని, మిమ్ములను గాని చూచుట లేదు. కేవలము పక్షిని మాత్రమే చూచుచున్నాను.

19. ततः प्रीतमना द्रोणो मुहूर्तादिव तं पुनः ।
प्रत्यभाषत दुर्धर्षः पाण्डवानां रथर्षभाम् ॥

Substance: The pleased Drona again asked the best warrior of the Pandavas in a moment.

తాత్పర్యము : అప్పుడు సంతోషించిన ద్రోణుడు కొంతసేపు ఆగి పాండవ వీరుడైన అర్జునునితో ఇట్లు పలికెను.

20. भासं पश्यसि यद्येनं तथा ब्रूहि पुनर्वचः ।
शिरः पश्यामि भासस्य न गात्रमिति सोऽब्रवीत् ।

Substance : “If you see the bird, then tell me about it.” He answered. “I see the b-,ad of the bird only, and not its body.”

తాత్పర్యము : నీవు పక్షిని చూచుచున్నచో మళ్ళీ ఆ మాటనే చెప్పుము అనెను. అర్జునుడు నేను పక్షితలను మాత్రమే చూచుచున్నాను. శరీరము చూడలేదనెను.

21. अर्जुनेनैवमुक्तस्तु द्रोणो हृष्टतनूरुहः ।
मुञ्चस्वेत्यब्रवीत्पार्थं स मुमोचाविचारयन् ॥

Substance : Thus answered by Arjuna, Drona felt horripilation. He said to him, “Release” and the latter released the arrow without thinking.

తాత్పర్యము : అర్జునుడు ఈ విధముగా చెప్పగానే ద్రోణునికి సంతోషము చేత రోమాంచము కలిగినవాడై అయినచో బాణము విడువవలసినది అని చెప్పెను.

22. ततस्तस्य नगस्थस्य क्षुरेण निशितेन ह ।
शिर उत्कृत्य तरसा पातयामास पाण्डवः ॥
तस्मिन्कर्मणि संसिद्धे पर्यष्वजत फलगुणम् ॥

Substance : With the sharp arrow, Aijuna cut the head of the bird on the tree and felled it down. As Arjuna became successful in that task, Drona embraced him.

తాత్పర్యము : అప్పుడు చెట్టుపై ఉన్న పక్షి యొక్క శిరస్సును పదునైన బాణముతో తెగగొట్టి అర్జునుడు వేగంగా క్రిందపడవేసెను. ఆ పని పూర్తికాగానే ద్రోణుడు అర్జునుని కౌగలించుకొనెను.

23. कस्यचित्तवथ कालस्य सशिष्योऽङ्गिरसां वरः ।
जगाम गङ्गमभितो मज्जितुं भारतर्षभ ॥

Substance: Later, after some days, The best of the Angirasas, Drona went to the Ganga to take bath, along with his disciples.

తాత్పర్యము : ఇది జరిగిన కొంతకాలము తర్వాత ద్రోణుడు శిష్యులతో కలిసి గంగానదీ సమీప ప్రాంతమునకు స్నానము కొరకు వెళ్ళెను.

24. अवगाढमथो द्रोण सलिले सलिलेचरः ।
ग्राहो जग्राह बलवान् जङ्घान्ते कालचोदितः ||

Substance : As Drona was in water, a strong alligator, urged by Yama, caught him at the calf.

తాత్పర్యము : నీటిలో మునిగిన ద్రోణుని పిక్కను (కాలిని) మృత్యువు సమీపించినటువంటి మొసలి ఒకటి గట్టిగా పట్టుకొనెను.

25. स समर्थोऽपि मोक्षाय शिष्यांत्सर्वानचोदयत् ।
ग्राहं हत्वा मोक्षयध्वं मामिति त्वरयन्निव ॥

Substance : Though capable of releasing himself he as his disciples. “Kill the alligato and release me quick.

తాత్పర్యము : ద్రోణుడు తనను విడిపించుకొనుటకు సమర్థుడు అయినప్పటికి శిష్యులందరితో “మొసలిని చంపి దాని నుండి ‘నన్ను విడిపించవలసినది” అని తొందరపెట్టువాని వలె హెచ్చరించెను.

26. तद्वाक्यसमकालं तु बीभत्सुर्निशितैः शरैः ।
अवायैः पञ्चभिग्रहं मग्रमम्भस्यताडयत् ।
इतरे तु विसंमूढाः तत्र तत्र प्रपेदिरे ।

Substance : As he was saying thus, Arjuna hit the alligator that was in the water with five arrows. The others in- the meantime went helter-skelter.

తాత్పర్యము : గురువు ఈ మాట చెప్పగానే అర్జునుడు’ తిరుగు లేని ఐదు బాణములను ఒకేసారి సంధించి నీటిలోని మొసలిని కొట్టెను. మిగిలినవారు ఏమీ తోచనివారై అక్కడక్కడ ఉండిపోయిరి.

27. स पार्थबाणैर्बहुधा खण्डशः परिकल्पितः ।
ग्राहः पञ्चत्वमापेदे जङ्घां त्यक्त्वा महात्मनः ॥

Substance : The crocodile, tom into pieces by those arrows died releasing the calf of Drona.

‘తాత్పర్యము : ఆ తరువాత అర్జునుని యొక్క బాణములచే ముక్కలుగా తెగిపడిన మొసలి ద్రోణుని కాలిని వదలి మరణించెను.

28. अथाब्रवीन्महात्मानं भारद्वाजो महारथम् ।
गृहाणेदं महाबाहो विशिष्टमतिदुर्धरम् ॥
अस्त्रं ब्रह्मशिरो नाम सप्रयोगनिवर्तनम् ॥

Substance : Then Drona said to that great warrior. “Accept this superior and irresistible astra name Brahmasiras along 1 with how to use it and recall it.

తాత్పర్యము : ఆ తరువాత మహావీరుడైన అర్జునునితో ద్రోణుడు ఇట్లు పలికెను. ఓ వీరుడా ! నేను ఇవ్వబోవుచున్న అస్త్రము నేర్చుకొనుటయే కష్టము. దీనిని రక్షించుకొనుట కూడా కష్టము. ఈ అస్త్రము ప్రయోగించుట, వెనుకకు తీసుకొనుట కూడా చెప్పుచున్నాను. దీని పేరు బ్రహ్మశిరస్సు. దీనిని తీసుకొన వలసినది.

29. न च ते मानुषेष्वेतत् प्रयोक्तव्यं कथञ्चन ।
जगद्विनिर्दहेदेतत् अल्पतेजसि पातितम् ॥

Substance : You should never use it against men. If it is used ‘ against anyone of inferior energy, it will bum the worlds.

తాత్పర్యము : మనుషులపై ఎట్టి పరిస్థితులలోను దీనిని ప్రయోగించరాదు. శక్తి లేని వారిపై ప్రయోగించినపుడు ఇది లోకములను భస్మము చేయును.

30. असामान्यमिदं तात लोकेष्वस्त्रं निगद्यते ।
तद्धारयेथाः प्रयतः श्रुणु चेदं वचो मम ॥

Substance : There is none else equal to this in this world. Thus it is said. Keep it carefully. And listen to my words.

తాత్పర్యము : అందరికిని ఈ అస్త్రము లోకములో అందుబాటులో లేనిది అని చెప్పబడుచున్నది. కనుక నియమమును పాటించిన వాడివై ఈ అస్త్రమును ధరించవలసినది. నేను చెప్పిన మాట గుర్తుంచుకొనుము.

31. बाधेतामानुषः शत्रुः यदा त्वां वीर कश्चन ।
जग्राह परमास्त्रं तत् आह चैनं पुनर्गुरुः ॥

Substance: Arjuna promised him so, and received that astra with folded hands. The teacher again said these words.

తాత్పర్యము : అర్జునుడు గురువు మాట విని అలాగేనని అంగీకరించి ప్రతిజ్ఞ చేసి ఆ శ్రేష్ఠమైన అస్త్రమును తీసుకొనెను. తిరిగి ద్రోణుడు అతనితో ఇలా అనెను.

32. भविता त्वत्समो नान्यः पुमांल्लोके धनुर्धरः ॥

Substance : “There will be no other archer like you in this world ever.”

తాత్పర్యము : నీతో సమానమైన ధనుర్ధరుడైన వీరుడు లోకములో రెండవవాడు ఉండడు.

कविपरिचयः
भगवान् वेदव्यासः विष्णोः अंशावतारत्वेन प्रथितः आसीत् । अखण्डस्य वेदराशेः चतुर्धा विभजनात् सः वेदव्यासनाम्ना विश्रुतः अभवत् । कृष्णद्वैपायनः, पाराशर्यः, बादरायणः इतीमानि तस्य नामान्तराणि । सः वेदसम्मितम् अष्टादशपर्वात्मकं जयापरनामानं महाभारतेतिहासं सङ्ग्रथितवान् ।

महाभारतं पञ्चमो वेदः इति कीर्तितम् । ” यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न तत् क्वचित्’ इत्येतद्वाक्यं महाभारतस्य महत्त्वं स्पष्टीकरोति । प्रस्तुतः अयं पाठ्यभागः महाभारतान्तर्गतस्य आदिपर्वणः षड्विंशत्यधिकशत ( 126 ) तमात् अध्यायात् स्वीकृतः ।

Introduction
Sage Veda Vyasa was considered as the part incarnation of God Vishnu. As he divided the Vedas into four, he became famous as Veda Vyasa. His other names were Krishnadwaipayana, Parasarya and Badarayana. He wrote the Mahabharata, which has eighteen parvans and has the name Jaya also.

The Mahabharata is praised as the Fifth Veda. The saying dd^ld AJ^lRrl d dd ddfad VI shows the greatness of the Mahabharata. The present lesson is taken from the 126th chapter of the Adiparvan of the Mahabharata.

కవి పరిచయం
వేదవ్యాస భగవానుడు విష్ణువు యొక్క అవతారమని ఒక నమ్మకం ఉన్నది. పెద్దదిగా ఉన్న వేదరాశిని నాలుగు భాగములుగా అతడు విభజించుట చేత వేదవ్యాసుడనే పేరు ప్రసిద్ధి అయ్యెను. కృష్ణద్వైపాయనుడు, పారాశర్యుడు, బాదరాయణుడు అని ఇతనికి పేర్లు కలవు. ఆయన వేదమునకు సమానమైన 18 పర్వములతో కూడిన “జయ” అను పేరుగల మహాభారతమును రచించెను.

మహాభారతము పంచమ వేదమని కీర్తించబడెను. “ఏది ఇందులో ఉన్నదో అది మరెక్కడా లేదు. ఏది ఇక్కడ లేదో అది మరెక్కడా లేదు”. అను వాక్యముననుసరించి మహాభారతము యొక్క గొప్పతనము తెలియుచున్నది. ప్రస్తుత ఈ పాఠ్యభాగము మహాభారతములో ఆదిపర్వం నూట ఇరవై ఆరవ (126) అధ్యాయము నుండి గ్రహించబడినది.

लक्ष्यशुद्धिः Summary in Sanskrit

कुरुराजपुत्रान् अस्त्रविद्यामध्यापयन् द्रोणाचार्यः तेषां लक्ष्यप्रहरणपाटवं कीदृशमिति ज्ञातुम् ऐच्छत् । तेन सः भासपक्षिणः प्रतिमामेकां कस्मिंश्चित् वृक्षाग्रे आरोपयामास । राजकुमारान् एकैकशः आहूय तस्यां प्रतिमायां दृष्टिं निधातुम् आदिशत् । सर्वे राजकुमाराः तया प्रतिमया साकं अन्यत् सर्वं नयनगोचरं भवतीति अवोचन् । अर्जुनस्तु लक्ष्यभूतं पक्षिशिरः विहाय अन्यत् किमपि न लक्ष्यते इत्युक्त्वा गुरोः प्रशंसायाः पात्रमजायत ।

अन्येद्युः गङ्गायां स्त्रायतः द्रोणस्य जङ्घां कश्चित् मकरः अगृह्णात् तेन सः आत्मानं मोचयितुं शिष्यान् अचोदयत् । तथा कर्तुम् अशक्तेषु इतरेषु अर्जुनः जले मग्रम् अलक्ष्यमाणं च तं ग्राहं पञ्चभिः बाणैः जघान । तेन प्रीतः गुरुः तस्मै ब्रह्मशिरोनामकम् अस्त्रम् उपादिशत् ।

लक्ष्यशुद्धिः Summary in Telugu

కురురాజపుత్రులకు అస్త్రవిద్యను నేర్పుచున్న ద్రోణాచార్యుడు వారి ఏకాగ్రతను పరీక్షింపదలచెను. దాని కొరకు ఆయన భాస అనే పక్షి యొక్క బొమ్మను తయారు చేయించి ఒక చెట్టుపై భాగమున కట్టించెను. రాజకుమారులను ఒక్కొక్కరిని పిలిచి ఆ బొమ్మయందు తమ దృష్టిని పెట్టమని ఆజ్ఞాపించెను. రాజకుమారులందరూ బొమ్మతో కూడా పక్కన ఉన్నవి కూడా కనిపించుచున్నవని చెప్పిరి. లక్ష్యసిద్ధి కల్గిన అర్జునుడు ఒక్కడే పక్షితల కాకుండా మరేమీ కనిపించుట లేదని చెప్పి గురువుగారి ప్రశంసలు అందుకొనెను.

మరియొకరోజు ద్రోణుడు గంగలో స్నానము చేయుటకు వెళ్ళగా ‘అతని పిక్కను (కాలిని) మొసలి పట్టుకొనెను. ఆ మొసలి నుండి తనను విడిపించుటకు అతడు శిష్యులను వెదకెను. విడిపించుటకు ఇతర శిష్యులు చేతకానివారగుట చేత అర్జునుడు నీటిలో మునిగిన ఆ మొసలిని ఐదు బాణములతో కొట్టెను. దానితో సంతోషించిన గురువు “బ్రహ్మశిరోనామ” అను అస్త్రమును ఇచ్చెను.

लक्ष्यशुद्धिः Summary in English

Drona, who was giving training in archery to the Kuru princes, wanted to test their skill in hitting the target. He hung an artificial bird on the branch of a tree. He asked the princes to come one by one, and concentrate on the bird. All the princes said that they could see other things also along with the bird. But Arjuna said that he could not see anything except the head of the bird, and received praise from his teacher.

The next day, a crocodile caught the calf of Drona, who was taking bath in the Ganga. He encouraged his disciples to release him. While the others were unable to do so, Aijuna killed with five arrows the crocodile, which was unseen being under the water. Drona was pleased by this, and taught him the astra named Brahmasiras.

In order to know their shooting skills, Drona assembled them, who mastered all subjects.

Without their knowledge, he got an artificial bird made by the carpenters, and hung it on the top of the tree. He informed the princes that it was their target. He said. “All of you quickly bring your bows, and having fixed the arrows, stand aiming at this bird. As I give you the order, cut its head. I will give turn to you one by one.”

“O prince! Do you see the bird on the top of the tree?” ’Yes.” Yudhisthira replied to his teacher.Drona again asked him. “Do you also see the tree or me or your brothers?”

Yudhishthira saw the tree, vou, mv brothers and the bird.” The displeased Drona said to him. “Get back. You cannot hit the target.”

Then he asked the same question Duryodhana and his brothers. Later he asked Bhima and others and the princes from other kingdoms. When all of them said that they saw everything, he reproached them.

Later Drona said to Arjuna, smilingly “You should hit this target. Observe carefully. As I give the word, you should release the arrow Wait my son, for a moment, drawing your bow.”Thus told, Arjuna bent his bow circularly, aimed at the target, and stood as directed by the teacher.

Drona asked Arjuna, “Do you see the bird, the tree and me also?”Arjuna replied to Drona. “I see the bird only. I don’t see the tree or you.’The pleased Drona again asked him. “If you see the bird, then tell me about it.” He answered. “I see the head of the bird only, and not its body.”

Drona said to him, “Release” and the latter released the arrow without thinking.With the sharp arrow, Arjuna cut the head of the bird on the tree and felled it down. As Arjuna became successful in that task, Drona embraced him.

Later, after some days, Drona went to the Ganga to take bath, along with his disciples .As Drona was in water, a strong alligator caught him at the calf.Though capable of releasing himself, he asked his disciples. “Kill the alligator, and release me quickly.’As he was saying thus, Arjuna hit the alligator that was in the water with five arrows. The others in the meantime went helter-skelter.

The crocodile, torn into pieces by those arrows died releasing the calf of Drona.Then Drona said to that great warrior. “Accept this superior and irresistible astra name Brahmasiras along with how to use it and recall it. You should never use it against men. If it is used against anyone of inferior energy, it will bum the worlds. There is none else equal to this in this world. Keep it carefully. And listen to my words.If in any battle, a non-human enemy hurts you, then you can use this weapon against him to kill him.

Arjuna promised him so, and received that astra with folded hands. The teacher again said these words.

“There will be no other archer like you in this world ever.”

Telangana TSBIE TS Inter 1st Year Accountancy Study Material 6th Lesson బ్యాంక్ నిల్వల సమన్వయ పట్టిక Textbook Questions and Answers.

TS Inter 1st Year Accountancy Study Material 6th Lesson బ్యాంక్ నిల్వల సమన్వయ పట్టిక

స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక అంటే ఏమిటి.?
జవాబు.

1. నగదు పుస్తకము, పాస్బుక్ నిల్వలను సమన్వయము చేయడానికి తయారుచేసే నివేదికను బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక అంటారు.
2. నగదు పుస్తకము, పాస్బుక్ వేర్వేరు నిల్వలను చూపుతున్నప్పుడు, తేడాలు చూపడానికి గల కారణాలు కనుక్కొని, వాటిని సమన్వయము చేయడానికి తయారుచేసే పట్టికను బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక అంటారు.
3. ఈ పట్టికను నిర్దిష్ట కాలానికి అనగా నెలకు లేదా ఆరు నెలలకుగాని తయారుచేస్తారు.
4. బ్యాంకులో తనకున్న ‘నిల్వ మొత్తము లేదా బ్యాంకుకు తాను ఋణపడిన బాకీ మొత్తము ఖచ్చితముగా తెలుసుకోవడానికి వ్యాపారస్తునకు ఈ బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక ఉపయోగపడుతుంది.

ప్రశ్న 2.
పాస్బుక్ స్వభావం.
జవాబు.

1. ఖాతాదారునికి బ్యాంక్ అకౌంటు (ఖాతా) తెరిచినప్పుడు, బ్యాంకు ఆ ఖాతాదారుని పేరుమీద తయారు చేసే బ్యాంకు నివేదికను పాస్బుక్ అంటారు.
2. ఈ పాస్బుక్ని బ్యాంక్వారు ఖాతాదారుని పేరుమీద తయారు చేయటం జరుగుతుంది. ఇది ఖాతాదారుని యొక్క బ్యాంకు ఖాతాకు ఒక నమూనా పత్రం లాంటిది.
3. ఈ పాస్బుక్లో ఒక ప్రత్యేక కాలానికి ఖాతాదారుడు బ్యాంకులో జమచేసిన, బ్యాంకు నుంచి తీసుకున్న నగదు వివరాలు నమోదు చేయటం జరుగుతుంది.

ప్రశ్న 3.
అనుకూల నిల్వ అంటే ఏమిటి ?
జవాబు.

1. నగదు పుస్తకము డెబిట్ నిల్వను చూపుతున్నప్పుడు, పాస్బుక్ క్రెడిట్ నిల్వను చూపితే దానిని అనుకూల నిల్వఅని అంటారు.
2. అనుకూల నిల్వ వ్యాపారస్తునకు బ్యాంకులో అతని ఖాతాలో నిల్వ ఉన్నదని సూచిస్తుంది.

ప్రశ్న 4.
ప్రతికూల నిల్వ అంటే ఏమిటి ?
జవాబు.

