Srinivas

Regular practice with AP Inter 1st Year Chemistry Study Material Chapter 4 Chemical Bonding and Molecular Structure Questions and Answers helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Chemistry 4th Lesson Chemical Bonding and Molecular Structure Questions and Answers

I. Multiple Choice Questions

Question 1.
The octet rule is valid for which of the following molecules?
1) SF₆
2) PCl₅
3) BeCl₂
4) NH₃
Answer:
4) NH₃
NH₃ obeys octet rule. Central atom ‘N’ Contains total eight electrons (four from bonding, four from lone pairs). In SF₆, PCl₅ exceeds the valance electrons 12, 10 respectively.

In BeCl₂ ‘Be’ Contains only four electrons.

Question 2.
The valency shell of calcium contains
1) 2 electrons
2) 4 electrons
3) 6 electrons
4) 8 electrons
Answer:
1) 2 electrons
Calcium electronic Configuration – [Ar] 4s². It contains only two electrons

Question 3.
Which of the following compound has an electrovalent bond?
1) CH₄
2) MgCl₂
3) SiCl₄
4) BI₃
Answer:
2) MgCl₂
MgCl₂ Contains ionic bond, Mg⁺² + 2 Cl^– → MgCl₂
Remaining CH₄, SiCl₄, BI₃ Contains covalent bonds.

Question 4.
Which of the following is ionic?
1) KI
2) CH₄
3) Diamond
4) H₂
Answer:
1) KI
KI is an ionic compound remaining are covalent.

Question 5.
The low solubility of BaSO₄ in water can be attributed to
1) high lattice energy
2) dissociation energy
3) low lattice energy
4) Ionic bond
Answer:
1) high lattice energy
Due to high lattice energy BaSO₄ is less soluble in water.

Question 6.
The number of bond pairs and number of lone pairs of electrons actually present in OO₂ as per Valence Bond theory are
1) 2, 2
2) 2, 4
3) 2, 1
4) 2, 3
Answer:
2) 2, 4

Question 7.
A covalent bond is formed
1) By the transfer of electrons
2) By sharing of electrons
3) By donating electrons
4) All of these
Answer:
2) By sharing of electrons
Covalent bond is formed by sharing of electrons between atoms.

Question 8.
The shape of molecule of the type AX₅ (where the central atom has no lone pairs) as per VSEPR theory is
1) Octahedral
2) Square pyramidal
3) Tetrahedral
4) Trigonal bipyramidal.
Answer:
4) Trigonal bipyramidal.
AX₅ Type (no lone pairs on central atom).
According to VSEPR Theory AX₅ type has trigonal bipyramidal shape.

Question 9.
Water shows abnormal properties due to
1) Intramolecular hydrogen bonding
2) Covalent bonds
3) Intermolecular hydrogen bonding
4) Polarity
Answer:
3) Intermolecular hydrogen bonding
Water shows abnormal property due to inter molecular hydrogen bonding

Question 10.
A central atom in a molecule has two lone pairs of electrons and forms three single bonds. The shape of the molecule is
1) Trigonal pyramidal
2) Planar triangular
3) T-shaped
4) See-saw
Answer:
3) T-shaped
A central atom in a molecule has two lone pairs and three single bonds then the shape of molecule is T-shape.

Question 11.
What is the shape of AB₄E type of molecule like SF₄?
1) Distorted tetrahedron
2) A folded square
3) See-saw
4) All of these
Answer:
4) All of these
The shape of AB₄E (E = lone pair) type of molecule like SF₄ has See-Saw (or) Distorted tetrahedron (or) folded square.

Question 12.
Which of the following molecules has a triple bond?
1) CH₄
2) C₂H₄
3) C₂H₂
4) CO₂
Answer:
3) C₂H₂
C₂H₂ has triple bond. CH ☰ CH (Carbon sp-hybridised)

Question 13.
If the bond enthalpy of O₂, N₂ and H₂ are 498 kJ/mol, 946 kJ/mol and 435.8 kJ/mol respectively. Choose the correct order of decreasing bond strength [ 2 ]
1) H₂ > N₂ > O₂
2) N₂ > O₂ > H₂
3) H₂ > O₂ > N₂
4) N₂ > H₂ > O₂
Answer:
2) N₂ > O₂ > H₂
Bond Strengths order, N₂ > O₂ > H₂
(946 kJ/mol) (498 kJ/mol) (435.8 kJ/mol)
Bond enthalpy increases, bond strength also increases.

Question 14.
Which of the following has zero dipole moment?
1) HF
2) H₂O
3) NH₃
4) BF₃
Answer:
4) BF₃
BF₃ has zero dipole moment (µ).
Bonds Vector moment sum = 0 ⇒ ∴ µ = 0.

Question 15.
Which of the following is correct?
1) PCl₅ has 3 equatorial and 2 axial bonds.
2) In PCl₅ bond angles are 120° and 90°.
3) Axial bonds are longer but weaker than equatorial bonds, which makes PC/5 more reactive.
4) All of the above.
Answer:
4) All of the above.
1, 2, 3 all statements are true regarding to PCl₅ molecule.

II. Fill in the Blanks

Question 1.
A chemical bond in which the electron cloud is unevenly shared is known as _______.
Answer:
The bond in which electron cloud is unevenly shared is called polar covalent bond.

Question 2.
Hybridisation produces a set of orbitals.
Answer:
In hybridisation hybrid orbitals are formed.

Question 3.
Bond order in N₂ molecule is .
Answer:
Bond order of N₂ molecule is 3. N ☰ N

Question 4.
The shape of ammonia molecule is ________.
Answer:
The shape of ammonia molecule is Pyramidal.

Question 5.
The total number of sigma and pi bonds in C₂H₄ molecule is ______
Answer:
C₂H₄, CH₂ = CH₂ (or)

Total 5σ – bonds and one π – bond.

III. One Word Answer Questions

Question 1.
What is the carbon oxygen bond length in CO₂ molecule ?
Answer:
In CO₂ carbon-oxygen bond length is 116.3pm (approximately).

Question 2.
How many electrons are shared during the formation of a double bond?
Answer:
Four electrons are involved in the formation of a double bond.

Question 3.
Define formal charge.
Answer:
The formal charge of an atom in polyatomic molecule (or) ion may be defined as the difference between the no.of valence electrons of that atom in free state and the no.of electrons assigned to that atom in Lewis structure.

Question 4.
What is the shape of NH₄⁺ ion?
Answer:
Shape of NH₄⁺ ion is Tetrahedral.

Question 5.
What is the bond angle in SO₂ molecule?
Answer:
In SO₂ bond angle is 119°.

IV. Very Short Answer Questions

Question 1.
Draw the Lewis structure for the NF₃ molecule.
Answer:
Lewis structure of NF₃ molecule is

Question 2.
BF₃ is trigonal planar, but NF₃ is pyramidal. Why?
Answer:
In BF₃ central atom, ‘B’ has no lone pair of electrons so it has trigonal planar.
But in NF₃ central atom ‘N’ has one lone pair so it has shape NF₃.

Question 3.
O₂ is paramagnetic, while O₂^2- is diamagnetic. Why?
Answer:
O₂ is para magnetic because it has unpaired electrons (or) odd no. of electrons.
O₂^-2 is dia magnetic because it has no unpaired electrons.

Question 4.
N-F bond is more polar than N-H bond, but NH₃ is more polar than NF₃. Why?
Answer:

• N-F bond is more polar than N-H because fluorine is more electronegative than hydrogen.
• NH3 is more polar than NF₃ because individual dipole moments of N-H bonds in NH₃ add up to form large dipole moment (1.46D) while in dipoles of NF₃ partially cancel each other out (μ = 0.24D).

Question 5.
Water is a liquid at room temperature, but hydrogen sulphide is a gas. Give reason.
Answer:
In water inter molecular hydrogen bond is present whereas in H₂S it is absent so water is a liquid at room temperature but H₂S is a gas.

Question 6.
Write the bond order and magnetic behaviour of H₂.
Answer:
H₂(1s¹) σ1s²
Bond order = \(\frac{1}{2}\) [No. of bonding electrons – No.of antibonding electrons] = \(\frac{1}{2}\) [2 – 0] = 1.
H₂ is a dia magnetic molecule because it has no unpaired electrons.

Question 7.
What is Hybridisation?
Answer:
The intermixing of atomic orbitals of an atom to form equal no.of new orbitals (hybrid orbitals) is called hybridisation.

Question 8.
State Octet rule.
Answer:
The tendency of atom to prefer to have eight valence electrons in the valence shell. This is called octet rule.

Question 9.
What is meant by bond order?
Answer:
The no.of bonds present between the two atoms in a molecule is called bond order.
Eg : Bond order of O₂ is ‘2’ (O = O).

Question 10.
Give two examples of odd electron molecules.
Answer:
Nitric oxide (NO), Nitrogen dioxide (NO₂) are examples of odd electron molecules.

V. Short Answer Questions

Question 1.
State Fajan’s rules and give suitable examples.
Answer:
Fajan’s rules are applied to predict the nature of bond in a molecule.
Fajan’s rules:
1) As the size of cation increases, the ionic nature of the bond increases.
Eg : The ionic nature among alkali metal ions follows the order :
Li⁺ < Na⁺ < K⁺ < Rb⁺ < Cs⁺.

2) Ionic bond is favoured with a small anion. Eg :Out of CaF₂ and Cal<sub<2, CaF<sub<2 is more ionic, as the size of I^– ion is smaller than that of I^– ion. size : F^– < I^–.

3) Smaller charges on cation or anion or both the ions, favours the formation of ionic bond. Eg :NaCl is more ionic than AlCl₃ as the charge on Na (Na⁺) is less than that on Al Al⁺³.

4) Cations with inert gas configuration form ionic bonds, while cations with pseudo inert gas configuration favour covalent bond formation.
Eg : NaCl is ionic, since Na⁺ (2, 8, 8) has inert gas configuration.
CuCl is more covalent, since Cu⁺ (2, 8, 18) has pseudo inert gas configuration.

Question 2.
Define dipole moment and give its applications.
Answer:
Dipole moment is the product of the magnitude of the charge and the distance between the centres of positive and negative charges. It is designated by m.
Dipole moment (μ) = Charge (Q) × distance (r) between the charges.
Units of dipole moment are Debye units (D).

Applications:

1. Dipole moment is useful in calculating the percent ionic character of polar covalent bonds.
   % ionic character = \(\frac{\mu_{\text {obs }}}{\mu_{\text {ionic }}}\) × 100
2. Dipole moment is useful in predicting the shapes of molecules.
   1. In the case of AX₂ type molecules if dipole moment is zero they have linear structure but if they have some dipole moment they are angular.
   2. AX₃ type molecules with dipole moment zero are planar triangular in shape but if they have some dipole moment they have pyramidal shape.
   3. AX₄ type molecules with dipole moment zero have symmetric tetrahedral structure but if they have some dipole moment they have distorted tetrahedral shape.
   4. In geometrical isomers trans isomers have zero dipole moment. While cis isomers have some dipole moment.
3. It is useful to predict the polarity of molecule.
   1. Molecular with dipole moment is greater than zero are polar.
   2. Molecular with dipole moment is equal to zero are non polar.

Question 3.
Explain the structure of CH₄ molecule.
Solution:
CH₄ (Methane):
In the formation of methane molecule the central carbon atom undergoes sp³ hybridisation in its excited state 1s³2s¹ \(2 p_x^1 2 p_y^1 2 p_z^1\).
As a result of which four sp³ hybrid orbitals will form on it. All of them contain an electron, each. Now, these four hybrid orbitals overlap Head – Head with Is orbitals of four hydrogen atoms forming CH₄ molecule.

The structure of the molecule is tetrahedral. The bond angle is 109°28′. Since there are no lone pairs, there is no distortion in the shape of the molecule.

Question 4.
What are a and n bonds? Specify the differences between them.
Solution:
Sigma (σ) Bond : A covalent bond formed by end-end overlap of orbitals is called sigma covalent bond.
Pi (π) Bond : A covalent bond formed by lateral overlap of orbitals is called pi covalent bond.

Question 5.
Explain the structure of Ethylene.
Solution:
C₂ H₄ (Ethylene): In the formation of ethylene molecule, the two carbon atoms will undergo sp² hybridisation in their excited states.

As a result of which sp² hybrid orbitals will form on each of them.

All the six hybrid orbitals contain an electron, each. At first, one sp² hybrid orbital of each carbon atom overlap Head-Head forming one sigma bond in between them. Now, the remaining four sp² hybrid orbitals overlap Head-Head with’ 1 s’ orbitals of four ‘H’ atoms forming four sigma bonds.

Now, the unhybridised pure 2p_z orbitals of each carbon atom overlap side-wise forming π bond in between them.

Thus a double bond is formed in between the two carbon atoms.

In total there are five sigma bonds and one pi bond in ethylene molecule. The molecule as a whole is planar.

Question 6.
Explain the structure of Acetylene.
Solution:
C₂H₂ (Acetylene) : In the formation of acetylene molecule, the two carbon atoms undergo
sp hybridisation in their excited states (1s² 2s¹ \(2 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1\)).

• As a result of which two sp hybrid orbitals form on each of them. All of them contain an electron, each.
• One sp hybrid orbital of each carbon atom overlaps Head – Head forming a sigma bond in between them.
• Now, the remaining two ‘sp’ hybrid orbitals overlap Head – Head with ‘1s’ orbitals of two H – atoms forming two σ bonds.
• Now, the unhybridised, pure 2p_y and 2p_z orbitals of each carbon atom overlap side – wise forming two π bonds in between them.
• Thus, a triple bond is formed between the two carbon atoms. In total there are three sigma bonds and two pi bonds in acetylene molecule.
  
• The bond angle is 180°.
• The molecule is linear.

Question 7.
Explain the hybridisation involved in PCl₅ molecule.
Solution:
In the formation of PCl₅ molecule the central phosphorus atom undergoes sp3d hybridisation.
Eg: Formation of PCl₅ molecule Atomic number of (P) = 15
Ground state electronic configuration = 1s²2s²2p⁶3s²3p³
Excited state configuration = 1s²2s²2p⁶3s¹ \(3 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1\)3d¹

• In the formation of PC/5 molecule the central ‘P’ atom undergoes sp3d hybridisation in its excited state. As a result of which five sp³d hybrid orbitals will form on it.
  
• All the five hybrid orbitals contain an electron, each.
• Now, the five sp³d hybrid orbitals overlap Head – Head with half-filled 3p_z orbitals of five chlorine atoms forming five sigma bonds.
• The shape of the molecule is trigonal bipyramidal with bond angles 120° and 90°.

Question 8.
Explain the hybridisation involved in SF₆ molecule.
Solution:
In the formation of SF₆ molecule the central ‘S’ atom undergoes sp³d² hybridization.
Eg : Formation of SF₆ molecule :
Atomic number of Sulphur =16
Ground state configuration of ‘S’ = 1s²2s²2p⁶3s²3p⁴
Excited state I configuration = 1s²2s²2p⁶3s² \(3 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1 3 \mathrm{~d}_{\mathrm{x}^2-\mathrm{y}^2}^1\) .
Excited state II configuration = 1s²2s²2p⁶3s¹ \(3 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1 3 \mathrm{~d}_{\mathrm{x}^2-\mathrm{y}^2}^1 3 \mathrm{~d}_{\mathrm{z}^2}^1\)

• In the formation of SF₆ molecule, the central ’S’ atom undergoes sp³d² hybridization in its excited state II configuration.
  
• As a result of which six hybrid orbitals form on it. All of them contain an electron, each.
• Now all these six hybrid orbitals overlap Head – Head with half-filled 2p_z orbitals of six ‘F’ atoms forming six σ bonds.
• The shape of the molecule is octahedral with a bond angle of 90° and 180°.

Question 9.
What is hydrogen bond? Explain the different types of hydrogen bonds with examples.
Solution:
‘The electrostatic force of attraction between a partially charged hydrogen atom of a molecule
Explanation :
1) The molecule having H – bonds should have a highly electronegative atom like F, O or N directly linked to H – atom by a covalent bond.

2) H – bond is stronger than van der Waal’s forces but weaker than ionic and covalent bonds.
van der waal’s forces < H – bond
Energy : 2 – 10 kJ mol^-1 2 – 40 kJ mol^-1
< Covalent bond < Ionic bond
200 – 400 kJ mol^-1

3) The strength of H – bond increases with the EN of the atom attached covalently to H atom.
Types of H – bonds : The are 2 types.
1) Intramolecular H – bonding and
2) Intermolecular H – bonding

1) Intramolecular H – bonding : The H – bonding formed between H atom of a molecule and a highly electronegative atom of the same molecule, is called intramolecular hydrogen bond.
Eg:

2) Intermolecular H – bonding : The H – bonding formed in between H – atom of one molecule and a highly electronegative atom of another molecule of same substance or different substances is called intermolecular hydrogen bond.
Eg:

Consequences of H – bonding :

1. Highly viscous nature of H₂SO₄ , HNO₃, H₃PO₄ etc, is due to H – bonding.
2. The high b.p. of water is due to H – bonds in it.
3. H₂O is a liquid but H₂S is a gas, since H — bond is present in H₂O only.

Question 10.
Explain the formation of Ionic bond with suitable examples.
Solution:
“The electrostatic force of attraction between oppositely charged ions formed by the transfer of electrons” is called ionic bond.

Orbital concept of bonding : The method of formation of ionic bond in sodium chloride can be shown by the following orbital model.

Electronic configurations are :
Na (Z = 11) 1s²2s²2p⁶3s¹and Cl (Z = 17) 1s²2s²2p⁶3s²3p⁵

In the formation of sodium chloride, the 3s electron of Na atom is transferred to the half- filled 3p orbital of Cl atom. It gets paired up with it.

The Na⁺ and Cl^– ions thus formed will have the inert gas configurations of neon and argon and get attracted by coulombic electrostatic forces of attraction, forming Na⁺Cl^–, ionic compound.

Question 11.
Explain valence bond theory with suitable examples.
Solution:
Valence Bond Theory (VBT) :

• VBT was introduced by London and Heitler and further developed by Pauling.
• It explains how atoms form chemical bonds by overlapping atomic orbitals.

Postulates :

• Covalent bonds are formed by the overlap of atomic orbitals of two atoms each containing an unpaired electron.
• Greater the extent of overlap stronger will be the bond formed.
• Overlappings in ‘s’ and ’p’ orbitals are s-s, s-p, p-p.
• Decreasing order of overlapping of orbitals is p-p > s-p > s-s

Fraction of H₂ Molecule (s-s overlap)

Question 12.
Explain the polar covalent bond with suitable example.
Solution:

• When a covalent bond is formed between two similar atoms, for example in H₂, O₂ Cl₂, N₂ or F₂ the shared pair of electrons is equally attracted by the two atoms. So the shared electron pair is situated exactly between the two identical nuclei.
• The bond so formed is non-polar covalent bond.
• If a bond is formed between atoms of different elements to form heteronuclear molecule like HF the shared electron pair between the two atoms gets displaced more towards fluorine since the electronegativity of fluorine is more than that of hydrogen.
• As a result partial negative charge develops on fluorine atom while an equal amount of partial positive charge develops on hydrogen atom.
  
• The resultant covalent bond becomes polar covalent bond. The direction of the displacement of electron is represented with an arrow mark on the bond.

VI. Long Answer Questions

Question 1.
Draw the MOED of N₂ molecule. Calculate the bond order and write its magnetic behaviour.
Solution:
Molecular Orbital Energy diagram of N₂:
Electronic configuration of molecular orbital of N₂ :
σ1s², σ*, 1s², σ, 2s², σ* 2s², π2p_y² = π2p_z², σ2p_x²

Calculation of bond order of Ncc:
Number of bonding electrons (N_b) = 10
Number of anti-bonding electrons (N_a) = 4
Bond order = \(\frac{1}{2}\) (N_b – N_a)
= \(\frac{1}{2}\)(10 – 4)
= \(\frac{1}{2}\)(6) = 3
Nitrogen is diamagnetic since all the electrons of N\(\frac{1}{2}\) molecule are paired.

Question 2.
Draw the MOED of O₂ molecule. Calculate the bond order and write its mignetic behaviour.
Solution:
Molecular Orbital Energy diagram of O₂ :

Electronic configuration of molecular orbital of O₂ :
σ1s², σ* 1s², 2s², σ* 2s², σ2p_x²,
π2_y² = π2p_z² , π* 2p_y¹ = π* 2p_z¹
Calculation of bond order of O₂:
Number of bonding electrons (N_b) = 10
Number of anti-bonding electrons (N_a) = 6
Bond order = \(\frac{1}{2}\) (N_b – N_a)
= \(\frac{1}{2}\) (10 – 6) = \(\frac{1}{2}\)(4) = 2
Oxygen is paramagnetic as there are two unpaired electrons in two antibonding π* 2p_y and π* 2p_z molecular orbitals. So oxygen is diamagnetic.

Question 3.
Explain the structure of Ethane and BCl₃.
Solution:
Structure of Ethane ((C₂H₆) :
In Ethane molecule each carbon undergoes sp³ hybridisation, in 1st excited state.

C – 1s²2s²2p²

Each carbon forms three σ-bonds with three hydrogen atoms and σ-bond is formed between two carbon atoms.
Shape of the molecule is tetrahedral and bond angle is 109°. 18′.

Structure of BCl₃:
In BCl₃ the central atom is boron. Its atomic number is 5. Therefore its ground state electronic configuration is 1s²2s²\(2 p_x^1 2 p_y^1 2 p_z^0\). From this configuration it is evident that it exhibits mono-valency.

The first excited state configuration of B is 1s²2s¹ \(2 p_x^1 2 p_y^1 2 p_z^0\). Since, there are two half-filled orbitals, the valency of Boron is 3.

In order to explain the formation of BCl₃ molecule sp² hybridisation is to be assumed to boron atom in its excited state I.

As a result of which three sp² hybrid orbitals will form on it.

Now, the three sp² hybrid orbitals of ‘B’ atom overlap Head – Head with 3p_z orbitals of three Cl atoms forming three sigma bonds.

The shape of the molecule is plane triangular and the bond angle is 120°.

Question 4.
Write the postulates of VSEPR Theory and how it is helpful in predicting the shapes of NH₃ and H₂O molecules?
Solution:
VSEPR theory was proposed by Gillespy and Nyholm. It predicts the shapes of molecules without reference to the hybridisation.
The important points in the VSEPR theory are :

1. The shape of a molecule depends upon the number of electron pairs (bond pairs) present on the central atom. If there are only ‘bond pairs’ and no ‘lone pairs’ on the central atom, the molecules assume a regular geometrical shape.
2. If there are ‘lone pairs’ also on the central atom, then the structure gets distorted and the bond angle changes.
3. A ‘lone pair of electrons’ occupy more space around the central atom than a bond pair, because the ‘lone pair’ is attracted by only one nucleus, while the ‘bond pair’ is attracted by two nuclei.
4. The electron pairs orient in space so as to have minimum repulsions among them, which determines the ‘bpnd angles’.
5. The order of repulsion between various electron pairs is
   1.p – 1.p > 1.p – b.p > b.p – b.p
6. The magnitude of repulsion between bond pairs of electrons depends on the electronegativity differences between the central atom and the other atoms.
7. The order of repulsion between different bonds is :
   Triple bond > Double bond > Single bond
   Shapes of molecules based on VSEPR theory

Applications:
1. Structure of NH₃ molecule :

• In NH₃ molecule, the central ‘N’ atom contains 3 borid pairs one lone pair. In total, there are four pair and of electrons.
• Hence, according to VSEPR theory, the expected structure of the molecule in tetrahedral with a bond angle of 109°28′. But, because of the presence of lone pair, the shape of the molecule gets distorted.
• Therefore, the real structure of the molecule is pyramidal with a bond angle of 107°.
  

2. Structure of H₂O molecule :

• In H₂O molecule, the central ‘O’ atom contains two bond pair and two lone pairs.
• In total, there are four pair of electrons. Hence, according to VSEPR theory, the expected structure of the molecule is tetrahedral with a bond angle of 109°28’.
  
• But, because of the presence of lone pair, the shape of the molecule gets distorted.
• Therefore, the real structure of the molecule is V-shape with a bond angle of 104.5°.

Chemical Bonding and Molecular Structure Class 11 NCERT Solutions

Question 1.
Explain the formation of a chemical bond.
Answer:

• The chemical bond formation can be explained on the basis of electronic theory of valency.
• According to this theory, the cause of chemical combination among atoms is the tendency to attain the stable electronic configuration of the neighbouring inert gas by losing, gaining or sharing of electrons.