1. నగదు పుస్తకం క్రెడిట్ నిల్వ లేదా పాస్బుక్ డెబిట్ నిల్వ చూపించినట్లయితే దీనిని ప్రతికూల నిల్వ లేదా ఓవర్క్రాఫ్ట్ అంటారు.
2. సంస్థ తన ఖాతాలో ఉన్న నిల్వ కంటే ఎక్కువ మొత్తాన్ని బ్యాంకు నుంచి తీసుకున్నప్పుడు ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ ఏర్పడుతుంది. వాస్తవ నిల్వ కంటే ఎంత మొత్తము ఎక్కువగా తీసుకుంటారో దానిని మాత్రమే ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ అంటారు. దీనినే ప్రతికూల నిల్వ అనికూడా అంటారు.

ప్రశ్న 5.
ఓవర్ డ్రాఫ్టు వివరించండి.
జవాబు.

1. ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ అనేది బ్యాంకు అందజేసే పరపతి సౌకర్యము. వ్యాపార అవసరాలకు బ్యాంకు మంజూరు చేసిన పరిమితి మేరకు ఖాతాలో ఉన్న నిల్వ కంటే ఎక్కువ మొత్తాన్ని వాడుకోవచ్చు.
2. దీనిపై ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ (లేదా) ప్రతికూల నిల్వ అని కూడా అంటారు. దీనిని నగదు లేదా చెక్కులను బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేయడం ద్వారా తిరిగి చెల్లించవచ్చు. వ్యాపార సంస్థ బ్యాంకు అందచేసిన ఈ ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ పై వడ్డీని చెల్లించవలసి ఉంటుంది.

వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు:

ప్రశ్న 1.
బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక ఉనికి, ప్రాముఖ్యతను వివరించండి.
జవాబు.
వ్యాపార సంస్థ బ్యాంకులో కరెంట్ ఖాతాను తెరిచినపుడు ఒక పుస్తకము ఇవ్వడము జరుగుతుంది. దీనిని పాస్బుక్ అంటారు. ఇది బ్యాంకులో వర్తకునకు లేదా ఖాతాదారుకు చెందిన రికార్డు. వ్యాపారస్తుడు కూడా ఈ వ్యవహారములను నగదు పుస్తకములో బ్యాంకు వరుసలో నమోదు చేస్తాడు. అన్ని పద్దులను ఈ రెండు పుస్తకాలలో ఖచ్ఛితముగా వ్రాసినపుడు నగదు పుస్తకము నిల్వ, పాస్బుక్ నిల్వతో సమానముగా ఉంటుంది.

కాని ఆచరణలో ఏదైనా ఒక నిర్ణీత తేదీన ఈ నిల్వలు సమానముగా ఉండవు. పాస్బుక్ నిల్వ, నగదు పుస్తకము నిల్వలో సమన్వయము చేయడానికి తయారుచేసే పట్టికను బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక అంటారు. ఇంకొకవిధముగా చెప్పాలంటే, ఒక నిర్ణీత తేదీన నగదు పుస్తకము యొక్క బాంకు వరుస, బ్యాంకు పాస్బుక్ నిల్వల మధ్య తేడాలకు గల కారణాలు కనుగొని, వాటిని సమన్వయము చేయడానికి తయారుచేసే నివేదికను బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక అంటారు.

దిగువ ప్రయోజనాలను పొందుటకు బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టికను తయారు చేస్తారు :

1. రెండువైపులా జరిగే దోషాలను కనుగొనుటకు,
2. మోసాలను, నిధుల దుర్వినియోగాన్ని నివారించడానికి,
3. వ్యాపారస్తుడు బ్యాంకు ద్వారా జరిగిన వాస్తవ వ్యవహారాలను తెలుసుకొనవచ్చు,
4. చెల్లింపులు చేసినట్లుగా తగిన సాక్ష్యాధారాలను ఏర్పాటుచేయడం కోసము,
5. వసూలుకు పంపినా వసూలు కాని చెక్కులకు సంబంధించిన సమాచారము బ్యాంకు ద్వారా గుర్తించవచ్చును.

ప్రశ్న 2.
నగదు చిట్టా నిల్వకు, పాస్బుక్ నిల్వ తేడాకు గల కారణాలను వివరించండి.
జవాబు.
ఒక నిర్ణీత తేదీనాడు నగదు పుస్తకములోని బాంకు నిల్వ, పాస్బుక్ నిల్వ, రెండూ ఒకే మొత్తముతో సమానము కాకపోవడానికి అనేక అంశాలు కారణాలుగా ఉంటాయి. అవి :

1. వ్యవహారములు నగదు పుస్తకములో బ్యాంకు వరుసలో నమోదై, పాస్బుక్లో నమోదు కాకపోవడం :

• సంస్థకు వచ్చిన చెక్కులను నగదు పుస్తకములో నమోదు చేసి, బ్యాంకుకు పంపకపోవడం. ఈ సందర్భములో చెక్కులు నగదు పుస్తకములో డెబిట్ వైపు మాత్రమే నమోదు అవుతాయి.
• సంస్థ చెక్కులను జారీచేసినా, చెల్లింపుకై బ్యాంకులో దాఖలు కాకపోవడం. ఇవి నగదుచిట్టాలో క్రెడిట్ వైపు మాత్రమే నమోదవుతాయి.
• వ్యాపారస్తుడు చెక్కులను బ్యాంకుకు వసూలుకు పంపగా, సమన్వయ తేదీనాటికి వసూలు కాకపోవడం. ఇది నగదు పుస్తకములో మాత్రమే డెబిట్వైపు నమోదు అవుతాయి.

2. వ్యవహారాలు పాస్బుక్ లో నమోదై నగదు పుస్తకములో నమోదు కాకపోవడం :

• సంస్థ ఖాతాదారుడు నేరుగా సంస్థ బాంకు ఖాతాలో జమకట్టినపుడు. ఇది పాస్బుక్ లో క్రెడిట్ వైపు మాత్రమే నమోదు అవుతుంది.
• బ్యాంకు చార్జీలు : బ్యాంకు ఖాతాదారుకు సేవలను అందించినందుకుగాను కొంత మొత్తము చార్జి చేస్తారు. దీనిని బాంకు చార్జీలు అంటారు. దీనిని పాస్బుక్లో డెబిట్ చేసినా ఖాతాదారుకు ఈ విషయం తెలిసేంత వరకు నగదు పుస్తకములో నమోదు కాదు.
• సంస్థ బ్యాంకుకు ఇచ్చిన స్థాయి ఉత్తర్వుల ప్రకారము బాంకువారు భీమా ప్రీమియం, క్లబ్ బిల్లులు మొదలైన చెల్లింపులు పాస్ బుక్ లో డెబిట్ చేస్తారు. సంస్థకు ఈవిషయం తెలిసేంతవరకు నగదు పుస్తకములో నమోదు చేయరు.
• నేరుగా చేసిన డెబిట్ : ఋణదాతలు వ్యాపారస్తుని అనుమతితో నేరుగా అతని బ్యాంకు ఖాతానుంచి సొమ్మును పొందినపుడు, పాస్బుక్ లో డెబిట్ చేయబడుతుంది. కాని నగదు పుస్తక్తములో నమోదుకానందున రెండు పుస్తకాల నిల్వలలో తేడా వస్తుంది.
• ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ పై వడ్డీ లేదా అప్పుమీద వడ్డీ : అప్పులమీద లేదా ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ప చెల్లించిన వడ్డీ పాస్ బుక్ లో డెబిట్ వైపు కనపడుతుంది. ఇది నగదు పుస్తకములో నమోదు కానందున రెండు నిల్వలలో తేడా వస్తుంది.
• డిపాజిట్లు లేదా పెట్టుబడులపై వడ్డీ డిపాజిట్ల మీద లేదా పెట్టుబడులపై వసూలు చేసిన వడ్డీ పాస్ బుక్ లో క్రెడిట్ వైపు ఉంటుంది.
• చెక్కులు, బిల్లుల అనాదరణ : సంస్థ ఇచ్చిన చెక్కులు లేదా బిల్లులు సంస్థ ఖాతాలో తగినంత నిల్వ లేనందున అనాదరణ జరగవచ్చు. దీనిని సంస్థ ఖాతాకు డెబిట్ చేస్తారు కాని నగదు పుస్తకములో పద్దు ఉండదు.

3. తప్పుల వలన ఏర్పడే తేడాలు :

• సంస్థ కొన్ని తప్పులను చేయవచ్చు. ఉదా : వ్యవహారమును నమోదు చేయకపోవడం, తప్పుగా నమోదు లేదా తప్పుగా నిల్వ తేల్చడం మొదలగునవి.
• కొన్ని సమయాలలో బ్యాంకు వారు కూడా కొన్ని తప్పులు చేయవచ్చు. వ్యవహారాన్ని తప్పుగా నమోదు చేయడం లేదా వ్యవహారాన్ని వదిలి వేయడం మొదలైనవి. ఈ తప్పుల వలన నగదు పుస్తకము నిల్వ పాస్బుక్ నిల్వతో సమానము కాదు.

ప్రశ్న 3.
ఉదహరించిన అంకెలతో బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారుచేసే పద్ధతిని వివరించండి.
జవాబు.
నగదు పుస్తకములోని నిల్వకు, పాస్బుక్లో ని నిల్వకు తేడాలున్నప్పుడు వాటిని సమన్వయము చేయడానికి బ్యాంకు
నిల్వల సమన్వయ పట్టికను తయారు చేస్తారు. ఈ పట్టికను తయారుచేసే ముందు ఒక పుస్తకములోని నిల్వను కనుక్కోవడానికి రెండవ పుస్తకము నిల్వలో తగిన సర్దుబాట్లను చేయవలసి ఉంటుంది. దీనివలన రెండు నిల్వలకు సమానత్వము ఏర్పడుతుంది.

బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టికను నెల చివరితేదీన గాని లేదా సంస్థకు ఏ తేదీ అనుకూలముగా ఉంటే ఆ తేదీన గాని తయారుచేయవచ్చును. నగదు పుస్తకము మరియు పాస్టుక్ల రెండు నిల్వలు ఇచ్చినపుడు, ఈ పుస్తకములు ఒకే కాలానికి సంబంధించినవో, కాదో చూడవలెను.

ఈ రెండు పుస్తకాలు వివిధ కాలాలకు చెందినపుడు, రెండు పుస్తకాలలో నమోదైన అంశాలను లెక్కలోకి తీసుకొనవలెను. అలా కాకుండా రెండు పుస్తకములు ఒకే కాలమునకు సంబంధించినవి అయితే రెండు పుస్తకాలలో నమోదుకాని అంశాలను పరిగణించవలెను.

31:3.2014 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక

ప్రశ్న 4.
నగదు పుస్తకం ఎక్కువ విలువ చూపటానికి ప్రభావితం చేసే ఏవైనా ఐదు అంశాలను వివరించండి.
జవాబు.
1. చెక్కులను బ్యాంకు వసూలు చేయకపోవడం :
సంస్థకు వచ్చిన చెక్కులను వసూలు కొరకు బ్యాంకుకు పంపినప్పుడు . నగదు పుస్తకంలో వసూలు అయినట్లుగా డెబిట్ వైపు నమోదు చేయబడతాయి. కానీ ఆ చెక్కులు వసూలు అయిన తర్వాతే బ్యాంకు వారు పొస్బుక్లో క్రెడిట్ చేస్తారు. సమన్వయ తేదీనాటికి చెక్కులు వసూలు కానందు వల్ల, నగదు పుస్తకం ఎక్కువ విలువ చూపుతుంది.

2. బ్యాంకు చార్జీలు :
బ్యాంకువారు తమ ఖాతాదారులకు అందించిన సేవలకు కొంత మొత్తాన్ని చార్జీ చేస్తారు. వీటిని పాస్బుక్లో డెబిట్ వైపున నమోదు చేస్తారు. కానీ ఈ చార్జీలు నగదు పుస్తకంలో నమోదు కానందువల్ల నగదు పుస్తకం ఎక్కువ నిల్వను చూపుతుంది.

3. బ్యాంకు వారు సంస్థ తరుపున నేరుగా చేసిన చెల్లింపులు :
సంస్థ బ్యాంకుకి ఇచ్చిన ఉత్తర్వుల ప్రకారం బ్యాంకు కొన్ని స్థిరమైన చెల్లింపులు చేయటం జరుగుతుంది. ఉదాహరణకు అద్దె, బీమా, పాలసీ మొదలైనవి. ఈ చెల్లింపులు విషయం సంస్థకు తెలిసే వరకు నగదు పుస్తకంలో చూపబడవు. అందువల్ల నగదు పుస్తకం ఎక్కువ నిల్వ చూపుతుంది.

4. ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ లేదా అప్పుపై వడ్డీ :
ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ లేదా అప్పుపై బ్యాంకు వడ్డీని విధించడం జరుగుతుంది. ఈ వడ్డీని పాస్బుక్లో డెబిట్ వైపు చూపుతారు. ఈ విషయం నగదు పుస్తకంలో నమోదు కాకపోవడం వల్ల నగదు పుస్తకంలో ఎక్కువ విలువ చూపుతుంది.

5. చెక్కులు లేదా బిల్లు అనాదరణ :
సంస్థ, బ్యాంకు వసూలు కోసం పంపిన చెక్కులు లేదా బిల్లు అనాదరణ చెందినప్పుడు బ్యాంకు వారు తమ పాస్బుక్లో ఖాతాదారు ఖాతాకి డెబిట్ చేయటం జరుగుతుంది. కాని సంస్థ వసూలు కోసం పంపినప్పుడు నగదు పుస్తకంలో వసూలు అయినట్లుగా నమోదు చేయటం వల్ల నగదు ఖాతా ఎక్కువ నిల్వను చూపుతుంది.

Problems:

ప్రశ్న 1.
క్రింది వివరాల ఆధారంగా వాసుదేవ్ యొక్క బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేయండి.
i) నగదు పుస్తకం ప్రకారం నిల్వ ₹ 1,500.
ii) డిపాజిట్ చేసిన, వసూలు కాని చెక్కులు ₹ 100.
iii) జారీ చేసిన చెక్కులు చెల్లింపుకు దాఖలు కానివి ₹ 150.
iv) బ్యాంకు అనుమతించిన వడ్డీ ₹ 20.
సాధన.

ప్రశ్న 2.
ఎస్.వి.ట్రేడర్స్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేసి 31-12-2018 నాటి పాస్బుక్. నిల్వను కనుక్కోండి.
i) 31-12-2018 నాటి నగదు పుస్తకం నిల్వ ₹ 62,000.
ii) ₹ 18,000 విలువ గల చెక్కులు జారీ చేయగా అవి చెల్లింపుకు దాఖలు కాలేదు.
iii) బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేయబడిన ₹ 16,000 చెక్కు అనాదరణ చెందటం వలన తిప్పి పంపడమైనది.
iv) బ్యాంకు వసూలు చేసిన పెట్టుబడులపై వడ్డీ ₹ 2,200 నగదు పుస్తకంలో నమోదు కాలేదు.
v) పాస్బుక్లో మాత్రమే డెబిట్ చేయబడిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 150.
సాధన.
ఎస్.వి.ట్రేడర్స్ వారి 31-12-2018 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ:

ప్రశ్న 3.
క్రింది వివరాల ఆధారంగా 31.12.2018 నాటి సాకేత్ యొక్క బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేయండి.
i) నగదు పుస్తకం ప్రకారం నిల్వ ₹ 12,500.
ii) జారీ చేసిన చెక్కులు చెల్లింపుకు దాఖలు కానివి ₹ 900.
iii) బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసిన చెక్కులు వసూలు కానివి ₹ 1,200.
iv) బ్యాంకు వారు చెల్లించిన జీవిత బీమా ₹ 500.
v) బ్యాంకులో సంస్థ ఖాతాదారు నేరుగా డిపాజిట్ చేసిన సొమ్ము ₹ 800.
vi) బ్యాంకు వసూలు చేసిన పెట్టుబడులపై వడ్డీ ₹ 200.
vii) పాస్బుక్లో మాత్రమే నమోదు అయిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 100.
సాధన.
31-12-2018 నాటి సాకేత్ యొక్క బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ:

ప్రశ్న 4.
క్రింది వివరాల ఆధారంగా 31-12-2017 నాటికి ప్రీమియమ్ పాలిమర్స్ లిమిటెడ్ వారి బ్యాంకు పాస్బుక్లో ఎంత నిల్వ ఉందో చూపుము.
i) డిసెంబర్ 31, 2017 నాటి నగదు పుస్తకం ప్రకారం ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వ ₹ 1,26,800.
ii) డిసెంబర్ 31 తో అంతమయ్యే 6 నెలల కాలానికి పాస్బుక్లో మాత్రమే నమోదైన ఓవర్ఫ్ల్పై వడ్డీ ₹ 3,200.
iii) పాస్బుక్లో డెబిట్ చేయబడిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 600.
iv) జారీ చేసిన చెక్కులు డిసెంబర్ 31, 2017 కు ముందు చెల్లింపుకు దాఖలు కానివి ₹ 23,360.
v) బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసిన చెక్కులు వసూలు కానివి ₹ 43,400.
vi) బ్యాంకు వసూలు చేసి పాస్బుక్లో మాత్రమే క్రెడిట్ చేయబడిన పెట్టుబడులపై వడ్డీ ₹ 24,000.
సాధన.
31-12-2017 నాటి ప్రీమియమ్ పాలిమర్స్ లిమిటెడ్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ

ప్రశ్న 5.
నగదు పుస్తకం ప్రకారం హర్షిణి యొక్క బ్యాంకు 5,000 ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వను చూపుతున్నది. క్రింది అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుంటూ, బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేయండి.
i) జారీ చేసిన చెక్కులు 31-03-2016 వరకు చెల్లింపుకు బ్యాంకుకు దాఖలు కానివి ₹ 12,000.
ii) బ్యాంక్ లో డిపాజిట్ చేసిన 31-03-2016 వరకు ఇంకా వసూలుకాని చెక్కులు. ₹ 20,000.
iii) 31-3-2016 నాడు టర్మ్ లోన్పై వడ్డీ ₹ 10,000 బ్యాంకులో డెబిట్ చేయబడినది కాని నగదు పుస్తకంలో నమోదు కాలేదు.
iv) మార్చి 2016 లో బ్యాంక్ డెబిట్ చేయబడిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 250, కాని ఇది నగదు పుస్తకంలో 4 – 4 – 2016 న నమోదు చేయబడినది.
v) బ్యాంక్ వసూలు చేసిన ₹ 1,00,000 విలువ గల శరతికి సంబంధించిన చెక్కు, పొరపాటున హర్షిణి ఖాతాలో బ్యాంక్ వారు క్రెడిట్ చేయటమైనది.
సాధన.
హర్షిణి యొక్క బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ:

ప్రశ్న 6.
పాస్బుక్ ప్రకారం నిల్వ ₹ 12,600. పాస్బుక్ నిల్వతో నగదు పుస్తకం నిల్వను పోల్చినప్పుడు క్రింది వ్యత్యాసాలు గుర్తించారు.
a) జారీచేసిన చెక్కులు చెల్లింపుకు దాఖలు కానివి ₹ 2,100.
b) డిపాజిట్ చేసిన, వసూలు కాని చెక్కులు ₹ 1,800.
c) బాంకు చార్జీలు ₹ 175.
d) బాంకు చెల్లించిన బీమా ప్రీమియం ₹ 1,500.
e) సంస్థ ఋణగ్రస్థుడు నేరుగా బాంకులో జమచేసిన మొత్తం ₹ 1,200. నగదు పుస్తకం నిల్వను తెలుసుకోవడానికి బాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారుచేయండి.
సాధన.