Question 2.
Write Lewis dot symbols for atoms of the following elements : Mg, Na, B, O, N, Br.
Answer:

Question 3.
Write Lewis symbols for the following atoms and ions : S and S²; Al and Al³⁺; H and H^–
Answer:

Question 4.
Draw the Lewis structures for the following molecules and ions. H₂S, SiCl₄, BeF₂, CO₃^2-, HCOOH
Answer:

Question 5.
Define octet rule. Write its significance and limitations.
Answer:
Octet rule states that atoms of various elements enter into chemical combination so as to attain the configuration of eight electrons in their outermost shell.

Significance : It helps in explaining why different atoms combine with each other to form ionic and covalent compounds.

Limitations Some limitations of the octet rule are given below.
a) Incomplete Octet of the central Atom
b) Odd Electron Molecules
c) Expanded Octet/Hypervalent Compounds
d) Noble Gas Elements

Question 6.
Write the favourable factors for the formation of ionic bond.
Answer:
The formation of ionic bond between two atoms is favoured by the following factors.

1. Low ionization enthalpy of the metal atom.
2. High electron affinity of the non-metal atom.
3. High lattice energy of the compound formed.
4. Low sublimation energy of metals.

Question 7.
Discuss the shape of the following molecules using the VSEPR model:
BeCl₂, BCl₃, SiCl₄, AsF₅, H₂S, PH₃
Answer:
i) BeCl₂: The central atom Be having two valence electrons has only two bond pairs and no lone pair. It is of the type AB . Hence, shape is linear.
Cl – Be – Cl

ii) BCl₃: The central atom B having 3 valence electrons has only 3 bond pairs and no lone pair. It is of the type AB₃. Hence, shape is triangular planar.

iii) SiCl₄: Bond pairs = 4, lone pairs = 0.
It is of the type AB₄.
Hence, shape is tetrahedral.

iv) AsF₅ : Bond pairs = 5, lone pair = 0.
It is Of the type AB₅.
Hence, shape is trigonal bipyramidal.

v) H₂S : Bond pairs = 2, lone pairs = 2.
It is of the type AB₂E₂.
Hence, the shape Bent/V shaped.

vi) PH₃: Bond pairs = 3, lone pair = 1.
It is of the type AB₃E.
Hence, shape is trigonal pyramidal.

Question 8.
Although geometries of NH₃ and H₂O molecules are distorted tetrahedral, bond angle in water is less than that of ammonia. Discuss.
Answer:

• In NH₃, there is only one lone pair on N-atom to repel the bond pairs, while in H₂O, there are two lone pairs on O-atom to repel the bond pairs.
• Therefore, the repulsions on bond pairs are greater in H₂O than in NH₃ and hence the bond angle is less.

Question 9.
How do you express the bond strength in terms of bond order ?
Answer:
Bond order ∝ bond strength i.e., greater the bond order, greater is the bond strength.

Question 10.
Define the bond length.
Answer:
Bond length is defined as the equilibrium distance between the nuclei of two bonded atoms in a molecule.

Question 11.
Explain the important aspects of resonance with reference to the CO₃^2- ion.
Answer:

• If only one lewis structure were considered, then there are two single bonds and one double bond between C and O but according to experimental findings, all carbon to oxygen bond in CO₃^2- are found to be equivalent.

Thus, carbonate ion is best explained on the basis of the following resonating structures.

Here, all the resonating structures have similar energy and same no.of bonded and non- bonded pair of electrons with same positions of atom therefore, all the C — O bonds have same bond length.

Question 12.
H₃PO₃ can be represented by structures 1 and 2 as shown below. Can these two structures by taken as the canonical forms of the resonance hybrid representing H₃PO₃ ? If not, give reasons for the same.

Answer:
No, these two structures cannot be taken as canonical forms because position of the H- atom have been changed in these structures.

Question 13.
Write the resonance structures for SO₃, NO₂ and NO₃^–
Answer:

Question 14.
Use Lewis symbols to show electron transfer between the following atoms to form cations and anions : (i) K and S (ii) Ca and O (iii) Al and N.
Answer:

Question 15.
AlthoUgh both CO₂ and H₂O are triatomic molecules, the shape of H₂O molecule is bent while that of CO₂ is linear. Explain this on the basis of dipole moment.
Answer:
The dipole moment studies show that net dipole moment of CO₂ molecule is zero. This is possible only if dipole moments of C — O are equal and opposite and cancel out each other.
On the other hand, H₂O molecule is found to have a net dipole moment (1.84 D) which means the 2O — H bonds must be inclined to each other at a certain angle. This shows that it is a bent molecule.

Question 16.
Write the significance/applications of dipole moment.
Answer:

1. Dipole moment measurements help us to distinguish between a polar and a non-polar molecule. Molecules having dipole moments are called polar molecules where as non-polar molecules have zero dipole moment.
2. Dipole moment gives an idea about the ionic character of a bond in a molecule.
   % Ionic character = \(\frac{\text { Observed dipole moment }}{\text { Calculated dipole momen }}\) × 100
3. From the known values of dipole moment, shapes of molecules can be easily predicted. For example, the experimental dipole moment of CO₂ is zero which suggests that CO₂ molecule is linear.
4. The greater the dipole moment, the greater is the polarity in the molecule.

Question 17.
Define electronegativity. How does it differ from electron gain enthalpy ?
Answer:
The ability of an atom to attract the shared pair of electrons towards itself is called electronegativity (χ) of the atom.
The difference between electron affinity and electronegativity is

Question 18.
Explain with the help of suitable example polar covalent bond.
Answer:
Polar covalent bond is formed between two unlike atoms which differ in their affinities for electrons.
Eg :

Question 19.
Arrange the bonds in order of increasing ionic character in the molecules : LiF, K₂O, N₂, SO₂ and ClF₃.
Answer:
Ionic character a lattice energy ∝ charge on the ion ∝ \(\frac{1}{\text { size of the ion }}\). Therefore the correct size of the ion order is N₂ < SO₂ < ClF₃ < K₂O < LiF

Question 20.
The skeletal structure of CH₃COOH as shown below is correct, but some of the bonds are shown incorrectly. Write the correct Lewis structure for acetic acid.

Answer:

Question 21.
Apart from tetrahedral geometry, another possible geometry for CH₄ is square planar with the four H atoms at the corners of the square and the C atom at its centre. Explain why CH₄ is not square planar ?
Answer:
Electronic configuration of C – atom is 1s² 2s² \(2 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1\) in the ground state and 1s² 2s¹\(2 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1\) in the excited state. Hence, carbon is sp³ hybridised and has tetrahedral shape.

• For square planar the hybridisation required is dsp² which is not possible for C-atom in CH₄ because of absence of d-orbitals.
• Also according to VSEPR theory, if CH₄ were square planar, the bond angle would be 90°.
• For tetrahedral structure, the bond angle is 109° 28′.
• Therefore, in the square planar structure, repulsions between the bond pairs would be more and thus, the stability will be less.

Question 22.
Explain why BeH₂ molecule has a zero dipole moment although the Be-H bonds are polar.
Answer:
In BeH₂ molecule, there are two Be-H bonds. Since Be and H differ in their electronegativities, so the Be-H should be a polar bond. This means that Be- H bond has a dipole moment.

The two dipole must be oriented in the opposite direction, at 180‘, so that their sum is zero. So, the BeH2 molecule is linear molecule.

Net dipole = µ – µ = 0, the two dipoles cancel each other completely so the net dipoles of BeH₂ is zero

Question 23.
Which out of NH₃ and NF₃ has higher dipole moment and why ?
Answer:

• NH₃ has higher dipole moment than NF₃ because F is more electronegative than N and therefore the direction of bond from N to F in dipoles NF₃.
• On the other hand, N is more electronegative than H and thus the direction of bond dipoles from H to N in NH₃.
• Therefore, In NF₃ the resultant moment of the 3N – F bonds partially cancels the resultant moment of lone pair and In NH₃, the resultant moment of N – H bonds adds up to the bond moment of lone pair of electrons.
  

Question 24.
What is meant by hybridisation of atomic orbitals ? Describe the shapes of sp, sp², sp³ hybrid orbitals. ,
Answer:
Hybridisation is the process of intermixing of the orbitals of slightly different energies so as to redistribute their energies, to generate a new set of orbitals of equivalent energies and shape.

sp Hybrid orbitals : In this type of hybridisation, one s and one p-orbital is hybridized (or intermix) to produce two equivalent hybrid orbitals, known as sp hybrid orbitals.

sp² Hybrid orbitals: In this type of hybridisation, one s and two p (p_x and p_y) orbitals of one atom is hybridized to give three equivalent sp² hybrid orbitals.

sp³ Hybrid orbitals : In this hybridisation, one s and three p-orbitals intermix to form four sp³ hybrid orbitals of equivalent energy and identical shape.

Question 25.
Describe the change in hybridisation (if any) of the Al atom in the following reaction.
AlCl₃ + Cl^– → AlCl₄^–
Answer:
E.C. of ₁₃Al = 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p_x¹ (Ground state) or = 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ 3p_x¹ 3p_y¹ (Excited state). In case of AlCl₃, Al undergoes sp² hybridisation to give trigonal planar structure. For the formation of AlCl₄^–, the empty 3p_z orbitals is also involved, so that hybridisation is sp3 and the shape is tetrahedral.

Question 26.
Is there any change in the hybridisation of B and N atoms as a result of the following reaction?
BF₃ + NH₃ → F₃B.NH₃
Answer:

• In BF₃, B is sp² hybridised and in NH₃, N is sp₃ hybridised.
• After the reaction, hybridisation of B changes to sp³ but that of N remains unchanged.
• This is because N shares its lone pair with electron deficient B.

Question 27.
Draw diagrams showing the formation of a double bond and a triple bond between carbon atoms in C₂H₄ and C₂H₂ molecules.
Answer:

Question 28.
What is the total number of sigma and pi bonds in the following molecules ?
i) C₂H₂
ii) C₂H₄
Answer:

Question 29.
Considering x-axis as the internuclear axis, which of the following will not form a sigma bond and why ?
(i) 1s and 1s
(ii) 1s and 2p_x;
(iii) 2p_y and 2p_y;
(iv) 1s and 2s.
Answer:
Only (iii) will not form a a bond. This is because taking x-axis as the intermolecular axis, there will be lateral (sideway) overlap between the two 2p_yorbitals forming a π bond.

Question 30.
Which hybrid orbitals are used by carbon atoms in the following molecules ?
i) CH₃ – CH₃;
(ii) CH₃ – CH = CH₂;
(iii) CH₃ – CH₃ – OH ;
(iv) CH₃ – CHO;
(v) CH₃COOH
Answer:

Question 31.
What do you understand by bond pairs and lone pairs of electrons ? Illustrate by giving one example of each type.
Answer:

• Covalent bonds are formed by mutual sharing of electrons between the two atoms.
• The shared pairs of electrons present between the bonded atoms are called bond pairs of electrons.
• The electron pairs present on the atoms which do not take part in bonding are called lone pairs of electrons.
• For example, in , there are only 4 bond pairs but in NH₃ three bond pairs and one lone pair of electrons.

Question 32.
Distinguish between a sigma and a pi bond.
Answer:

Question 33.
Explain the formation of H2 molecule on the basis of valence bond theory.
Answer:
Hydrogen molecule consists of two hydrogen atoms.
Hydrogen atom contains one proton in the nucleus and an electron revolving around the
nucleus.
When the two hydrogen atoms are separated by a large distance, there is a virtually no interaction between them, the potential energy of the system (the two H atoms) is taken as zero.
At larger separation, the two hydrogen atoms maintian their identity and no hydrogen molecule is formed.

• However, the situation entirely changes when the two hydrogen atoms approach closer to each other the attraction of the nuclei for the electrons increases and the repulsion between the nuclei and also between the electrons increases.
• So as long as the attraction prevails over repulsion, the potential energy of the system decreases.
• The decrease in potential energy continues till a certain minimum value is attained. If the two hydrogen atoms are brought still closer, the potential energy shows a sharp rise.
• This is due to the fact, that the repulsion between the two nuclei at such a small inter- nuclear distance becomes dominant.
• The formation of a covalent bond between two hydrogen atoms takes place at the point which corresponds to the minimum is the potential energy curve.
• The decrease in potential energy must be accompanied by a release of energy i.e., as the H molecule is formed from two hydrogen atoms, heat is given off.

Question 34.
Write the important conditions required for the linear combination of atomic orbitals to form molecular orbitals.
Answer:
Conditions for the combination of Atomic Orbitals :
i) The combining atomic orbitals must possess the same or nearly the same energy.

ii) The combining atomic orbitals must possess the same symmetry about the molecular axis with same energy. If the orbitals possess same energy but their symmetry is not same then they will not combine.

iii) The combining atomic orbitals must overlap to the maximum extent. Greater the extent of overlap, the more will be the electron-density between the nuclei of a molecular orbital.

Types of Molecular orbitals :
In case of diatomic molecules, the molecular orbitals are designated as σ (sigma), π (pi), δ (delta) etc.-Bonding molecular orbitals are designated as (σ, π, δ) etc. and anti-bonding molecular orbitals are represented as (σ*, π*, δ*) etc.
i) A sigma molecular orbital is formed by the additive or subtractive combination of s – s, s – p and p_z – p_z atomic orbital. They have cylindrical symmetry around the inter- nuclear axis.

ii) A pi-molecular orbital is formed by the lateral or side-wise overlap of p-orbitals.

Question 35.
Use molecular orbital theory to explain why Be₂ molecule does not exist.
Answer:
Electronic configuration of 4Be is 1s² 2s².
Be₂(8e^–) = σ1s2, σ* 1s², σ2s², σ*2s²
∴ Bond over = \(\frac{1}{2}\)(4 – 4) = 0. Thus, Be₂ order does not exist.

Question 36.
Compare the relative stability of the following species and indicate their magnetic properties; O₂, O₂⁺, O₂^– (superoxide), O₂^2- (peroxide)
Answer:
O₂(16e⁺) = σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x¹ ≈ π* 2p_y¹
B.O = \(\frac{1}{2}\) (10 – 6) = 2; Paramagnetic
O₂⁺ (15e^–) = σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x¹ ≈ π* 2p_y⁰
B.O = \(\frac{1}{2}\) (10 – 5) = 2.5; Paramagnetic
O₂^– (17e^–) = σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x² ≈ π* 2p_y¹
B.O = \(\frac{1}{2}\) (10 – 7) = 1.5; Paramagnetic
O₂^2-(18e^–) = σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x² ≈ π* 2p_y²
B.O = \(\frac{1}{2}\) (10 – 8) = 1; Paramagnetic
Since, the bond order ∝ bond stability. Therefore, the relative stabilities of the given species is in the order : O₂⁺ > O₂ > O₂^– > O₂^2-.

Question 37.
Write the significance of a plus and a minus sign shown in representing the orbitals.
Answer:

• As orbitals are represented by wave functions, a plus sign in an orbital represents a
• +ve wave function and a minus sign represents a -ve wave function.
• When the wave functions with similar sign combines, it gives bonding molecular orbitals whereas that having opposite sign gives antibonding molecular orbitals.

Question 38.
Describe the hybridisation in case of PCl₅. Why are the axial bonds longer as compared to equatorial bonds ?
Answer:
PCl₃: The ground state and excited state of outer electronic configuration of Phosphorus (Z = 15) is given below.

Therefore hybridisation is sp³d and shape is trigonal bipyramidal. In PCl₅ molecule, axial bonds are longer as compared to the equatorial bonds because axial bond pairs suffers greater repulsion from equatorial bond pairs.

Question 39.
Define hydrogen bond. Is it weaker or stronger than the van der Waals forces ?
Answer:
The bond formed between the hydrogen atom of one molecule with the electronegative atom (F, O, or N) of another molecule is known as hydrogen bond.
Types of Hydrogen bond : There are two types of hydrogen bonds.
i) Intermolecular Hydrogen Bond: It exists between two different molecules of the same or different compounds.
Ex : hydrogen bond formed between the molecules of HE

ii) Intramolecular Hydrogen Bond: It exists when hydrogen atom and the highly electro-negative (F, O, or N) is present in the same molecule.
Ex:

Yes, Hydrogen bond is stronger than van der Wall’s forces.

Question 40.
What is meant by the term bond order? Calculate the bond order of: N₂, O₂, O₂⁺ and O₂^–.
Answer:
Bond order is defined as the number of covalent bonds present between the two atoms in a molecule
i) N₂(14) → σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², π 2p_x² ≈ π2p_y², σ* 2p_z¹
B.O. = \(\frac{1}{2}\)(10 – 4) = 3

ii) O₂(16) → σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x¹ ≈ π* 2p_y⁰
B.O. = \(\frac{1}{2}\)(10 – 6) = 2

iii) O₂⁺ (15) → σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π 2p_y², π* 2p_x¹ ≈ π* 2p_y⁰
B.O. = \(\frac{1}{2}\)(10 – 5) = 2.5

iv) O₂^– (17) → σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π 2p_y², π* 2p_x² ≈ π* 2p_y¹
B.O. = \(\frac{1}{2}\)(10 – 7) = 1.5

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 4th Lesson వానకురిస్తే Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu వానకురిస్తే Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
అవినీతి మార్గంలో డబ్బు సంపాదించే వారి తీరును, అప్పులు తీర్చే విషయంలో పాపయ్య ఆలోచనా తీరును వివరించండి.
జవాబు:
అప్పు తీసుకుంటే అణాపైసల్తో సహా అప్పు తీర్చాలనేది పాపయ్య పద్ధతి. అతనే కాదు వారి వంశంలో వారంతా అటువంటివారే. ఋణం ఉంచుకో కూడదు, బంధువుల దగ్గర రుణం అస్సలు ఉంచుకోకూడదనేది పాపయ్యకు ఆయన తండ్రి చెప్పిన మాటలు. అందుకే తను బాధ్యత తీసుకోగానే 10 ఎకరాలను అమ్మి, అప్పులను వడ్డీతో సహా తీర్చేశాడు.

అంత కచ్చితంగా బాకీలు తీర్చేవారెవ్వరూ ఈ రోజులలో లేరని పాపయ్య అభిప్రాయం. అప్పులు చేసేస్తారు. ఆస్తులు ఎవరి పేరో పెట్టేస్తారు. సొమ్ము వెనకేసుకుంటారు. దొంగ బాండుల్ని పుట్టిస్తారు. I.P పెట్టి సంపాదించుకొనే వాళ్ళు నీతికీ, అభిమానానికీ కట్టుబడరని పాపయ్య అభిప్రాయం.

పాపయ్య ఆలోచన ప్రకారం అటువంటి డబ్బు సంపాదించడం వలన ప్రయోజనం లేదు. అటువంటి డబ్బు లేకపోయినా నష్టం లేదు. ఆస్తి తగ్గిపోయినా ఫరవాలేదు. తమ కుటుంబానికి పరువుంది. ప్రతిష్ఠ ఉంది. పరువు ప్రతిష్ఠలు లేకుండా ఎంత డబ్బున్నా ప్రయోజనం లేదనేది పాపయ్య ఉద్దేశం.

అంగడి రామిరెడ్డి దగ్గర కావల్సినంత డబ్బుంది ఆ డబ్బు కోసం దొంగ సారా అమ్మాడు. దొంగ సల్ఫేటమ్మాడు. నానా దొంగ పనులూ చేశాడు. దొంగ వడ్డీ లెక్కలు కట్టి వసూలు చేసి డబ్బు సంపాదించాడు. ఎన్నో కొంపలు కూల్చి డబ్బు పోగు చేశాడు.

ఈ రోజులలో ఎంత నీతిని విడిస్తే అంత డబ్బు సంపాదించవచ్చును. ఎంత సిగ్గును విడిచిపెడితే అంత ధనం పోగు చేసుకోవచ్చు. ఇతరులను ఎంత మోసం చేయగలిగితే అంత ఐశ్వర్యవంతుడు కావచ్చు. కాని పాపయ్యకు అలాంటి సంపాదనంటే అసహ్యం. అలాగ సంపాదించేవారంటే పరమ అసహ్యం.

పాపయ్య దృష్టిలో డబ్బు కోసం తప్పుడు పనులు చేయకూడదు. మోసం చేయకూడదు. దొంగ లెక్కలు రాయకూడదు. అధిక వడ్డీలు వసూలు
చేయకూడదు.

కష్టపడి డబ్బు సంపాదించాలి. నిబద్ధతతో బతకాలి. నిజాయితీగా జీవించాలి. ప్రకృతిని నమ్ముకోవాలి. తన రెక్కల కష్టంతో కుటుంబాన్ని పోషించాలి. అప్పు చేసినా, వడ్డీతో సహా తీర్చేయాలి. ఎవరి ఋణాన్ని, ఎప్పుడూ ఉంచుకోకూడదు. ఆస్తి లేకున్నా పరవాలేదు కాని, అప్పిచ్చిన వారిని మోసం చేయకూడదనేది పాపయ్య ఆలోచనా తీరు.

ప్రశ్న 2.
‘వాన కురిస్తే’ కథ ఆధారంగా రైతు జీవితాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
రైతు ప్రకృతిని నమ్ముకొని జీవిస్తాడు. ఇప్పుడు కాకుంటే రేపైనా ప్రకృతి కరుణిస్తుందని భావిస్తాడు. అదే ఆశతో జీవిస్తాడు.

ఎన్ని కష్టాలనైన భరిస్తాడు కానీ, వ్యవసాయాన్ని మాత్రం విడిచిపెట్టడు. రైతు ఎవ్వరినీ ఎప్పుడూ మోసం చేయడు. విధి లేక అప్పులు చేసినా వడ్డీతో సహా తీర్చేస్తాడు. తను మోసపోతాడేమో కానీ, మోసం చేయడు. అవసరమైతే ఆస్తులు అమ్మేసి అయినా అప్పులు పూర్తిగా తీర్చేస్తాడు.

వివాదాలను ఇష్టపడడు. రోజంతా వ్యవసాయం గురించే ఆలోచిస్తాడు. తన పనేదో తాను చేసుకొంటాడు. వీలైతే ఉపకారం చేస్తాడే తప్ప ఇతరుల పనులలో కల్పించుకొని వాటిని పాడుచేయడు. ఎవరి చేతా మాటపడడు. ఎవరైనా హేళన చేస్తే సహించడు.

రైతు పదిమందికీ పెడతాడు తప్ప ఎవరి దగ్గరా ఏదీ ఆశించడు. ఆత్మగౌరవం కాపాడుకొంటాడు. ఆత్మాభిమానంతో జీవిస్తాడు.

వర్షం కోసం ఎదురుచూస్తాడు. తన సుఖం కోరుకోడు. ఎంత డబ్బున్నా వ్యవసాయానికే ఖర్చు పెడతాడు. అధిక లాభాలు ఆశించడు. గౌరవంగా జీవించగలిగితే చాలనుకొంటాడు. పెద్ద పెద్ద ఆశలు ఉండవు. ఎవ్వరితోనూ పోటీ పడడు.

ఏ రైతైనా తను మాత్రమే బాగుపడాలనుకోడు. అందరూ బాగుండాలని కోరుకొంటాడు. వ్యవసాయంలో ఒకటి రెండేళ్లు నష్టాలు వచ్చినా భయపడడు. ఈ సంవత్సరం కాకపోతే వచ్చే సంవత్సరమైనా బాగా పండుతుందనే ఆశతో జీవిస్తాడు. ఎప్పటికైనా వ్యవసాయం కలిసి వస్తుందని ఆశిస్తాడు. పరిస్థితులెంత దారుణంగా ఉన్నా నిరాశపడడు. అధైర్యపడడు, బెదరడు, ఆ యేటికాఏడు ఉత్సాహంగా పనిచేస్తాడు.

రైతు పరిస్థితులను తనకనుకూలంగా ఎలాగ మలచుకోవాలా ? అనే ఆలోచిస్తాడు. ఖర్చులెలా తగ్గించుకోవాలో ఆలోచిస్తాడు. ఇంకా కష్టపడి పని చేయాలి అనుకొంటాడు. చేస్తాడు.

ప్రశ్న 3.
ఈనాడు చాలామంది వ్యవసాయాన్ని ఎందుకు విడిచి పెడుతున్నారో వ్రాయండి.
జవాబు:
ఈ రోజులలో వ్యవసాయం అనేది చాలా కష్ట నష్టాలతో కూడినదిగా తయారైంది.