ప్రశ్న 7.
30-09-2018 తేదీ నాటి మూర్తి & సన్స్ వారి పాస్బుక్ నిల్వ ₹ 21,700. పాస్బుక్ నిల్వ నగదు పుస్తకంతో
సాధన.
పోల్చి చూసినప్పుడు కింది విషయాలు గమనించారు.
a) జారీచేసిన చెక్కులు ఇంకా దాఖలు కానివి ₹ 2,500.
b) సంస్థ ఖాతాదారుడు నేరుగా బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేశారు ₹ 3,000.
c) పాస్బుక్లో మాత్రమే క్రెడిట్ అయిన వడ్డీ ₹ 575.
d) డిపాజిట్ చేసినా ఇంకా వసూలు కాని చెక్కులు ₹ 3,500.
e) బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 150.
నగదు పుస్తకం నిల్వను తెలుసుకోవడానికి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారుచేయండి.
సాధన.
సెప్టెంబరు 30, 2018 నాటి మూర్తి & సన్స్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 8.
31-03-2018 తేదీ నాటి గిరి ఇండియా లిమిటెడ్ వారి పాస్బుక్ నిల్వ 8,900. కింది విషయాలను పరిగణనలోకి తీసుకొని బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారుచేయండి.
సాధన.
a) జారీచేసిన చెక్కులు ఇంకా దాఖలు కానివి ₹ 2,100.
b) డిపాజిట్ చేసినా ఇంకా వసూలు కాని చెక్కులు ₹ 900.
c) బ్యాంకు పాస్బుక్ డెబిట్వైపు పొరపాటుగా నమోదైన వ్యవహారం ₹ 500.
d) పాస్బుక్లో మాత్రమే డెబిట్ అయిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 210.
e) స్థాయి ఉత్తర్వులను అనుసరించి బ్యాంకు వారు నేరుగా చెల్లించిన బీమా ప్రీమియం ₹ 600.
సాధన.
31-3-2018 నాటి గిరి ఇండియా లిమిటెడ్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 9.
బి.బి.ఆర్. లిమిటెడ్ వారి నగదు చిట్టా బ్యాంకు వరుస డెబిట్ నిల్వ 15,000. పాస్బుక్ నిల్వతో పోల్చగా వ్యత్యాసం కలదు. కింది వివరాలతో బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారుచేసి పాస్బుక్ నిల్వను కనుక్కోండి.
a) జారీచేసిన చెక్కులు ఇంకా దాఖలు కానివి ₹ 4,200.
b) బ్యాంకుకి పంపిన వసూలు కాని చెక్కులు ₹ 5,600.
c) నగదు పుసక్త వసూళ్ళ వరుస అధికంగా కూడటం జరిగింది ₹ 300.
d) సంస్థ కరెంటు ఖాతాపై జారీచేసిన చెక్కు పొరపాటుగా సేవింగ్స్ ఖాతా నుంచి చెల్లించాడు ₹ 2,100.
e) వసూలు కోసం బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసిన చెక్కులను నగదు పుస్తకంలో నమోదు చేయడం మరిచిపోయారు ₹ 900.
సాధన.
బి. బి. ఆర్. లిమిటెడ్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 10.
31-12-2018 తేదీ నాడు రెడ్డినాయుడు అనుకూల నగదు పుస్తకం నిల్వ ₹ 25,500. కింది కారణాల వల్ల నగదు, పాస్బుక్ నిల్వలు సమానంగా లేవు. వీటి ఆధారంగా పాస్బుక్ నిల్వను తెలుసుకోండి.
a) సరితా & కంపెనీ వారి నుంచి పొందిన చెక్కు ₹ 2,450 నగదు పుస్తకంలో రెండుసార్లు నమోదు చేశారు.
b) నగదు పుస్తకం వసూలు వరుస అధికంగా కూడటమైంది ₹ 1,940.
c) సప్లయౌరులకు జారీచేసిన మొత్తం చెక్కుల విలువ ₹ 6,000 . అందులో ₹ 1,500 చెక్కులు 2-1-2019 నాడు ₹ 2,500; 4-1-2019 నాడు పాస్బుక్ లో డెబిట్ అయ్యాయి. మిగిలిన చెక్కులు 31-12-2018 తేదీ లోపలే డెబిట్ చేశారు.
d) డిస్కౌంట్ చేసిన బిల్లు అనాదరణ పొందింది ₹ 750.
e) పాస్బుక్ లో క్రెడిట్ అయి, నగదు పుస్తకంలో ఎలాంటి మార్పులేని వ్యవహారాల విలువ ₹ 400.
f) వసూలు కాని చెక్కులు ₹ 1,000.
సాధన.
31 డిసెంబరు 2018 నాటి రెడ్డి వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 11.
31-12-2018న నగదు పుస్తకం ప్రతికూల నిల్వ ₹ 29,000. కింది విషయాల సహాయంతో బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టి తయారుచేయండి.
a) డిపాజిట్ చేసిన, వసూలుకాని చెక్కులు ₹ 4,530.
b) సప్లయ్గారుడైన కార్తీక్ రెడ్డికి జారీచేసిన చెక్కు, ఇంకా చెల్లింపు కోసం దాఖలు కాలేదు ₹ 5,040.
c) పాస్బుక్లో డెబిట్ చేసిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 600.
d) డిస్కౌంట్ చేసిన ₹ 2,000 విలువగల బిల్లు అనాదరణ చెందింది.
సాధన.
31-12-2018 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక

ప్రశ్న 12.
ఈ కింది విషయాల ఆధారంగా బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారుచేయండి.
a) నగదు పుస్తకం ప్రకారం ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వ ₹ 16,100.
b) నగదు పుస్తకం డెబిట్ వైపు తక్కువగా చూపడం జరిగింది ₹ 200.
c) బ్యాంకు వారు నేరుగా వసూలు చేసిన బిల్లులు ₹ 3,500.
d) నగదు పుస్తకంలో బ్యాంకు చార్జీలను రెండుసార్లు నమోదు చేశారు ₹ 240.
e) పాస్బుక్లో మాత్రమే నమోదైన చెక్కు వసూలు ₹ 1,100.
f) ₹ 6,000 విలువగల చెక్కులను డిపాజిట్ చేసినా, కాని వాస్తవంగా కేవలం 2,600 మాత్రమే వసూలు అయ్యాయి.
g) పాస్బుక్లో మాత్రమే నమోదైన పెట్టుబడుల మీద వడ్డీ ₹ 2,000.
సాధన.
బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 13.
ఈ కింద ఇచ్చిన వివరాలతో 31-03-2016 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారుచేయండి.
a) బ్యాంకు వారి నివేదిక (పాస్బుక్) ప్రకారం ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వ ₹ 22,470.
b) చాంబర్ ఆఫ్ కామర్స్కు, స్థాయి ఉత్తర్వులను అనుసరించి బ్యాంకు వారు చెల్లించిన వార్షిక సబ్స్క్రిప్షన్ ₹ 2,530, నగదు పుస్తకంలో నమోదు కాలేదు.
c) 23–03–2016 నాడు నగదు పుస్తకం క్రెడిట్ వైపు నిల్వ ₹ 1,900 తక్కువగా చూపడం జరిగింది.
d) బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసిన చెక్కు వివరాలు, నగదు పుస్తకంలో లేవు ₹ 2,500.
e) నగదు పుస్తకంలో రెండు బ్యాంకు చార్జీల మొత్తాల్లో మొదటిది ₹ 290 రెండుసార్లు నమోదైంది. రెండవ మొత్తం ₹ 120 అసలు నమోదు కాలేదు.
f) బ్యాంకువారు వసూలు చేసిన వాటాలపై డివిడెండ్ ₹ 3,200. ఈ విషయం సంస్థకు సమాచారం లేదు.
g) ₹ 1,850, ₹ 1,500 విలువగల రెండు చెక్కులు జారీచేయగా ₹ 1,850 విలువగల చెక్కు మాత్రమే సమన్వయ తేదీనాటికి చెల్లింపు అయింది.
సాధన.
31.3.2016 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 14.
31-03-2017 న కార్తీక్ బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేయండి.
a) పాస్బుక్ ప్రకారం ప్రతికూల నిల్వ ₹ 6,500.
b) బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసిన ₹ 5,000 చెక్కుల్లో ₹ 2,000 మాత్రమే వసూలు అయ్యాయి.
c) జారీచేసిన చెక్కులు బ్యాంకులో ఇంకా దాఖలు కానివి ₹ 1,500.
d) ఒక ఖాతాదారుడు నేరుగా బ్యాంకులో జమచేసిన మొత్తం ₹ 1,200.
e) బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 200; బీమా ప్రీమియం ₹ 300 పాస్బుక్లో మాత్రమే నమోదు అయ్యాయి.
f) పాస్బుక్లో మాత్రమే క్రెడిట్ అయిన డివిడెండ్ ₹ 300.
సాధన.
31.3.2017 నాటి కార్తీక్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 15.
పి.ఆర్.జి.రావు & సన్స్ వారి 31-03-2018 తేదీ నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేయండి.
a) నగదు పుస్తకం ప్రకారం ప్రతికూల నిల్వ ₹ 14,500.
b) జారీచేసిన చెక్కులు చెల్లింపుకు దాఖలు కానివి ₹ 4,500.
c) ఒక ఖాతాదారుడు నేరుగా బ్యాంకులో జమచేసిన మొత్తం ₹ 3,500.
d) బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసినా వసూలు కాని చెక్కులు ₹ 7,500.
e) పాస్బుక్లో మాత్రమే డెబిట్ చేసిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 200.
f) పాస్బుక్లో మాత్రమే డెబిట్ చేసిన ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ప వడ్డీ ₹ 500.
సాధన.
31-3-2018 నాటి పి.ఆర్.జి. రావు & సన్స్ బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

Textual Examples:

ప్రశ్న 1.
క్రింది వివరాల ఆధారంగా మెస్సర్స్ కాకతీయ ఫెర్టిలైజర్స్ వారి డిసెంబర్ 31, 2018 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేయండి.
i) నగదు పుస్తకం ప్రకారం బ్యాంకు నిల్వ ₹ 200.
ii) బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసిన చెక్కులు ఇంకా వసూలు కానివి ₹ 1,500.
iii) అర్జునికి జారీ చేసిన చెక్కు ఇంకను చెల్లింపుకు దాఖలు కానివి ₹ 2,500.
iv) పాస్బుక్లో డెబిట్ చేసిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 200.
v) బ్యాంకు వారు అనుమతించిన వడ్డీ ₹ 100.
vi) స్థాయి ఉత్తర్వుల ప్రకారం బ్యాంకు వారు చెల్లించిన బీమా ప్రీమియం ₹ 500.
సాధన.
డిసెంబర్ 31, 2018 నాటి మెస్సర్స్ కాకతీయ ఫెర్టిలైజర్స్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ:

ప్రశ్న 2.
మెసర్స్ మాధవి ట్రేడర్స్ వారి తేదీ 31-12-2018 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారు చేయండి.
a) తేది 31-12-18 నాటి నగదు చిట్టా ప్రకారం బ్యాంకు నిల్వ ₹ 58,000/-.
b) తేది 25-12-18 న జారీ చేసిన 325,000 చెక్కులు, తేది 5-1-2019న చెల్లింపుకు బ్యాంకుకు దాఖలు అయినవి.
c) తేది 21-12-18 న బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసిన ₹ 20,000 చెక్కు తేది 8-1-19న అనాదరణ పొందింది.
d) బ్యాంకు వసూలు చేసి క్రెడిట్ చేసిన పెట్టుబడులపై వడ్డీ ₹ 1,500. దీనికి నగదు చిట్టాలో పద్దు లేదు.
e) పాస్బుక్లో మాత్రమే డెబిట్ అయిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 120.
సాధన.
మెస్సర్స్ మాధవి ట్రేడర్స్ వారి తేది 31-12-2018 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ:

ప్రశ్న 3.
కింది సమాచారంతో తేది 30-6-2017 నాటి న్యూ ఇండియా స్టోర్స్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారు చేయండి.
a) పాస్బుక్ ప్రకారం బ్యాంకు నిల్వ ₹ 1,50,000.
b) జూన్ 25వ తేదీన రెండు చెక్కులు ₹ 4,530, ₹ 1,520 విలువ గలవి జారీ చేసిన, జూలై నెలలో ఆ చెక్కులు బ్యాంకుకు దాఖలు అయినాయి.
c) ₹ 1,150 విలువ గల చెక్కు వసూలు కోసం బ్యాంకుకు పంపగా, జూన్ 30వ తేదీ వరకు పాస్ బుక్ లో నమోదు కాలేదు.
d) వడ్డీ ₹ 100, బ్యాంకు కమీషన్ ₹ 460 నగదు చిట్టాలో నమోదు కాలేదు.
సాధన.
జూన్ 30, 2017 నాటి న్యూ ఇండియా స్టోర్స్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 4.
తేది 30 ఏప్రిల్ 2018 న మెస్సర్స్ పరమేశ్ బ్రదర్స్ వారి పాస్బక్ 45,000 క్రెడిట్ నిల్వ చూపుతోంది.
a) బ్యాంక్ లో డిపాజిట్ చేసిన చెక్కులు ₹ 10,500 అందులో ₹ 4,500 విలువ గల చెక్కులు మాత్రమే ఏప్రిల్ 30 తేదీనాటికి వసూలు అయ్యాయి.
b) జారీ చేసిన చెక్కులు ₹ 15,000, అందులో ₹ 5,100 విలువ గల చెక్కులు ఏప్రిల్ 30 తేదీ నాటికి బ్యాంకుకు చెల్లింపుకు దాఖలు కాలేదు.
c) పాస్బుక్లో మాత్రమే క్రెడిట్ చేసిన పెట్టుబడుల వడ్డీ ₹ 300, డెబిట్ చేసిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 75. బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారు చేసి, నగదు చిట్టా ప్రకారం బ్యాంకు నిల్వను చూపండి.
సాధన.
తేది 30-04-2018 నాటి మెస్సర్స్ పరమేశ్ బ్రదర్స్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 5.
క్రింద ఇచ్చిన వివరాల ఆధారంగా పవన్ పాస్బుక్ ప్రకారం డిసెంబర్ 31, 2018 నాటి నిల్వను కనుక్కోండి.
i) డిసెంబర్ 31, 2018న నగదు పుస్తకం ప్రకారం ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వ ₹ 6,340
ii) 31, డిసెంబర్ 2018 తో అంతమయ్యే 6 నెలల కాలానికి ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ప వడ్డీ ₹ 160 పాస్బుక్ లో నమోదు చేయటమైనది.
iii) పాస్బుక్లో డెబిట్ చేసిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 30.
iv) జారీ చేసిన చెక్కులు డిసెంబర్ 31, 2018 నాటికి బ్యాంకుకు దాఖలు కానివి ₹ 1,168.
v) బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేసిన చెక్కులు డిసెంబర్ 31, 2018 నాటికి వసూలు కానివి ₹ 2,170.
vi) బ్యాంకు వసూలు చేసిన పెట్టుబడులపై వడ్డీ పాస్బుక్లో మాత్రమే క్రెడిట్ చేయబడినది ₹ 1,200.
సాధన.
డిసెంబర్ 31, 2018 నాటి పవన్ యొక్క బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ:

ప్రశ్న 6.
క్రింద వివరాల నుంచి మెస్సర్స్ XYZ ప్రైవేట్ లిమిటెడ్ వారి జూన్ 30, 2018 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేయండి.
i) నగదు పుస్తకం ప్రకారం ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వ ₹ 1,10,450
ii) జూన్ 20, 2018 నాడు జారీ చేసిన చెక్కులు, ఇంకను చెల్లింపుకు దాఖలు కానివి ₹ 15,000
iii) డిపాజిట్ చేసిన చెక్కులు ఇంకను బ్యాంకులో క్రెడిట్ కానివి ₹ 22,750
iv) బ్యాంకు నేరుగా వసూలు చేసిన బిల్లులు ₹ 47,200
v) ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ పై వడ్డీ పాస్ బుక్ లో మాత్రమే డెబిట్ చేయటమైనది ₹12,115
vi) బ్యాంకు వారు తప్పుగా డెబిట్ చేయబడినది ₹ 2,400
సాధన.
జూన్ 30, 2018 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ:

ప్రశ్న 7.
తేది 30-06-2018న మెస్సర్స్ శ్రీనివాసా ఎంటర్ప్రైజెస్ వారి నగదు పుస్తకం ₹ 9,000 క్రెడిట్ నిల్వను చూపుతుంది. పాస్బుక్తో పోల్చగా నిల్వల్లో తేడా ఉన్నట్లు గుర్తించడమైంది. .
క్రింది సమాచారంతో బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారు చేయండి.
a) శ్రీ వంశీకృష్ణకు ₹ 500 ల చెక్కును జారీచేయగా, ఇంకా ఆ చెక్కు బ్యాంకుకి దాఖలు కాలేదు.
b) వాటాలపై డివిడెండు బ్యాంకు వసూలుచేసి క్రెడిట్ చేసింది. ₹ 1,000 నగదు చిట్టాలో నమోదు కాలేదు.
c) ₹ 350 విలువగల చెక్కు బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేయగా, జూన్ 30వ తేదీ వరకు బ్యాంకు క్రెడిట్ చేయలేదు.
d) బ్యాంకు చార్జీచేసిన ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ప వడ్డీ ₹ 150 నగదు పుస్తకంలో నమోదు కాలేదు.
e) బాంకు డెబిట్ చేసిన ఇన్సిడెంటల్ చార్జీలు ₹ 100 జూన్ 30వ తేదీ వరకు నగదు చిట్టాలో నమోదు కాలేదు.
సాధన.
జూన్ 30, 2013 నాటి మెసర్స్ శ్రీనివాసా ఎంటర్ ప్రైజెస్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 8.
క్రింది సమాచారం నుండి మెసర్స్ స్వామినాథన్ & సన్స్ వారి తేది 31-12-2013 నాటి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారుచేయండి.
a) నగదు పుస్తకం ప్రకారం ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వ ₹ 7,000.
b) నగదు చిట్టా క్రెడిట్ వైపు బ్యాంకు వరుసను ₹ 100 తక్కువగా రాయడమైంది.
c) వచ్చిన చెక్కులు ₹ 1,000 విలువ గలవి బ్యాంకుకి పంపడం జరగలేదు.
d) ₹ 300 విలువ గల చెక్కులు బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేశారు. కాని దీనికి సంబంధిత పద్దును నగదు చిట్టాలో రాయలేదు.
e) మెసర్స్ స్వామినాథన్ & సన్స్ స్థాయి ఉత్తర్వు ప్రకారం బ్యాంకు నేరుగా చెల్లించిన బీమా ప్రీమియం ₹ 500.
f) నగదు చిట్టాలో రెండుసార్లు నమోదు అయిన బాంకు చార్జీలు ₹ 100.
g) 3 400 విలువ గల చెక్కుని బ్యాంకు వాపసు చేసింది. దీనికి నగదు పుస్తకంలో పద్దు రాయలేదు. జారీచేసిన రెండు చెక్కులు ₹ 300 విలువ గలవి. సాంకేతిక కారణంవల్ల చెల్లించలేదు, వాపసు చేయని వీటికి నగదు చిట్టాలో పద్దులేదు.
h) బ్యాంకు నేరుగా వసూలు చేసిన బిల్లులు ₹ 2,000 నగదు చిట్టాలో నమోదు కాలేదు.
i) డిస్కౌంట్ చేసిన ₹ 4,000 బిల్లు అనాదరణ పొందింది.
j) ₹ 500 విలువ గల వసూలు చెక్కు రెండుసార్లు నగదు చిట్టాలో నమోదు అయింది.
k) బ్యాంకు డెబిట్ చేసిన బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 100 నగదు చిట్టాలో నమోదు కాలేదు.
సాధన.
31-12-2013 నాటి మెసర్స్ స్వామినాథన్ & సన్స్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 9.
తేది 30-11-2013 మెసర్స్ మురళీ సూపర్ మార్కెట్ వారి బ్యాంకు పాస్ బుక్ లో ₹ 17,000 ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వను నగదు చిట్టాతో పోల్చగా వ్యత్యాసం చూపుతోంది. కింది వివరాలతో బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక తయారుచేయండి.
a) ₹ 5,000 విలువ గల రెండు చెక్కులు బ్యాంకులో డిపాజిట్ చేయగా, అవి డిసెంబర్ 2వ తేదీన క్రెడిట్ అయ్యాయి.
b) ₹ 3,000, ₹ 1,500, ₹ 500 విలువగల మూడు చెక్కులను శ్రీ శంకరయ్య, శ్రీ వెంకటరమణ, శ్రీ సత్యనారాయణకు జారీచేయగా, తేది 30 నవంబరు వరకు చెల్లింపు జరగలేదు.
c) చెక్కులను వసూలు చేయడానికి బ్యాంకు తీసుకున్న బ్యాంకు చార్జీలు ₹ 500 నగదు చిట్టాలో నమోదు కాలేదు.
d) మెసర్స్ మాధవి ట్రేడర్స్ నుంచి వచ్చిన ₹ 2,000 విలువ గల చెక్కును నగదు చిట్టాలో రాసి బ్యాంకుకి పంపడం మరచిపోయారు.
e) ₹ 200 విలువ గల వడ్డీని బ్యాంకు క్రెడిట్ చేసినప్పటికీ, ఈ సమాచారం వ్యాపారస్తునికి పంపించలేదు.
f) ₹ 2,000 విలువ గల రెండు చెక్కులను బ్యాంకు డిపాజిట్ చేయగా అనాదరణ పొందాయి. బ్యాంకు వాటిని పాస్బుక్లో డెబిట్ చేసింది. నగదు చిట్టాలో నమోదు కాలేదు.
సాధన.
30 నవంబరు 2013 నాటి మెసర్స్ మురళీ సూపర్ మార్కెట్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టిక:

ప్రశ్న 10.
శ్రీవత్స తన బ్యాంకుకు సంబంధించిన వివరాలను దిగువ తెలియపరిచాడు. దాని ప్రకారం మార్చి 31, 2018 నాడు ఔ 6,500 ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వ చూపుతుంది మరియు ఈ నిల్వ నగదు పుస్తకం నిల్వతో సరితూగట్లేదు.
i) ₹ 15,000 విలువ గల చెక్కులు బ్యాంకులో జమ చేయటమైనది. కాని ₹ 4,500 విలువ గల చెక్కులు మాత్రమే పాస్బుక్లో క్రెడిట్ చేయటమైనది.
ii) మార్చి నెలలో జారీచేసిన చెక్కులు ₹ 11,000, అందులో ₹ 3,000 విలువ గల చెక్కులపై మార్చి 31, 2018 నాటికి చెల్లింపు జరుగలేదు.
iii) ఖాతా నెంబరు 2 కు సంబంధించి జారీచేసిన చెక్కు ₹ 500 పొరపాటుగా బ్యాంకు ఖాతా నెంబరు 1 కు డెబిట్ చేయటమైనది.
iv) పాస్బుక్లో డెబిట్ చేయబడిన వడ్డీ ₹ 150 మరియు బ్యాంకు చార్జీలు 7:30.
v) ఖాతాదారుని ఆదేశానుసారం బ్యాంకు చెల్లించిన భీమా ప్రీమియమ్ ₹ 100.
పై వివరాలతో బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ తయారు చేయండి.
సాధన.
డిసెంబర్ 31, 2018 నాటి శ్రీవత్స యొక్క బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీ:

ప్రశ్న 11.
డిసెంబర్ 31, 2017 నాటి క్రింది వివరాల ఆధారంగా తెలంగాణ స్టీల్స్ వారి బ్యాంకు నిల్వల సమన్వయ పట్టీని తయారు చేయండి.
i) డిసెంబర్ 31, 2017 నాటి నగదు పుస్తకం ప్రకారం బ్యాంకు ఓవర్ డ్రాఫ్ట్ నిల్వ ₹ 24,590
ii) డిసెంబర్ 26న బ్యాంకు డెబిట్ చేసిన వడ్డీ ₹ 2,787
iii) డిసెంబర్ 31 ముందు జారీ చేసిన చెక్కులు ఇంకను చెల్లింపుకు బ్యాంకుకు దాఖలు కానివి ₹ 6,600
iv) బ్యాంక్ లో నేరుగా జమచేయబడిన రవాణాపై సబ్సిడీ ₹ 4,250
v) బ్యాంక్ లో డిపాజిట్ చేయబడిన డిమాండ్ డ్రాఫ్ట్, డిసెంబర్ 31 వరకు బ్యాంకులో క్రెడిట్ కాలేదు ₹ 1,350
vi) డిసెంబర్ 31, 2017 నాటికి బ్యాంకు వసూలు చేసిన బిల్లులు కాని సంస్థకు ఈ విషయంపై ఎలాంటి సమాచారం లేదు ₹ 8,360
vii) బ్యాంకు వారు సంస్థ ఖాతాలో తప్పుగా డెబిట్ చేసిన మొత్తం ₹ 740.
సాధన.

Telangana TSBIE TS Inter 1st Year Sanskrit Study Material 1st Lesson दयालुः दानशीलः नागार्जुनः Textbook Questions and Answers.

TS Inter 1st Year Sanskrit Study Material 1st Lesson दयालुः दानशीलः नागार्जुनः

निबन्धप्रश्नौ (Essay Questions) (వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
दयालोः नागार्जुनस्य दालशीलताम् उपवर्णयत ।
अथवा
प्रश्न 2.
जीवहरः केन उपायेन राज्यमधितस्थौ ? सोदाहरणम् उल्लिखत ।
उत्तर:
प्रश्नोयं पि.वि.काणे पण्डितेन विरचितात् संस्कृतगद्यावलिः इति ग्रन्थात् ‘दयालुः दालशीलः नागार्जुनः’ इति पाठात् स्वीकृतम् ।

The essay दयालुः दानशीलः नागार्जुनः was taken from the संस्कृतगध्यवलि which was written by Sri. P. V. Kane.

Once upon a time, there was lived a king Chirayu. He had a minister Nagaijuna who was very kind, altruistic and full of knowledge. He made a medicine which made Chirayu the king and himself without senility and death. In the past Nagaijuna lost his dearest son at an early age. He was moved by this situation and decided to make elixir to make people death free.

By knowing this king Indra ordered the God of medicine – Aswinidevatas to convey his words. They made nearer to Nagaijuna and conveyed the order to him. After listening Nagaijuna withdraw the work of making elixir. After that Aswinidevatas explained Indra what was happened there.

Mean while the king Chirayu made his son Jeevahara prince. When the prince Jeevahara came to take the bless-ings from his mother Dhanapara, she said, go to the house of Nagaijuna and ask his head. This is the only way for you to become king. Jeevahara decided to make his mother’s words true.

The next day Jeevahara went to Nagaijuna’s home asked him to give his head. By listening his wish Nagaijuna made his neck available to cut. King Chirayu came to stop Nagaijuna from giving his head, but he couldn’t do stop it. After that situation Chirayu felt desolated and tried to kill himself.

While doing this an unknown voice spoke “Dear Chirayu, don’t feel bothered. Your friend Nagaijuna got salvation as Buddha got.” By listening these words he changed his mind, went to forest and got noble place. Jeevahara became king. The sons of Nagarjuna, who didn’t digest the death of his kingdom scattered and killed Jeevahara. Dhanapara also died who couldn’t digest the death of her son.

‘దయాలుః దానశీలః నాగార్జునః’ అను వ్యాసము సంస్కృత గద్యావళి నుండి గ్రహించబడినది. దీనిని శ్రీ పి.వి. కాణేగారు రచించిరి.

ఒకానొకప్పుడు ‘చిరాయు’ అను రాజుఆరు నివసించుచుండిరి. అతనికి నాగార్జునుడు అను ఒక మంత్రి ఉండిరి. ఆ మంత్రిగారు చాలా దయార్ద్ర హృదయం కలిగినవారు. నిస్వార్థజీవి, పరోపకారి మరియు గొప్ప విజ్ఞాన వంతుడు. తను తయారుచేసిన ఔషధము వలన తాను మరియు చిరాయు రాజుగారు ఇరువురూ వృద్ధాప్యము మరియు మరణము లేకుండా ఉండిరి. గతంలో నాగార్జునుడు తన ప్రియాతిప్రియమైన కుమారుణ్ణి చిన్న వయస్సులోనే పోగొట్టుకొనెను. ఈ సందర్భంలో ప్రజలు చావులేకుండా ఉండాలన్న సంకల్పంతో అమృత ఔషధమును తయారు చేయాలని నిర్ణయించుకొనినారు.

ఇది తెలిసికొనిన ఇంద్రుడు ఔషధ దేవతలు అయిన అశ్వినీ దేవతలకు తన మాటలను నాగార్జునుడికి వినిపించమని ఆజ్ఞాపించెను. వారు ఇంద్రుని మాటలను నాగార్జునుడికి తెలియజేసిరి. ఆ మాటలు విన్న నాగార్జునుడు అమృత ఔషధమును తయారు చేయుట విరమించుకొనెను. దాని తర్వాత అశ్వినీ దేవతలు జరిగినదంతయూ ఇంద్రునికి వివరించిరి.

ఇది ఇలా ఉండగా ‘చిరాయు రాజుగారు తన కుమారుడైన ‘జీవహర’ను . యువరాజుగా నియమించెను. తన తల్లిగారైన ధనపార ఆశీస్సులను పొందుటకు జీవహర తన తల్లివద్దకు వచ్చెను. ఆమె తన కుమారునికి ఈ విధముగా చెప్పెను. “నాయనా నీవు మీ తండ్రిగారు జీవించియున్నంతవరకూ రాజు కాలేవు. ఈ రాజ్యాన్ని పాలించలేవు.” కనుక నీవు నాగార్జునుడి ఇంటికి వెళ్ళి. తన తలను ఇవ్వమని అడగమని చెప్పెను. ఇదొక్కటే నీవు రాజగుటకు మార్గమని చెప్పెను. జీవహర తన తల్లి మాటలను నిజం చేయ నిర్ణయించుకొనెను.

ఆ మరుసటి రోజునే జీవహర నాగార్జునుడి ఇంటికి వెళ్ళి తన తలను తనకిమ్మని కోరెను. అతని కోరిక విన్న నాగార్జునుడు తన తలను నరుకుటకు వీలుగా తన మెడను ఉంచెను. అప్పుడే రాజుగారైన చిరాయు అక్కడికి వచ్చి నాగార్జునుడికి తల ఇవ్వవద్దని చెప్పెను. కానీ అతడినేమీ ఆపలేకపోయెను. తదుపరి చిరాయు ఏకాకిగా భావించి ఆత్మహత్య చేసుకొన ప్రయత్నించెను.

ఆ ప్రయత్నంలో ఉండగా “ప్రియమైన చిరాయు, బాధపడకు, బుద్ధుడు మోక్షమును పొందినట్లుగానే నీ స్నేహితుడు నాగార్జునుడు కూడా మోక్షము పొందెను” అన్న అశరీరవాణి మాటలు వినపడినవి. ఈ మాటలు విన్న చిరాయు రాజు తన మనస్సును మార్చుకుని అడవులకు వెళ్ళి పవిత్ర స్థానము పొందెను. జీవహర రాజయ్యెను. నాగార్జునుడి మరణమును జీర్ణించుకోలేని తన కుమారుడు జీవహర రాజ్యముపై దండెత్తి చెల్లాచెదురు చేసి జీవహరను చంపిరి. ధనపార కూడా తన కుమారుడు జీవహర మరణమును జీర్ణించుకోలేక చనిపోయెను.

“సరైన మంచి పద్ధతిలో నడవని వారికి సరైన మంచి వస్తువులు,
పనులు ఎట్లు సమకూరుతాయి?”

लघुसमाधनप्राशन: (Short Answer Questions) (స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
मन्त्री नागार्जुनः कीदृशः, सः मर्त्यानां मृत्युशान्तये किं कर्तुमिच्छति स्म ?
उत्तर:
मन्त्री नागार्जुनः दयालुः, दानशीलः, विज्ञानवान, सः मर्त्यानां मृत्युशान्तये तपोदानप्रभवतः द्रव्यौः अमृतं स्रष्टुम उपचक्रमे ।

प्रश्न 2.
नागार्जुनं प्रति इन्द्रः कौ प्रोषितवान् ? तस्य सन्देशः कः ?
उत्तर:
नागार्जुनं प्रति इन्द्रः अश्विनौ प्रोषितवान् । मर्त्यानां मृत्युशान्तये अमृतं स्रष्टुम उद्युक्तं यदि अस्ति, तस्मात् उपसंहार” इति तस्य सन्देशः ।

प्रश्न 3.
अभिषिक्तं सुतं दृष्ट्वा माता धनपरा किमब्रवीत् ?
उत्तर:
अभिषिक्तं सुतं दृष्ट्वा माता धनपरा “जीवने कदापि राजा न भविष्यसि, तव पिता अमृतं सेवितवान् । अतः त्वं तस्य मन्त्रिणं नागार्जुन प्रति भोजनसमये गत्वा तव शिरः मां यच्छतु इति प्रार्थय” इति अब्रवीत् ।

प्रश्न 4.
शिरच्छेदनसन्दर्भे नागार्जुनः चिरायुं किम् उक्तवान् ?
उत्तर:
शिरच्छेदन सन्दर्भे नागार्जुनः चिरायुं प्रति – “राजन ! न कोऽप्यर्थी मत्तो विमुखो याति । तदिदानीं त्वत्पुत्राया स्वशिरो मया दत्तम्’ इति उक्तवान् ।

एकवाक्यसमाधानप्रश्नाः (One Word Answer Questions) (ఏకవాక్య సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
चिरायु भूपतेः मन्त्री कः ?
उत्तर:
चिरायुः भूपतेः मन्त्री नागार्जुनः ।

प्रश्न 2.
कः राजानम् आत्मानं च विजरौ चिरंजीवितौ अकरोत् ?
उत्तर:
नागार्जुनः राजानम् आत्मानं च विजरौ चिरंजीवितौ अकरोत् ।

प्रश्न 3.
किं त्वं साम्प्रतं प्रजापतिं जेतुमुद्यतः इति क्योः उक्तिः ?
उत्तर:
“किं, त्वं साम्प्रतं प्रजापतिं जेतुमुद्यतः” इति अश्विनी देवतयोः उक्तिः ।

प्रश्न 4.
चिरायुः कं यौवराज्ये अभिषिक्तवान् ?
उत्तर:
चिरायुः जीवहरं स्वतनयं यौवराज्ये अभिषिक्तवान् ।

सन्दर्भवाक्यानि (Annotations) (సందర్భవాక్యాలు)

प्रश्न 1.
मर्त्यानां यृत्युशान्तये तपोदानप्रभावतः द्रव्यौः अमृतं स्रष्टुम् उपचक्रमे।
उत्तर:
परिचयः – वाक्यमिदं पि.वि. काणे पण्डितेन विरचितात् संस्कृत गद्यावलिः – इति ग्रन्थांत् ‘दलायुः दानशीलः नागार्जुनः’ इति पाठात् स्वीकृतम् ।

सन्दर्भ: – मृतं पुत्रं शोचन्तं नागार्जुनः स्वमनसि एवं निश्चितवान ।

अर्थः – मनुष्यणां मरणबाधां अपनेतुं तपसात् लभ्यं द्रव्येण अमृत सृजामि ।

प्रश्न 2.
राज्यलोभः बान्धवस्नेहम् अतिवर्तते ।
उत्तर:
परिचयः – वाक्यमिदं पि.वि. काणे पण्डितेन विरचितात् संस्कृत गद्यावलिः इति ग्रन्थात् ‘दलायुः दानशीलः नागार्जुनः’ इति पाठात् स्वीकृतम् ।

सन्दर्भः – कविः कथायाः ग्राह्यं नीति एवं बोधयति ।

अर्थः- राज्य सम्पदा आकृष्टः मनुष्यः बन्धुवर्गाणां प्रेम अपि न लक्ष्यते ।

प्रश्न 3.
एवंकृते देवमनुष्ययोः को विशेषः भवेत्, जगतः स्थितिः स्थगितो भवेत् ।
उत्तर:
परिचयः वाक्यमिदं पि.वि.काणे पण्डितेन विरचितात् संस्कृत गद्यावलिः इति ग्रन्थांत् ‘दलायुः दानशीलः नागार्जुनः’ इति पाठात् स्वीकृतम् ।

सन्दर्भः मन्त्री नागार्जुनेन कृतं ज्ञात्या इन्द्रः तं प्रति स्वसन्देशं एवं प्रषितवान् ।

अर्थः- यदि त्वया अमृतं साधितं तदा सुराणां मर्त्यानां मध्ये अन्तरं न भवति, अपि च लोकस्य प्रत्यहं कर्म न प्रचलति ।

प्रश्न 4.
आनार्यजुष्टेन पथा प्रवृत्तानां नराणां कुतः शिवं भवेत् ।
उत्तर:
परिचयः – वाक्यमिदं पि.वि. काणे पण्डितेन विरचितात् संस्कृत गद्यावलिः इति ग्रन्थांत् ‘दलायुः दानशीलः नागार्जुनः’ इति पाठात् स्वीकृतम् ।

सन्दर्भः – कविः कथायाः ग्राह्यं नीति एवं बोधयति ।

अर्थ:- दुष्टमार्गेण गच्छन्तां मानवानां शुभं कथं भवति ।

व्याकरणांशाः (Grammar) (వ్యాకరణము)

सन्धयः

1. सर्वोषधियुत्किज्ञः = सर्व + ओषधियुक्तिज्ञः – वृद्धिसन्धिः
2. एकस्यौषधस्य = एकस्य + औषधस्य – वृद्धिसन्धिः
3. इन्द्रस्याज्ञाम् = इन्द्रस्य + आज्ञाम् – सवर्णदीर्घसन्धिः
4. प्रत्यहम् = प्रति + अहम् – यणादेशसन्धिः
5. कियन्त्यन्यानि = कियन्ति + अन्यानि – यणादेशसन्धिः
6. प्राप्स्यतीति = प्राप्स्यति + इति – सवर्णदीर्घसन्धिः
7. नवाधिकाम् = नव + अधिकाम् – सवर्णदीर्घसन्धिः

कठिनशब्दार्थाः

दयालुः = कारुणिकः – दयते ताच्छील्येन इति
विजरौ = जरारहितौ वार्धक्यरहितौ
उपचक्रमे = कर्तुम् आरब्धवान्
चिकीर्षितम् = कर्तुम् इच्छा चिकीर्षा, कर्तुं व्यवसितम्
अबुद्ध्ययत = ज्ञातवान्
अनयः = अधर्मः
मर्त्याणाम् = मनुष्यानाम्, मरणधर्मशीलानाम्
प्राहिणोत् = प्रेषितवान्
विषण्णः = चिन्ताव्याकुलः विषादयुक्तः
अजरामरा = जराशून्या, मृत्युहीना
अभ्यषिञ्चत् = अभिषिक्तवान्
समतीत्य = यापयित्वा
प्रत्यहम् = प्रतिदिनम्
उद्घोषणाम् = उच्चैः कृतं शब्दम्, उच्चैः घृष्टम्, घुष्यत इति
च्छिन्नमूर्ध्नि = खण्डितशिरः
निश्चिकाय = निश्चयं कृतवान्, कृतनिश्चयः अभवत्
अन्येद्युः = अन्यस्मिन् दिने
कृपाणप्रहारेण = खड्गप्रहारेण
नृपात्मजः = नृपस्य पुत्रः
शिरश्चिच्छेद = शिरसः खण्डनमकरोत्
आशिश्राय = अचिरेणैव
आश्रितवान् = अल्पकाले, शीघ्र
निहतः = मरणं प्राप्तवान्

संस्कृतभाषाकौशलम्

पञ्चमीविभक्तिं प्रयुज्य वाक्यानि लिखत ।
పంచమీ విభక్తులను ఉపయోగించి వాక్యాలను వ్రాయుము.