ఖర్చులు పెరిగిపోయాయి. విత్తనాలు నాటడం నుండి పంట కోసే వరకూ అన్నీ సమస్యలే, కూలీలు దొరకడం లేదు. దొరికినా కూలీ రేట్లు బాగా పెరిగిపోయాయి. విత్తనాలు కూడా రేటు పెరిగిపోయాయి. సరైన విత్తనాలు కాకపోతే మొలకలు రావు. ఎరువులు, పురుగుమందులు కూడా కొంతమంది కల్తీవి అమ్మేస్తున్నారు.

ప్రకృతి కూడా వ్యతిరేకమే. సకాలంలో వర్షాలు పడితే పరవాలేదు. అనావృష్టి వల్ల మొలకలు మాడిపోతాయి. అతివృష్టి వలన వరిమళ్లు కుళ్లిపోతాయి. మళ్లీ నారు నాటాలంటే అప్పులు చేయక తప్పదు. వడ్డీలు కట్టలేక బాధపడాలి. అన్ని అడ్డంకులూ దాటి పంట చేతికొచ్చే సమయం సమీపించినా, సరిగ్గా అప్పుడు వర్షాలు, గాలివానలు మొదలైనవి వస్తే ఇంతే సంగతులు. పంట చేజారిపోతుంది. దుఃఖం మిగులుతుంది.

గ్యారంటీ లేని వ్యవసాయం చేసి, చేతులు కాల్చుకోవడం ఎందుకనే ఉద్దేశంతో చాలామంది వ్యవసాయానికి దూరమౌతున్నారు.

ఎవరి వస్తువులకీ, సేవలకీ వారు ధర నిర్ణయించుకోవచ్చును కానీ, రైతుకి మాత్రం తను పండించిన వాటికి తాను ధర నిర్ణయించుకొనే స్వేచ్ఛ లేదు. ప్రభుత్వం నిర్ణయించిన ధరకే అమ్మాలి. ధాన్యం తడిసినా, ముక్కినా కొనే నాధుడే ఉండడు. ధర పాతాళానికి పడిపోతుంది.

రైతు దేశానికి వెన్నెముక, రైతు అన్నదాతా లాంటి నినాదాలకు లోటు లేదు. కానీ, ఆదుకొనే ఆపద్బాంధవుడే కనుచూపు మేరలో కనబడడు. ప్రభుత్వం ఆదుకొంటే మళ్లీ మన భూములన్నీ వ్యవసాయంతో కలకల లాడతాయి. రైతుల ఇంట సిరుల పంట పండుతుంది.

ప్రశ్న 4.
పాపయ్య వర్షం గురించి అంత ఎక్కువగా ఎదురుచూశాడో వివరించండి.
జవాబు:
పాపయ్యది రాయలసీమ. అక్కడ ఎక్కువగా వ్యవసాయం అంతా వర్షం మీదే ఆధారపడుతుంది. పాపయ్యది కూడా అదే పరిస్థితి.

అతని పొలంలో బావిలో నీరు లేదు. ఎన్ని బావులు తవ్వించినా ప్రయోజనం లేదు. అతని దగ్గర అంత డబ్బూ లేదు. పంట పండించడానికి సరిపడ నీటి సదుపాయం లేదు. కాలువలు లేవు. చెరువులు లేవు. వర్షం తప్ప దిక్కులేదు.

300 అడుగులు బోరు వేస్తే నీరు పడవచ్చు. కానీ, అది ఖర్చుతో కూడు కొన్న పని. ఒక సామాన్య రైతుకు అంత ఖర్చు పెట్టే పరిస్థితి ఉండదు.

పట్టాభి చెప్పినట్లుగా చెక్క భజనలు చేస్తారు. తప్పించి ప్రభుత్వం పట్టించుకోదు. కనీసం తాలూకాకు పది రిగ్గులు దించినా వ్యవసాయం చేయడానికి అనువుగా నీరు దొరుకుతుంది. కానీ ప్రభుత్వం ఆ పని చేయించదు. భూమిలోని నీరు పైకి తేవడానికి చవకగా బావులు తవ్వించవచ్చు. కానీ, ప్రభుత్వ పెద్దలకు అవసరం లేదు.

చెరువులైనా బాగు చేయించరు. 5 లక్షలు పెట్టి, చెరువు కట్టించినా, కనీసం బట్టలుతుక్కొందుకు కూడా దానిలో నీరు నిలబడలేదు. మట్టి కొట్టుకొని పోతున్నా ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు. ఆ చెరువే ఉంటే పాపయ్య లాంటి రైతులు మబ్బుల కోసం ఆకాశంలోకి చూడక్కర్లేదు కదా !

గండికోట ప్రాజెక్టు కడితే వ్యవసాయానికి నీటికి లోటు లేకపోను కదా! పోనీ తుంగభద్ర ఎగువ కాలువ వచ్చినా పాపయ్య వంటి రైతులకు బాధలుండక పోను.

ఇవన్నీ ప్రభుత్వంలోని పెద్దలు పట్టించుకోవాలి. స్థానిక నాయకులు, అధికారులు పరిస్థితులను వివరించాలి. ఒత్తిడి తెచ్చి, వ్యవసాయానికి నీటి సదుపాయం కల్పించుకోవాలి. కానీ, ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు. ఎవ్వరికీ అక్కర్లేదు.

అందరి నిర్లక్ష్యం కారణంగా పాపయ్య లాంటి ఎంతోమంది రైతులు ఆకాశంలో మబ్బుల వైపు చూస్తున్నారు. నిరాశ చెందుతున్నారు. అప్పుల విషవలయంలో కూరుకుపోతున్నారు. చివరకు ప్రాణాలనే కోల్పోతున్నారు.

వానకురిస్తే Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

రచయిత పేరు : కేతు విశ్వనాథ రెడ్డిగారు.
జననం : వై.యస్.ఆర్. కడపజిల్లా, కమలాపురం తాలూకా రంగశాయిపురంలో 10.7.1939న జన్మించారు.
చదువు : రంగశాయిపురం, ఎర్రగుంట్ల, ప్రొద్దుటూరు, కడప, తిరుపతులలో పూర్తయింది. వీరు పరిశోధనలో కొత్త ఒరవడికి శ్రీకారం చుట్టారు. ‘కడప ఊర్ల పేర్లు’ అనే అంశంపై డాక్టరేట్ పొందారు.
ఉద్యోగం : పాత్రికేయుడిగా ఉద్యోగ జీవితం ప్రారంభించారు. ప్రభుత్వ కళాశాల, తిరుపతిలోని శ్రీవేంకటేశ్వరా విశ్వ విద్యాలయం, హైదరాబాద్ లోని డా॥ బి.ఆర్ అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వ విద్యాలయంలోనూ ఆచార్యునిగా పనిచేశారు. విద్యాశాఖలో డైరెక్టరుగా ఉద్యోగ విరమణ పొందారు.

కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గారి రచనా సంపుటాలకు, విశాలాంధ్ర వారి – తెలుగు చరిత్ర సంస్కృతి, రాయలసీమ రాగాలు అనే సంకల నాలకు సంపాదకులుగా పనిచేశారు.

రచనలు : అనాది వాళ్లు (1963-తొలికథ), జప్తు, ఇచ్ఛాగ్ని, కేతు విశ్వనాథరెడ్డి, కథలు – 3 సంపుటాలు, సుమారు 100కు పైగా కథలను రచించారు. విశ్వరూపం, దప్పిక, నమ్ముకున్న నేల, కూలిన బురుజు వంటి గొప్ప కథలు రచించారు. వేర్లు, బోధి (నవలలు), దృష్టి (వ్యాస సంపుటం), ‘దీపదారులు’ (ప్రసిద్ధ కథా రచయితల గురించి)

ప్రత్యేకతలు : పాఠశాల స్థాయి నుండి విశ్వవిద్యాలయ స్థాయి వరకు పాఠ్యపుస్తకాల రూపకల్పనలో చాలాసార్లు సంపాదకత్వం వహించారు. డిగ్రీ చదివేటప్పుడే కథానికా రచన ప్రారంభించారు. నల్లపాటి రామప్ప నాయుడు అనే మిత్రుడి సహవాసంతో మంచి రచనలు చేశారు. వామపక్ష సాహిత్యానికి దగ్గరయ్యారు. సామ్యవాద భావజాలాన్ని అవగాహన చేసుకొన్నారు. రాయలసీమ గ్రామీణ సమస్యలే మూలాలుగా అనేక కథానికలు, నవలలు, నాటకాలు, వ్యాసాలు రాశారు. 1960 నుండి 30 సం||ల మానవ సమాజ మార్పులే కథానికల వస్తువుగా స్వీకరించారు.

“ఒక మధ్యతరగతి మేధావి, ఆధునిక రచయిత. తన సమాజానికి చేయగలిగినంతా విశ్వనాథరెడ్డిగారు చేశారు’ అని ఆచార్య రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డిగారు ప్రశంసించారు. విశ్వనాథ రెడ్డిగారు కథలు ఆంగ్లం, రష్యన్, అనేక భారతీయ భాషలలో అనువదించబడ్డాయి.

అవార్డులు : కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డుతో బాటు అనేక అవార్డులు పొందారు. మే 22, 2023న కీర్తిశేషులయ్యారు.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

108వ పేజి :

సచిత్రవార పత్రిక = బొమ్మలతో కూడిన వారపత్రిక
ఇచ్ఛ = ఇష్టం
అగచాట్లు = బాధలు, కష్టాలు
దుఃఖం = బాధ
దోబూచులాడటం = కనబడడం, కనబడకుండా దాగడం అనే ఆట ఆడడం
అప్పు = ఋణం
ఆటుపోటులు = లాభనష్టాలు, కష్టసుఖాలు
పట్టుదల = సాధించాలనే ఆలోచన
అదను = తగిన సమయం
పులక = నారు వేసిన తర్వాత (మూడో రోజు) పెట్టే తడి
సేద్యం = వ్యవసాయం
పారకం = ప్రవాహం
మట్లు = మెట్లు
ఏడు = సంవత్సరం
దండిగా = ఎక్కువగా
ధర = ఖరీదు
బావి = రాతి కట్టడంతో ఏర్పరచిన పెద్ద నుయ్యి
హీనం = తక్కువ
బాకీ = అప్పు
వెలి = మెట్ట (బయలు)

110వ పేజి:

ముందుకు రావడం = బాగుపడడం
మర్యాద = గౌరవం
ముంచడం = నష్టపరచడం
మాదిరి = ఉదాహరణ
లెక్క = లక్ష్యం
దోవ = త్రోవ, దారి
బ్రహ్మాండమయిన = గొప్పదయిన
లాయికీ = యోగ్యమైనది
ముక్తసరిగా = పొడిపొడిగా, బాగా తక్కువగా మాట్లాడడం
ధోరణి = పద్ధతి
దండగ = వృథా
చీనీ చెట్లు = కమలా చెట్లు వంటివి (నారింజ రకం)
పీడ = బాధ

111వ పేజి:

స్వామివారు = పంతులుగారు
లగ్నం = ముహూర్తం
బొంగు = లోపల గట్టిగా లేని కర్ర (వెదురు వంటిది)
వాక్కు = మాట
చట్టు = భూమి
వంక = వైపు
కమామిషి = వ్యవహారం
నిక్కచ్చి = కచ్చితం
I.P. = Insolvency Petition – ఆస్తి కంటే అప్పులు ఎక్కువ ఉన్నాయని, అప్పులు తీర్చ లేమని కోర్టులో వేసే దివాళా పిటిషన్

112వ పేజి :

గడ్డి తినడం = తప్పుడు పనులు చేయడం
ముచ్చు = దొంగ
స్మృతి = జ్ఞప్తి
అసహ్యం = సహింపలేనిది
పగవాడు = విరోధి
దైన్యం = దీనత్వం
కార్తె = కృత్తికా నక్షత్రం మొదలు ఒక్కొక్క నక్షత్రంలో సూర్యుడుండే కాలం, సుమారు 132 రోజులు ఇరవై ఏడు నక్షత్రాలకు ఇరవై ఏడు కార్తెలు ఉంటాయి.
పంచాంగం = 5 అంగములు (తిథి, వారం, నక్షత్రం, యోగం, కరణం)తో మంచి చెడ్డలు వివరించే పుస్తకం
వల్లె = (వల్లెవాటు సరియైనది)
వల్లెవాటు = కండువా (లేక) అంగవస్త్రం

113వ పేజి:

తల + ఎత్తుకోవడం = దర్జాగా ఉండడం
అవ్యక్తం = వ్యక్తం చేయలేని, చెప్పలేని
నిడు + ఊర్పు = నిట్టూరు = బలంగా గాలి పీల్చి వదలడం
మోడం = ముసురు, మబ్బు
దొబ్బుతెగులు = లోటు లేని పరిస్థితి
తత్తా = వేడి

114వ పేజి :

దేశం = ప్రాంతం
ఇరు+నూరు = ఇన్నూరు = రెండు వందలు
మూడు + నూరు = మున్నూరు = మూడు వందలు
అగ్గువ = చౌక
కేకలు = అరుపులు
లౌక్యం = లోకజ్ఞానం
గుడ్డొచ్చి పిల్లనెక్కిరించడం = = గుడ్డు కంటె పిల్ల చిన్నది, అయినా గుడ్డుకు అవయవాలు లేవు. పిల్లకు అవయవాలు, తెలివి ఉంటాయి కదా ! తెలివైన వారిని తెలివిలేని వారు వేళాకోళం చేయడం అని దీని భావం
విసర్జనం = విడిచిపెట్టడం
వంక = నీటి వాగు
గుమ్మళ్లు = గుమ్మడి కాయలు
గవాసులు = కిటికీలు
దంతె = వాసం, దూలం
పదిలం = జాగ్రత్త
జాగరం = రాత్రంతా నిద్రపోకుండా ఉండడం

116వ పేజి :

ఉబ్బరం = కడుపు నిండుగా ఉన్నట్లు ఉండడం
తోటకాడ = తోట దగ్గర
అంగడి = దుకాణం
నాయన = నాన్న

117వ పేజి :

మద్దెన = మధ్యన
దివసం = దినకార్యం (రోజు)
ఆత్రగాడు = కంగారు మనిషి

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 3rd Lesson గాలివాన (పాటకథ) Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu గాలివాన (పాటకథ) Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
“గాలివాన” కథా సారాంశాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలియైన అడవి బాపిరాజు గారి కలం నుండి జాలువారిన రాగమాలిక కథా సంపుటి నుండి గ్రహించబడిన ‘గాలివాన’ కథ ఒక చక్కని కథ.

గాలివాన సృష్టించిన విధ్వంసం వలన పూర్తిగా నష్టపోయిన ఓ మారుమూల పల్లెవాసులకు ఒక తండ్రీ కూతురూ ధైర్యసాహసాలతో చేసిన సహాయం గురించి గాలివాన కథలో అడవి బాపిరాజుగారు చక్కగా వివరించారు.

విశాఖపట్టణం జిల్లాపైన గాలివాన విరుచుకుపడింది. కారు పల్లెగ్రామంపై గాలివాన ప్రభావం చాలా తీవ్రంగా పడింది. ఆ గ్రామంలో భైరి అప్పల స్వామి మంచి రైతు. ఉపకారి. అతను ఆ గ్రామంలో పర్యటించాడు. పాడైపోయిన పంటలను చూశాడు. కూలిపోయిన ఇళ్లను గమనించాడు. ప్రజల బాధలను అర్థం చేసుకొన్నాడు. తన గాదెలలోని ధాన్యం తీశాడు. బియ్యంగా ఆడించాడు. పెద్ద పెద్ద గుండిగలలో వంటలు చేయించాడు. వారందరికి భోజనాలు పెట్టించాడు.

అప్పలస్వామి కూతురు, చాలా అందమైనది, అందరితో ఆప్యాయంగా ఉంటుంది. విజయనగరంలో కాలేజీ చదువు చదువుకొంటోంది. తుఫాను గురించి ఆమెకు తెలిసింది. వెంటనే వచ్చేసింది. ఆ అమ్మాయి పేరు కామేశ్వరి, కామమ్మ, కాముడు, కామం అనేవి ఆమె ముద్దు పేర్లు.

గాలివాన వలన కారుపల్లెలో విపరీతమైన కరువు ఏర్పడింది. బియ్యమే కాదు, జొన్నలు, చోళ్లు వంటివి కూడా లేవు. ఎంతమంది నాయకులు కోరినా ప్రభుత్వం నుండి ఏ రకమైన సహాయం రాలేదు.

అప్పలస్వామి గాదె ఖాళీ అయింది, దాచిన ధనం కూడా తుఫాను బాధితులకే అయిపోయింది. ఆయన బంధువులు, మిత్రులు కూడా ధనం అడుగుతాడేమోనని దూరమయ్యారు.

ఇంట్లోని బంగారు నగలన్నీ అమ్మాడు. వెండి సామాను అమ్మేశాడు, భూములన్నీ తాకట్టుపెట్టేసి, వచ్చిన డబ్బంతా తుఫాను బాధితులకు ఖర్చు చేసేశాడు. ఆయన దాన గుణంలో కర్ణుడు, శిబి, దధీచిలను మించిపోయాడు.

ఆయన కూతురైన కామేశ్వరి విజయ నగరంలోని తన స్నేహితురాళ్లకు ఉత్తరాలు రాసింది. ఒక సంఘం స్థాపించమంది. చందాలు వసూలు చేయమంది. కానీ, వాళ్లంతా అనవసరమైన వేదాంతం చెప్పారు తప్ప సరిగ్గా డబ్బు వసూలు చేయలేదు.

చివరకు కామేశ్వరి తన శరీరం మీద ఉన్న నగలు అమ్మేసింది. రెండువేల రూపాయిలు వచ్చాయి. ఆ డబ్బు తన తండ్రికి ఇచ్చేసింది. చివరకు విజయనగరం వెళ్లి దివానును కలుసుకొని, చందా వసూలు చేయాలనుకొంది.
టిక్కెట్టు లేకుండా రైలెక్కింది. టిక్కెట్టు కలెక్టరుకు తమ ఊరిలోని కరువు గురించి చెప్పింది. తమ చందాల కోసం వెడుతున్నట్లు చెప్పింది. దివానుగారు తనకు తెలుసని టిక్కెట్టు కలెక్టరు చెప్పాడు.

రైలు ఆలస్యంగా రాత్రి 7 గంటలకు విజయనగరం చేరింది. టిక్కెట్టు కలెక్టరు కామేశ్వరిని వెంటబెట్టుకొని గుఱ్ఱం బండిలో బయల్దేరాడు. అది విజయనగరం దగ్గర నిర్జన ప్రదేశంలో వారిని వదిలేసి విజయనగరం వైపు వెళ్లిపోయింది. అతను కామేశ్వరిని చెయ్యి పట్టుకొని బలవంతంగా తోటలలోకి తీసుకొని వెళ్లిపోయాడు. కామేశ్వరికి స్పృహ తప్పింది. కొంతసేపటికే మెలకువ వచ్చింది. వాడిని గట్టిగా దవడమీద కొట్టింది. లేడిలా పరుగెత్తింది. వాడుకూడా పరుగెత్తాడు. ఒకరాయి తగిలి పడిపోయాడు.

అంతలో ఒక కారులో వస్తూ దివానుగారు ఎదురయ్యారు. విషయం చెప్పింది. ఆమెను గుర్తు పట్టాడు. పదివేల రూపాయిలు వసూలు చేసినవి ఇచ్చాడు. ఆమెకు ఆనందంతో నోటమాట రాలేదు.

ప్రశ్న 2.
“కామేశ్వరి” పాత్ర స్వభావాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
కామేశ్వరి చాలా ధనవంతుడైన అప్పలస్వామిగారమ్మాయి. చాలా అందమైనది. తెలివైనది. తన తండ్రిలాగే మంచి గుణాలు కలది. ఆపదలో ఉన్న వారిని ఆదుకొనే స్వభావం కలది. తనకున్నదంతా దానం చేసి అయినా ఇతరుల కష్టాలు నివారించాలనుకొనే స్వభావం కలది. బంగారు నగల కంటే పరులకు ఉపకారం చేయడానికే ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. అందుచేతనే తన ఒంటిపైనున్న నగలన్నీ అమ్మేసింది. వచ్చిన రెండువేల రూపాయిలను తన తండ్రికిచ్చేసింది. అది కూడా తుఫాను బాధితుల సహాయానికే ఖర్చు పెట్టమంది.

ఆమె పేదలకు అన్నపూర్ణాదేవిలా అన్నం పెట్టి, ఆదరించే స్వభావం కలది. పేదలకు సహాయం చేయడం కోసం ప్రయత్నిస్తుంది. ముందూ వెనకా ఆలోచించదు. ఎంతదూరమైనా వెడుతుంది. ఎంత కష్టమైనా భరిస్తుంది. అనుకొన్నది సాధించడంలో ఎదురయ్యే ఎంతటి కష్టాన్నైనా ఎదిరిస్తుంది. అనుకొన్నది సాధిస్తుంది. సాహసవంతురాలు.

అందుచేతనే తుఫాను బాధితులకు సహాయం చేయమని కోరుతూ విజయనగరం దివాను గారికి ఉత్తరం రాసింది. తన స్నేహితురాళ్ళను కోరింది. స్నేహితురాళ్లు పెద్దగా చందాలు సేకరించలేదు.

టిక్కెట్టు లేకుండా రైలెక్కింది. టిక్కెట్టు కలెక్టరుకు దొరికిపోయింది. ఇతరులను తేలికగా నమ్మే స్వభావం కలది. కనుకనే అతనికి విషయం చెప్పింది. ఆ దుర్మార్గుడు దానిని లోకువగా తీసుకున్నాడు. ఆమె జీవితాన్ని పాడు చేయబోయాడు. అయినా ధైర్యం కూడదీసుకొంది. అతనిని ఎదిరించింది. కొట్టింది. తప్పించుకొంది. పరుగెత్తింది. దివానుగారిని కలుసుకొంది. అనుకొన్నది సాధించింది. 10 వేల రూపాయిలు విరాళం తీసుకొంది.

ప్రశ్న 3.
ప్రకృతి విపత్తులు వచ్చినపుడెవరు ఎలా ఆదుకోవాలి ?
జవాబు:
ప్రకృతి విపత్తులంటే వరదలు, తుఫానులు, భూకంపాలు, అగ్ని ప్రమాదాలు మొదలైనవి.

వరదలు, వానలు వచ్చినపుడు జనాలు చాలా నష్టపోతారు. ఇళ్లు కూలిపోతాయి. పంటలు పాడౌతాయి. కనీసం తలదాచుకొందుకు కూడా చోటుండదు, లోతైన ప్రాంతాలలోని వారికి ప్రాణనష్టం కూడా జరుగుతుంది.

వానలు, వరదలు వస్తాయని ప్రభుత్వం ముందుగానే ప్రజలను హెచ్చరించాలి. సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించాలి. వారికి ఆహారం, మంచి నీరు, మందులు, వైద్య సదుపాయం, వసతి కల్పించాలి. ఆస్తినష్టం కలిగితే ధనసహాయం చేయాలి. మళ్లీ పంటలు వేసుకొందుకు విత్తనాలు, పురుగుమందులు, ఎరువులను ప్రభుత్వం ఉచితంగా ఇవ్వాలి. పల్లపు ప్రాంతాలలోని నీటిని తోడించాలి. ఇళ్లు పాడైతే ప్రభుత్వం ధనసహాయం చేసి, మళ్లీ ఇళ్లు నిర్మించుకొందుకు సహాయపడాలి. స్వచ్ఛంద సంస్థలు కూడా సేవా కార్యక్రమాలలో పాల్గొనాలి. ధనవంతులు విరివిగా విరాళాలివ్వాలి.

గాలివాననే తుఫాను అంటారు. తుఫాను సమయంలో కూడా వానలు, వరదల వల్ల వచ్చే నష్టాలే వస్తాయి. వాటితోపాటు అదనంగా చెట్లు కూలిపోతాయి. కరెంటు స్తంభాలు పడిపోతాయి. సమాచార వ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది. రవాణా వ్యవస్థ పాడౌతుంది. వీటన్నిటినీ చక్కదిద్దాలి. వరదలు, వానలు వచ్చినపుడు చేసే సహాయ సహకారాలే తుఫాను వచ్చినపుడు కూడా చేయాలి.

భూకంపాలు వచ్చినపుడు ఆస్తినష్టం, ప్రాణనష్టం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. భూకంపాలు వచ్చినపుడు ఇళ్లు, భవనాల నుండి మైదాన ప్రాంతానికి వచ్చేయాలి. భవనాలకు దూరంగా ఉండాలి. ముఖ్యంగా ఎక్కువ అంతస్తులున్న భవనాలకు దూరంగా పరుగెత్తుకొని వెళ్లిపోవాలి. ప్రభుత్వం పైన పేర్కొన్న సహాయ, సహకారాలందివ్వాలి.

అగ్ని ప్రమాదం అన్నిటికంటే ఎక్కువ నష్టం కలిగిస్తుంది. ఇళ్లు, భవనాలు, ఫర్నిచర్ మొదలైనవి పూర్తిగా నాశనమౌతాయి. ప్రాణనష్టం కూడా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. అగ్నిప్రమాదం జరిగిన వెంటనే ‘అగ్ని మాపకశాఖ’ వారికి ఫోన్ చేయాలి. అవసరమైతే పోలీసులకు, అంబులెన్స్లకు కూడా ఫోన్ చేయాలి. ప్రభుత్వం, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, చుట్టుపక్కలవారూ వెంటనే స్పందించాలి. కాపాడాలి. ఆదుకోవాలి.

ప్రశ్న 4.
గాలివాన వచ్చినపుడు ఎటువంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి ?
జవాబు:
గాలివాన వచ్చినప్పటి కంటే రావడానికి ముందే జాగ్రత్తపడాలి. ప్రభుత్వం వారిచ్చే సూచనలను మీడియా, టముకుల ద్వారా తెలుసుకోవాలి. వాటిని అనుసరించాలి. సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలి వెళ్ళిపోవాలి. అవసరమైన సర్టిఫికెట్లు, డబ్బు, నగలు, మందులు, బట్టలు మొదలైనవి తీసుకొని వెళ్ళాలి. దాని వలన ప్రాణనష్టం ఉండదు.

చెట్ల దగ్గరికి వెళ్ళకూడదు. పాత భవనాలలో ఉండకూడదు. పూరిళ్లు, పెంకుటిళ్ళు, రేకులషెడ్లు మొదలైన వాటిలో ఉండకూడదు. వాటిని ఖాళీ చేయాలి. అనవసరంగా బైటకు రాకూడదు. వాహనాలపై ప్రయాణించకూడదు. ప్రయాణించవలసి వచ్చినా ప్రభుత్వ వాహనాలనే ఉపయోగించాలి. అది కూడా ప్రభుత్వాధికారుల అనుమతితో చేయాలి.

పిల్లలను, వృద్ధులను, రోగులను జాగ్రత్తగా కాపాడుకోవాలి. అనవసరమైన పుకార్లు నమ్మకూడదు. అనవసర పుకార్లను వ్యాపింప చేయకూడదు. సమాచార వ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది కనుక మంచిచెడులు ఎవరికి వారే ఆలోచించుకోవాలి. తెగిపడిపోయిన విద్యుత్ తీగలను తాకకూడదు. వాటిలో విద్యుత్తు ఉంటే చాలా ప్రమాదం. సగం పడిన చెట్ల దగ్గరకు వెళ్లకూడదు. అవి పూర్తిగా కూలితే ప్రమాదం. పాములు, తేళ్లు, జెర్రిలు మొదలైన విషపు పురుగులు చేరే ప్రమాదాన్ని గమనించుకోవాలి. నిరంతరం అప్రమత్తంగా ఉండాలి. అవసరమైతే నిద్రమానుకొని అయినా యువతరం కాపలా కాయాలి.

శుద్ధిచేసిన మంచినీటిని మాత్రమే త్రాగాలి. లేకపోతే అతిసార వ్యాధి వంటివి పట్టుకొంటాయి. పరిశుభ్రమైన ఆహారమే తినాలి. ముఖ్యంగా పిల్లలు, వృద్ధులు, రోగులు, గర్భిణులు, బాలెంతలు మొదలైనవారికి రోగ నిరోధక శక్తి తక్కువగా ఉంటుంది. కనుక వారిని మరీ జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలి. కాచిన నీరు త్రాగాలి.

తుఫాను వచ్చే సమయంలో ఆస్తినష్టం ఎలాగూ ఆపలేము. ప్రాణనష్టం జరగకుండా జాగ్రత్తపడాలి.

తుఫాను వెళ్లిపోయాక అంటువ్యాధులు వ్యాపించే అవకాశాలు ఉంటాయి. వాటి బారిన పడకుండా ఎవరి జాగ్రత్త వారే తీసుకోవాలి. నీరు, చెత్త నిలవ ఉండకుండా చూసుకోవాలి. పరిసరాలు పరిశుభ్రంగా ఉంచుకోవాలి. బ్లీచింగ్ చల్లుకోవాలి. ఆహారం, నీరు విషయంలో మరీ జాగ్రత్తలు పాటించాలి. అన్ని పదార్థాల పైనా మూతలు తప్పక పెట్టుకోవాలి. వేడి పదార్థాలనే తినాలి. వండుకొన్న పదార్థాలేవీ నిలవ చేసుకొని తినకూడదు.

గాలివాన (పాటకథ) Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

రచయిత పేరు : అడవి బాపిరాజు
జననం : 8.10.1895న పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా భీమవరానికి 11 మైళ్ల దూరాన ఉన్న, క్రొవ్విడి వారి ముఖాసా గ్రామంలో జన్మించారు.
తల్లిదండ్రులు : అడవి వెంకట కృష్ణయ్య, సుబ్బమ్మ దంపతులు.
చదువు : ప్రాథమిక విద్య – కొవ్వూరులో, ఉన్నత విద్య – నరసాపురంలో, కళాశాల విద్య – రాజమండ్రి – ఆర్ట్స్ కాలేజీలో, న్యాయవాద విద్య మద్రాసులోనూ పూర్తి చేశారు.
భార్య : సుభద్రమ్మ

రచనలు : నారాయణరావు నవల. (జైలులో రచించారు) తుఫాను, కోనంగి, నరుడు, జాజిమల్లి, హిమ బిందు, గోన గన్నారెడ్డి, అడవి శాంతిశ్రీ, అంశు మతి అనే నవలలు రచించారు. అంజలి, తరంగిణి, తూలికా నృత్యం, భగీరలోయ, రాగమాలిక, వింధ్యాచలం అనే 6 కథా – సంపుటాలుగా – 35 కథలు రచించారు. తొలకరి, గోధూళి, శశికళ, అంజలి, చిగురుటాకులు, జ్యోతి, దీపమాల, గడ్డిపూల పళ్ళెము మొదలైన కవితా సంపుటాలు వ్రాశారు.

చలనచిత్రరంగం : సతీ అనసూయ- ధ్రువ విజయం (1935), మీరాబాయి (1940), పల్నాటియుద్ధం (1944), మల్లీశ్వరీ చలనచిత్ర కళా దర్శకత్వం వహించారు.

పత్రికారంగం : అభినవాంధ్ర సాహిత్యం, మీజాన్ పత్రికలకు సంపాదకత్వం వహించారు.

చిత్రాలు : విశ్వనాథ వారి కిన్నెరసాని, కోకిలమ్మ పాటలకు, నండూరి సుబ్బారావు గారి ఎంకిపాటల గీతా సంపుటాలకు రేఖాచిత్రాలు, ముఖ చిత్రాలు గీశారు. సముద్రగుప్తుడు, గౌతమ బుద్ధుడు, ధన్వంతరి, శశికళ, మీరాబాయి మొదలైన ఉత్తమ కళాఖండాలను సృష్టించారు.

బిరుదులు-బహుమతులు : ముట్నూరి కృష్ణారావు గారిచే కులపతి బిరుదును అందుకొన్నారు. 1934లో ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం నిర్వహించిన నవలా పోటీలలో ‘నారాయణరావు’ నవలకు ప్రథమ బహుమతి లభించింది.

ప్రత్యేకతలు : సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొని, అరెస్టయి, జైలులో ‘నారాయణరావు’ నవలను రచించడం ప్రారంభించారు. ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాలలో చిత్రకళా విద్యార్థిగా చేరిన బాపిరాజు గారు అదే కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్ పదవిని చేపట్టారు. ఆంధ్ర చలన చిత్రానికి కళా దర్శకత్వం వహించిన మొట్టమొదటి ఆంధ్రుడు బాపిరాజుగారు. ‘కవి చిత్రకారుడు కాలేడు, చిత్రకారుడు కవి కాలేడు’ అన్న బెర్నార్డ్ అభిప్రాయాన్ని తారుమారు చేశాడు. ‘చిత్రకారుడు కవిగాను, కవి చిత్రకారుడు’ గాను కాగలడని నిరూపించిన కళాతపస్వి అడవి బాపిరాజు. 22. 9. 1952న ఆయన తుది శ్వాస విడిచారు.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

100వ పేజి :

విధ్వంసం = నాశనం
ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకోవడం = చాలా భయంభయంగా బ్రతకడం
సహకారం = సహాయం
వాగు = చిన్న కాలువ
శివాలెత్తడం = ఒళ్లు తెలియని ఆవేశంతో ఊగిపోవడం
పరవళ్లెత్తడం = నదులు చాలా నీటితో నిండి వేగంగా ప్రవహించడం
అంబరం = ఆకాశం
రుద్రుడు = శివుడు
ప్రళయం = సృష్టి అంతమయ్యే స్థితిలో వచ్చే భయంకర స్థితి
తాండవం = పురుషులు ఉధృతంగా చేసే నాట్యం
ఆరితేరిన = బాగా నైపుణ్యం గల
దిట్టరి = గట్టివాడు
ప్రత్యక్షం = కనబడడం
గాదె = ధాన్యం నిలవచేసే పెద్ద గది వంటిది
గుండిగ = పెద్ద ఇత్తడి గిన్నె
అండిగ = పెద్ద పాత్ర (వెడల్పు మూతి కలది)
బాన = పెద్ద కుండ
ఆబాలగోపాలం = బాలుని నుండి గోపాలుని వరకు (అందరూ)

102వ పేజి :

అష్టాదశ వర్ణాలు = 18 కులాలవారు (అన్ని కులాల వారు)
అన్నమో రామచంద్ర = ఆకలి ఎక్కువగా ఉన్నదని తెలియజేసే మాట
మొహమాటం = కావలసినది అడగలేని స్థితి (సిగ్గు)
కాశిక + అన్నదాత = అన్నపూర్ణాదేవి
పంతులు = ఉపాధ్యాయుడు
చారడేసి కళ్లు = అరచేయంత కళ్లు (పెద్ద పెద్ద కళ్లు)
పువ్వు పుటలు = పూలబుట్టలు
నవరత్నాలు = 9 రకాలైన రత్నాలు: కెంపు, ముత్యం, పగడం, పచ్చ, కనక పుష్యరాగం, వజ్రం, నీలం, గోమేధికం, వైడూర్యం
కుసుమాలు = పూలు
కంఠం = గొంతు
నాగులు = పాములు
నృత్యం = నాట్యం
ఆలకించడం = వినడం
ఖండం = ప్రాంతం
కాటకం = కరువు
ఉద్భవించడం = పుట్టడం
తీపు = ప్రేమ
నాయకుడు = నేత
గగ్గోలు పెట్టడం = చాలా గొడవ చేయడం
దాక్షిణ్యం = దయతో కూడిన స్వభావం
వితరణ = దానం
అరుదు = తక్కువ
మొహాలు చాటువేయడం = ఎదురుపడకుండా తప్పించుకు తిరగడం
నగలు = ఆభరణాలు
తనఖా పెట్టడం = తాకట్టు (కుదువ) పెట్టడం
ఈనాము = బహుమతిగా వచ్చిన భూమి
షాహూకార్లు = వ్యాపారస్తులు (వడ్డీ వ్యాపారి)
వరిగెలు = చేలలో రాలిన వెన్నులు
అభినవ = ఆధునికమైన

103వ పేజి :

ఉత్తర = లేఖ
అమ్మలక్కలు = స్త్రీలు
వేదాంతం = ఉపనిషత్తు
వేదాంతం = అర్థం కాని మాటలు
ఆడడం = పలకడం
విత్తనం = బీజం
సత్తువ = బలం
చిన్ని కందు = చిన్న బిడ్డ

104వ పేజి :

కాలుపెట్టడం = రావడం
కడుపుకు లేకపోవడం = తినడానికి తిండి లేకపోవడం
ఊళ్లు + ఏలువారు = ఊళ్లను పరిపాలించే అధికారులు
ఘనవంతులు = గొప్పవారు
టట్ డామిట్ = చిరాకును వ్యక్తపరిచే పదం
ఎరగడం = తెలియడం
కలకటేరు = కలెక్టర్
దివాను = రాజప్రతినిధి
ఖామందు = భూస్వామి
సంపన్నులు = ధనవంతులు
గడుసు = = తెలివి, (బ్రతక నేర్చిన)
రస్తాదారి = రహదారి
దౌడు = పరుగు
దుడుకు = భయం
దండం = నమస్కారం
లోన = లోపల

105వ పేజి :

నిః + జన – నిర్జన = మనుషులు లేని
రక్తంచరుడు = ఇది నక్తంచరుడు అని ఉండాలి
నక్తంచరుడు = రాత్రులు తిరిగేవాడు (రాక్షసుడు (లేక) దేశ దిమ్మరి)
పిశాచి = రక్త మాంసాలు తినే ఒకరకమైన దయ్యం
సొమ్ము = ధనం
శక్తి = పార్వతీదేవి
ఉరకడం = పరుగెత్తడం

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 2nd Lesson ఉరి Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu ఉరి Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఉరి కథలో సామాన్యుడి వేదన ఎటువంటిది ?
జవాబు:
కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు రచించిన, ‘ఆనందవాణి’ పత్రికలో 17.12.1950న ప్రచురితమైన ‘ఉరి’ కథలోని నాయకునికి రచయిత పేరు పెట్టలేదు.

అతను సామాన్యులలో అతి సామాన్యుడు. అతనిని సమాజంలో ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు. ఎవరికీ అతను అవసరం లేదు. చాలా దురదృష్టవంతుడు. మన దేశానికి స్వాతంత్ర్యం తెచ్చుకొన్నాం, సమానత్వం, న్యాయం, రక్షణ వంటివి కాగితాలలోనే మిగిలాయి. సామాన్యులకవేమీ దక్కవు అని కథా రచయిత అభిప్రాయం.

కథానాయకుడైన అతి సామాన్యుడు చాలా వేదన చెందాడు. నేటి సమాజం, రక్షణ, న్యాయం, సమానత్వాలపై తన ఆవేదనను వెళ్లగక్కాడు.

తను మాట్లాడినా, మాట్లాడకపోయినా ఒకటే అని అతని భావన. ఎందుకంటే తన మాటలను, తనను ఎవరూ పట్టించుకోరని అతని ఆవేదన. తను ఒక మనిషిని చంపాడని ఉరిశిక్ష విధించారు. కానీ, తను చంపినట్లు తనకు తెలియదు. ఆ మాట అన్నవారికీ తెలియదు. సాక్షులకూ తెలియదు. అయినా ఉరిశిక్ష విధించారు.

అతని ఆవేదనంతా తన పెళ్లాం బిడ్డల గురించే వాళ్లని పోషించలేక చాలా బాధలు పడ్డాడు. వాళ్లకు తిండి లేదు. తనకు తిండిలేదు. అతనిని జైలులో పెట్టి రెండు నెలలైంది. ఈ రెండు నెలల నుండి తనకు తిండి దొరుకుతోంది. కానీ తన భార్యా బిడ్డలకు తిండి లేదనేదే అతని బాధ. బహుశా వారు మరణించి ఉంటారని అతని ఊహ. వాళ్ల కంటే తానే అదృష్టవంతుడని అతని నమ్మకం. వాళ్లు ఆకలికి తట్టుకోలేక మరణించి ఉంటారు. కానీ, తనకు చచ్చే ముందు తిండి దొరుకుతోందని ఆనందపడ్డాడు.

అతనికి ఉద్యోగం లేదు, మోసం చేయలేడు, కూలీనాలీ కుదరలేదు. ఎలాగో కాస్త డబ్బు సంపాదించాడు. వాటితో కొనుక్కొందామంటే బియ్యం దొరకలేదు. ఏడ్చే ఓపిక కూడా లేని తన భార్యా పిల్లలని చూసి, అతని వేదన రెట్టింపయింది.

ఒక ముసలిది తనకు వచ్చిన బియ్యంలో సగం బియ్యం రెట్టింపు ధరకు ఇచ్చింది. అవి పశువులు కూడా తినని బియ్యం. ఆ బియ్యం ఎవరూ దంచలేదు. ఆమెకు ఓపిక లేదు. పుల్లలు ఏరుతుంటే ఒకాయన కొట్టాడు. ఆ దెబ్బలు తిని ఇంటికి వచ్చాడు. అది ఇల్లు కాదు. గోడపక్క చిన్న మరుగు. ఆపైనున్న పుల్లలు పీకి అతని భార్య వంట చేస్తోంది. తన దరిద్రానికి అతనికి భరించలేని వేదన కలిగింది.

పిల్లలు ఆకలికి తట్టుకోలేకపోతున్నారు. కడుపునొప్పితో మెలి తిరిగి పోతున్నారు. చేతిలో డబ్బులు లేక అలా చూస్తూ అతను చాలా బాధపడ్డాడు.

బియ్యం ఇస్తారని తెలిసి వెళ్లాడు. చాలామంది జనం. అలజడి రేగింది. పోలీసులు కాల్పులు జరిపారు. జనం రాళ్లు విసిరారు. నడవడానికి కూడా ఓపికలేని అతను ఇంటికి పోదామనుకొన్నాడు. ఇంతలో ఎవరో విసిరిన
రాయి తగిలి ఒకడు మరణించాడు.

ఆ రాయిని అనామకుడే విసిరాడనుకొన్నారు. తరిమారు. కొట్టారు. పట్టుకొన్నారు. ఖైదీ అయ్యాడు. చేయని తప్పుకు ఖైదీ అయినందుకు బాధపడలేదు. అన్నం చూసి ఆనందించాడు. వేదనను కూడా వేదనగా అనుభవించలేని అత్యంత దౌర్భాగ్యకరమైన పరిస్థితి అనామకునిది. అతని వేదన చూసి కష్టాలకే కన్నీళ్లు వస్తాయి.

ప్రశ్న 2.
ఉరి కథలోని అనామకుని వంటి వారి పరిస్థితి ఎప్పుడు బాగుంటుంది ?
జవాబు:
ఉరి కథలోని అనామకుని వంటి వారి పరిస్థితి బాగుపడాలంటే ప్రభుత్వం పూర్తి బాధ్యత వహించాలి.

అటువంటివారికి ఉచిత భోజన, వసతి సదుపాయాలు కల్పించాలి. ప్రభుత్వం పనులను కల్పించాలి. పనికి తగిన వేతనం ఇవ్వాలి. వారి బాధలు, భయాలు చెప్పుకొందుకు అవకాశాలు కల్పించాలి. వాటిని పరిష్కరించాలి. వారికి విద్యా సదుపాయాలు కల్పించాలి. అటువంటి వారి పిల్లలకు ఉచితంగా బట్టలు, పుస్తకాలు, మూడుపూటలా తిండి, చదువు ఏర్పాటు చేయాలి. బలమైన పౌష్టికాహారం ఇవ్వాలి. సెలవులలో కూడా తిండి ఏర్పాటు చేయాలి.

నెలకొకసారైనా అటువంటి కుటుంబాలకు ఉచితంగా వైద్య పరీక్షలు చేయించాలి. ఉచితంగా మందులు ఇవ్వాలి. వైద్యం చేయించాలి.

ధైర్యంగా బతకగలమనే భరోసా కల్పించాలి. ఈ ప్రభుత్వం మనది. ఈ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో నేనూ భాగస్వామినే. నాకు జీవించే హక్కుంది. పని చేయవలసిన బాధ్యత ఉంది. నా హక్కులను పోరాడి సాధించుకోగలను అనే నమ్మకం కలిగించాలి. ఏదో ఒక విషయంలో శిక్షణనివ్వాలి. ధన సంపాదనకు అవకాశాలు కల్పించాలి.

మీడియా కూడా ఈ విషయంలో ప్రధానపాత్ర వహించాలి. అనామకుని వంటి వారి జీవితాలలో పడే బాధలను వెలుగులోకి తేవాలి. వారి అభిప్రాయాలను బాహ్య ప్రపంచానికి తెలియజేయాలి. వారి సమస్యలను తెలుసుకోవాలి. సంబంధిత అధికారులకు తెలిసే అవకాశం ఏర్పాటు చేయాలి. ఆ సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేయాలి. వారి జీవితాలలో వెలుగులు నింపాలి.

ప్రశ్న 3.
ఉరి పాఠ్యాంశాన్ని కథగా వ్రాయండి.
జవాబు:
ఉరి పాఠంలోని నాయకుడు, అనామకుడు. అతనికి ఉద్యోగం లేదు. పనిలేదు. ఎవరినీ మోసం చేయలేడు. అతని జీవితం చాలా దుర్భరమైనది. కటికదరిద్రం అనుభవిస్తున్నాడు. భార్యా బిడ్డలకు కనీసం తిండి కూడా పెట్టలేని హీనస్థితి. వారు ఆకలితో బాధపడుతుంటే చూస్తూ ఉండడం ఏమీ చేయలేని నిస్సహాయ స్థితి. కనీసం ఏడవడానికి కూడా ఓపిక లేని స్థితిలో ఉన్న పిల్లలను చూస్తే అతని కడుపు తరుక్కుపోతోంది.

ఎలాగోలా నాలుగుడబ్బులు సంపాదించాడు. వాటితో బియ్యం కొందామని షాపుకు వెళ్లాడు. కాని, అక్కడ పెద్ద పులి తోకలా పెరిగిపోతున్న వరుస. ఆ వరుసలో చిట్టచివర నిల్చున్నాడు. అక్కడ దాకా బియ్యం రావేమో అనుకొన్నాడు. నిలబడడానికి ఓపిక లేదు. అందుచేత రెట్టింపు ధరతో ఒక ముసలిదాని దగ్గర సగం బియ్యం కొన్నాడు. అవి పశువులు కూడా తినలేనంతగా ఉన్నాయి. అవి దంపుకొని, చెరిగితే బాగుంటాయని ఆశ. కాని, అతని భార్యకు అవి దంచే ఓపిక లేదు. చాలామందిని దంచి పెట్టమని అడిగింది. ఎవ్వరూ ఉపకారం చేయలేదు. అవి వండడానికి పుల్లల కోసం అతను ఒక విరిగిపోయిన దడ్డి దగ్గర పుల్లలేరు కొచ్చాడు. దానికి ఆ యజమాని అతనిని కొట్టాడు. దెబ్బలు తిని ఇంటికి వచ్చాడు.

పడిపోయిన గోడపై కొద్దిమేర ఉన్న చిన్న తడిక క్రింద వారి మకాం. అదే వారి ఇల్లు. అతను వచ్చేసరికి దాని పుల్లలు లాగి ఇల్లాలు వంటచేస్తోంది. పిల్లలు ఆకలితో మెలితిరిగిపోతున్నా ఏమీ చేయలేని దౌర్భాగ్య స్థితి అతనిది.

ఆ రోజు మధ్యాహ్నం, బియ్యం ఇస్తున్నారని తెలిసి వెళ్లాడు. అక్కడ చాలామంది జనం ఉన్నారు. అక్కడ బియ్యం ఇస్తారేమోనని అతని ఆశ. కానీ, పోలీసులు వచ్చారు. గొడవైంది. పోలీసులు కాల్పులు జరిపారు. జనం రాళ్లు రువ్వారు. ఆ గొడవ చూసి అనామకుడు భయపడ్డాడు. ఇంటికి వెళ్లిపోదామనుకొన్నాడు. అంతలో ఎవరో రాయి విసిరాడు. ఒకడు మరణించాడు. ఆ రాయి అనామకుడే విసిరాడనుకొన్నారు. తరిమారు. కొట్టారు. పట్టుకొన్నారు. జైలులో పెట్టారు మరునాడు అన్నం పెట్టారు.

అయ్యో ! తన భార్యాపిల్లలు తిండిలేక, ఆకలిబాధ తట్టుకోలేక మరణించి ఉంటారనుకొన్నాడు. తనకు ఉరిశిక్ష విధించారు. మరణించేముందు తనకు ఆకలిబాధ లేనందుకు ఆనందించాడు. తన భార్యా బిడ్డలకు మరణించే ముందు ఆహారం కూడా లేనందుకు బాధపడ్డాడు. ఇది ఒక నిర్భాగ్యుని వ్యథ. అనామకుని అమరగాథ, కష్టాలు కూడా కన్నీటితో కరిగిపోయే తీరని మారని జీవనగాథ.