प्रश्न 1.
विद्यालयः
एकवचनम् – छात्रः विद्यालयात गृहं आगच्छति ।
द्विवचनम् – छात्रौ विद्यालयाभ्यां गृहम् आगच्छतः ।
बहुवचनम् – छात्राः विद्यालयेभ्यः गृहम् आगच्छन्ति ।

प्रश्न 2.
आश्रमः
एकवचनम् – कविः …………. राजसभां गच्छति ।
द्विवचनम् – कवी ……………… राजसभां गच्छतः ।
बहुवचनम् – कवयः …………….. राजसभां गच्छन्तिः ।
उत्तर:
एकवचनम् – कविः आश्रमात राजसभां गच्छति ।
द्विवचनम् – कवी आश्रमाभ्यां राजसभां गच्छतः ।
बहुवचनम् – कवयः आश्रमेभ्यः राजसभां गच्छन्तिः ।

प्रश्न 3.
वनम्
उत्तर:
एकवचनम् – गुरुः वनात औषधिं स्वीकरोति ।
द्विवचनम् – गुरुः वनाभ्याम् ओषधिं स्वीकुरुतः ।
बहुवचनम् – गुरवः वनेभ्यः ओषधिं स्वीकुर्वन्ति ।

प्रश्न 4.
उपवनम्
एकवचनम् – वधूः …………. पुष्पं स्वीकरोति ।
द्विवचनम् – वध्वौ …………. पुष्पाणि स्वीकृरुतः ।
बहुवचनम् – वध्वः …………… पुष्पाणि स्वीकुर्वन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – वधूः उपवनात् पुष्पं स्वीकरोति ।
द्विवचनम् – वध्वौ उपवनाभ्यां पुष्पाणि स्वीकृरुतः ।
बहुवचनम् – वध्वः उपवनोभ्यः पुष्पाणि स्वीकुर्वन्ति ।

प्रश्न 5.
मुनिः
उत्तर:
एकवचनम् – इन्द्रः मुनेः फलं स्वीकरोति ।
द्विवचनम् – अश्विनिकुमारौ मुनिभ्याम फले स्वीकुरुतः ।
बहुवचनम् – देवताः मुनिभ्यः अस्त्रान् स्वीकुर्वन्ति ।

प्रश्न 6.
कवि:
एकवचनम् – महाराजः …………….. अस्त्रं स्वीकरोति ।
द्विवचनम् – महाराजौ …………….. अस्त्रे स्वीकुरुतः ।
बहुवचनम् – महाराजाः ……………… अस्त्राणि स्वीकुर्वन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – महाराजः कवेः अस्त्रं स्वीकरोति ।
द्विवचनम् – महाराजौ कविभ्यम् अस्त्रे स्वीकुरुतः ।
बहुवचनम् – महाराजाः कविभ्यः अस्त्राणि स्वीकुर्वन्ति ।

प्रश्न 7.
माला
उत्तर:
एकवचनम् – पुष्पं मालायाः पतति ।
द्विवचनम् – पुष्पे मालाभ्याम् पततः ।
बहुवचनम् – पुष्पाणि मालाभ्यः पतन्ति ।

प्रश्न 8.
लता
एकवचनम् – पत्रं …………….. पतति ।
द्विवचनम् – पत्रे ……………… पततः ।
बहुवचनम् – पत्राणि ……………… पतन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – पत्रं लतायाः पतति ।
द्विवचनम् – पत्रे लताभ्याम् पततः ।
बहुवचनम् – पत्राणि लताभ्यः पतन्ति ।

प्रश्न 9.
नदी
उत्तर:
एकवचनम् – वधूः नद्याः जलम् आनयति ।
द्विवचनम् – वध्वौ नदीभ्यम् जलम् आनयतः ।
बहुवचनम् – वध्वः नदीभ्यः जलम् आनयन्ति ।

प्रश्न 10.
वधू
उत्तर:
एकवचनम् – कर्मकरी वध्वाः वेतनं स्वीकरोति ।
द्विवचनम् – भिक्षुकौ वधूभ्यम् भिक्षां स्वीकरूतः ।
बहुवचनम् – भिक्षुकाः वधूभ्यः भिक्षां स्वीकुर्वन्ति ।

प्रश्नवाचकशब्दः कुतः (ఎక్కడ / ఎప్పుడు)

आचार्य कुतः कुत्र गच्छति ?

प्रश्न 1.
आचार्यः कुतः विद्यालयं गच्छति ? (गृहम्)
उत्तर:
आचार्यः गृहतः विद्यालयं गच्छति ।

प्रश्न 2.
आचार्यः कुतः ग्रन्थालयं गच्छति ? (विद्यालयः)
उत्तर:
आचार्यः विद्यालयतः ग्रन्थालयं गच्छति ।

प्रश्न 3.
आचार्यः कुतः सभां गच्छति ? (ग्रन्थालयः)
उत्तर:
आचार्यः ग्रन्थालयतः सभां गच्छति ।

प्रश्न 4.
आचार्यः कुतः उपवनं गच्छति ? (सभा)
उत्तर:
आचार्यः सभतः गच्छति ।

प्रश्न 5.
आचार्यः कुतः गृहं गच्छति ? (उपवनम्)
उत्तर:
आचार्यः उपवनतः गृहं गच्छति ।

पुरुतः (ముందు), पुष्ठतः (ప్రక్కన ), दक्षिणतः (కుడివైపు), वामतः (ఎడమవైపు)), उपरि (పైన ), अधः (క్రింద)

उचितैः पदैः उत्तराणि लिखत ।

प्रश्न 1.
देवालयः कुत्र अस्ति ?
उत्तर:
देवालयः गृहस्य पुरतः अस्ति ।

प्रश्न 2.
कार्यालयः कुत्र अस्ति ?
उत्तर:
कार्यालयः गृहस्य दक्षिणतः अस्ति ।

प्रश्न 3.
उपवनम् कुत्र अस्ति ?
उत्तर:
उपवनम् गृहस्य पृष्ठतः अस्ति ।

प्रश्न 4.
विद्यालयः कुत्र अस्ति ?
उत्तर:
विद्यालयः गृहस्य वामतः अस्ति ।

प्रश्न 5.
काकः कुत्र अस्ति ?
उत्तर:
काकः वृक्षस्य उपरि अस्ति । (वृक्षः उपरि)

प्रश्न 6.
श्रृगालः कुत्र अस्ति ? (वृक्ष अध:)
उत्तर:
श्रृगालः वृक्षस्य अधः अस्ति ।

दयालुः दानशीलः नागार्जुनः Summary in Sanskrit

कविपरिचयः

दयालुः दानशीलः नागार्जुनः इत्ययं पाठ्यांशः पि.वि. काणे पण्डितेन रचितात् संस्कृतगद्यावलिः इति ग्रन्थात् गृहीतः । कथासरित्सागरे वर्णितां कथामिमां पि.वि. काणे पण्डितः गद्यरूपेण अलिखत् । अयं महानुभावः 1880 तमे वर्षे मे मासस्य सप्तमदिनाङ्के स्वजनं लेभे । श्रीमती गङ्गा – श्री वामन बापूजि काणे पुण्यदम्पत्योः पुत्रोऽयं संस्कृत – आंग्ल – मराठी हिन्दी इत्यादिभाषासु निष्णातः आसीत् । अनेन अंगलभाषया रचित: History of Dharmashastra इत्याख्यः ग्रन्थः अत्यन्तं प्रामाणिकः इति विश्वे सर्वत्र विद्वद्भिः घोषितः । अयं नैकेषां संस्कृतग्रन्थांनां कृते आंग्लभाषया व्याख्यानं विरचितवान् । “विद्वान् सर्वत्र पूज्यते’ इति सुभाषितं सत्यमेव । भारतसर्वकारः विद्वांसम् एनं 1953 वर्षात् 1959 पर्यन्तं राज्यसभायाः सदस्यत्वेन न्ययोजयत् ।

सारांश

पूर्वस्मिन् काले चिरायुर्नाम राजा चिरायुनगरं पालयति स्म । तस्य दयालुः दानशीलः विज्ञानवान् नागार्जुनो नाम मन्त्री आसीत् । सः राजानं स्वं च सिद्धरसायनेन ओषधिना विजरौ चिरंजीविनौ च अकरोत् । कदाचित् नागार्जुनस्य पुत्रः बाल्ये एवं मृतिं गतः । तेन दुःखितः सः मर्त्यानां मृत्युशान्तये अमृतं स्रष्टुम् उद्युक्तः अभवत् । किन्तु सृष्टिविरूद्धं कर्म न कर्तव्यमिति इन्द्रस्य सन्देशं श्रुत्वा तस्मात् व्यरमत्! तदनन्तरं राजा चिरायुः स्वपुत्रं जीवहरनामकं यौवराज्ये अभ्याषिञ्चत्। जीवहरस्य माता तम् अवदत् । जीवने कदापि राजा न भविष्यसि तव पिता अमृतं सेवितवान् । अतः त्वं तस्य मान्त्रिणं नागार्जुनं प्रति भोजनसमये गत्वा ” तव शिरः मां यच्छतु” इति प्रार्थय । तदा निस्सन्देहेन सः स्वशिरः छित्वा तुभ्यं ददाति । तद् दृष्ट्वा तव पिता अपि मृतिम् एष्यति । तथैव जीवहर: नागार्जुनम्प्रति गत्वा पृच्छति । नागार्जुनः स्वशिरः तस्मै यच्छति । तद्दृष्ट्वा राजा चिरायुः दुःखितो भवति । आकाशवाण्याः वचनेन नागार्जुनः परमपदं प्राप्त इति श्रुत्वाः, स्वराज्यं पुत्राय जीवहराय दत्त्वा वानप्रस्थाय गच्छति । ततः नागार्जुनस्य सुताः जीवहरं पराजयन्ति । कुमार्गेण प्रवृत्तानां नराणां कृते न कदापि मङ्गलं भवति, अतः सर्वे जनाः सन्मार्गमेवाश्रित्य प्रवर्तेरन् ।

दयालुः दानशीलः नागार्जुनः Summary in English

Introduction

The story “Dayalu daanasheela Nagaijuna” was taken from the “Samskrutha Gadyaavali” which was written by Sri P. V Kane. P. V Kane wrote this story which was explained in Kathasaritsagara. This eminent personality was bom on 7th May 1880 to Sri Vaaman Baapuji Kane and Smt. Ganga. He was proficient in Sanskrit, English, Marathi and Hindi. ’History of Dharmashastra” which was written in English by Sri Kane was praised as the standard book by every poet. He translated many Sanskrit books into English. The saying is true that “Poet is crowned everywhere.” Sri. P. V. Kane was appointed as the Rajya Sabha member from 1953 to 1959 by Indian government.

Summary

Once upon a time, the king “Chirayu” was ruling the Kingdom chirayu. In his kingdom, he had a minister Nagarjuna who was the master of poetry, altruistic and very kind hearted person. The minister made his king and himself without senility and death by his medicine. Nagaijuna was very disappointed when he lost his dearest son at an early age. So, he decided to make people immortal by finding elixir. But, he stepped back by the words of king Indra that one could not do the things which oppose the entire world.

Later, the king Chirayu made his son Jeevahara prince. Jeevahara’s mother said – “You cannot be the king unless your father dies, because he had elixir. So, you preach the minister Nagaijuna to give his head to you. Then he will definitely give you his head. By that your father will also die”. Jeevahara did as his mom said with this situation, king Chirayu got really upset and left all his wealth and people and went to forest to spend his remaining time. Nagaijuna’s son defeated Jeevahara. No one can be succeeded if they follow the wrong way. So, every one should live by owning the good way.

दयालुः दानशीलः नागार्जुनः Summary in Telugu

కవి పరిచయం

‘‘दयालुः दानशीलः नागार्जुनः” అను కధ సంస్కృత గధ్యావళి నుండి గ్రహించబడినది. దీనిని శ్రీ పి.వి. కాణేగారు రచించిరి. ఈ కథ ‘కథా సరిత్సాగర’లో చెప్పబడియున్నది. ప్రముఖ కవియైన శ్రీ పి.వి. కాణేగారు 1880లో మే 7న వామన బాపూజీ కాణే మరియు శ్రీమతి గంగా దంపతులకు జన్మించిరి. వీరు సంస్కృతము, ఆంగ్లము, మరాఠీ మరియు హిందీ భాషలలో గొప్ప ప్రావీణ్యత కలవారు. ‘ధర్మశాస్త్రచరిత్ర’ History of Dharmashastra అనునది వీరిచే ఆంగ్లంలో రచించబడిన గొప్ప పుస్తకము. ఇది ప్రతి కవికి కూడా ప్రామాణికముగా ఉన్నది. ఆయన ఎన్నో సంస్కృత గ్రంథాలను ఆంగ్లభాషలోకి అనువదించిరి. “కవి అన్నిచోట్ల గౌరవించబడును” అని చెప్పబడిన విషయం నిజం.

శ్రీ పి. వి. కాణేగారు రాజ్యసభ సభ్యునిగా 1953 లో నియమింపబడినారు. ఆయన 1959 వరకు భారతదేశ ప్రభుత్వములో కోనసాగిరి.

సారాంశము

పూర్వకాలంలో ‘చిరాయు’ అను రాజుగారు ‘చిరాయు’ అను రాజ్యాన్ని పరిపాలిస్తూ వున్నారు. ఆ రాజుకు నాగార్జునుడు అను ఒక మంత్రి కలడు. అతడు ఒక గొప్ప కవి, నిస్వార్థపరుడు, పరోపకారి మరియు దయార్ద్ర హృదయం కలవాడు. అతడు తన రాజుగారిని తననూ ఇరువురినీ కూడా ఒక ఔషధంతో వృద్ధాప్యము మరియు మరణము అనేవి లేకుండా చేసెను. నాగార్జునుడు తన ప్రియమైన కుమారుడు చిన్న వయస్సులో మృతి చెందుట వలన చాలా నిరాశ, నిస్పృహ చెందెను.

అందువలన అతడు ప్రజలందరికీ చావు అనేది లేకుండా ఒక ఔషధం కనుగొనాలని అనుకున్నాడు. కాని ప్రపంచానికి (ప్రకృతికి) వ్యతిరేకంగా ఏ పనీ చేయరాదన్న ఇంద్రుని యొక్క మాటలతో వెనుకకు తగ్గాడు. చివరకు రాజుగారు ‘చిరాయు తన కుమారుడు ‘జీవహర’ ను యువరాజుగా ప్రకటించిరి. అప్పుడు జీవహర తల్లి “నీవు మీ నాన్నగారు చనిపోయేంతవరకు రాజు కాలేవు. కారణమేమిటంటే మీ నాన్నగారు అమృత ఔషధాన్ని సేవించియున్నారు.

అందువలన నీవు “నాగార్జున” మంత్రిగారిని తన తల నీకు ఇవ్వమని ప్రార్థించు, అప్పుడు ఆయన తప్పనిసరిగా నీకు తన తల ఇస్తాడు? అందువలన మీ నాన్నగారు కూడా చనిపోయెదరు” అని చెప్పెను. జీవహర తన తల్లి చెప్పినట్లు చేసెను. ఈ పరిస్థితిలో రాజుగారైన చిరాయు నిరాశ, నిస్పృహతో రాజ్యాన్ని, తన సంపదను, తన ప్రజలను వదలి తన శేష జీవితాన్ని గడుపుటకు అడవికి వెళ్ళిపోయెను. నాగార్జునుని కుమారుడు ‘జీవహర’ను ఓడించెను. చెడు మార్గాన పోయినట్లయితే ఎవ్వరూ గెలుపొందలేరు. కాబట్టి ప్రతి ఒక్కరూ మంచి దారిలోనే నడువవలెను.

अनुवादः (Translation) (అనువాదం)

पुरा चिरायुर्नाम्नि नगरे सर्वसम्पदां केतनं चिरायुर्नाम भूपतिरासीत् । बोधिसत्वांशसम्भवः दयालुः दानशीलः विज्ञानवान् नागार्जुनो नाम तस्य मन्त्री बभूव । सः सर्वोषधियुक्तिज्ञः सिद्धरसायनः तं राजानम् आत्मानं च विजरौ चिरंजीवितौ अकरोत् ।

Once upon a time, there lived a king named “Chirayu”. He had a minister Nagaijuna who resembled Buddha and was very kind, altruistic and full of knowledge. He made a medicine with all herbs which made Chirayu and himself without senility and death.

ఒకానొకప్పుడు ‘చిరాయు’ అను పేరు కలిగిన రాజుగారు ‘ చిరాయు’ అను రాజ్యము నందు నివసించుచుండిరి. రాజుగారికి ‘నాగార్జునుడు’ అను ఒక మంత్రిగారు ఉండిరి. ఆయన బుద్ధుడిని తలపించే దయగలవాడు. నిస్వార్థము, పరోపకారం గలవాడు మరియు గొప్ప జ్ఞానవంతుడు. ఆయన మరియు రాజుగారు ఇరువురూ వృద్ధాప్యము మరియు మృత్యువు లేని ఒక ఔషధమును సృష్టించెను.

कदाचित् तस्य नागार्जुनस्य सर्वेषु पुत्रेषु प्रेष्ठः सुतः बाल्ये एवं पञ्चत्वम् आययौ। शोकसन्तप्तः सः मर्त्यानां मृत्युशान्तये तपोदानप्रभावतः द्रव्यैः अमृतं स्रष्टुम् उपचक्रमे ।

In the past Nagaijuna lost his dearest son at an early age. He was moved by this situation and decided to make elixir by the things he got when doing tapasya to make people death free.

గతంలో నాగార్జునుడు తన ప్రియాతిప్రియమైన కుమారుణ్ణి చిన్న వయస్సులోనే పోగొట్టుకొనెను. ఈ స్థితిలో అతను తపస్సు ద్వారా ప్రజలందరికీ మృత్యువు లేకుండా చేయుటకు ఔషధాన్ని కనిపెట్టాలని నిర్ణయించుకొనినారు.

शिष्टस्य एकस्यौषधस्य मेलनाय यावदुचितं कालयोगं प्रत्यैक्षत तावदिन्द्रेण सर्व तच्चिकीर्षितम् अबुध्यत । इन्द्रः सुरैः मन्त्रणं कृत्वा अश्विनौ एवमादिशत् । भुवि नागार्जुनम्प्रति गत्वा मद्वचनात् इदं ब्रूतम् । “मन्त्रिणा अपि सता भवता कोऽयम् अनयः कर्तुमारब्धः । किं त्वं साम्प्रतं प्रजापतिं जेतुमुद्यतः । मर्त्याणां कृते अमृतं साधयित्वा तान् अमरान् कर्तुमिच्छसि । एकंकृते देवमनुष्ययोः को विशेषः भवेत्, जगतः स्थितिः स्थगितो भवेत् । तस्मात् एतदमृतसाधनम् उपसंहार । यस्मात् शोकात् एष यद्नस्त्वया क्रियते स तव सुतः स्वर्गे स्थितः ।

King Indra had got to know about this when Nagaijuna was about to finish making elixir. Then king Indra ordered the God of medicine – Aswinidevatas to convey his words to Nagaijuan that, “how can you start doing the wrong thing when you are following the right way as a minister ? Are you trying to win Brahma ? If you are ahead to make elixir, what will be the difference between humans and Gods ? The world will stop by your action. So, please withdraw what you are doing. The thing behind your work is your son and your son is safe in heaven.”

నాగార్జునుడు అమృత ఔషధమును కనుగొన్నట్లు తెలిసికొనిన ఇంద్రుడు ఔషధ దేవతలైన అశ్వినీ దేవతలకు తన ఈ మాటలను నాగార్జునకు వినిపించవలసినదిగా ఆజ్ఞాపించెను. అవి ఏమనగా “మీరు మంచి మంత్రిగా ఎలా తప్పుడు నిర్ణయాలను పాటిస్తారు? మీరు బ్రహ్మను గెలవాలని అనుకుంటున్నారా? మీరు అమృత ఔషధాన్ని తయారుచేసినట్లయితే మానవులకు, దేవతలకు తేడా ఏముంటుంది ? ప్రపంచం అంతా మీ పనివల్ల ఆగిపోతుంది. కాబట్టి దయచేసి మీరు చేసే పనిని విరమించండి. మీ పనికి వెనుక మీ కుమారుడు కారణమై ఉన్నాడు. అతడు స్వర్గంలో సురక్షితంగా ఉన్నాడు”.

एवं सन्दिश्य शक्रः अश्विनौ प्राहिणोत् । तौ भुवं समागत्य नागार्जुनात् पूजां लब्ध्वा तस्मै शक्रसन्देशम् ऊचतुः ।

God of medicine – Aswini devatas conveyed what was said by Indra.