ఉరి Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

రచయిత పేరు : విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు
జననం : 10.9.1895 న కృష్ణాజిల్లా నందమూరులో పార్వతమ్మ, శోభనాద్రి దంపతులకు శుద్ధ శ్రోతియ వైదిక కుటుంబంలో జన్మించారు.
గురువు : తిరుపతి వేంకట కవులలోని చెళ్లపిళ్ల వేంకట శాస్త్రిగారు. విశ్వనాథ వారికి గురువు గారంటే చాలా భక్తి.
ఉద్యోగం : బందరు హిందూ కళాశాలలో కొంతకాలం, బెజవాడలోని ఎస్. ఆర్. ఆర్. మరియు సి.వి.ఆర్ కళాశాలలో చాలాకాలం తెలుగు అధ్యాపకులుగా పనిచేశారు.

రచనలు : వరలక్ష్మీ త్రిశతి. (మొదటి భార్య జ్ఞాపకార్థం 300 పద్యాస్మృతి కావ్యం)
రామాయణ కల్పవృక్షము (జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు తెచ్చిన రచన) ఆంధ్ర పౌరుషం, కిన్నెరసాని పాటలు, వేయిపడగలు, పురాణ వైర గ్రంథమాల, కాశ్మీరీ చారిత్రక నవలలు, విశ్వనాథ మధ్యాక్కరలు, నన్నయ ప్రసన్న కథా కలితార్థయుక్తి మొదలైనవి రచించారు. ఏకవీర నవల (మలయాళ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది) సినిమాగా కూడా వచ్చింది.

రచనా ప్రక్రియలు : పద్యం, నవల, నాటకం, కథానిక, శతకం, కావ్యం, కవిత, విమర్శ, వ్యాసం, రేడియో ప్రసంగాలు, పాట, ఆత్మకథ, చరిత్ర మొదలైన అనేక సాహితీ ప్రక్రియలలో రచనలు చేశారు.

రచనా వస్తువులు : చరిత్ర, తత్త్వశాస్త్రం, మతం, సామాజిక శాస్త్రం, ఆథ్యాత్మికత, రాజకీయశాస్త్రం, భాషాశాస్త్రం మొదలైన అనేక అంశాలు.

ప్రశంసలు అవార్డులు : ప్రపంచం పట్టనంతటి కవి విశ్వనాథ అని మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి గారన్నారు. ‘నిన్నటి నన్నయ భట్టు- ఈనాటి కవి సమ్రాట్ విశ్వనాథ’ అని శ్రీశ్రీ ప్రశంసించారు. తెలుగు సాహిత్యానికి భారతదేశం లోనే అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన ‘జ్ఞానపీఠ్’ అవార్డును తొలిసారి అందుకున్నవారు కవిసమ్రాట్ విశ్వ నాథగారు.

ప్రత్యేకతలు : 1921లో మహాత్మాగాంధీ గారి పిలుపు మేరకు సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొనడానికై కళాశాల చదువును వదిలేశారు. చివరకు 1926-27లో కళాశాల చదువును పూర్తిచేశారు. విశ్వనాథ వారి వేయిపడగలు నవలను మాజీ ప్రధాని కీ.శే. పి.వి. నరసింహారావుగారు ‘సహస్రఫణ్’ పేరుతో హిందీ భాషలోకి అనువ దించారు. దీనికి గాను ఆయనకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు వచ్చింది. 18.10.1976న విశ్వనాథ వారు స్వర్గస్తులు అయ్యారు.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

94వ పేజి :

సమాజం = సంఘం
అత్యంత = చాలా ఎక్కువ
దురదృష్టవంతుడు = అదృష్టం లేనివాడు
పరాయివారు = ఇతరులు
ఆకాంక్ష = కోరిక
లక్ష్యం = గురి
చావు = మరణం
మాయ+అపిహితులు = మాయ కూడా ఇష్టపడేవారు
సహజం = ప్రకృతిధర్మం
శరీరం = దేహం
మాడి = ఆకలితో బాధపడి
తిండి = భోజనం
దయ = జాలి
తమాయించుకోవడం = నిగ్రహించుకోవడం
ఇంటిల్లపాతికా = ఇంట్లో వారంతా
బక్క నరాలు = బక్క చిక్కినవారు (నరం లాగా సన్నబడిన వారు)
అల్లే = అలాగ

96వ పేజి :

దుకాణం = కొట్టు (షాపు)
గొడ్లు = పశువులు
పోట్లు = రోకలితో దంపడాలు
విసిరికొట్టడం = పొమ్మని కఠినంగా చెప్పడం
నోము = పూజ
అట్లు = దోసెలు
ప్రోయ్యి = పొయ్యి
దొడ్డి = పెరడు
నాలుగణాలు = పావులా (24 పైసలు)
అణా = ఆరు పైసలు
బొబ్బ = అరుపు
హంగామా = హడావుడి

97వ పేజి :

వ్యవహారం = పని (విషయం)
నెల్లాళ్ళ మట్టి = నెల్లాళ్ల నుండి
అర్భనాకారి = బాగా సన్నని శరీరం కలవాడు
మనుష్య + ఆకృతి = మనుష్యాకృతి = మానవాకారం
రక్షకభటులు = పోలీసులు
నెమరకణత = చెవికి, నుదుటికి మధ్యభాగం
తరమడం = వెంటబడి పరుగెత్తించడం
గాఢము = దట్టమైన
అంధకారం = చీకటి
ఖైదు = జైలు
ఒకపూట = 6 గంటల కాలం
ప్రాణాలు లేచిరావడం = ఉత్సాహం కలగడం
దశ ఎత్తుకోవడం = అదృష్టం కలిసి రావడం
కడుపులు చల్లగా ఉండడం = సంతానంతో చక్కగా జీవించడం
వెయ్యి+ఏళ్లు -వెయ్యేళ్ళు = చాలాకాలం
ఇంటిది = భార్య
చింత = ఆలోచన
కడుపున పుట్టడం = ఋణం తీర్చుకోవడం

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 1st Lesson గౌరవ స్థానం Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu గౌరవ స్థానం Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
గౌరవస్థానం కథా సారాంశం ఏమిటి ?
జవాబు:
గుంటూరు జిల్లా బాపట్లలో జన్మించిన కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మగారు రచించిన కథల నుండి గౌరవస్థానం అనే కథ గ్రహించబడింది.

ఆనాటి సమాజంలో స్త్రీలు వంటింటికి మాత్రమే పరిమితమైపోయారు. వారిలోని శక్తిసామర్థ్యాలకు తగిన అవకాశాలు లభించలేదు. గౌరవస్థానం లభించలేదు. నేటి కాలంలో స్త్రీలు విద్యావంతులు కావాలి. ఆర్థిక స్వావలంబన కల్గి ఉండాలి. అన్ని రంగాలలోనూ ప్రతిభాపాటవాలు కలిగి ఉండాలి. స్త్రీలను ఉత్తేజపరచాలి. చైతన్యవంతులను చేయాలి. సభ్య సమాజంలో స్త్రీలకు దక్కవలసిన గౌరవస్థానాన్ని దక్కనివ్వాలి. సముచితస్థానం లభించాలి అనే ఆకాంక్షతో ఈ కథ వ్రాయబడింది.

రాఘవరావు కుటుంబానికి రేడియోయే లోకమై పోయింది. వారు రేడియో కొన్న తర్వాత కార్యక్రమాలు వినడం, విమర్శించుకోవడం, వాటి గురించే చర్చించుకోవడం అదే వాళ్లపని.

సాయంత్రం నాలుగు గంటలకు రేడియోలో వచ్చిన ప్రసంగాన్ని రాఘవరావు, రాజేశ్వరీ దంపతులు చాలా శ్రద్ధగా విన్నారు. భారతరాజ్యాంగం ప్రకారం స్త్రీలకు పురుషులతో సమానంగా లభించిన హక్కుల గురించి ప్రసంగంలో ఆ విదుషీమణి చాలా చక్కగా వివరించారు. ఆ ప్రసంగాన్ని బట్టి స్త్రీలకు హక్కులన్నీ వచ్చేశాయని, రాఘవరావు నవ్వుతూ అన్నాడు. అవన్నీ కాగితాలలో మాత్రమే ఉంటాయని వాస్తవంలో ఉండవని రాజేశ్వరి అభిప్రాయపడింది.

మరి గవర్నర్లు, మంత్రులు, రాయబారులు, శాసనసభల్లో సభ్యులు, స్పీకర్లు ఇలా అన్నీ చేస్తున్నారు కదా అని రాఘవరావు అన్నాడు. పదహారుకోట్ల నలభై లక్షలమంది స్త్రీలలో ఏదో అతికొద్దిమందికి మాత్రమే ఆ అవకాశం ఇస్తున్నారని రాజేశ్వరి అభిప్రాయం.

చట్టాలు ఉన్నంత మాత్రాన లంచగొండులైన ఉద్యోగులను ఏమీ చేయలేక పోతున్నారు. బ్లాక్ మార్కెట్టు చేసే వ్యాపారులను ఎవ్వరూ ఏమీ చేయలేక పోతున్నారు. వాళ్లను శిక్షించే చట్టాలు ఉన్నా ఉపయోగం లేదనీ అలాగే మహిళాహక్కులూ అని రాజేశ్వరి అభిప్రాయం.

మనదేశంలో స్త్రీల కష్టాలను శాసనాలు తొలగించలేవు. స్త్రీకి కావలసింది గౌరవం. ఆ గౌరవం కూడా జీవితాంతం కావాలి అని రాజేశ్వరి అంది. లక్ష్మీ, సరస్వతి, పార్వతి అనే ముగ్గురమ్మలకూ ఉన్న గౌరవం లోకంలో ఎవ్వరికీ లేదని రాఘవరావు అన్నాడు.

ప్రతి కథ, కావ్యం, పత్రిక, పురాణం ఇలా ఏ రకమైన సాహిత్య ప్రక్రియలోనైన స్త్రీ లోకువగానే చూడబడుతోందని రాజేశ్వరి ఉద్దేశం. రాజ్యాంగం ప్రకారం స్త్రీలకు పోటీచేసే హక్కు, ఓటువేసే హక్కు, ఉద్యోగాలు, ఆస్తులు, అధికారాలు అన్నీ ఉన్నాయి. కానీ, స్త్రీ పురుషుల మధ్య బానిస, యజమాని భావం అలాగే ఉంది. ఆమెపై అనేక రకరకాలుగా అధికారాలు చెలాయిస్తూనే ఉన్నారు. వరకట్నం గురించి వేధిస్తూనే ఉన్నారు. కట్టుకొన్న భార్యను వదిలేసి పునర్వివాహాలు చేసుకొంటూనే ఉన్నారు. ఆమెను తనతో సమానంగా చూడాలనే ఆలోచన పురుషుడికి లేదు. మగవాళ్లలో మనఃపరివర్తన లేనిదే స్త్రీకి గౌరవస్థానం దక్కదు. స్త్రీకి ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం కావాలి. పాటకపు స్త్రీలకు కూడా సుఖం లేదని తన అభిప్రాయాన్ని రాజేశ్వరిగారు చక్కగా చెప్పారు.

ప్రశ్న 2.
రాజేశ్వరి స్త్రీలకు ఏ విధమైన గౌరవస్థానం దక్కాలని కోరుకొంది ?
జవాబు:
కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మగారు రచించిన ‘గౌరవస్థానం’ కథలో స్త్రీలకు దక్కవలసిన గౌరవస్థానం గురించి నిస్సంకోచంగా కచ్చితమైన అభిప్రాయాలను రాజేశ్వరి గారు వ్యక్తపరిచారు.

స్త్రీలకు రాజ్యాంగం ప్రకారం చదువులు, ఉద్యోగాలు, ఆస్తి, ఓటు, ప్రాతినిధ్యపు హక్కులు చాలా సంక్రమించాయి.

ఎంతో మంది స్త్రీలు గవర్నర్లు, మంత్రులు, రాయబారులు, శాసనసభ్యులు, స్పీకర్లు మొదలైన ఎన్నో ఉన్నత పదవులను నిర్వహిస్తున్నారు. కానీ, 16 కోట్ల 40 లక్షలమంది స్త్రీలలో అది గణనీయమైన భాగం కాదు. చట్టాలు ఎన్ని వచ్చినా లంచగొండులైన ఉద్యోగులను ఏమీ చేయలేవు. బ్లాక్ మార్కెట్లో లో వ్యాపారం చేసే వ్యాపారస్తులను అరికట్టలేకపోతున్నాయి. అలాగే చట్టాల వలన స్త్రీలకు గౌరవస్థానం దక్కదు.

స్త్రీకి జన్మించిన దగ్గర నుండి మరణించే వరకు గౌరవంగా చూసే పరిస్థితి కావాలి.

స్త్రీల కష్టాలను శాసనాలు తొలగించలేవు. మనదేశంలో పురుషులకు స్త్రీలను గౌరవించడం తెలియదు. స్త్రీని గౌరవించడం అది ఒక హీనమైన పనిగా భావిస్తారు. స్త్రీలను కించపరచడం ఒక సరదాగా భావిస్తారు. అది తప్పు. శ్లోకాలలోనే తప్ప స్త్రీలకు వాస్తవంలో గౌరవంలేదని రాజేశ్వరిగారి అభిప్రాయం.

ఆధునికులు వ్రాసే కథలు, కావ్యాలు, పత్రికలు, ప్రహసనాలు, నాటకాలు, సినిమాలు, పురాణాలు, హరికథలు, పాటలు, పద్యాలు మొదలైన ఏ సాహితీ ప్రక్రియలోనూ స్త్రీలకు గౌరవస్థానం లేదు. విద్యార్థులకు కూడా తోటి విద్యార్థినులంటే లోకువే. భార్యను లోకువగా చూసే భర్తలే ఎక్కువమంది. ఈ శ్రీస్థితి మారాలి. ప్రతి సాహితీ ప్రక్రియలో స్త్రీకి పూజ్యత పెరగాలి. గౌరవస్థానం ఉండాలి.

రాజ్యాంగం ప్రకారం స్త్రీ చదువుకోవచ్చు. ఉద్యోగాలు చేయవచ్చు. ఆస్తులు అనుభవించవచ్చు. ఓటు వేయవచ్చు. పోటీ చేయవచ్చు. కానీ ఎన్ని అధికారాలు వచ్చినా స్త్రీని మగవాడు బానిసగానే చూస్తున్నాడు. ఆమెపై అధికారం చెలాయిస్తున్నాడు. ఆమె పట్ల నిరంకుశంగా వ్యవహరిస్తున్నాడు. ఆమెను పుట్టింటి నుండి అవీ, ఇవీ తెమ్మని వేధిస్తున్నాడు. కొందరైతే భార్యలను వదిలేసి, మళ్లీ పెళ్ళిళ్లు చేసుకొంటున్నారు. ఈ పరిస్థితి మారాలి. స్త్రీ గౌరవింపబడాలి. స్వతంత్రంగా జీవించగలగాలి. స్త్రీని తనతో సమానంగా చూడాలనే భావన పురుషునిలో కలగాలి. అది రానంత కాలం ఎన్ని చట్టాలు చేసినా ప్రయోజనం లేదని రాజేశ్వరిగారి అభిప్రాయం.

ఈ విధంగా స్త్రీలకు పురుషులతో సమానమైన గౌరవస్థానం దక్కాలని రాజేశ్వరిగారి అభిప్రాయం. అదే ఆమె కోరిక.

ప్రశ్న 3.
స్త్రీలకు గౌరవస్థానం దక్కడం వలన సమాజానికి కలిగే ప్రయోజనం ఏమిటి?
జవాబు:
స్త్రీలకు గౌరవస్థానం దక్కడం వలన సమాజానికి చాలా ప్రయోజనాలున్నాయి. గౌరవస్థానం వలన స్త్రీకి ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది. ఆత్మవిశ్వాసం వలన ఏ పనినైనా సమర్థవంతంగా చేయగలదు. విజయం సాధించగలదు. జీవితంలో ఉన్న స్థితి నుండి ఉన్నత స్థితికి ఎదగగలదు.

దాని వలన సమాజం అభివృద్ధి చెందుతుంది. సమాజం ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. మేథోపరమైన అభివృద్ధి కూడా సమాజంలో పెరుగుతుంది.

సమాజంలో స్త్రీ పురుషులిద్దరూ సమానమే. ఇద్దరికీ సమాన గౌరవం ఉంటే ఇద్దరూ విద్య, ఉద్యోగం, వ్యాపారం మొదలైన అన్ని రంగాలలోను పురోభివృద్ధిని సాధిస్తారు. ఇది సమాజాభివృద్ధికి అన్ని విధాలుగానూ సహకరిస్తుంది. అప్పుడే స్త్రీలలో చైతన్యం బాగా పెరుగుతుంది. స్త్రీలు చైతన్యవంతులైతే సమాజంలో అక్షరాస్యతా శాతం పెరుగుతుంది. అక్షరాస్యత పెరిగితే విజ్ఞానం పెరుగుతుంది. విజ్ఞానం పెరిగితే నూతన ఆవిష్కరణలు పెరుగుతాయి. సమాజంలో సంపద పెరుగుతుంది. సౌకర్యాలు పెరుగుతాయి. ఆరోగ్యాలు పెరుగుతాయి. ఎవరి సమస్యలు వారే పరిష్కరించుకొంటారు. మోసాలు, దోపిడీలు ఉండవు.

స్త్రీలను గౌరవింపబడే కుటుంబంలో ఆనందం పెరుగుతుంది. విచక్షణ పెరుగుతుంది. పిల్లలకు అక్షరాస్యత పెరుగుతుంది. నిజాయితీ, నిర్భీతి పెరుగుతుంది. ఆనందంగా ఉన్న కుటుంబాలు ఆరోగ్యంగా ఉంటాయి. ఆరోగ్యాన్ని బట్టి పనిచేసే సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది. సమాజంలో సంపద, ఆరోగ్యం, ఆయుర్దాయం పెరుగుతుంది. అటువంటి సమాజమే ప్రపంచం చేత గౌరవం అందుకొంటుంది. ఆదర్శవంతమౌతుంది.

స్త్రీ గౌరవ స్థానాన్ని బట్టే సమాజానికి గౌరవం పెరుగుతుందని అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఏ సమాజంలో స్త్రీలు గౌరవింపబడతారో ఆ సమాజం అందరి మన్ననలూ అందుకొంటుంది. పురోగమిస్తుంది. విచక్షణతో ఉంటుంది. సుసంపన్నమౌతుంది అని గ్రహించాలి.

ప్రశ్న 4.
స్త్రీలకు గౌరవస్థానం ఎప్పుడు దక్కుతుంది ?
జవాబు:
స్త్రీలకు గౌరవస్థానం దక్కాలంటే స్త్రీలు బాగా చదువుకోవాలి. తమ కాళ్లపై తాము నిలబడాలి. తమను అగౌరవపరిచేవారిని ఎదిరించాలి. చట్టాలపై అవగాహన పెంచుకోవాలి. తమను తాము కాపాడుకొందుకు అధికారుల సహాయం తీసుకోవాలి. ధైర్యంగా ఉండాలి. ప్రతిదానికీ భయపడడం మానుకోవాలి. తమ కుటుంబం నుండే సంస్కరణ మొదలు పెట్టాలి. ఆడపిల్లలను ఒకలాగా, మగ పిల్లలను ఒక లాగా చూసే పద్ధతిని విడిచిపెట్టాలి. ఆడపిల్లలకే కాకుండా మగపిల్లల చేత కూడా ఇంటిపనులు చేయించాలి. స్త్రీలను గౌరవించే అలవాటును చిన్నతనం నుండీ అలవరచాలి.

పాఠశాల విద్యలో స్త్రీల గొప్పదనాన్ని తెలియజేసే పాఠాలు ఉండాలి. గొప్ప గొప్ప పనులు చేసిన స్త్రీలను గురించి పాఠాలు పెట్టాలి. స్త్రీ పురుషులిద్దరూ సమానమేననే భావాన్ని విద్యార్థులకు కలిగించే పాఠాలు ఉండాలి.

సినిమారంగం కూడా ఈ విషయంలో నడుం బిగించాలి. స్త్రీని ఒక ఆటబొమ్మగా చూపించకూడదు. హీరోని బాగా ఎక్కువచేసి చూపడం, పాత్రలకు తగిన ప్రాధాన్యం లేకుండా, తక్కువ చేసి చూపకూడదు. స్త్రీని కించపరచడం, హేళన చేయడం తప్పు అనే భావన కలిగించేలా సినిమాలు ఉండాలి. స్త్రీ కుటుంబానికి, సమాజానికీ చేస్తున్న సేవను ఎక్కువ చేసి చూపాలి.

స్త్రీలను హేళన చేసేవారిని, కించపరిచే వారిని కఠినంగా శిక్షించాలి. స్త్రీలను కాపాడడానికి ప్రత్యేకంగా పోలీసు బృందాలను ఏర్పరచాలి. స్త్రీలను కాపాడడం, వారి గౌరవాన్ని కాపాడడం కేవలం ప్రభుత్వ బాధ్యతే కాదు. అది సామాజిక బాధ్యతగా గుర్తించాలి.

స్త్రీల గౌరవానికి భంగం కలిగే మాటలను, చేష్టలను గమనిస్తే వాటిని నిరోధించాలి. మనకెందుకులే అనే ధోరణి పనికిరాదు. దీనిపై వక్తృత్వ, వ్యాసరచన మొదలైన పోటీలు పెట్టాలి. సెమినార్లు, వర్క్షాపులు నిర్వహించాలి. విరివిగా ప్రచారం చేయాలి. ప్రింట్ మీడియా, ఎలక్ట్రానిక్ మీడియాలో విస్తృత ప్రచారం జరగాలి.

అప్పుడే స్త్రీలకు గౌరవ స్థానం దక్కుతుంది. నిలబడుతుంది.

గౌరవ స్థానం Summary in Telugu

కవయిత్రి పరిచయం

కథ పేరు : గౌరవస్థానం
కవయిత్రి పేరు : కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ
జననం : 6.10.1896న గుంటూరు జిల్లా బాపట్లలో
తల్లిదండ్రులు : పాలపర్తి హనుమాయమ్మ, శేషయ్య దంపతులు
కలం పేరు : లీలావతి

రచనలు : మా చెట్టు నీడ ముచ్చటలు (వ్యాసాలు) మహిళా మహోదయం, పునఃప్రతిష్ఠ, లేడీస్ క్లబ్, రాణీ మల్లమ్మ (నాటికలు) ద్రౌపదీ వస్త్ర సంరక్షణ (ద్విపద రచన) నమో ఆంధ్రమాత (గేయాలు) పిల్లలపాటలు, నవలలు మొదలైనవి.

ప్రత్యేకతలు : వరలక్ష్మమ్మ గారు మహిళాభ్యుదయం కోసం రచనలు చేశారు. గృహలక్ష్మి మాస పత్రికలో ఆమె రాసిన ‘శారద లేఖలు’ చాలాకాలం ప్రచురిత మయ్యాయి. బాలికాభివృద్ధి కోసం బాపట్లలో ‘స్త్రీ హితైషిణి’ మండలి స్థాపించి, చాలా కార్య క్రమాలు నిర్వహించారు. వీరి రచనలు కన్నడ, తమిళ, హిందీ భాషలలోకి కూడా అనువదించ బడ్డాయి. ఆమె ఖాదీ ప్రచారంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.