ఔషధ దేవతలైన అశ్వినీ దేవతలు ఇంద్రుడు చెప్పిన మాటలను నాగార్జునునికి తెలియజేశారు.

ततो नागार्जुनो विषण्णस्सन् अचिन्तयत् । इन्द्रवाक्यं न करोमि चेत् शप्तो भविष्यामि ममायं यत्नः सृष्टिविरुद्धोऽपि भवतीति विचार्य, मम पुत्रोऽपि स्वसुकृतैः पवित्रां गतिं प्राप्त इति विदित्या नागार्जुनः अश्विनौ प्रत्येवम् अब्रवीत् । “इन्द्रस्याज्ञाम् अनुष्ठाय अमृतक्रियाम् उपसंहरामि । युवां यदि नागमिष्यतं ताहिं पञ्चानामृते सिद्धे पृथिवी मया अजरामरा कृता अभविष्यदिति । एवमुक्त्वा अश्विनोः समक्षमेव नागार्जुनो धरण्यां सिद्धप्रायममृतं निचखान । ततो अश्विनौ तम आपृच्छ्य शक्रं गत्वा तस्मै कृतं कार्यमाचख्यतुः ।

Nagaijuna also felt sorry for what he did and thought “If I cross the words of Indra, I will definitely be in trouble by curse of Indra. And my son is also in the heaven for the good things he did.” So, he said to Aswinidevatas, I withdraw what I am doing by following the order of Indra. If you hadn’t come, this earth would be full of people who are without senility and death.” After saying this, Nagarjuna buried the elixir which is about to exist. Aswinidevatas explained Indra what was happened there.

నాగార్జునుడు కూడా తాను చేసిన పనికి క్షమాపణ తెలియజేసుకొనెను. తను ఈ విధంగా ఆలోచించెను. “నేను ఒకవేళ ఇంద్రుని మాటలు ఉల్లంఘించి నట్లయితే నేను తప్పనిసరిగా ఇంద్రుని శాపాలచేత కష్టాలు పాలై ఉండేవాడిని. నా కుమారుడు కూడా తన మంచి పనులచే స్వర్గంలో ఉన్నాడు”. అందువలన నాగార్జునుడు అశ్వినీ దేవతలతో “నేను ఇంద్రుడు చెప్పినట్లు నా పనిని విరమించుకున్నాను. మీరు ఈ భూమిపైకి రాకపోయినట్లయితే ఈ భూమి మీది ప్రజలందరూ వృద్ధాప్యము మరియు మృత్యువు లేకుండా ఉండి ఉండేవారు” అని చెప్పెను. ఈ విధంగా చెప్పిన పిమ్మట నాగార్జునుడు తను తయారు చేసిన అమృత దివ్య ఔషధమును ఒక గుంట త్రవ్వి పాతిపెట్టెను. జరిగినదంతయూ అశ్వినీదేవతలు ఇంద్రునకు తెలియజేసిరి.

राजा चिरायुः पुत्रं जीवहरं नाम यौवराज्ये अभ्यषिञ्चत् । अभिषिक्तं तं प्रणामार्थम् उपागतं सुतं हृष्टं दृष्ट्वा तन्माता धनपरा नाम अब्रवीत्। ” आयुष्मन्, यौवराज्यं प्राप्य किं मृषा हृष्यसि । तव पितुः पुत्रा बहवो युवराजपदं प्राप्य मृता न च केनापि राज्यं प्राप्तम् । नागार्जुनेन राज्ञे रसायनं दत्तं येन अधुना अष्टौ शतं च वर्षाणि समतीत्यापि स जीवति । कियन्त्यन्यानि वर्षाणि प्राप्स्यतीति को जानाति । यदि राज्ये तेऽर्थस्तर्हि कुरुष्वेममुपायम् । मन्त्री नागार्जुनो विहिताह्निक आहारसमये प्रत्यहमिमाम् उद्घोषणां करोति कोऽर्थी किं प्रार्थयत इति । स्वशिरो मे प्रयच्छेति तं गत्वा तत्काले ब्रूहि । सत्यवाचि च्छिन्नमूर्ध्नि तस्मिन्मृते नृपस्तच्छोकात् पञ्चतां यायाद्वनं गत्वा समाश्रयेत्। ततस्त्वं राज्यं प्राप्स्यसि नान्य उपयोऽत्र अस्तीति’ । मातुर्वचः श्रुत्वा तथा इत्युक्त्वा तस्या वचनं कर्तुं स निश्चिकाय । कष्टं बत राज्यलोभो बान्धवरनेहमतिवर्तते ।

The king Chirayu made his son Jeevahara prince. When the prince Jeevahara came to take the blessings from mother Dhanapara, she said with happiness, “Long live my son” I lose many sons after being prince. But they are unable to get the kingdom. It has been 800 years since your father is alive by having the medicine which is given by Nagaijuna. And we don’t know how long he will continue to live. If you want to rule the kingdom, follow my plan. Everyday afternoon, at the time of lunch, Nagaijuna fulfils everybody’s wish. At that time, you ask Nagaijuna to give his head to you. By his commitment to truthfulness, he fulfills your wish. With this, your father feels desolate and goes to forest to spend rest of his time. Then you will get the kingdom.” After listening to his mother’s words, Jeevahara decided to make his mother’s words true.
“How desperate the thought of being king. It destroys the relations.”

రాజుగారైన చిరాయు తన కుమారుడు జీవహరను యువరాజుని చేసెను. జీవహర తన తల్లి ‘ధనపార’ ఆశీస్సులను పొందుటకు వచ్చినప్పుడు తన తల్లి సంతోషంతో “చిరకాలం జీవించు నాయనా! నేను చాలామంది కుమారులను యువరాజు పదవి పొందిన తరువాత పోగొట్టుకున్నాను కానీ వారెవ్వరూ రాజ్యాన్ని పొందలేకపోయారు. నాగార్జునుడి చేత ఇవ్వబడిన అమృత ఔషధంతో “ఇప్పటికీ మీ నాన్నగారు 800 (ఎనిమిది వందల) సంవత్సరాలు జీవించి యున్నారు. ఇంకా ఎంత కాలం జీవించి ఉంటారో మనకు తెలియదు. నీవు ఈ రాజ్యాన్ని పాలించాలనుకుంటే నా ప్రణాళిక పాటించు. ప్రతిరోజు మధ్యాహ్నం భోజన సమయంలో నాగార్జునుడు అందరి కోర్కెలను తీరుస్తాడు. ఆ సమయంలో నీవు నాగార్జునుడి తలను నీకు ఇవ్వమని అడుగు. తన నిజాయితీ కారణంగా తనతల నీకు ఇస్తాడు. దీనితో దిక్కుతోచని స్థితిలో మీ నాన్నగారు తన శేషజీవితాన్ని గడపడానికి అడవులకు వెళ్ళిపోతారు. అప్పుడు నీవు రాజ్యాన్ని పొందుతావు.” అని చెప్పెను. ‘తన తల్లి మాటలు విన్న జీవహర వాటిని నిజం చేయాలని నిర్ణయించుకొనెను. “రాజు కావాలనే అసాధ్యమైన ఆలోచన బంధాలను చెడగొడుతుంది.”

अन्येद्युः जीवहरो भोजनवेलायां नागार्जुनस्य गृहं गत्वा कः कि याचत इति वदन्तं मन्त्रिणं मूर्धानमयाचत । वत्स, आश्चर्यमेतत् मम शिरसा किं करोषि एष मासास्थिकेशसङ्घः क्व उपयुज्यते, तथापि यघनेन तवार्थस्तार्हि च्छित्वा शिरो गृहण” इत्युकत्वां नागार्जुनः तस्मैशिरोधरामुपानयत् ।

The very next day, Jeevahara went to Nagaijuna’s home at lunch. There Jeevahara asked Nagaijuna to give his head. Nagaijuna said ‘Your wishing quite different. What do you do with my head ? It is made of bones, flesh and hair. Still you feel my head is useful take it by cutting and made his neck available to cut.

ఆ మరుసటి రోజే జీవహర నాగార్జునుని ఇంటికి మధ్యాహ్న భోజన సమయాన వెళ్ళెను. అక్కడ జీవహర నాగార్జునుడిని తన తల ఇవ్వమని అడిగెను. అప్పుడు నాగార్జునుడు “నీ కోరిక చాలా విచిత్రముగానున్నది. నా తలతో నీవేమి చేస్తావు? ఇది ఎముకలతో, మాంసంతో, జుట్టుతో ఉన్నది. ఇంకా నీకు నా తల ఉపయోగకరమని అనిపిస్తే తల నరికి తీసుకో” అని తన తలను నరకడానికి వీలుగా మెడను పైకెత్తెను.

रसायनदृढायां शिरोधरायां चिरं प्रहरतो राजसूनोः बहवः खड्गाः खण्डशः कृताः । एतद् बुद्धवा चिरायुः नृपतिः आगत्य शिरोदानात् नागार्जुनं यदा न्यवारयत् तदा स महात्मा अब्रवीत् । “नृपते जातिस्मरो अहम्, नवाधिकां नवतिं जन्मानि स्वशिरो मया दत्तम् । शिरोदानाय इदं मे शततमं जन्म तस्मान्मा स्म वोचः किञ्चित् । न कोऽप्यर्थी मत्तो विमुखो याति । तदिदानी त्वत्पुत्राय स्वशिरो ददामि । त्वन्मुखालोकनायैव विलम्ब एष कृतो मयेति’ ।

His neck which was made with different medicine made every sword into pieces. After knowing the situation, king Chirayu came to stop Nagarjuna from giving his head. Nagarjuna gently replied, “My lord, I know what about mine, I have given my head in my past 99 births. This is the 100^th birth. So, I don’t care of giving my head. I can’t send people with empty hands if they come to me. And now, I’m giving my head to your son only. I have waited just to see you.”

వివిధ ఔషధాల చేత తయారు చేయబడిన తన తలను తాకిన ప్రతి కత్తి ముక్కలు ముక్కలుగా విరిగిపోయినది. ఈ స్థితి తెలుసుకున్న రాజుగారైన చిరాయు అక్కడకు వచ్చి నాగార్జునుడు అతని తలను తన కుమారునికి ఇవ్వడాన్ని ఆపెను. అప్పుడు నాగార్జునుడు శాంతంగా “ప్రభూ! నా గురించి నాకు బాగా తెలుసు. నేను నా తలను గతంలో 99 (తొంబది తొమ్మిది) జన్మల్లో ఇచ్చితిని. ఇది 100వ (వందవ జన్మ. అందువలన నా తల ఇవ్వడంలో నాకు జాగ్రత్తపడవలసిన విషయం ఏమీ లేదు. నేను నావద్దకు వచ్చిన వారిని ఒట్టి చేతులతో పంపను. ఇప్పుడు కూడా నీ కుమారునకు నా తలను ఇస్తున్నాను. నేను మిమ్మల్ని చూడడానికి ఆగితిని” అని చెప్పెను.

एवमुक्त्वा नृपतिमाश्लिष्य कोषतश्चूर्णमादाय तेन राजपुत्रस्य कुपाणं व्यलिपत् । कृपाणप्रहारेण नृपात्मजो नागार्जुनस्य शिरश्चिच्छेद ।

After consoling king Chirayu, Nagaijuna brought a powder and applied that to prince’s sword. Jeevahara made Nagaijuna into two pieces by cutting his head.

చిరాయు రాజును కలిసిన తర్వాత నాగార్జునుడు పొడి తీసుకుని యువరాజు జీవహర కత్తికి వ్రాసెను. అప్పుడు జీవహర నాగార్జునుని తలను నరికివేసెను. తల శరీరాన్ని రెండు భాగాలు చేస్తూ వేరుపడినది.

प्राणत्यागोन्मुखे नृपे गगनादशरीरिणी वागुदचरत् । “राजन्, अकार्य मा कृथा एष ते सखा नागार्जुनोऽशोच्यः संवृत्तो यतोऽयमपुनर्जन्मा बुद्धसमां गतिं प्राप्त इति ।”

King Chirayu felt desolated and tried to kill himself. At this time, an unknown voice spoke, “Dear Chirayu ! don’t feel bothered. Your friend Nagarjuna got salvation as Buddha got.

రాజుగారైన చిరాయు ఏకాకిగా భావించి ఆత్మహత్యకు ప్రయత్నించెను. ఆ సమయంలో తెలియని (అశరీరవాణి) గొంతుకనుండి “ప్రియమైన చిరాయు, బాధపడకు, నీ స్నేహితుడు నాగార్జునుడు బుద్ధుని వలె మోక్షాన్ని పొందెను.” అన్న మాటలు వినిపించెను.

एतच्छ्रुत्वा स चिरायुर्नृपो मरणव्यवसायाद्धिरम्य शुचा राज्य त्यक्त्वा वनमाशिश्राय । तपसा परमां गतिं च प्राप । तत्पुत्रो जीवहरो राज्यमधितस्थौ । तथापि पितुर्वधं स्मरद्भिः नागार्जुनसुतैः अचिरेणैव राज्यभेदं विधाय स निहतः । तच्छोकात् तस्य मातुर्धनपराया हृदयमस्फुटत् ।

अनार्यजुष्टेन पथा प्रवृत्तानां नराणां कुतः शिवं भवेत् ।

After listening this, king Chirayu left his wealth, family and went to forest and got noble place. Jeevahara became king. The sons of Nagaijuna, who couldn’t digest the death of his father, made the kingdom scattered and killed Jeevahara. Jeevahara’s mother | Dhanapara also died who couldn’t digest the death of her son.

“How the noble things come to the people who don’t follow the noble way.”

ఈ మాటలు విన్న చిరాయు మహారాజుగారు ఆయన సంపదను, కుటుంబాన్ని వదిలి అడవికి వెళ్ళెను. జీవహర రాజయ్యెను. తన తండ్రి మరణమును జీర్ణించుకోలేని నాగార్జునుడి కుమారుడు రాజ్యాన్ని ముట్టడించి చెల్లాచెదురు చేసి జీవహరను సంహరించెను జీవహర తల్లియైన ధనపార కూడా తన కుమారుని మరణాన్ని జీర్ణించుకోలేక చనిపోయెను.

“సరైన మంచి పద్ధతిలో నడవని వారికి
సరైన మంచి వస్తువులు, పనులు ఎట్లు సమకూరుతాయి?”

Telangana TSBIE TS Inter 1st Year Sanskrit Study Material 6th Poem मातृगीतम् Textbook Questions and Answers.

TS Inter 1st Year Sanskrit Study Material 6th Poem मातृगीतम्

लघुसमाधनप्राशन: (Short Answer Questions) (స్వల్ప సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
मनसः रसायनानि कानि ?
उत्तर:
अम्बायाः मधुराणि दृशः हि मनसः रसायनानि ।

प्रश्न 2.
मन्दः अपि किम् अध्यैषि ?
उत्तर:
मन्दः अपि गीर्वाणवाण्याः त्रिचतुः पदानि अध्यैषि ।

प्रश्न 3.
कस्य जिह्वा धन्या ?
उत्तर:
यस्य जननी भक्त्या संबोधने संसक्ता सा जिह्वा धन्या ।

प्रश्न 4.
स्तुतिपाठकानां बलं कुत्र विद्यते ?
उत्तर:
यत्र राजकपक्षशक्तिः, वृत्तपत्रे प्रचारेः च भवति तत्र स्तुतिपाठकानां बलं विद्यते ।

एकवाक्यसमाधानप्रश्नाः (One Word Answer Questions) (ఏకవాక్య సమాధాన ప్రశ్నలు)

प्रश्न 1.
का स्वल्पे जीवितकाले अनल्पं पुण्यमार्जितवती ?
उत्तर:
जननी स्वल्पे जीवितकाले अनल्पं पुण्यमार्जितवती ।

प्रश्न 2.
अद्यापि ग्रामे कस्याः सुगुणकीर्तनं विदधते ?
उत्तर:
अद्यापि ग्रामे जनन्याः (मातुः ) सुगुणकीर्तनं विदधते ।

प्रश्न 3.
प्राणिनां परं सुखदा का ?
उत्तर:
प्राणिनां परं सुखदा जननी ।

प्रश्न 4.
सकलदेशे कस्य प्रचारः भवतु इति कविः वदति ?
उत्तर:
सकलदेशे संस्कृतस्य प्रचारः भवतु इति कविः वदति ।

व्याकरणांशाः (Grammar) (వ్యాకరణము)

सन्धय :

1. वृथैव = वृथा + एंव – वृद्धिसन्धिः
2. नैवाचरित = नैव + आचरित – सवर्णदीर्घसन्धिः
3. यथेच्छम् = यथा + इच्छम् – गुणसन्धिः
4. चर्चत्यहो = चर्चति + अहो – यणादेशसन्धिः
5. पुण्य + आर्जने = पुण्यार्जने – सवर्णदीर्घसन्धिः

कठिनशब्दार्था :

1. सुरवाचि = देववाण्याम्
2. फलमनर्घम् = अमूल्यं फलम्
3. धृतिमेत्य = धैर्यं प्राप्य
4. पुण्यदे = पुण्यप्रदात्रि
5. सुखदा = सुखं ददाति इति
6. निर्व्याजकृपा = निष्कलङ्कदया
7. कृतवद्यिाः = विद्यार्जनं कृतवान् जनः
8. अवाप्तजीविकः = प्राप्तजीविकः
9. आढ्यम् = विशिष्टम्
10. दन्दह्यमावहृदयम् = पौनःपुन्येन दह्यमानं हृदयम्
11. पीयूषम् = अमृतम्
12. अज्ञम् = न जानातीति (मूर्खम् )
13. गुआ = शुष्कदशायां गुञ्जतीति (आन्ध्रभाषायां गुरुविन्द इति कथ्यते)
14. स्वाधस्स्थम् = स्वस्य अधस्स्थम्
15. द्वेष्टि = द्वेषं करोति

संस्कृतभाषाकौशलम्

द्वितीयाविभक्तिं प्रयुज्य वाक्यानि लिखत ।
(ద్వితీయ విభక్తిని ఉపయోగించి వాక్యాలను వ్రాయుము.)

1. एकवचनम् – छात्रः विद्यालयं (विद्यालयः) गच्छति ।
द्विवचनम् – बालकः हस्तौं प्रक्षालयति ।
बहुवचनम् – शिष्याः आचार्यान (आचार्याः) वन्दते ।

प्रश्न 2.
एकवचनम् – कवि : ……………………. (श्लोकः) लिखति ।
द्विवचनम् – बन्धु : …………….. (पादौ) प्रक्षालयति ।
बहुवचनम् – बालिका : ……………….. (गुरवः) सेवन्ते ।
उत्तर:
एकवचनम् – कवि : श्लोकं ( श्लोकः) लिखति ।
द्विवचनम् – बन्धुः पादौ ( पादौ ) प्रक्षालयति ।
बहुवचनम् – बालिकाः गुरुन (गुरवः) सेवन्ते ।

प्रश्न 3.
एकवचनम् – गुरुः ……………….. (रामायणम्) पठति ।
द्विवचनम् – रामः ……………… (पितरौ) पश्यति ।
बहुवचनम् – वध्वः ………….. (बन्धवः) पश्यन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – गुरुः रामायणम् (रामायणम्) पठति ।
द्विवचनम् – रामः पितरौ (पितरौ ) पश्यति ।
बहुवचनम् – वध्वः बन्धून (बन्धवः) पश्यन्ति ।

प्रश्न 4.
एकवचनम् – धाता ……………….. (वेदः) श्रृणोति ।
द्विवचनम् – बालिके ……………… (गुरु) वन्दते ।
बहुवचनम् – गाव: ………………… (वनानि) गच्छन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – धाता वेदं (वेदः) श्रृणोति ।
द्विवचनम् – बालिके गुरु (गुरु) वन्दते ।
बहुवचनम् – गावः वनानि (वनम्) गच्छन्ति ।

प्रश्न 5.
एकवचनम् – बालिका ………………… (हरिकथा) कथयति ।
द्विवचनम् – वधूः …………….. (बन्धु) वन्दते ।
बहुवचनम् – गोपालकाः ……………. ( गावः ) सेवन्ते ।
उत्तर:
एकवचनम् – बालिका हरिकथां (हरिकथा ) कथयति ।
द्विवचनम् – वधूः बन्धू (बन्धु) वन्दते ।
बहुवचनम् – गोपालकाः गाः (गावः) सेवन्ते ।

प्रश्न 6.
एकवचनम् – जननी …………………. (फलरसः) पिबति ।
द्विवचनम् – वानरः ……………….. (फले) खादति ।
बहुवचनम् – ऋषयः ……………….. (पुराणानि) श्रुण्वन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – जननी फलरसं (फलरसः) पिबति ।
द्विवचनम् – वानरः फले (फले) खादति ।
बहुवचनम् – ऋषयः पुराणानि (पुराणानि) श्रुण्वन्ति ।

प्रश्न 7.
एकवचनम् – वधूः ……………… (वर) पश्यति ।
द्विवचनम् – जननी ……………… (कथे) कथयति ।
बहुवचनम् – कृषकाः …………….. ( क्षेत्राणि) गच्छन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – वधूः वरं (वर) पश्यति ।
द्विवचनम् – जननी कथे (कथे) कथयति ।
बहुवचनम् – कृषकाः क्षेत्राणि (क्षेत्राणि) गच्छन्ति ।

प्रश्न 8·
एकवचनम् – वृद्धः ………………. (फलम्) खादति ।
द्विवचनम् – कृषकः ……………… (गावौ) सेवते ।
बहुवचनम् – छात्राः ……………… (कथाः) श्रृण्वन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – वृद्धः फलम् (फलम्) खादति ।
द्विवचनम् – कृषकः गावौ (गावौ ) सेवते ।
बहुवचनम् – छात्राः कथाः (कथाः) श्रृण्वन्ति ।

प्रश्न 9.
एकवचनम् – पुत्रः …………………. (जनकः) सेवते ।
द्विवचनम् – बालिके ……………….. (पुष्पे) पश्यतः ।
बहुवचनम् – वध्वः ………………. (स्तोत्राणि) पठन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – पुत्रः जनकं (जनकः) सेवते ।
द्विवचनम् – बालिके पुष्पे (पुष्पे) पश्यतः ।
बहुवचनम् – वध्वः स्तोत्राणि (स्तोत्राणि) पठन्ति ।

प्रश्न 10.
एकवचनम् – शिष्य ………………. (शिक्षिका) वन्दते ।
द्विवचनम् – ऋषयः …………….. (वने) गच्छन्ति ।
बहुवचनम् – पुरुषा ……………… (श्लोकाः) लिखन्ति ।
उत्तर:
एकवचनम् – शिष्य शिक्षिकां (शिक्षिका) वन्दते ।
द्विवचनम् – ऋषयः वने (वने) गच्छन्ति ।
बहुवचनम् – पुरुषा श्लोकाः (श्लोकाः ) लिखन्ति ।

‘च’ (and) कारस्य प्रयोग :

रामायणं महाभारतं भगवद्गीतां च॒ पठति ।
अन्नं सूपं व्यञ्जनं दधि च खादति ।

बालकः विद्यालयं ग्रन्थालयं देवालयं च गच्छति
दुग्धं फलरसं कषायं च पिबति ।
सेवां पूजाकार्यं च करोति ।

‘च’ कारं प्रयुज्य उदाहरणवाक्यानुसारं उत्तरं लिखत ।
उदा. बालकः कि पठति ?
रामायणं महाभारतं भगवद्गीतां च पठति ।

प्रश्न 1.
बालकः किं खादति ? ………………… खादति ।
उत्तर:
अन्नं सूपं व्यञ्जनं च खादति ।

प्रश्न 2.
बालकः कुत्र गच्छति ? ………………. गच्छति ।
उत्तर:
विद्यालयं ग्रन्थालयं देवालयं च गच्छति ।

प्रश्न 3.
बालकः किं पिबति ? …………………. पिबति ।
उत्तर:
दुग्धं फलरसं कषायं च पिबति ।

प्रश्न 4.
बालकः किं करोति ? ……………… करोति ।
उत्तर:
सेवां पूजाकार्यं च करोति ।

प्रश्नवाचक शब्दः – ‘कथम्’ – how
कोष्ठस्यैः पदैः उत्तरं लिखत ।
शीघ्रम (Fast) (వేగంగా) × मन्दम् (slowly) (నెమ్మదిగా)
उच्चै (loudly) (అరవడం) × नीचैः (low) (చిన్నగా)

प्रश्न 1.
वरः कथं गच्छति ? ……………………. । (शीघ्रम)
उत्तर:
वरः शीघ्रं गच्छति ।

प्रश्न 2.
वधूः कथं गच्छति ? ……………………….. (मन्दम्)
उत्तर:
वधूः मन्दम् गच्छति ।

प्रश्न 3.
व्याघ्रः कथं धावति ? ……………………. । (शीघ्रम्)
उत्तर:
व्याघ्रः शीघ्रम धावति ।

प्रश्न 4.
गजः कथं चलति ? ………………….. । (मन्दम्)
उत्तर:
गजः मन्दम चलति ।

प्रश्न 5.
कविः पद्यं कथं गायति ? ……………………… । (उच्चैः)
उत्तर:
कविः पद्यं उच्चैः गायति ।

प्रश्न 6.
सीता कथं वदति ? ………………………….. । (नीचैः)
उत्तर:
सीता नीचैः वदति ।

प्रश्न 7.
गुरुः वेदं कथं पठति ? ……………………….. । (उच्चैः)
उत्तर:
गुरुः वेदं उच्चैः पठति ।

प्रश्न 8.
घटोत्कचः कथं हसति ? ………………….. । (उच्चैः)
उत्तर:
घटोत्कचः उच्चैः हसति ।

प्रश्न 9.
वधूः कथं कथयति ? ………………… । (नीचैः)
उत्तर:
वधूः नीचैः कथयति ।

भावः (Substance) (తాత్పర్యము)

1. व्यासवाल्मीकि भवभूति कालदास –
बाणभासादि – कविवरान् मनसिकृत्य ।
लिखति चापलचोदितो मातृगीत- मम्ब !
सुरवाचि श्रीहरिस्ते कृपाऽस्तु ॥

Substance : I Srihari, while offering my salutations to the great poets Vyasa, Valmiki, Bhavabhooti, kalidasa, Banabhatta, Bhasa, with’ the goddess’ blessings I am going to write this book Mathrugeetham.

తాత్పర్యము : వ్యాసుడు, వాల్మీకి, భవభూతి, కాళిదాసు, భాణభట్టు, భాణుడు మొదలైన శ్రేష్ఠులైన కవులకు నమస్కరించి చాపల్యముచే ప్రోత్సహించబడిన వాడినై మాతృగీతము అను పుస్తకమును కవినైన శ్రీహరి అను నేను రచించబూనుచున్నాను. నీ దయ నాపై ఉండుగాక.

2. यस्या वचांसि मधुराणि परं सुधाया
यस्या दृशश्च मनसो हि रसायनानि ।
या चैव दैवमिह पूज्यतमं तयाऽद्य
मात्रा तु जीवितगती रहिता वृथैव ॥

Substance : The person whose words are as sweet as the divine nectar (Amrutam), whose looks are delicious fluids to one’s mind, who is as great as god and one’s life who doesn’t have such mother is waste.

తాత్పర్యము : ఎవరి మాటలు అమృతము కంటే తియ్యనైనవో, ఎవరి చూపులు మనస్సునకు మధురమైన పానీయములో, ఏ తల్లి పూజింపదగిన ఉత్తమమైన దైవమో అటువంటి తల్లి లేని బ్రతుకు వ్యర్థము.

3. स्वल्पे जीवितकालेऽ
नल्पं खलु पुण्यमार्जितवती त्वम् ।
तस्यैव फलममर्च
ह्यनुभवति जननि ! जनोऽविशिष्टोऽयम् ॥

Substance : O mother, you’ve achieved great punya in a very less lifetime. The punya you’ve earned is the only reason we are able to enjoy the good results in the world.

తాత్పర్యము : తల్లీ నీవు కొద్దిపాటి జీవిత కాలములోనే చాలా గొప్ప పుణ్యరాశిని సంపాదించుకొన్నావు. నీవు సంపాదించిన ఆ పుణ్యముతోనే భూలోకములో మిగిలి ఉన్న మంచి ఫలితములను అనుభవించుచున్నాము.

4. अथवा मम शान्तिदायकं
तव रूपं हृदये स्मरन् सदा ।
धृतिमेत्य तु यापयाम्यहं
कथमप्यम्ब ! कृपावशेन तें ॥

Substance: With you in our mind we are able to attain peace to our hearts and live courageously.

తాత్పర్యము : నీ యొక్క రూపమును మనస్సులో తలచుకొనుచు శాంతిని పొందుచున్నాము. ధైర్యముతో జీవించగలుగుచున్నాము.

5. तव चरणसरोजे पुण्यदे भक्तियुक्त्या
न च जननि ! पवित्रे सेवितुं भाग्यमस्ति ।
अपि तु मम तदीयध्यान एवास्तु नित्यं
मन इह परिलग्नं शान्तिसन्धानदक्षे ||

Substance: We got a chance to serve your blissful feet. Hence we hope that we will have that chance to pray and serve your feet forever.

తాత్పర్యము : పుణ్యరూపములైన నీ పాదములను పవిత్రములైన మిమ్మల్ని. సేవించుటకు మాకు అదృష్టము కలిగినది. కనుక ఆ పాదములను ధ్యానిం చుకొను అదృష్టము మాకెల్లప్పుడును కలుగచేయవలసినది.

6. जननी खलु प्राणिनां परं
सुखदा ! नैव समा तया क्वचित् ।
अत एव हि सा महीयसी
त्रिदिवादम्ब ! गरीयसी माता ॥

Substance : To all the beings, only mother can provide such great happiness. There is no one in the world to equal her. Presence of mother is the only reason that makes earth a better place than heaven.

తాత్పర్యము : సమస్త ప్రాణులకును తల్లి మాత్రమే గొప్ప సుఖమును కలిగించును. ఆమెకు సమానమైనవారు ప్రపంచములో లేరు. తల్లి ఉండుట చేతనే భూమి స్వర్గము కంటే గొప్పదైనది.

7. अध्यैषि मन्दोऽपि कयाञ्चिदम्ब
गीर्वाणवाण्यास्त्रिचतुष्पदानि ।
इत्यस्य हेतुर्महतां गुरुणां
तवापि निर्व्याजकृपैव केवलम् ॥

Substance: Only due to my mother’s benignity, I was blessed by my teachers and was able to learn few words in Sanskrit.

తాత్పర్యము : తల్లి యొక్క అనుగ్రహము చేతనే గురువుల యొక్క అనుగ్రహము పొంది, నేను సంస్కృత భాషలోని మూడు, నాలుగు పదములైనను నేర్చు కొనగలిగినాను.

8. यस्य तु जिह्वा भक्त्या
जननी सम्बोधने च संसक्ता ।
सा खलु जिह्वा धन्या
रसमा लोलुपाः परा मातः ॥

Substance: Whosever tongue is excited to speak about mother and address her, is the only one blessed.

తాత్పర్యము : ఎవ్వరి నాలుక తల్లిని సంబోధించుటయందు ఆసక్తి కలిగి యుండునో ‘వారి నాలుక మాత్రమే ధన్యమైనది.

9. अद्यापि ते सुगुणकीर्तनमस्मदीय-
ग्रामे जना विदधते गुणपक्षपातात् ।
त्वद्गौरवेण वयमप्यभिमानभाज-
स्तेषां परं तव गुणातिशयः प्रशस्यः ||

Substance: Even now, our villagers praise your qualities and virtues. Due to the respect by praising good people like you, we are also feeling proud.

తాత్పర్యము : ఇప్పటికినీ నీ యొక్క సద్గుణములను పొగడుటలోనే మన పల్లె యందలి జనులు అభిమానము చూపుచున్నారు. నీ పేరు వలన మేము -కూడా మన ఊరి జనులకు అభిమాన పాత్రులమైనాము.

10. कृतविद्यः समवाप्तजीविको
यदिहाहं सुखजीवनं करोमि ।
अयि मातः ! सुकृतं त्वया कृतं
परमं चाढ्यममुष्य कारणम् ||

Substance : O mother! Your good deeds (punya) is the only reason that I was able to complete my studies, to earn a living and to live.

తాత్పర్యము : ఓ తల్లీ ! నేను నీ దయవల్లనే చదువు పూర్తిచేసి బ్రతుకుతెరువు పొంది నేను బ్రతుకుచున్నాననగా నీవు చేసిన గొప్ప పుణ్యమే దీనికి కారణము.

11. अम्बेति मातरिति भो जननीति भक्त्या |
नित्यं प्रयत्तिभरितो भवतीं यथेच्छम् ।
सम्बोद्धुमद्य करुणामयि ! नास्ति भाग्यं
मातर्विधिर्मयि परं च दयाविहीनः ॥

Substance : Being able to call u Amba! Mata! Janani, and whatever I wish to call you when I think of you makes me the luckiest. But God wasn’t kind to me.

తాత్పర్యము : అంబా ! మాతా ! జననీ మొదలైన పదములతో నిన్ను తలచుచూ నా ఇష్టప్రకారము పిలిచి శరణుకోరుట కంటే నాకు మరియొక అదృష్టము లేదు. కాని దైవము నాపై దయచూపలేదు.

12. अधीतं यत्किञ्चिज्जननि ! तव भोः सत्करुणया
पदं चापि प्राप्तं किमपि सुखवजीवनकरम् ।
सतां वात्सल्यस्याप्यभवमिह पात्रं गुणवतां
तथापीदं जन्माऽफलमगुणि ते प्रेमरहितम् ॥

Substance : I got education and a job to live happily. And I’m also loved by some good people. But I feel my life isn’t fruitful as I was not able to experience your unconditional love.

తాత్పర్యము : నాకు కొంత చదువు వచ్చినది. సుఖముగా జీవితం గడుపుటకు అవసరమైన ఉద్యోగం కూడా దొరికినది. సజ్జనుల ప్రేమకు కూడా పాత్రడును అయినాను. కాని నీ ప్రేమను పూర్తిగా పొందలేకపోయినందున జన్మ సఫలం కాలేదని భావించుచున్నాను.”

13. संस्कारमुख्यसुगुणान्वित शालिनी त्वं
विद्यावती नहि परं न च लोप एषः ।
विद्याफलं त्वयि तु भाति महान विवेकः
कार्यं विना भवति कारणमत्र चित्रम् ||

Substance: Dear mother! As you have dignity, character and other main qualities, being uneducated was never your fault. Education is the reason for wisdom. But without the reason, you having the wisdom astonishes me.

తాత్పర్యము : తల్లీ ! నీవు సంస్కారము మొదలైన ప్రధాన గుణములు కలిగి ఉన్నదానివగుటచే చదువు లేకపోవుట నీకెప్పటికినీ లోపము కాదు. చదువు వివేకమునకు కారణమైనది. కాని కారణము లేకనే కార్యమైన వివేకము నాయందు ఉండుట మిక్కిలి ఆశ్చర్యము కలిగించును.

14. सन्त्यज्य हे जननि ! कुत्र गतासि बालं
दीनं च मातृविरहेण सुदुस्सहेन ।
दन्दह्यमानहृदयं तव मां कुमारं
निस्संश्रयं विदधती दशवर्षकल्पम् ॥

Substance : I, not even being ten years old, having nowhere to go, saddened at my heart due to your absence, O mother ? Where did you go leaving me in that situation !

తాత్పర్యము : పదేండ్లనను నిండని వాడును, వేరొక ఆశ్రయము లేనివాడును, హృదయమున బాధపడుచున్నవాడును తల్లి లేకపోవుటచే మిక్కిలి బాధపడుచున్న దీనుడైన నన్ను వదిలి నీవెక్కడికి పోయితివి తల్లీ !

15. इच्छा नास्ति धनार्जने मम परा भोगेषु वा चञ्चले-
स्वास्था नास्ति यशस्यपि च मे चिन्ता प्रभुत्वेऽस्थिरे ।
सर्वं चैतदनन्तदुर्भरमहादुःखैकमूलं ततो
नित्यज्ञानसमार्जनेऽम्ब भवताल्लग्ग्रा मतिर्मे सदा ॥

Substance: I don’t have any desire on riches or luxuries, that are earthly or fame or power that is varying. All these are the reasons for endless pain. Hence I hope my mind is always on the quest for knowledge every day.

తాత్పర్యము : నాకు ధనము సంపాదించుటయందు కాని, చంచలమైన సుఖముల పైన కాని, కీర్తిపై గాని అస్థిరమైన అధికారముపై గాని ఆశలేదు. ఇవన్నియు అంతులేని, భరించలేని దుఃఖమునకు కారణమగుచున్నవి. కనుక నిత్యమును జ్ఞానమును సంపాదించుకొనుటయందే నా మనస్సు నిలిచి ఉండుగాక !

16. सत्कार्यं करणीयं
वचनीयं मृदु हितं च वाक्यं सत् ।
अभ्यसनीया शान्ति-
दूरीकरणीय एव कोपगुणः ||

Substance: Good deeds should be done, Good and kind words should be spoken, peace should be practiced, anger should be left.

తాత్పర్యము : మంచి పని చేయవలెను. మృదువుగాను, హితమును కలిగించు మాటలను పలుకవలెను. శాంతిని అలవరచుకొనవలెను. కోపమును దూరము చేసుకొనవలెను.

17. अनुकम्पा दीनजने
गुरुजनसेवा च सततकरणीया ।
इति ते जीवितसरणे-
र्ज्ञातोऽम्ब ! मया तु जीवने सारः ॥

Substance : Weak people should be treated kindly, Teachers and preceptors should always be served, I got to know all these things from your life style. This is the essence of life.

తాత్పర్యము : దీనులపై దయ చూపవలెను. గురువులను ఎప్పుడునూ సేవించ వలెను అను విషయములు నీ జీవన సరళిని చూచిన తర్వాత నాకు తెలిసినవి. ఇదియే జీవన సారం.

18. प्रेमाख्यं पीयूषं
सन्तत्यै जननि ! भूरि वर्षन्त्या ।
कोटित्रयमपि दैवं
तुल्यं तद्भवति मातृदेव्या किम् ? ||

Substance : Can all the god and goddesses equal you, O mother, who are showering your children with divine nectar (amrutha) called love.

తాత్పర్యము : నీ సంతానముపై ప్రేమ అను పేరు గల అమృతమును వర్షించుచున్న నీకు (మాతృదేవతకు) ముక్కోటి దేవతలైనను సమానము కాగలరా ?

19. तव दिव्यपदारविन्दयो
रयि मातः ! परिपूतयोः ।
नतमस्तकमेव भक्तितो
न च भाग्यं मम सेवने चिरम् ॥

Substance : I didn’t have the luck to have a lot of time to serve and rest near your blissful feet.

తాత్పర్యము : దివ్యమైన, పవిత్రమైన నీ పాదములపై శిరసు వంచి నమస్కరించు అదృష్టము నాకు ఎక్కువ కాలము లేకపోయినది.

20. ज्ञानार्जने भवतु मेऽम्ब ! मतिः स्थिरा च
पादस्मृतौ तव सदा सरतान्मतिर्मे ।
पुण्यार्जने च महिते लगतान्मनो मे
सश्चिन्तने च हृदयं भवतात्सुलग्नम् ॥

Substance : Mother! My mind should always be stable! My thoughts should always be on serving your blissful feet! My mind should be eager to do good deeds always! And my heart should be fixed upon only good things and deeds!

తాత్పర్యము : తల్లీ ! నా బుద్ధి జ్ఞానార్జనము నందు స్థిరమై ఉండుగాక ! నా ఆలోచన నీ పాద స్మరణ పైననే నిలుచుగాక ! మనస్సు వుణ్యమును నంపాదించుట పై ఆసక్తి కలిగియుండుగాక ! హృదయము మంచి విషయమును గూర్చి ఆలోచిం చుటయందే లగ్నమై ఉండుగాక

21. गीर्वाणभाषेति पदानभिज्ञम्
आभाष्यनध्याप्य तु रामशब्दात् ।
मां धन्यमातन्वत ये कृपालवः
तान्नित्यमम्ब ! प्रणते गुरुनहम् ॥

Substance: I salute to my teachers who taught me everything from Rama Sabda to the end of Mahabhashya when I had no idea about anything in Sanskrit.