అవార్డులు – రివార్డులు: వరలక్ష్మమ్మగారు గృహలక్ష్మి పత్రిక వారి స్వర్ణ కంకణ గ్రహీతలలో మొదటివారు. మద్రాసు, విజయవాడ ఆకాశవాణి కార్యక్రమాలలో పాల్గొన మొదటి మహిళ. సమాజ సేవలో తరించిన వరలక్ష్మమ్మగారు 13.8.1978లో స్వర్గస్తు లయ్యారు.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

87వ పేజి :

అదే లోకం = అదే పని
నవనవం = కొత్త కొత్త
విమర్శ = మంచి, చెడుల చర్చ

88వ పేజి :

ఫలాహారాలు = ఫలాహారాలు (టిఫిన్స్)
ముగించడం = పూర్తి చేయడం
తయారైనావా = వచ్చావా (వెటకారంగా అనే మాట)
విషయం = సమాచారం
భారతవర్షం = భారతదేశం
స్థానం = చోటు
విదుషీమణి = గొప్ప పండితురాలు
సతీపతులు = భార్యా భర్తలు
కాగితాల మీద వ్రాయబడిన హక్కులు = ఆచరణలో లేని హక్కులు
మందహాసం = చిరునవ్వు
పదింపది = అనేకమార్లు
రొట్టె విరిగి నేతిలో పడడం = ఊహించని అదృష్టం కలిసి రావడం
వంతు = భాగం
సాటి = పోలిక
త్రోసి వేయడం = తిరస్కరించడం
శిక్షాస్మృతి = చట్టం
దొంగకు తోడుపోవడం = దొంగకు కూడా సహాయం చేసే వెర్రితనం

90వ పేజి :

పదవి = హోదా
సంఘం = సమాజం
ఒరుగు = ఎండినవి
గర్భం = కడుపు
కాలగర్భంలో కలవడం = మరణించడం
ఆక్షేపించడం = వెక్కిరించడం
అంతరాయం = ఆటంకం
లా = న్యాయశాస్త్రం
బద్ధం = కట్టుబడడం
న్యూనత = హీనం
చిన్నబుచ్చడం = అవమానించడం
అలవోక = అనుకోకుండా
పొరబడడం = తప్పుగా అనుకోవడం
త్రిమూర్తులు = బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు
పూజ్యత = గౌరవం
అపోజిషన్ = ప్రతిపక్షం
అపోహ = భ్రమ
ఆడంబరం = అట్టహాసం
చులకన = లోకువ
అవలేశం = కొంచెం
తార్కాణం = ఉదాహరణ

91వ పేజి :

ఆధునికులు = నేటివారు
ప్రహసనం = హాస్యంగా ఉండే చిన్ని నాటిక
ఎదురుతిరిగి = ఎదిరింది
వమ్ము = వృథా
ప్రతిక్రియ = ప్రతీకారం
విరహితలు = చేయలేనివారు
తేలిక = లోకువ
సంగతి = విషయం
మన్నవ = గౌరవం
మచ్చు = నాణ్యత పరిశీలన
ఒడిగట్టు = పాల్పడు
పడతి = స్త్రీ
బానిస = వేతనం లేని పనివాడు
నిరంకుశత్వం = కఠినత్వం
బహుముఖాలు = అనేకరకాలు
చెలాయించడం = మితిమీరి ప్రదర్శించడం
నిర్బంధం = కఠినంగా బంధించడం
పరిత్యజించడం = విడవడం
పునఃవివాహం = మళ్లీ పెళ్లి
తగలేయడం = పాడుచేయడం
సహధర్మిణి = భార్య
జోగిని = యోగిని
భోగిని = సంసారి
యుక్తాయుక్తం = తగనిది, తగినది
పరిజ్ఞానం = తెలివి
పరివర్తన = ప్రవర్తనలో మార్పు
హైన్యత = హీనత్వం

92వ పేజి :

ఆర్థికోపపత్తి = డబ్బుపై అధికారం
నయం = మంచిది
పాటక స్త్రీ = కూలిపని చేసే స్త్రీ
అధోగతి = హీన స్థితి
క్లిష్ట సమస్య = కఠిన సమస్య

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material గద్యభాగం 5th Lesson దొంగ ఎవడు? దొర ఎవడు? Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu దొంగ ఎవడు? దొర ఎవడు? Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
అనాగరపు రోజులలో మానవ సామూహిక జీవన విధానం ఎలాంటిది ?
జవాబు:
ప్రకృతిలోని అన్ని ప్రాణులూ సమానమనే సత్యాన్ని బోధించే ప్రస్తుత పాఠం “దొంగ ఎవడు ? దొర ఎవడు ?” తాపీ ధర్మారావు గారి ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ” గ్రంథం నుండి స్వీకరించబడింది.

ప్రకృతిలోని సంపద ఏ ఒక్కరి సొత్తూ కాదు. జీవమున్న ప్రతి ప్రాణికి అందులో హక్కు ఉంది. అనాగరికపు రోజుల్లో జంతువులను చంపుకొని తినేవారు. సృష్టిలోని సూత్రమే అది. ఒకడు ఒక జంతువును చంపినా, పదిమంది పది జంతువులను చంపినా, అందరూ ఒక్క లాగానే తినేవారు. చంపిన కీర్తి వారిది. స్వాదు భోజనం అందరిదీని.

అడవులలో చెట్టుపళ్ళు తినేవారైనా, అప్పుడు కూడా ఇదే సిద్ధాంతం. ఒకడు చెట్టు పళ్ళు రాల్చినా, పదిమంది రాల్చినా దొరికిన పళ్ళు అందరికీని. అంతేగాని, నేను రాల్చాను, నేనే తినాలి అని అనుకుంటే ఆ క్షణంలో పక్కవాణ్ణి హతమార్చేవాడు. కుంటీ, గుడ్డీ, బలహీనుడు, ఆడది, శిశువు అందరూ ఆ ఫలాలను తినడానికి అర్హులే. ఆ ప్రతిఫలం ఒకడి సొత్తు కాదు. సంఘానిది, అందరిదీ కూడా.

ఇప్పటికీ అనాగరిక జాతులలో ఇంకా అలాంటి అభ్యాసం ఉంది. చెట్టు దులిపినా, చేపలు పట్టినా, తెచ్చిన కీర్తి ఒక్కడికే. కాని, తినే అధికారం అందరిదీ. అనుభవంలో ఆవంతయినా వ్యత్యాసం లేదు.

ప్రశ్న 2.
మానవ స్వార్థ స్వభావాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
సమస్త జీవావరణంలో భాగమైన మానవుడు బుద్ధి వికాసం వల్ల కలిగిన ఆధిపత్యంతో మిగిలిన అన్ని ప్రాణుల కంటే అధికుడయ్యాడు. మెల్లగా ఆ ఆధిపత్యం ధోరణి తనలాంటి తోటి మానవుల మీద కూడా చెలాయించడం మొదలుపెట్టాడు. స్వార్థం, అదుపులేని కోరికలు మానవుణ్ణి ఆథోగతిపాలు చేశాయి. అందరి కోసం రావలసిన ప్రతిఫలం కొందరి కోసమే అయింది. అందరికి చెందవలసిన సొత్తును తన సొత్తుగా మనిషి భావిస్తున్నాడు. తన స్వార్థంతో మానవుడు సుభిక్షంగా ఉండవలసిన సంఘంలో దుర్భిక్షాన్ని జొప్పిస్తున్నాడు.

ఈ ఆరంభం అలా అల్లుకుపోయింది. కూసే గాడిదను చూసి మేసే గాడిదంటారు. అలాగనే ఒకణ్ణి చూచి ఇంకొకడు. ఈ అన్యాయం, ఈ అధర్మం, ఈ ఘోరం వ్యాపించిపోయింది. అందరూ అనుభవించవలసిన దానిని అంతా నాదేనంటాడు స్వార్ధపరుడు. ఇచ్చేటప్పుడయినా ఇవ్వాల్సినంత ఇవ్వడు. తక్కువే ఇస్తాడు. అదే తీసుకునేటప్పుడు ఎక్కువ తీసుకుంటాడు. అవసరం కంటే అధికంగా ఆక్రమించుకున్నారు. ఇచ్చేటప్పుడు పిడికిలి మరింత బిగబడతారు స్వార్థపరులు.

దొరికిన పండ్లను తాను తినినంతవరకు తిని, తక్కినవి విడిచిపెడితే, తక్కినవాళ్ళు కూడా తిని పొట్టపోసుకుంటారు కదా ! అనే ఆలోచన చేయడు స్వార్థపరుడు. ఇతరులకు పెట్టే ఆలోచన లేకపోగా, “రేపు, ఎల్లుండి …. ముందు ముందు నేను తింటాను, మీకు ఇవ్వను” అని అన్నింటినీ మూటకడతాడు.

నెలపొడుగునా కష్టపడి ఓనమాలు నేర్పిన వాడికి ఒక్క రూపాయి ఇవ్వడానికి ఆలోచిస్తాడు. అదే దస్తావేజు రిజిష్టరు చేయడానికి ఏదో సాయం చేసిన బంట్రోతుకు మూడు రూపాయలు బక్టీసు ఇస్తాడు. క్షణికమైన సుఖాల కోసం వందలు, వేలు ఖర్చు పెట్టే మనిషి రాత్రనక పగలనక కష్టపడేవారికి దమ్మిడీలు లెక్కపెట్టి, తగ్గించి ఇవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. వికలాంగులైన పేదవారికి దమ్మిడీ ధర్మం చేయనివాడు, వేడుక కోసం డబ్బును నీళ్ళ ప్రాయంగా ఖర్చు చేస్తాడు.

ఇతరులకు చెందాల్సినది, తాను అపహరించి తనది అని అన్యాయంగా అంటున్నానని ఎవరూ అనుకోరు. మరి ఏమనుకుంటారు. ప్రతిదీ తమ కష్టార్జితమే అని అనుకుంటారు. ఇతరులను మోసం చేశామని అనుకోరు. తాను పోగు చేశానని ఆనందిస్తాడే కాని, తన స్వార్థంతో ఎన్ని కొంపలను ధ్వంసం చేశానో అని ఆ మాట తలచుకోడు. ఇదంతా వట్టి దోపిడీ. ఇప్పటి శిక్షాస్మృతికి చిక్కని దోపిడి.

II. సంక్షిప్త రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
దొర స్వభావాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
పూర్వపు నాయకులు ఎంత పరాక్రమం ఉండేవాడైనా, ఎంత మహాధీరుడైనా, దొరైనా నలుగురితో పాటు తానూ ఉన్నటువంటి ఆ జొన్న రొట్టే తినేవాడు.

ఆ కటిక నేలపైనే పడుకొనేవాడు. దొరగా ఉన్నప్పటికీ నలుగురితో సమానంగా ఉండేవాడు. యుద్ధంలో దొరికిన వస్తువులను అందరూ అనుభవించేవారు. ఏదైనా ఎక్కువ ఉంటే కత్తుల కోసం, కటారుల కోసం, పశువుల కోసం, బండ్ల కోసం అంటే సంఘానికి పనికి వచ్చినట్టు ఉపయోగించేవారు. ప్రత్యేక భావం అన్నది దొరకు ఉండేది కాదు. అంతా నాదే అన్నది అసలే లేదు. అలెగ్జాండరు వంటి నాయకులు దిగ్విజయ యాత్రలు చేసినప్పుడు ప్రతి భటునికి తగినట్టు గొప్ప గొప్ప పారితోషికాలిచ్చారు. పేరు నాయకుడిది. లాభం అందరిదీ. అదే న్యాయబుద్ధి. ఆ బుద్ధి ఉన్నవాడే దొర.

ప్రశ్న 2.
మానవుని దుబారా, పిసినారి తత్త్వాలను తెలపండి.
జవాబు:
నెల పొడుగునా ఓనమాలు నేర్చినవాడికి ఒక్క రూపాయి ఇస్తారు. దస్తావేజు రిజిష్టరు చేయడానికి ఏదో సాయం చేసిన బంట్రోతుకు మూడు రూపాయలు బక్షీసు (బహుమానం) ఇస్తారు. క్షణ సౌఖ్యానికి వందలు, వేలు ఖర్చు పెడతారు. రాత్రనక, పగలనక కష్టపడేవారికి దమ్మిడీలు లెక్కపెట్టి తగ్గించి ఇస్తారు. కరివేపాకూ, తోటకూరా కొన్నప్పుడు మూడు దమ్మిడీలకు ………….. పరమ పట్టుదలతో బేరమాడతారు. పట్టుచీరలు కొన్నప్పుడు వేలైనా, లక్షలైనా లక్ష్యం చేయక బడాయికి పోతారు. వేడుక కోసం రూపాయలు ఖర్చు పెడతారు. వీధిలో అడుక్కునే వాడికి ఒక దమ్మిడీ ఇవ్వరు. ఇవే నేటి మానవుల దుబారా, పిసినారి తత్త్వానికి ఉదాహరణలు.

ప్రశ్న 3.
తాపీ ధర్మారావుగారి గురించి రాయండి.
జవాబు:
పాఠ్యభాగం : దొంగ ఎవడు ? దొర ఎవడు ?
రచయిత : తాపీ ధర్మారావు
కాలం : 19.09.1887 నుండి 08.05.1973 వరకు
తల్లిదండ్రులు : నరసమ్మ, అప్పన్న
జన్మస్థలం : బరంపురం, ఒరిస్సా

విద్యాభ్యాసం : విజయనగరంలో ప్రాథమిక విద్య, విజయవాడ, మద్రాసులలో ఉన్నత విద్య బి.ఏ.
వృత్తి : రచయిత పండితుడు, హేతువాది, నాస్తికుడు, గణిత ఉపాధ్యాయుడు, సినీ రచయిత.

రచనలు : ఆంధ్రుల కొక మనవి, రాలూ-రప్పలు, పాతపాళీ, కొత్తపాళీ, పెళ్ళి దాని పుట్టుపూర్వోత్తరాలు, ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ, సాహిత్య మొర్మరాలు మొ॥. చేమకూరి వేంకట కవి రచించిన ‘విజయవిలాసం’ గ్రంథానికి వీరు రాసిన ‘హృదయోల్లాసం’ వ్యాఖ్య.

బిరుదులు, పురస్కారాలు : శృంగేరి పీఠాధిపతులు జగద్గురు చంద్రశేఖర భారతీ శంకరాచార్యుల వారి నుండి 1926లో ఆంధ్ర విశారద బిరుదు, హృదయోల్లాస వ్యాఖ్యకు 1971లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం.
గురువు : గిడుగు రామ్మూర్తి గారు, కోడి రామ్మూర్తి నాయుడు.
శిష్యులు : నార్ల వెంకటేశ్వరరావు, పండితారాధ్యుల నాగేశ్వర రావు, పి. శ్రీరాములు.

III. ఏక వాక్య / పద రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
బసు అంటే అర్థం ఏమిటి ?
జవాబు:
బసు అంటే ఉచితంగా పొందినది లేదా సంతోషంగా ఇచ్చేది.

ప్రశ్న 2.
తాపీ ధర్మారావుగారి ఆత్మకథ పేరు ఏమిటి ?
జవాబు:
తాపీ ధర్మారావు గారి ఆత్మకథ పేరు “రాలూ – రప్పలు”.

ప్రశ్న 3.
ఎంతమంది ధనికులున్నా దేశానికి ఏది తప్పడం లేదు ?
జవాబు:
ఎంతమంది ధనికులున్నా దేశానికి దారిద్ర్యం తప్పడం లేదు.

దొంగ ఎవడు? దొర ఎవడు? Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

పాఠ్యభాగం : దొంగ ఎవడు ? దొర ఎవడు ?
రచయిత : తాపీ ధర్మారావు
కాలం : 19.09.1887 నుండి 08.05.1973 వరకు
తల్లిదండ్రులు : నరసమ్మ, అప్పన్న
జన్మస్థలం : బరంపురం, ఒరిస్సా
విద్యాభ్యాసం : విజయనగరంలో ప్రాథమిక విద్య, విజయవాడ, మద్రాసులలో ఉన్నత విద్య బి.ఏ.
వృత్తి : రచయిత పండితుడు, హేతువాది, నాస్తికుడు, గణిత ఉపాధ్యాయుడు, సినీ రచయిత.

రచనలు : ఆంధ్రులకొక మనవి, రాలూ-రప్పలు, పాతపాళీ, కొత్తపాళీ, పెళ్ళి దాని పుట్టుపూర్వోత్తరాలు, ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ, సాహిత్య మొర్మరాలు మొ॥.
చేమకూరి వేంకట కవి రచించిన ‘విజయవిలాసం’ గ్రంథానికి వీరు రాసిన ‘హృదయోల్లాసం’ వ్యాఖ్య.

బిరుదులు, పురస్కారాలు: శృంగేరి పీఠాధిపతులు జగద్గురు చంద్రశేఖర భారతీ శంకరాచార్యుల వారి నుండి 1926లో ఆంధ్ర విశారద బిరుదు, హృదయోల్లాస వ్యాఖ్యకు 1971లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం.
గురువు : గిడుగు రామ్మూర్తి గారు, కోడి రామ్మూర్తి నాయుడు.
శిష్యులు : నార్ల వెంకటేశ్వరరావు, పండితారాధ్యుల నాగేశ్వరరావు, పి. శ్రీరాములు.

విశేషాలు : బరంపురంలో ‘వేగుచుక్క’ గ్రంథమాలను స్థాపించారు. కొండెగాడు, జనవాణి, ప్రజాతంత్ర, సమదర్శిని, కాగడా మొదలైన పత్రికలను నిర్వహించారు. వీరి జయంతి (సెప్టెంబరు 19)ని తెలుగు మాధ్యమాల దినోత్సవంగా జరుపుతారు. రాలూ-రప్పలు (1887 నుండి 1908) ఆయన రాసిన ఆత్మకథ.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

ప్రకృతిలోని సంపద ఏ ఒక్కరి సొత్తూ కాదు. జీవమున్న ప్రతి ప్రాణికి అందులో హక్కు ఉంది. సమస్త జీవావరణంలో భాగమైన మానవుడు బుద్ధివికాసం వల్ల కలిగిన ఆధిపత్యంతో మిగిలిన అన్ని ప్రాణుల కంటే అధికుడయ్యాడు. మెల్లగా ఆ ఆధిపత్య ధోరణి తనలాంటి తోటి మానవులమీద కూడా చెలాయించడం మొదలుపెట్టాడు. స్వార్థం, అదుపులేని కోరికలు మానవుణ్ణి అధోగతిపాలు చేశాయి. ఈ పాఠ్యాంశంలోని విషయాలు మానవుల అంతఃకరణ పరిశీలనకు దోహదం చేసి సమానత్వం వైపు నడిపిస్తాయి. ప్రకృతిలోని అన్ని ప్రాణులూ సమానమనే సత్యాన్ని బోధించే ప్రస్తుత వ్యాసం “ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ” గ్రంథం నుండి స్వీకరించబడింది.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

83వ పేజి :

అవస్థ = ఇబ్బంది
దాత = దానం చేసేవాడు
ధర్మాత్ముడు = మంచి గుణాలు ఉన్నవాడు
సోలు = అనుకొను
కటువు = కఠినం
స్వాదు = ఆస్వాదించుటకు యోగ్యమైనది, ఇంపైన
సొత్తు = సొమ్ము
ఆవంత = కొంచెమైనా
వ్యత్యాసం = తేడా
పరమయోగ్యుడు = మిక్కిలి సరైనవాడు
పరిణమించు = మార్పుచెందు

84వ పేజి :

ప్రతిఫలం = బహుమతి
సుభిక్షం = సమృద్ధి
దుర్భిక్షం = కరువు
అల్లుకొను = చుట్టుకొను

“కూసే గాడిదను చూచి మేసే గాడిద” …………………… ఇది ఒక సామెత.
వివరణ : గాడిదను సామాన్యంగా బరువులు మోయడానికి వాడతారు. ఏ బరువూ మోయకుండా ఊరికే కూసే గాడిదను చూసి, మోసే గాడిద కూడా చెడిపోయి తాను చేసే పని మానేసిందని భావం. పనీ పాటా లేకుండా తిరుగుతూ, చక్కగా పని చేసుకుంటున్న వారిని చెడ్డగొట్టే వారి గురించి ఈ సామెత వాడతారు.

ఘోరం = అమానుషం, భయంకరం
బిగపట్టు = ఇవ్వకుండా చేయు
పొట్టపోసుకొను = కడుపు నింపుకొను
ఆగడం = దుడుకుపని, చెడ్డపని
ముష్కరుడు = చెడ్డవాడు, మొండివాడు
మెత్తనివాడు = నెమ్మదైనవాడు
లేనివాడు = దరిద్రుడు
అంతస్థు = స్తోమత
కటికనేల = కేవలం నేలపై
కటారు = బాకు

85వ పేజి:

విపర్యాసం = తారుమారు
అంతరించు = చచ్చు, నశించు
దమ్మిడీ = ఐదుకాసుల నాణెం, తక్కువ డబ్బు
చెక్కు చేయు = కత్తిరించు
బేరమాడు = ధరలు తగ్గించి అడుగు
లక్ష్యం చేయక = లెక్క చేయక
బడాయించు = బడాయికొట్టు, అతిశయంగా మాట్లాడు
కష్టార్జితం = శ్రమ చేసి సంపాదించినది
ధ్వంసం = నాశనం
పైకం = డబ్బు
ఉపోష్యం = ఉపవాసం
ఉబ్బు = పొంగు, సంతోషం, అహంకారం
దోపిడి = దోచుకొనుట
శిక్షాస్మృతి = నేరానికి తగిన దండన వివరణలు, నియమ నిబంధనలు తెలుపు న్యాయశాస్త్రం
చిక్కని = దొరకని
దిగ్విజయ = దిక్కుల వరకు ఉన్న ప్రాంతాలను జయించుట
పారితోషికం = గౌరవ బహుమానం
దొర = గొప్పవాడు
ప్రయోజకత్వం = పనిని సాధించే లక్షణం
నొల్లుకొను = అత్యాశతో పోగు చేయు
అదును = సమయం

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material గద్యభాగం 4th Lesson జానపద కళలు Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu జానపద కళలు Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
మిక్కిలినేని తెలిపిన ఏవైనా మూడు జానపద కళలను వివరించండి.
జవాబు:
శతాబ్దాలుగా రాజులు పోయినా, రాజ్యాలు మారినా జానపద కళలు మాత్రం ప్రజా హృదయాలలో అలాగే నిలిచి ఉన్నాయి. ఎన్ని ఆటుపోటులు వచ్చినా ప్రజలు వాటిని పోషించారు. కళలనూ, కళాకారులనూ కన్నబిడ్డలుగా చూసుకున్నారు. జానపదకళలు మన అనుభూతులకూ, మానసిక చైతన్యానికీ, విజ్ఞాన వినోదాలకూ, ఆనందోత్సాహాలకూ ప్రతీకలై నిలిచాయి. “జానపద కళలు” అను పాఠ్యభాగం మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తిగారి “తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు” అను గ్రంథం నుండి స్వీకరించారు.

మన తెలుగువారి జానపద కళారూపాలలో కొన్నిటి గురించి తెలుసుకుందాం.

1. హరిహరీ పదాలు : హరిహరీ నారాయణ ! ఆది నారాయణా ! కరుణించి మమ్మేలు – కమల లోచనుడ ! అనే పల్లవితో సాగే పదాలను హరిహరీ పదాలు అంటారు. ఈ కళ శ్రీకాకుళం, విజయనగరం, విశాఖపట్నం, తూర్పు గోదావరి జిల్లాల్లో విశేష ప్రచారాన్ని కలిగి ఉంది. వీటిని జంపెలని కూడా అంటారు. ప్రధానంగా ఉత్తరాంధ్రలో ప్రజాదరణ పొందిన ఈ హరిహరీ పదాలను టేకుమళ్ళ కామేశ్వరరావుగారు సేకరించి ముద్రించారు. పామరజనం పరంధాముణ్ణి సేవించడం కోసం కొందరు కవులు వీటిని రాశారు.

పూరి రామచంద్రరాజు రాసిన ‘కుశలాయక పదం’, పసగాడ సన్యాసి రాజు రాసిన “గంగా వివాహపదం” ముఖ్యమైనవి. ఇంకా కలగర్ల వెంకట కామయ్య, మంథా సుబ్బారాయశాస్త్రి, పొడుగు రామబ్రహ్మ కవి, అయ్యగారి కూర్మనాథం, నడిమింటి రామయోగి, చంద్రగిరి తాతయ్య ఇలా ఎందరో హరిహరీ పదాలను రచించి, ప్రచారంలోకి తెచ్చారు.

2. బుట్ట బొమ్మలు : ఒకప్పుడు పెండ్లి ఊరేగింపులలోను, దేవుని కల్యాణోత్సవాలలోను, పెద్ద తిరునాళ్ళలోను, జాతరలలోను ఈ బుట్ట బొమ్మల ప్రదర్శనలు తప్పనిసరిగా ఉండేవి. పశ్చిమగోదావరి జిల్లా తణుకు పట్టణానికి చెందిన కట్టా సూర్యనారాయణ ఈ బుట్ట బొమ్మల తయారీలో సిద్ధహస్తుడు. ఇతని తండ్రి మల్లయ్య 1930వ సంవత్సరంలో మైసూరులో జరిగే దసరా వేడుకలు చూడడానికి వెళ్ళి అక్కడ బుట్ట బొమ్మలాట చూసి ఆనందించి వాటి తయారీ విధానం నేర్చుకుని వచ్చాడు.