తాత్పర్యము : సంస్కృత భాష ఉన్నదని ఆ పదము కూడా తెలయని నాకు దయతో రామ శబ్దము నుండి మహాభాష్యము చివరివరకు పాఠము చెప్పిన గురువులకు నమస్కరించుచున్నాను.

22. यावत् प्रोज्झितभोजन-
पत्रेषु बुभुक्षितैः पुलाकानि ।
मृग्यन्ते दीनजनै-
स्तावन्न जननि ! पुरोगतो देशः ॥

Substance : In India there are poor peSple who Search for food through the waste baskets and used plates. With such poverty India will not develop.

తాత్పర్యము : భారతదేశములో ఎంగిలాకులలో పారవేసిన గోధుమ రొట్టెలను ఆకలితో ఉన్నవారు వెతుక్కొని తినుచున్నారో అట్టివారు ఉన్నంత వరకు దేశము అభివృద్ధి పొందదు.

23. शीतातपवर्षादीन्
सहमानो बाधया परं दीनः ।
यावत् पथितलवास-
स्तावान्न पुरोगतो देशः ||

Substance : As far as people live on roads refraining heat, cold and rain, India will not develop.

తాత్పర్యము : చలి, ఎండ, వర్షము తట్టుకొనుచు రోడ్లపై, వీధులలో నిద్రించుచు ఉన్నవారు ఉన్నంత వరకు ఈ దేశమునకు అభివృద్ధి కలుగదు.

24. तनुमाच्छादयितुं वै
वासो याक्तु न लभते मनुजः ।
दीनः करुणापात्रं
तावन्न जननि ! पुरोगतो देशः ॥

Substance: This country will not develop until all the humans can’t earn to cover and protect themselves with clothes.

తాత్పర్యము : నిండుగా శరీరమును కప్పుకొనుటకు తగిన వస్త్రమును ఎప్పటివరకు మనుష్యుడు సంపాదించుకొనలేడో అంతవరకు దేశమునకు అభివృద్ధి కలుగదు.

25. जानाति नैवाम्ब ! दरिद्रतां पुन –
दारिद्र्यनिर्मूलनमेव भाषते ।
करोति नैवाम्ब ! च लोकसेवां
लोकाधिपत्यं तु समीहते जनः ॥

Substance: Mother! All those people who know nothing about poverty are just saying words about poverty alleviation. They are doing no service and are just hoping for power on all the citizens.

తాత్పర్యము : అమ్మా దారిద్ర్యము అంటే తెలియనివారు దారిద్ర్యము నిర్మూలించాలని మాటలు మాత్రమే చెప్పుచున్నారు. ఏమాత్రమును ప్రజాసేవ చేయక ప్రజలపై అధికారమును కోరుకొనుచున్నారు.

26. क्षुधातुरे नैव दयां करोति
मुष्टिप्रमाणं न ददाति पिण्डम् |
समर्पयत्यम्ब ! तु दैवपेट्यां
सहस्ररुप्याणि धनी विचित्रम् ॥

Substance: They don’t feed hungry; they don’t even donate a handful of rice to the needy but those rich people fill the Hundis with thousands of rupees. Isn’t this surprising ?

తాత్పర్యము : ఆకలిగొన్న వారిపై దయచూపరు. పిడికెడు అన్నపు ముద్దకూడా వారికి పెట్టరు. కాని డబ్బున్నవారు వేలకొలది ధనమును హుండీలలో, వేయుచున్నారు. ఇది ఆశ్చర్యము కదా !

27. वेदीषु चोद्धुष्यति साम्यवादं
सुवाक् सदैवाम्ब ! तु मुक्तकण्ठम् ।
परन्तु नैवाचरति स्ववाक्यं
परोपदेशे खलु पण्डिताः समे ॥

Substance : Everyone gets on to the stage and speaks about equality and fraternity and they themselves don’t follow it. But while preaching to others everyone is a scholar!

తాత్పర్యము : అందరూ ఉపన్యాస వేదికలెక్కి సామ్యవాదమును గూర్చి పెద్దగా మాట్లాడుదురుగాని తాము చెప్పిన దానిని ఎవ్వరు తామే ఆచరింపరు. ఇతరులకు చెప్పటంలో మాత్రం అందరూ పండితులే.

28. अज्ञं विज्ञं कुरुते
विज्ञं चीप्यज्ञमेव पदवी सा ।
धर्ममधर्मं कुरुते
चाधर्मं धर्ममम्ब ! लोकेऽस्मिन् ॥

Substance : Power can make a fool important and a scholar. Similarly, in today’s world that power can make the right (dharma), wrong (dharma) and can make the wrong dharma) into right dharma).

తాత్పర్యము : అధికారము మూర్ఖుని పండితుని చేస్తుంది. అలాగే ఈ లోకంలో అధికారం ధర్మాన్ని అధర్మంగాను, అధర్మాన్ని ధర్మంగాను మార్చి వేయగలదు.

29. स्तुतिपाठकानां बलमस्ति येषां
येषां पुना राजकपक्षशक्तिः ।
येषां प्रचारः खलु वृत्तपत्रे
त एव विद्वांस इहाऽधुवाऽम्ब ! ॥

Substance : Those who have the support of people who applaud for anything under false pretenses, those who have the support of political parties, who can publicize in their own-newspapers are the scholars in the present day world.

తాత్పర్యము : ఎవ్వరికి పొగడ్తలు చేయువారి బలమున్నదో, రాజకీయ పక్షాలతో పరిచయం ఉంటుందో, వార్తాపత్రికలలో ప్రచారం చేసుకోగలరో వారే ఈ కాలంలో పండితులు.

30. सर्वोऽपि हि परदोषान्
प्रकटयति न पश्यति स्वदोषान् ।
गुआ न हि जानीते
स्वाधस्स्थं जननि ! मलिनमङ्गं वै ॥

Substance : Just like the ‘guruvinda’ seed that doesn’t know about the black on its bottom, all those people who point at others mistakes don’t know their own mistakes.

తాత్పర్యము : గురువింద గింజకు తన క్రింది భాగంలో ఉండే నలుపు గురించి తెలయనట్లే ఇతరుల దోషాలను గురించి చెప్పే వారెవ్వరికీ తమలోని దోషం గురించి తెలియదు.

31. अभ्यस्यते नैव हि देववाणी
नाधीयते वाङ्मयमम्ब ! तस्याः ।
नो चिन्त्यतेऽस्या विविधोपयोगो
निर्हेतु तां द्वेष्टि च हेतु दी ॥

Substance: A hethuvaadi doesn’t learn Sanskrit, doesn’t study its literature, doesn’t think of its uses but without any reason hates Sanskrit.

తాత్పర్యము : హేతువాది సంస్కృత భాషను నేర్చుకోడు. దానిలో ఉండే సాహిత్యం చదువడు. ఉపయోగాల గురించి ఆలోచించడు. కాని కారణం లేకుండానే సంస్కృత భాషను నిందిస్తాడు.

32. भवतु सकलदेशे संस्कृतस्य प्रचारः
पुनरपि सुरवाणी यातु पीर्वं महत्त्वम् ।
सकलमनुजकण्ठैर्घुष्यतां देववाणी
जगति भवतु मान्यं संस्कृतं मातृदेशे ॥

Substance : In all the countries a campaign shouiu ue hern for popularizing Sanskrit. Sanskrit rauage should obtain its past glory. Everyone should speak SansKrit. In our country and in the whole world Sanskrit should be given the status of Divine language.

తాత్పర్యము : అన్ని దేశాలలో సంస్కృతానికి ప్రచారం కలగాలి. సంస్కృత భాషకు పూర్వవైభవం రావాలి. సంస్కృత భాష అందరి గొంతులలో పలకాలి. మన దేశంలోను, ప్రపంచంలోను సంస్కృతానికి పూజ్యస్థానం కలగాలి.

33. कश्चिच्छ्रमं नैव करोति लोके
तथापि सौख्यं लभते नितान्तम्
सदैव चान्यः कुरुते परिश्रमं
तथापि मातर्लभते न सौख्यम् ॥।

Substance: A person might not know anything bout hardships and lead his whole life with happiness and sophistication. Whereas another might have to work hard always and end up with no happiness at all.

తాత్పర్యము : ఒకడు లోకంలో కష్టమంటే ఏమిటో తెలయనివాడు ఉంటాడు.’ వాడికి అన్ని సుఖాలు కలుగుతాయి. మరొకడు ఎప్పుడూ కష్టపడుతూనే ఉంటాడు. కాని ఎప్పటికీ సుఖాన్ని పొందలేడు.

34. ग्रामं न पश्यति न गच्छति तं कदापि
नैवात्र तिष्ठति कदापि जनैः सहाम्ब ! ।
तेभ्यो न साधु विदधाति च कर्म किञ्चित्
चर्चत्यहो सदसि तत्प्रगतिं तु चित्रम् ॥

Substance : None of the leaders, saw a village or went to a village or spoke with villagers. They might not have done anything that is useful to a village. But these leaders enter an assembly and speak about the development and welfare of such villages all the time ! How bizarre!

తాత్పర్యము : ఏ’ నాయకుడూ పల్లెను చూడడు. అక్కడికి వెళ్ళడు, అక్కడి జనులను కలసి మాట్లాడడు. గ్రామానికి ఉపయోగపడే పని చేయడు. కాని సభల్లో ఎప్పుడూ గ్రామాభివృద్ధి గురించి చర్చిస్తాడు. ఇది ఎంతో విచిత్రం కదా !

35. स्वदेशवेषं तु धरन्ति नैव
स्वदेशभाषां तु वदन्ति नैव ।
स्वसम्प्रदायांस्तु चरन्ति नैव
तथापि वेदीषु वदन्ति संस्कृतिम् ॥

Substance : He doesn’t wear the clothes that are traditional or cultured (Indian) He doesn’t know anything about our
country’s ethnicity or language but he speaks about our country’s culture. How strange!

తాత్పర్యము : మన దేశానికి అనుకూలమైన వేషాన్ని ధరించడు. దేశ భాష సంప్రదాయములు తెలియవు. కాని దేశ సంస్కృతిని గురించి మాట్లాడుతాడు. ఇది చాలా ఆశ్చర్యము కదా !

कविपरिचयः
मातृगीतं नाम पाठ्यभागोऽयं महामहोपाध्याय आचार्य रव्वा – श्रीहरि – पण्डितेन रचितात् मातृगीतम इति काव्यात् इति काव्यात् गृहीतः । अयं महानुभावः श्रीमती वेङ्कटनरसम्मा – श्रीनरसय्य इत्याख्ययोः पुण्यदम्पत्योः सुतः । तेलङ्गणा – राज्ये नलगोंड – जिल्लायां वलिगोडाख्य – जनपदसमीपस्थ – वेलुवर्ति – ग्रामः एतेषां जन्मस्थलमस्ति | 1943 तमे वर्षे सेप्टेम्बर्-मासस्य सप्तमतिनाङ्कः महोदयस्यास्य जन्मतिथिः ।

संस्कृते, तेलुगुभाषायां च कृतभूरिपरिश्रमः आचार्य रव्वा श्रीहरिपण्डितः उस्मानिया – विश्वविद्यालये, भग्यनगरस्थ – केन्द्रीयविश्वविद्यालये च प्राचार्यत्वं निरुह्य 2001 तमे वर्षे आन्ध्रप्रदेशे स्थितस्य कुप्पं द्रविडविश्वविद्यालयस्य उपकुलपतित्वम् अध्यगच्छत् । ततश्च तिरुमलतिरुपतिदेवस्थानीय – ग्रन्थमुद्रापणविभागस्य प्रधानसम्पाद कपदवीं निरवहत् । अयं सि ना रे महाभागस्य ‘प्रपञ्चपदी, झाबुवा – महाभागस्य ‘फिरदौसी’, ‘वेमनशतकम्’, शेषप्पकवेः ‘नरसिंहशतकम्’ इत्यादि प्रसिद्धनि काव्यानि संस्कृतेन अनुदितवान् । आबाल्यात् व्याकरणशास्त्रे कृतधीरयं विद्वान् कीशिकासहित – पाणिनीय – अष्टाध्याय्याः तेलुगुभाषया व्याख्यानं व्यरचयत् ।

Introduction
This poem is taken from the book Mathrugeetham written by Mahamahopadhyaya Prof. Rawa Srihari. He is bom to the blessed couple Smt. Venkata Narasamma and Sri Narasayya Veluvarthi, a village near Valigoda in Nalgonda district in Telangana is his birth place. He is bom on 7-9-1943. He worked as professor in Osmania University, Central University of Hyderabad and in 2001 was Telangana appointed as Vice chancellor of Kuppam Dravida University in Andhra Pradesh.

After that he worked as Chief Editor in publishing division of Tirumala Tirupad Devasthanam. He translated C.N. Reddy’s ’Prapancha padulu’, Jashuva’s ‘Phirdausi’, Vemana Sathakam, Seshappa’s ‘Narasimha Sathakam’ and many other great telugu books into Sanskrit. Prof. Srihari being a scholar in grammar, authored the commentary of Kasikasahita-panineeya Ashtadhyayi in telugu.

కవి పరిచయం
‘మాతృగీతం’ అనే ఈ పాఠ్యభాగము మహామహోపాధ్యాయుడైన ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరి గారిచేత రచించబడిన “మాతృగీతం” అనే పుస్తకము నుండి గ్రహించబడినది. ఈయన శ్రీమతి వేంకట నరసమ్మ, శ్రీ నరసయ్య అనే పేరు కలిగిన పుణ్యదంపతుల కుమారుడు. తెలంగాణా రాజ్యమునందు నల్గొండ జిల్లాలో వలిగోడు అనే పల్లె సమీపమునందున్న వేలువర్తి అనే పేరుగల గ్రామము వీరి జన్మస్థలము 7-9-1943 వ సంవత్సరములో ఈయన జన్మించిరి.

సంస్కృత, తెలుగు భాషలయందు గొప్ప పరిశ్రమ చేసిన ఈయన ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయ మందు, భాగ్యనగరములో ఉన్న కేంద్రీయ విశ్వ విద్యాలయమందు ఉపన్యాసకులుగా పనిచేసి 2001 వ సంవత్సరంలో ఆంధ్రప్రదేశ్లో ఉన్న కుప్పం ద్రవిడ విశ్వవిద్యాలయము యొక్క ఉపకులపతి పదవిని పొందెను. తరువాత తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములోని గ్రంథముద్రణ విభాగమునకు ప్రధాన సంపాదక పదవిని నిర్వహించెను.

ఈయన సి.నా.రె గారి ప్రపంచ పదులు, జాషువాగారి పిరదౌసి, వేమన శతకము, శేషప్ప కవి గారి నరసింహ శతకము మొదలైన ప్రసిద్ధ గ్రంథములను సంస్కృతము లోనికి అనువదించిరి. చిన్నతనము నుండి వ్యాకరణ శాస్త్రము నందు సమర్థులైన ఈ పండితుడు కాశికా సహిత పాణిని అష్టాధ్యాయినికి తెలుగు భాషలో వ్యాఖ్యానమును రచించెను.

मातृगीतम् Summary in Sanskrit

“मातृदेवो भव” इति श्रुतिवाक्यम् अतुसृत्य स्वमातुः भारतमातुश्च वैशिष्ट्यं आधुनिकलोकाय ज्ञापयितुं आचार्य रव्वा-श्रीहरिमहाभागः मातृगीतं कालिदासादि- नाम काव्यम् अरचयत् । प्रारम्भे व्यास – वाल्मीकि कविवरेण्यान् प्रणम्य, सः स्वमातुः अनुरागं वर्णयन् मातृसमा सुखदा क्वचित् न दृश्यते, सा तु त्रिदिवादपि गरीयसी इति प्रस्तौति । यत्किञ्चित् अधीतम्, समाजे यच्चं पदं प्राप्तम् तत्सर्वं मातुः पुण्येनैवेति मातरम्प्रति, स्वविनयं प्रकटीकरोति । “सत्कार्यं करणीयम्, मृदु हितं च वक्तव्यम् शान्तिः अभ्यसनीया, कोपः दूरीकरणीयः” इति वदन् यदि सर्वेऽपि जनाः एतदतुसरन्ति तर्हि मातृदेशस्यौन्नत्यं वर्धत इति अभि । लोके दरिद्रतां दृष्ट्वा अनुकम्पन्ते किन्तु न किमपि यच्छन्ति धनायकाः, ते यथा परोपकाररताः भवन्ति तथा तान् परिवर्तय हे अम्ब ‘ इतेि प्रर्थयति । अपि च अयं संस्कृतस्य प्राचीनवैभवम् आनेतुं भवतु सकलदेशे संस्कृतस्य प्रचारः, पुनरपि सुरवाणी यातु पूर्वं महत्वम्’ इति अम्बां प्रार्थयति ।

मातृगीतम् Summary in English

Following the Vedic sentence “Mathrudevo Bhava”, Prof. Rawa Srihari wrote this poem (kavya) ‘Mathrugeetham’ to bring Mother’s and India’s greatness and glory to everyone’s notice. Firstly, starting off with saluting the great poets like Vyasa, Valmiki and Kalidasa, he described his mother’s love. He started praising her saying that there is no one in this world, who can equal a mother and that she is the greatest among all the three worlds.

He showed his respect towards mother saying that to obtain any position in this world, it is mother’s good deeds (punya) that make it possible. He felt that by everyone following “Do good deeds, speak good, be peaceful and leave anguish” the respect towards the country increases. Some people are saddened seeing the poverty in the world. But what are these bad leaders’ desires? When will they turn into good humans? He prayed his mother to bring a change in them. He also hoped for a campaign for Sanskrit language so that it retains its past glory as Divine language.

मातृगीतम् Summary in Telugu

“మాతృదేవో భవ” అను వేద వాక్యమును అనుసరించి తన తల్లి యొక్క భారతదేశము యొక్క గొప్పతనమును ఆధునిక ప్రపంచమునకు తెలియ జేయుటకు ఆచార్య రవ్వా శ్రీహరిగారు మాతృగీతమ్ అనుపేరు గల కావ్యమును రచించెను. మొదట వ్యాసుడు, వాల్మీకి, కాళిదాసు మొదలగు కవులకు నమస్కరించి ఆయన తన తల్లి ప్రేమను వర్ణిస్తూ తల్లితో సమానమైన వారు మరియొకరు ఉండరు.

ఆమె మూడు లోకములలోకెల్ల గొప్పది అని స్తోత్రము చేసెను. ఏదైన నేర్చుకొనుటకు, సమాజములో ఏదైనా పదవిని పొందుటకు ఆమె పుణ్యమే కారణమని తల్లి యందు తన వినయమును ప్రకటించెను. “మంచి పనిచేయుము, మంచిగా మాట్లాడుము, శాంతిని నేర్చుకొనుము, కొపమును దూరము చేయుము” అని చెప్పి, దీనిని అందరూ ఆచరించినట్లైతే మాతృదేశ గౌరవము పెరుగును అని అభిప్రాయపడెను. లోకములోని దారిద్ర్యమును చూసి కొందరు బాధపడతారు. కాని ఈ చెడ్డ.

నాయకులు ఏమి కోరుచున్నారు ? వారు ఎప్పుడు పరోపకారులుగా కాగలరో ? వారిని ఆ విధముగా మార్చుము అని అమ్మను ప్రార్థించుచున్నాడు. ఇంతేకాకుండా సంస్కృత భాషకు ఇంతకు ముందు ఉన్న వైభవమును తీసుకొని వచ్చుటకు అన్ని దేశములలో సంస్కృత భాషా ప్రచారము జరిగి మరల దేవ భాష అయిన సంస్కృతము పూర్వవైభవమును పొందుగాక ! అని తల్లిని ప్రార్థించుచున్నాడు.