ఈ బొమ్మలు లోపలి భాగమంతా డొల్లగా ఉండి, బొమ్మ కళ్లు, నోటి దగ్గర రంధ్రాలు ఉంటాయి. ఈ బొమ్మ లోపలకు దూరి, నిలబడిన కళాకారుడు అభినయం చేస్తుంటే బొమ్మే ఆడుతున్నట్లు అనుభూతి కలుగుతుంది. వాద్యగాళ్ళతో కలిసి పదిమంది ఒక బృందంగా ఏర్పడి, బుట్ట బొమ్మల కళారూపాన్ని రక్తి కట్టిస్తారు. కానీ నేడు వీటి ప్రదర్శనకు ఆదరణ తగ్గింది.

3. గంగిరెద్దుల మేళం : పలనాటి వీరచరిత్రలో శ్రీనాథుడు గంగిరెద్దుల మేళం “గంగిరెద్దులవాడు కావర మణచి / ముకుతాడు పొడిచి……” అని ఉదహరించడాన్ని బట్టి అతి ప్రాచీన కాలం నుంచి ఈ ఆట ప్రచారంలో ఉన్నదని తెలుస్తుంది. గిత్తల్ని మచ్చిక చేసుకొని వాద్యానికి అనుగుణంగా అడుగులు వేయించడం, పరుగెత్తించడం, పడుకోబెట్టడం, అటూ ఇటూ దొర్లించడం, చిట్టి అడుగులతో నృత్యం చేయించడం, కొన్ని ప్రశ్నలు వేసి వాటికి సమాధానంగా తల ఊపించడం ఇలా ఎన్నో విద్యలు నేర్పి వీధుల్లోకి తీసుకువస్తారు. చక్కగా అలంకరిస్తారు.

గంగిరెద్దులను బసవేశ్వరునిగా పిలుస్తారు. గంగిరెద్దు మేళంలో డోలు, సన్నాయి వంటివి ఆటను రక్తి కట్టిస్తాయి. పర్వదినాల్లో, ముఖ్యంగా రైతులకు పంటలు చేతికి వచ్చే సంక్రాంతి పండుగ దినాల్లో వీటి ప్రదర్శన ఉంటుంది. ఆంధ్ర, తమిళనాడు, కర్ణాటక రాష్ట్రాలలో వీటికి ఆదరణ ఉంది.

ప్రశ్న 2.
ఉరుముల నృత్యం, హరిదాసులు గురించి వివరించండి.
జవాబు:
జానపద కళలు అతి ప్రాచీనమైనవి. ఇవి మన అనుభూతులకు, మానసిక చైతన్యానికి, విజ్ఞాన వినోదాలకు, ఆనందోత్సాహాలకు ప్రతీకలు. వాటిలో కొన్నింటిని గూర్చి తెలుసుకుందాం.

1. ఉరుముల నృత్యం : తలకు రుమాళ్ళు చుట్టుకొని, మెడలో కాసుల దండలు ధరించి, ఎర్రనీ, పచ్చనీ శాలువలు కప్పుకొని, నిలువు అంగీలు ధరించి అమ్మవారి జాతరలలో ఉరుముల నృత్యం చేస్తూ ఉంటారు. ఈ వాద్య ధ్వని ఉరుమును పోలి ఉండడం వల్ల ఈ నృత్యానికి ఉరుముల నృత్యమని పేరు వచ్చి ఉండవచ్చు. హంపీ విజయనగర రాజుల కాలంలో వీరికి మాన్యాలు ఇచ్చారు.

కాలక్రమేణా అవి అంతరించిపోయాయి. ప్రస్తుతం కులవృత్తిని నమ్ముకుంటూ 70 కుటుంబాల దాకా అనంతపురం జిల్లాలో ఉన్నారు. వీరిని ‘ఉరుములోళ్ళు’ అని పిలుస్తారు. వీరు మాల కులానికి చెందినవారు. ఆదిమజాతుల నర్తన రూపంలో వలయాకార విన్యాసాలు చేస్తూ ఉరుములలో భయంకర శబ్దాలను సృష్టించేవారు. ఉరుముల వాద్యం ఒకేసారి ఏకధాటిగా వాయిస్తే కారుమబ్బులు ఉరుములతో పయనిస్తున్నట్లు భ్రమ కల్గుతుంది.

ఒక చేత్తో వీరణం యొక్క చర్మాన్ని ఒక వైపు పేము పుల్లతో రాస్తూ, మరోవైపు చేతి పుల్లతో వాయిస్తూ లయ విన్యాసాలు తాళయుక్తంగా సాగుతాయి. వీరి ఆరాధ్య దైవం శ్రీశైల మల్లన్న. ఆయన మహాత్మ్య గాథలను ఉరుములపై దరువులు వేస్తూ గానం చేస్తారు.

2. హరిదాసులు : కష్టజీవులైన రైతు సోదరులు పంటసిరిని ఇంటికి తెచ్చుకొని ఆనందంతో సంక్రాంతి పండుగను చేసుకుంటారు. ధనుర్మాసం నెలరోజులు హరిదాసులు ఇంటింటికీ తిరుగుతూ, భక్తి పాటలు పాడతారు. కాషాయం లేదా పసుపు రంగు వస్త్రాలు ధరించి నుదుటన తిరునామం దిద్దుకొని మెడలో తులసిమాలలు, చేతిలో చిడతలు, భుజం మీద తంబుర, తల మీద అక్షయ పాత్ర ధరించి, కాళ్ళకు గజ్జెలు కట్టుకొని “హరిలో రంగహరి”, “శ్రీమద్రమారమణ గోవిందహరి” అంటూ ప్రతి ఇంటికీ వచ్చి, వారిచ్చే బియ్యం, కానుకలు స్వీకరిస్తారు.

ఇంకా రామదాసుగారి కీర్తనలు పాడుతూ గ్రామాలలో తిరుగుతారు. ప్రతి సంవత్సరం ఏ ఊరుకు ఎవరెవరు వంతుగా వస్తారో వారు తప్ప ఇతరులు రారు. దాసరులు సాతాని వైష్ణవులు. వంశపారంపర్యంగా ఈ హరిదాసుల రూపంలో యాచన చేసి ప్రజలిచ్చే బియ్యం పుచ్చుకొని వారిని పుత్ర పౌత్రులతో వర్ధిల్లాలని దీవిస్తూ ఉంటారు. హరిదాసులు అక్షయ పాత్రల్లో బియ్యం వెయ్యడానికి పిల్లలు, పెద్దలు పోటీ పడతారు.

II. సంక్షిప్త రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
మిక్కిలినేని జీవిత విశేషాలను తెలపండి.
జవాబు:
తెలుగు రంగస్థల మరియు చలనచిత్ర నటులు, రచయిత, పరిశోధకులు, స్వాతంత్ర్య సమరయోధులు మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి. ఈయన సౌభాగ్యమ్మ, వెంకయ్యలకు 7.7.1916 గుంటూరు జిల్లా లింగాయపాలెంలో జన్మించారు. ఈయన జాతీయ స్వాతంత్య్ర పోరాటాలలో పాల్గొని 5 సార్లు జైలు శిక్ష అనుభవించారు. ప్రజా నాట్య మండలి వ్యవస్థాపక సభ్యుల్లో ఈయన ఒకరు. వీరి ‘నటరత్నాలు’ గ్రంథానికి ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమి అవార్డు వచ్చింది.

నాటక రంగానికి, జానపద కళలకు చేసిన సేవకు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం వారి ‘కళాప్రపూర్ణ’ మిక్కిలినేనిని వరించింది. ఇంకా తెలుగు వెలుగు, కళా ప్రవీణ వీరి చెంత చేరాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ సభ్యులుగా, మద్రాస్ సెంట్రల్ లెదర్ రీసెర్చి ఇనిస్టిట్యూట్లో బొమ్మల విభాగంలో సలహాదారుగా పని చేశారు. సినిమారంగంలో ఉండి నాటక రంగం కోసం, కళారూపాల ఉద్ధరణ కోసం నిస్వార్థంగా పాటుపడిన ఆదర్శ కళాకారుడు మిక్కిలినేని. దేశం నాకేమి ఇచ్చిందని కాక దేశానికి నేనేమిచ్చాననే స్ఫూర్తితో పని చేసిన మహెూన్నత వ్యక్తి మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి గారు.

ప్రశ్న 2.
జట్టి జాము గురించి రాయండి.
జవాబు:
‘జట్టి జాము’ పాతకాలపు తెలుగు జానపద క్రీడ. ఇది గ్రామీణ ప్రాంతాలలో వెన్నెల రాత్రుల్లో ఆడతారు. జానపద స్త్రీలు వెన్నెల రాత్రుల్లో ఆడే ఆట కాబట్టి జట్టి జాముగా మారిందని “జానపద బ్రహ్మ” మునెయ్య భావించాడు. ఈ క్రీడకు ఎలాంటి వాయిద్యాలుండవు. చేతి చరుపులు, చేతి గాజుల ధ్వనులే వారి పాటలకు వాయిద్యాలు. వీరు రెండు జట్లుగా ఉంటారు. ఒక జట్టు వారు పాటలో ఒక పాదాన్ని పాడితే రెండవ జట్టువారు వంత పాడతారు. వలయాకారంగా నిలబడి రెండు వైపుల్లో ఒకసారి కుడి పక్కకు, ఒకసారి ఎడమ పక్కకు ఆయా వైపుల ఉండే వారి అరచేతుల్ని తన చేతులతో తడుతూ, పాడుతూ ఆటను ప్రదర్శిస్తారు.

“తుమ్మెదా, నడియలో రామరామా కోదండ రామా” వంటి పల్లవులు జట్టిజాము పాటల్లో వినిపిస్తాయి. వీటిలో భక్తిరస ప్రధాన గేయాలే కాక శృంగార, పురాణ, వీరరస గేయాలు కూడా చోటు చేసుకున్నాయి. సంక్రాంతి పండుగకు గొబ్బెమ్మలు పెట్టి గొబ్బియ్యల్లో, గొబ్బియ్యలో అంటూ గుండ్రంగా తిరుగుతూ, పాట పాడుతూ, చప్పట్లు చరుస్తూ, ఒంగుతూ లేస్తూ నృత్యం చేస్తారు.

ప్రశ్న 3.
ఘటంచిందు గురించి వివరించండి.
జవాబు:
ఆదిపరాశక్తికి జాతరలు, కొలుపులు జరిపేటప్పుడు అనాదిగా ఈ ఘటం చిందు చేస్తారు. గ్రామానికి చెందిన రజకులు ఈ ఘటాన్ని ఎత్తుకుని డప్పుల మోతలకు అనుగుణంగా, లయబద్ధంగా చిందులు వేస్తారు. ఊరిలోకి అంటువ్యాధులు రాకుండా ఉండాలని, ఎటువంటి ఈతి బాధలు ఉండకూడదని కోరుతూ గ్రామం మధ్యలో తాటాకు పందిరి వేసి అందులో గ్రామదేవతను నిలుపుతారు.

పంబలవారు, సన్నాయి, డోలు, కనక తప్పెట్లతో హెూరెత్తిస్తూ ఉండగా ఘటాన్ని ఎత్తుకున్న వ్యక్తి ఉద్రేకంగా వీరంగమాడతాడు. ఈ ఘటానికి పసుపు రాసి, బొట్లు పెట్టి వేపాకు తోరణం చుడతారు. ఘటం ఇంటింటికీ తిరుగుతుంది. అందులో అందరూ మజ్జిగ, అన్నం వేసేవారు. దేవతల ప్రీతి కోసం సేకరించిన ఈ మజ్జిగ అన్నాన్ని ప్రసాదంగా వాద్యకారులు, రజకులు పంచుకు తింటారు. ఈ ఘటాన్ని మట్టితోను, కంచుతోను తయారు చేస్తారు.

III. ఏక వాక్య / పద రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
“గంగిరెద్దుల మేళం” గురించి శ్రీనాథుడు ఏ గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు ?
జవాబు:
గంగిరెద్దుల మేళం గురించి శ్రీనాథుడు ‘పలనాటి వీరచరిత్ర’ గ్రంథంలో పేర్కొన్నాడు.

ప్రశ్న 2.
హరిదాసులు ప్రధానంగా ఏ పర్వదినాలలో కన్పిస్తారు ?
జవాబు:
హరిదాసులు ప్రధానంగా సంక్రాంతి పర్వదినాలలో కన్పిస్తారు.

ప్రశ్న 3.
“బుట్టబొమ్మలు” కళను ఆంధ్రదేశానికి పరిచయం చేసినవారెవరు ?
జవాబు:
బుట్ట బొమ్మలు కళను ఆంధ్ర దేశానికి పరిచయం చేసింది కట్టా మల్లయ్య.

ప్రశ్న 4.
హరిహరీ పదాలకు మారుపేరేమిటి ?
జవాబు:
హరిహరీ పదాలకు మారు పేరు జంపెనలు.

ప్రశ్న 5.
“జానపదులు” అంటే ఎవరు ?
జవాబు:
జానపదులు అంటే పల్లెటూళ్ళలో నివసించేవారు.

జానపద కళలు Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

పాఠ్యభాగం : జానపద కళలు
రచయిత పేరు : మిక్కిలినేని రాధాకృష్ణమూర్తి
కాలం : 07.07.1916 నుండి 22.02.2011 వరకు
తల్లిదండ్రులు : సౌభాగ్యమ్మ, వెంకయ్య
విద్యాభ్యాసం : ప్రాథమిక విద్య, ఉన్నత విద్యలను వరుసగా కృష్ణాజిల్లాలోని కోలవెన్ను, పునాదిపాడులలో చదివారు.
జన్మస్థలం : లింగాయపాలెం, గుంటూరు జిల్లా
వృత్తి : తెలుగు రంగస్థల మరియు చలనచిత్ర నటులు, రచయిత, పరిశోధకులు, స్వాతంత్ర్య సమర యోధులు

రచనలు : ఆంధ్రనాటక రంగచరిత్ర, నటరత్నాలు, తెలుగు వారి జానపద కళారూపాలు, ప్రజా పోరాటాల రంగస్థలం, ఆంధ్రుల నృత్యకళా వికాసం, తెలుగువారి చలన చిత్రకళ మొదలైనవి.

బిరుదులు, అవార్డులు : ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం నుండి ‘కళాప్రపూర్ణ’, ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ ‘తెలుగు వెలుగు’ అవార్డును, సంగీత నాటక అకాడమీ ‘కళాప్రవీణ’ బిరుదును, ‘నటరత్నాలు’ గ్రంథానికి ‘ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ’ అవార్డు పొందారు.
సేవ : ఆంధ్రప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ సభ్యులుగా, మద్రాస్ సెంట్రల్ లెదర్ రీసెర్చి ఇనిస్టిట్యూట్ బొమ్మల విభాగంలో సలహాదారుగా పనిచేశారు.

విశేషాలు : సినిమారంగంలో ఉండి నాటకరంగం కోసం, కళారూపాల ఉద్ధరణ కోసం నిస్వార్థంగా పాటు పడిన ఆదర్శ కళాకారుడు మిక్కిలినేని. “దేశం నాకేమి ఇచ్చిందని కాక దేశానికి నేనేమి ఇచ్చాన”నే స్ఫూర్తితో పనిచేసిన మహనీయుడు మిక్కిలినేని.

ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం తెలుగు విశ్వ విద్యాలయం వారు ప్రచురించిన మిక్కిలినేని రాసిన “తెలుగువారి జానపద కళారూపాలు” అనే గ్రంథం నుండి సంగ్రహంగా రచించబడింది.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

జనపదమంటే పల్లెటూరనీ, జనపదంలో నివసించేవారు జానపదులనీ, వారు పాడుకునే పాటలు గాని, ఆటలు గాని, నృత్యంగానీ జానపద కళారూపాలనీ వ్యవహారం.

శతాబ్దాలుగా రాజులు పోయినా, రాజ్యాలు మారినా జానపద కళలు మాత్రం ప్రజాహృదయాలలో అలాగే నిలిచివున్నాయి. ఎన్ని ఆటుపోటులు వచ్చినా ప్రజలు వాటిని పోషించారు. కళలనూ, కళాకారులనూ కన్న బిడ్డలుగా చూసుకున్నారు. నాటకం, సినిమా, రేడియో, టెలివిజన్ లాంటి ఆధునిక సాంకేతిక ప్రక్రియలు రావడంతో ఈనాడు వాటిపట్ల ఆదరణ తగ్గింది. జానపద కళలను పోషించేవారూ తగ్గిపోయారు.

జానపద కళలు అతిప్రాచీనమైనవి. ఇవి మానవుల అనుభూతులకూ, మానసిక చైతన్యానికీ, విజ్ఞాన వినోదాలకూ, ఆనందోత్సాహాలకూ ప్రతీకలై నిలిచాయి. అన్ని కళలకూ పునాదులై అగ్రభాగాన నిలిచాయి. అనాదరణకు గురవుతున్న మన జానపద కళలను గుర్తించి, వాటి గొప్పతనం గురించి విద్యార్థులకు తెలియజేయడమే ఈ పాఠ్యభాగ ఉద్దేశం.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

76వ పేజి :

జానపదం = గ్రామం
ఉరుము = మేఘ గర్జన
కాలగర్భం = గతంలోకి కలిసిపోయినది
అంగీ = చొక్క
జాతర = ఉత్సవం
మాన్యం = పన్ను కట్టక అనుభవించునట్లు సన్మానించి ఇవ్వబడిన భూమి
ఆదిమ = మొదటిది
వలయాకారం = గుండ్రము
విన్యాసం = చక్కని ప్రదర్శన
ఏకధాటిగా = ఆపకుండా, ఎడతెరపి లేకుండా
వీరణం = చర్మవాద్య విశేషం, డబుల్ డ్రమ్, డంగురం
దరువు = తాళం, దెబ్బ
సంక్రాంతి = గమనము (సమ్యక్ క్రాంతిః గతిః)
ధనుర్మాసం = సూర్యుడు ధనుస్సు రాశిలో ఉండే నెల
కళ్ళాపి = పేడనీళ్ళు
తరుణం = సమయం, కాలం
హరిదాసు = నృత్యగాన సహితముగా పురాణాది కథలను చెప్పేవాడు
తిరునామం = నుదట పెట్టుకొనే నిలువుబొట్టు
తంబుర = గాయకులు శ్రుతి కోసం వాయించు తీగల వాయిద్యం

78వ పేజి :

వంతు = వాటా, భాగం
దాసరి = విష్ణుభక్తుడైన శూద్రుడు (సాతాని వైష్ణవుడు)
వంశపారంపర్యం = బిడ్డ బిడ్డ తరము
యాచన = భిక్షావృత్తి
జట్టిజాము = ఆడవాళ్ళ సమయం
నిటారుగా = నిలువుగా
పార్శ్వం = ప్రక్క వైపు
భంగిమ = శైలి, రీతి
ఓరగా = కనుల కొసల గుండా
తడుతూ = తాకుతూ
పామరుడు = గ్రామాలలో నివసించేవాడు, నిరక్షరాస్యుడు
కఠినంబు కాంచితే కాపులకు తెలియదని మరుగులుంచుట
మాని మాటలుంచితిని = చదువుకున్నవారు గ్రంథాలను చదివి ఆనం దించగలరు. కానీ చదువురాని వారికి అది సాధ్యం కాదు. కనుక వారి కోసం తగిన విధంగా మాటలు రాశాను.
సంవాదం = చర్చ
చమత్కారం = హాస్యం, సరసం
ప్రేక్షకుడు = చూచేవాడు
ఉర్రూతలూగించు = అమితమైన ఆనందాన్ని కలిగించు
ప్రచారం = ఒక విషయం గురించి ఎక్కువమంది ప్రజలకు తెలియజేయడం
ఘటం = కుండ
చిందు = నృత్యం
అనాది = పూర్వం
జాడ్యం = రోగం

79వ పేజి :

హెరెత్తు = ప్రతిధ్వనించు
వీరంగమాడు = చిందులు త్రొక్కు
తోరణం = దండ
రజకుడు = చాకలివాడు
సిద్ధహస్తుడు = నేర్పరి
గంగిరెద్దు = గంటలు మొదలై వాటితో అలంకరించి, నృత్యం నేర్పిన ఎద్దు
మేళం = సన్నాయి మున్నగు వాద్యముల సమూహం, బజంత్రి
కావరం = కొవ్వు
ముకుతాడు = లొంగదీసుకోవడం
పోటు = పొడుచు
పర్వదినం = పండుగ

Regular practice with AP Inter 1st Year Chemistry Study Material Chapter 9 Hydrocarbons Questions and Answers helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Chemistry 9th Lesson Hydrocarbons Questions and Answers

I. Multiple Choice Questions

Question 1.
Alkyl halides on reaction with sodium in the presence of dry ether give alkanes. This reaction is named as
1) Wurtz reaction
2) Kolbe’s reaction
3) Decarboxylation
4) Dehydrohalogenation
Answer:
1) Wurtz reaction

Question 2.
Complete combustion of methane gives
1) CO₂ + H₂O
2) CO₂ + H₂
3) COCl₂
4) CO + CO₂ + H₂O
Answer:
1) CO₂ + H₂O
CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O

Question 3.
How many conformations are possible for ethane?
1) 2
2) 3
3) infinite
4) 5
Answer:
3) infinite
For ethane infinite number of conformations are possible.

Question 4.
By which reaction ethene is obtained from ethyne?
1) Oxidation
2) Polymerisation
3) Hydrogenation
4) Dehydrogenation
Answer:
3) Hydrogenation

Question 5.
When one mole of an alkene produces one mole of methanal and one mole of ethanal on ozonolysis followed by hydrolysis. The alkene is
1) Ethylene
2) Propene
3) 2-butene
4) 2,3-dimethyl, 2-butene
Answer:
2) Propene

Question 6.
The reaction of HBr with CH₃CH₂=CH₂ at 400 °C yields
1) CH₂Br – CH = CH₂
2) CH₃-CHBr-CH₃
3) CH₃-CH₂-CH₂Br
4) CH₂Br-CH₂-CH₂Br
Answer:
2) CH₃-CHBr-CH₃

Question 7.
When acetylene is passed through dil.H₂SO₄ in presence of HgSO₄ the compound formed is
1) Ethanol
2) Ethanal
3) Ethanoic acid
4) Propanone
Answer:
2) Ethanal

Question 8.
Acetylenic hydrogens are acidic because [ ]
1) Sigma electron density of C-H bond in acetylene is nearer to carbon which has 50% s-character.
2) Acetylene has only one hydrogen on each carbon.
3) Acetylene contains least number of hydrogens among the possible hydrocarbons having two carbons.
4) Acetylene belongs to the class of alkynes with molecular formula C_nH_2n-2.
Answer:
1) Sigma electron density of C-H bond in acetylene is nearer to carbon which has 50% s-character.
In acetylene, carbon undergoes sp hybridisation which has 50% s-character, and o – electron density of C-H bond is nearer to carbon.

Question 9.
Aromatic compounds burn with sooty flame, because
1) They have a ring structure of carbon atoms.
2) They have a relatively high percentage of hydrogen.
3) They have a relatively high percentage of carbon.
4) They resist reaction with oxygen of air.
Answer:
3) They have a relatively high percentage of carbon.
They have a relatively high percentage of carbon.

II. Fill in the Blanks

Question 1.
Decreasing order of Acidic behaviour of Ethane, Ethene and Ethyne is ___.
Answer:
Ethyne > Ethene > Ethane

Question 2.
Carbon-carbon single bond length in ethane is ___ carbon-carbon double bond length in ethene is ___.
Answer:
1.54 \(\text { Å }\), 1.34 \(\text { Å }\)

Question 3.
When Benzene treated with 1-chloropropane in presence of anhydrous AlCl₃ ___ is formed.
Answer:

Question 4.
The possible isomers for C₄H₁₀ are ___.
Answer:

Question 5.
Calcium carbide on hydrolysis gives ___.
Answer:

III. One Word Answer Questions

Question 1.
How do you prepare ethyl bromide from ethylene?
Answer:

Question 2.
What is decarboxylation?
Answer:
Removal of CO₂ from a compound is called decarboxylation.
Eg:

Question 3.
What is halogenation?
Answer:
Halogenation is a chemical reaction which introduces one or more halogens into a chemical compounds.
Eg:

Question 4.
What is meant by aromatization or reforming ?
Answer:
Aromatisation or (reforming) : Alkanes with six or more carbon atoms on heating at 773 K, 10-20atm. pressure in presence of V₂O₅/Mo₂O₃/Cr₂O₃ to form aromatic compounds. This is called aromatization.

Question 5.
What is meant by isomerisation ?
Answer:
Alkanes when heated in presence of anhydrous A/Cl₃/HC/ to form branched chain isomers. This is called Isomerisation.

Question 6.
What is pyrolysis or cracking ?
Answer:
Pyrolysis (or) Cracking : Heating of higher alkanes at high temperatures decompose into lower alkanes, alkenes etc.. This is called Pyrolysis.

Pyrolysis is the principle involved in preparation of petrol gas from kerosene oil or petrol.

Question 7.
What is Lindlar’s catalyst ?
Answer:
Lindlar’s catalyst is the partially deactivated palladised charcoal.

Question 8.
What is ozonolysis ?
Answer:
Addition of ozone to unsaturated compounds to form ozonides followed by hydrolysis to form carbonyl compounds is called ozonolysis.

Question 9.
What is polymerisation ?
Answer:
Joining of simple units to form a large molecular weight compound at high temperatures / pressure is called polymerisation.

Question 10.
What is linear polymerisation ?
Answer:
Polymerisation which involves monomers of joining end to end to form a single, long, unbranched chain molecules is called linear polymerisation.

Question 11.
What is cyclic polymerisation ?
Answer:
Polymerisation in which multiple small molecules reacts to form a larger molecule with a ring like structure is called cyclic polymerisation.
Eg :

Question 12.
What are arenes ?
Answer:
Aromatic hydrocarbons are called arenes.

Question 13.
Give any two examples for o- and p- directing groups.
Answer:
O, P – directing group examples -OH, -NH₂, -OCH₃

Question 14.
What is meant by carcinogenicity ?
Answer:
Benzene and arenes having more than two benzene rings fused, are toxic and cancer causing. This is called Carcinogenicity.

Question 15.
Give any two examples for m- directing groups.
Answer:
m-directing groups. Eg : -NO₂, -CN, -CHO

IV. Very Short Answer Questions

Question 1.
What is substitution reaction? Explain with one example.
Answer:
The chemical reactions in which some of the groups (or) atoms substituted are called substitution reactions.
Eg:

Question 2.
What is Friedel-Crafts alkylation?
Answer:
Friedal Crafts alkylation : Benzene reacts with alkyl halides in presence of anhydrous AlCl₃ to form alkylbenzene.

Benzene on reaction with CH₃ — Cl in anhydrous AlCl₃ to form toluene.

Question 3.
What is Friedel-Crafts acylation?
Answer:
Friedel Crafts acylation: Benzene reacts with acyihalide in presence of anhydrous AlCl₃ to form acylbenzene.
Benzene reacts with acetyl chloride in AlCl₃ to form acetophenone.

Question 4.
Explain the structural isomerism with one example.
Answer:
Structural isomerism : Organic compounds having same formula but differ in structural arrangement are called structural isomers. This is called structural isomerism.

Question 5.
What is stereoisomerism? Give one example.
Answer:
Organic compounds having same formula but differ in their spatial arrangement are called Stereoisomers. This is called Stereoisomerism.
Eg:

Question 6.
Kharasch effect is not observed in the addition of HI to alkene. Why ?
Answer:
Kharasch effect proceed through free radical mechanism. HI bond is weaker (296KJmol^-1) and Iodine free radicals combine to form Iodine molecule instead of adding to the double bond.
∴ It is not observed in the addition of HI to alkene.

Question 7.
What is meant by torsional strain ?
Answer:
In the conformations of alkanes the rotation around a C – C single bond is not completely free. It is hindered by a weakrepulsive interaction between the adjacent bonds. This type of repulsive interaction is called torsional strain.

Question 8.
How ethane is prepared from ethene ?
Answer:
Ethene reacts with hydrogen in presence of nickel catalyst to form ethane.

Question 9.
What is Wurtz’reaction? Give one example.
Answer:
Wurtz Reaction : Alkyl halides reacts with sodium metal in presence of dry ether to form alkanes.
Eg: Melthyl bromide reacts with sodium metal in presence of dry ether to form ethane.

Question 10.
Explain Kolbe’s electrolytic method with an example.
Answer:
Kolbe’s Electrolysis: Aq. solutions of Na/K salts of carboxylic acids on electrolysis gives alkanes.

Question 11.
Write the Halogenation of methane.
Answer:
Methane undergo halogenation in presence of sunlight to form finally Tetra halomethane.

Question 12.
What is the product obtained when methane reacts with steam? Write the equation.
Answer:
Methane reacts with steam at 1273 K to form CO and H₂ in presence of Nickel catalyst. (Industrial method of preparation of hydrogen)

Question 13.
State Markovnikov rule.
Answer:
When HBr is added to unsymmetrical alkene then negative part of reagent attached to that carbon atom having less no. of hydrogen atoms.

Proceeds through ionic mechanism.

Question 14.
Write the bond enthalpy of carbon-carbon single bond, carbon-carbon double bond and carbon-carbon triple bond in kJ/mole.
Answer:
Bond enthalpy of C ≡ C is 823 kJ mol^-1
Bond enthalpy of C = C is 681 kJ mol^-1
Bond enthalpy of C – C is 348 kJ mol^-1

Question 15.
What is Sulphonation of benzene ?
Answer:
Benzene reacts with sulphuric acid in presence of SO₃ to form benzene sulphonic acid.

V. Short Answer Questions

Question 1.
Complete the following reaction and name the products A, B and C.

Answer:

A is acetylene (or) ethyne. B is benzene. C is toluene or methylbenzene.

Question 2.
What is dehydrohalogenation? Write the equation for the formation of alkene from alkyl halide.
Answer:
Removal of one hydrogen atom and one halogen atom from adjacent carbon atoms of a compound is called dehydrohalogenation.
Alkene from alkyl halide: Ethyl chloride on heating with ale. KOH undergoes dehydrohalogenation and gives ethylene.

Question 3.
Which type of organic compounds react with ozone? Explain with one example.
Answer:

• Unsaturated hydrocarbons undergo addition with ozone and form addition compounds called ozonides.
• These ozonides are unstable and undergo hydrolysis forming carbonyl compounds. This is called ozonolysis.
• Unsaturated hydrocarbons usually react with ozone. This is used to locate multiple bonds in unsaturated compounds like alkenes, alkynes and benzene.

Eg: Ethylene undergoes addition with ozone forming ethylene ozonide. This on hydrolysis in presence of Zn dust gives formaldehyde and H₂O₂.

Question 4.
Explain the reactions of acetylene with
a) Na in liquid NH₃
b) Water
Answer:
a) Acidic nature of alkynes: Acetylene reacts with sodium metal and sodamide (NaNH₂) to form sodium acetylide with liberation of hydrogen gas.

Acidic nature order: Alkynes > Akenes > Akanes
CH = CH > CH₂ = CH₂ > CH₃ – CH₃

b) Acetylene reacts with water in presence of Hg⁺²/H⁺ at 333 K to form vinyl alcohol on rearrangement forms acetaldehyde.

Question 5.
Exlplain the addition of HBr to propene with ionic mechanism.
Answer:
Electrophilic addition of HBr to CH₃ – CH = CH₂ molecule : A pair of electrons from the double bond attacks the electrophilic HBr to produce an achiral trigonal Planar, carbocation intermediate. The halide ion (Br^–) then adds to either face of the +vely charged carbon forming the alkyl halide.

VI. Long Answer Questions

Question 1.
Describe two methods of preparation of Ethane. Give ány three reactions of Ethane.
Answer:
Methods of preparations of Ethane:

1) Wurtz reaction : Ethyl bromide reacts with sodium metal in presence of dry ether to form Ethane.

2) By decarboxylation : Sodium propionate undergo decarboxylation with NaOH and CaO to form Ethane.

Reactions of Ethane:

1) Halogenation: Ethane reacts with chlorine in presence of sunlight (by) to form chloro ethane.

2) Combustion: Ethane on combustion (burning in air (or) oxygen) to form carbon dioxide and water.

3) Controlled oxidation : Ethane undergo controlled oxidation in presence of manganese acetate to form acetic acid.

Question 2.
Describe two methods of preparation of Ethylene. How does it reacts with the following. Give equations.
a) Ozone
b) Cold and dil.alk KMnO₄
c) Br₂
Answer:
Preparations of Ethylene:
1) By dehydrohalogenation : Ethyl chloride reacts with aic. KOH to form ethylene by dehydrohalogenation.
CH₃-CH₂-Cl+Alc.KOH → CH₂ = CH₂ + KCl + H₂O

2) By dehydration of Ethanol : Ethanol reacts with Conc.H₂SO₄ at 170°C (443 K) to form Ethylene.

a) Reaction with ozone : Ethylene reacts with ozone to form Ethylene ozonide followed by hydrolysis to form Formaldehyde. (Methanal)

b) Reaction with cold.dil. Alk.KMnO₄. : Ethylene reacts with cold dil.alk. KMnO₄ to form Ethylene glycol (Ethane 1, 2-diol).

c) Reaction with Br₂: Ethylene reacts with bromine in presence of CCl₄ to form 1,2-dibromo ethane.

Question 3.
Give two methods of preparation of acetylene. How does it react with water ?
Answer:
Preparations of acetylene :

1) From Calcium Carbide : Calcium carbide undergo hydrolysis to form acetylene.

2) From Vicinal dihalides: 1,2-dibromo ethane reacts with alc.KOH followed by the reaction with NaNH₂ to form acetylene.

3) Reaction with water: Acetylene reacts with water in presence of HgSO₄/H⁺ to form vinyl alcohol followed by rearrangement to form Ethanal (Acetaldehyde)

Question 4.
How does acetylene reacts with the following reagents? Give the corresponding equations and name the products formed in the reaction.
a) Water
b) Hydrogen
c) Halogens
d) Hydrogen halide
Answer:
a) Reaction with water: Acetylene reacts with water in presence of HgSO₄/H⁺ to form vinyl alcohol followed by rearrangement to form ethanal (Acetaldehyde).

b) With Hydrogen : Acetylene undergo hydrogenation in presence of Pt – Catalyst first forms Ethylene and finally forms Ethane.

d) With hydrogen halide : Acetylene undergo addition reaction with HCl or HBr to form germinal halides.

Question 5.
What is Conformational Isomerism ? Write the conformers of Ethane.
Answer:
Conformational Isomerism : Different spatial arrangements of atoms or molecules which can be converted into one another by rotation around a C-C Single bond are called Conformations. This is called Conformational isomerism.

Conformations of Ethane : Ethane (CH₃ – CH₃) have infinite no.of conformations but two are major.

1) Eclipsed Conformation : The conformation in which hydrogen atoms attached to two carbons are as close together as possible is called eclipsed conformation.

2) Staggered Conformation: The conformation in which hydrogens are far apart as possible is known as staggered conformation.

• Any other intermediate conformation is called a “skew conformation”.
• These two conformations are represented by Saw horse and Newman projection. Sawhorse Projection :

Relative Stability of conformations :

• Staggered conformation is more stable than eclipsed conformation.
• In Staggered Conformation C – H bonds of front carbon and back carbon are for apart from each other so electronic repulsions are low.
• In Eclipsed confirmation both carbon – C – H bonds are nearer so electronic repulsions are high.
• Hence staggered form is more stable than Eclipsed conformation.

Question 6.
How do we get benzene from acetylene? Give corresponding equation. Explain the halogenation, alkylation, acylation, nitration and sulphonation of benzene.
Answer:
Cyclic polymerisation of acetylene :
Acetylene undergo cyclic polymerisation in red hot iron tubes at 873 K to form benzene.

i) Halogenation: Benzene reacts with halogens in presence of lewis acid to form halobenzen.

ii) Alkylation: Benzene reacts with alkyl halides in presence of anhydrous AlCl₃ to form alkly benzene.

Benzene on reaction with CH₃ – Cl Methyl Chloride in anhydrous AlCl₃ to form to Methyl Benzene (or) Toulene.

iii) Friedel Crafts Acylation : Benzene reacts with acylhalide in presence of an hydrons AlCl₃ to form acylbenzene.

Benzene reacts with acetyl chloride in AlCl₃ to form acetophenone.

iv) Nitration : Benzene undergo nitration with nitration mixture (Conc.HNO₃ + Conc.H₂SO₄ 1:1 ratio) at < 60°C to form nitrobenzene.

v) Sulphonation : Benzene reacts with sulphuric acid in presence of SO₃ to form benzene Sulphonic acid. (Benzene Sulphonic acid)

Question 7.
Explain aromatic electrophilic substitution reactions of benzene.
Answer:
Electrophilic substitution reaction of benzene proceeds in two steps.

Step 1 : The electrophile (E⁺) takes two electrons of the six – electron π system, to form a s σ bond with a carbon atom of the benzene ring. Then that carbon atom becomes sp³ hybridised.

Step 2 : A proton is removed from the carbon atom of the a complex that bears the E (electrophile). Then that carbon atom changes to sp² state again. Then the benzene derivative with fully delocalised six n electrons is formed.

(The proton H⁺ combines with the anion obtained from the molecule E – A → E⁺ + : A^–)

Question 8.
Explain electrophilic addition reactions of ethylene with mechanism.
Answer:
1) Addition of halogens: Ethylene combines with halogens at room temp, in an inert solvent medium, to give a vicinal dihalide.
Ex: Bromination.

Mechansism : It involves 2 steps:

Step-1 : The π – electrons of the double bond attack the halogen molecule. Then a loose p complex (cyclic bromonium ion), with a 3 – membered ring is formed.

Step-2 : The negative bromide ion attacks the cyclic bromonium ion from the backside.

This is called, ‘trans’ addition of halogens.

2) Addition of hydrogen halide : Ethylene reacts with hydrogen halide (HX) to give ethyl halide.
Ex:

Mechanism : This mechanism is quite similar to that of the halogen addition, involving 2 steps.

3) Addition of hypochlorous acid to ethylene : Ethylene reacts with hypochlorous acid to give ethylene chlorohydrin.

Mechanism : HOCl → (HO)^– + Cl⁺
The same mechanism as in the case of addition of HX.
HX → H⁺ + X^–
In HOCl, the Cl⁺ adds first. Then OH^– adds to the other carbon atom.

Question 9.
How do you convert the following compounds from benzene ?
a) Chlorobenzene
b) Toluene
c) Acetophenone
Answer:
(a) Halogenation : Benzene reacts with halogens in presence of lewis acid to form halobenzene.

(b) Friedel Crafts alkylation : Benzene reacts with alkyl halides in presence of an hydrous AlCl₃ to form alky benzene.

Benzene on reaction with CH₃ – Cl in anhydrous AlCl₃ to form to toluene.

(c) Friedel Crafts acylation : Benzene reacts with acylhalide in presence of anhydrous AlCl₃ to form acylbenzene.

Benzene reacts with acetyl chloride in AlCl₃ to form acetophenone.

Question 10.
What do you understand about Geometrical isomerism? Explain the geometrical isomers of 2-butene.
Answer:
Geometrical Isomerism: Compounds having same molecular formula but differ in geometry in space are called Geometric isomers.

• Geometrictal isomerism arised in C=C (Alkenes) containing compounds attached to two different groups.
• In alkenes due to restricted rotation this isomerism is arised.
• Geometrical isomers are two types.

1) Cis-Isomer: Same group present on same side of double bonded carbon atoms then it is Cis Isomer.
2) Trans-Isomer : Same group present on opposite side of double bonded carbon atoms then it is trans-isomer.

Geometrical isomers of But 2-ene is
But 2-ene structure is CH₃– CH = CH – CH₃

Hydrocarbons Class 11 NCERT Solutions

Question 1.
How do you account for the formation of ethane during chlorination of methane?
Answer:
Chlorination of methane is a free radical reaction which occurs by the following mechanism:

From the above mechanism, it is clear that, methyl free radicals are produced during chain propagation step. In the chain termination step, the two CH₃ free radicals combine together to form ethane (CH₃ — CH₃) molecule.

Question 2.
Write IUPAC names of the following compounds:

Answer:

Question 3.
For the following compounds, write structural formulas and IUPAC names for all possible isomers having the number of double or triple bond as indicated :
a) C₄H₈ (one double bond)
b) C₅H₈ (one triple bond)
Answer:
a) Isomers of C₄H₈ having one double bond are

b) Isomers of C₅H₈ having one triple bond is

Question 4.
Write IUPAC names of the products obtained by the ozonolysis of the following compounds.
i) Pent-2-ene
ii) 3, 4-Dimethylhept-e-ene
iii) 2-Ethylbut-l-ene
iv) 1-Phenylbut-l-ene
Answer:

Question 5.
An alkene ‘A’ on ozonolysis gives a mixture of ethanal and pentan-3-one. Write structure and IUPAC name of ‘A’
Answer:

Question 6.
An alkene A contains three C – C, eight C – H σ-bonds, and one C – C p-bond. A on ozonolysis gives two moles of an aldehyde of molar mass 44 u. Write the IUPAC name of A’.
Answer:
i) An aldehyde with molar mass of 44 u is ethanal (CH₃CHO).

ii) Write two moles of ethanal side by side with their oxygen atoms pointing towards each other. Remove the oxygen atoms and join them by a double bond to obtain the structure of alkene ‘A’.

But-2-ene has three C – C, eight C – H σ-bonds and one C – C π-bond.

Question 7.
Propanal and pentan-3-one are the ozonolysis products of an alkene ? What is the structural formula of the alkene ?
Answer:
Write the structures of propanal and pentan-3-one with their oxygen atoms facing each other. Remove oxygen atoms and join the two fragments by a double bond to obtain the structure of the alkene.

Question 8.
Write chemical equations for the combustion reaction of the following hydrocarbons.
i) Butane
ii) Pentene
iii) Hexyne
iv) Toluene
Answer:

Question 9.
Draw the cis and trans structures for hex-2-ene. Which isomer will have higher b.p and why?
Answer:

cis-Hex-2-ene have higher boiling than trans-Hex-2-ene because of the presence of stronger dipole-dipole interactions in cis-Hex-2-ene than trans-Hex-2-ene (alomost non-polar).

Question 10.
Why is benzene extraordinarily stable though it contains three double bonds ?
Answer:
Resonance or delocalization of electrons usually leads to stability. Since, in benzene all the six π-electrons of the three double bonds are completely delocalized between the six carbon atoms of the bezene ring. Therefore, it is extraordinarily stable.

Question 11.
What are the necessary conditions for any system to be aromatic ?
Answer:
The necessary conditions for a molecule to be aromatic are :

1. It should be cyclic and planar.
2. It should contain Huckel number of electrons, i.e., (4n + 2) p-electrons where n = 0, 1, 2, 3, …… etc.

Question 12.
Explain why the following systems are not aromatic.

Answer:
i)

Since the presence of a sp³-hybridized carbon, therefore the system is not planar. It contains six π-electrons but the system is not fully conjugated as all the six π-electrons do not form a single cyclic electron cloud which surrounds all the atoms of the ring. Hence, it is not an aromatic compound.

ii)

Due to the presence of a sp³-carbon, the system is not planar. Hence, it contains only four π electrons, therefore, the system is not aromatic as if does not contain planar cyclic cloud having (4n + 2) π-electrons.

iii)

Cyclooctatetraene is not planar and contains 8π-electrons. Therefore, the system is not aromatic since it does not contain a planar cyclic cloud having (4n + 2)π electrons.

Question 13.
How will you convert benzene into
i) p-nitrobromobenzene
ii) m-nitrochlorobenzene
iii) p-nitrotoluene
iv) acetophenone
Answer:

Question 14.
In the alkane, CH₃CH₂ – C(CH₃)₂ – CH₂ – CH(CH₃)₂, identify 1°, 2°, 3° carbon atoms and give the number of H-atoms bonded to each one of these.
Answer:
The structural formula of the given compound is

Question 15.
What effect does branching of an alkane chain has on its boiling point ?
Answer:
As the branching increases, the surface area of an alkane decreases. Therefore, van der Waals forces of attraction are minimum and hence the boiling point of the alkane decreases with branching.

Question 16.
Addition of HBr to propene yields 2-bromopropane, while in presence of benzoyl peroxide, the same reaction yields 1-bromopropane. Explain and give mechanism.
Answer:

• Addition of HBr to propene is an electrophilic addition reaction in which the electrophile i.e., H⁺ first adds to give a more stable 2° carbocation.
• In the 2nd step, the carbocation is rapidly attacked by the nucleophile Br^– ion to give

In the presence of benzoyl peroxide, the reaction is still electrophilic but the electrophile here is a Br free radical which is obtained by the action of benzoyl peroxide on HBr.

• In the first step, Br free radical adds to propene in such a way so as to generate a more stable 2° free radical.
• In the second step, the free radical thus obtained rapidly abstracts a hydrogen atom from HBr to give 1-bromopropane.

Question 17.
Write down the products of ozonolysis of 1, 2-dimethylbenzene (o-xylene). How does the result support Kekule structure for benzene ?
Answer:
The Kekule’s dynamic formula for benzene is well supported by the ozonolysis of dimethylbenzene (o-xylene) to get glyoxal, monomethyl glyoxal and dimethyl glyoxal in the ratio of 3 : 2 : 1.

Since, all the three products cannot be obtained from any one of the two Kekule structure. This shows that o-xylene is a resonance hybrid of the two Kekule structures (I and II).

Question 18.
Arrange benzene, n-hexane and ethyne in decreasing order of acidic behaviour. Also give reason for this behaviour.
Answer:

• The hybridization state of carbon in the given compounds is
  

• The partial +ve charge on the H-atom increases and hence the acidic character increases as the s-character of the orbital increases. Thus, the acidic character decreases in the order: Ethyne > Benzene > Hexane.

Question 19.
Why does benzene undergo electrophilic substitution reactions easily and nucleophilic substitutions with difficulty ?
Answer:
Benzene contains three π bonds in conjugation. Due to the presence of π electron cloud lying above and below the plane of the aromatic ring, it is a rich source of electrons. Therefore, it attracts the electrophiles (i.e., electron seeking reagents) towards itself and repels nucleophiles (electron-rich reagents). As a result, benzene undergoes electrophilic reaction easily and nucleophilic with difficulty.

Question 20.
How would you convert the following compounds into benzene?
i) Ethyne
ii) Ethene
iii) Hexane
Answer:

Question 21.
Write structures of all the alkenes which on hydrogenation give 2-methylbutane.
Answer:
The structural formula of 2-methylbutane is

Putting double bonds at various different positions and satisfying the tetracovalency of each carbon atom; structures of various alkenes which give 2-methylbutane on hydrogenation are :

Question 22.
Arrange the following set of compounds in order of their decreasing relative reactivity with an electrophile, E⁺.
i) Chlorobenzene, 2, 4-dinitrochlorobenzene, p-nitrochlorobenzene.
ii) Toluene, p-H₃C – C₆H₄ – NO₂, p-O₂N – C₆H₄ – NO₂.
Answer:
i) Higher the electron density on the benzene ring, more reactive is the compound towards electrophilic substitution reactions. Since, NO₂ is a more electron-withdrawing group than Cl, therefore, more the number of nitro groups, less reactive is the compound. Hence, the overall reactivity decreases in the order :
Chlorobenzene > p-nitrochlorobenzene > 2, 4-dinitrochlorobenzene.

ii) CH₃ group is electron donating but NO₂ group is electron-withdrawing. Therefore, the maximum electron-density will be in toluene, followed by p-nitrotoluene followed by p-dinitrobenzene. Hence, the overall reactivity decreases in the order,
Toluene > p-H₃C – C₆H₄ – NO₂ → p-O₂N – C₆H₄ – NO₂

Note : The basic difference between the Dumas and Kjeldahl’s method is that in Dumas method N₂ is evolved and in Kjeldahl’s method NH₃ is evolved.

Question 23.
Out of benzene, m-dinitrobenzene and toluene which will undergo nitration most easily and why ?
Answer:
CH₃ group is electron-donating while -NO₂ group is electron-withdrawing. Therefore, maximum electron density will be in toluene, followed by benzene and least in m-dinitrobenzene. Hence nitration decreases in the order : toluene > benzene > m- dinitrobenzene.

Question 24.
Suggest the name of a Lewis acid other than anhydrous aluminium chloride which can be used during ethylation of benzene.
Answer:
The Lewis acid catalysts other than anhydrous AlCl₃ used during ethylation of benzene (Friedel crafts alkylation) is FeCl₃, BF₃, SnCl₄ etc.

Question 25.
Why is Wurtz reaction not preferred for the preparation of alkanes containing odd number of carbon atoms ? Illustrate your answer by taking one example.
Answer:

• For preparation of alkanes containing odd number of carbon atoms, a mixture of two alkyl halides are taken.
• Since, two alkyl halides can react in three different ways, therefore, a mixture of three alkanes would be formed. For example, Wurtz reaction between 1-bromopropane and 1-bromobutane gives a mixture of three alkanes, i.e., hexane, heptane and octane as shown below: