తెలుగులో అన్యదేశ్యాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

Reviewing AP Inter 2nd Year Telugu Study Material గద్యభాగం 2nd Lesson తెలుగులో అన్యదేశ్యాలు Questions and Answers Summary can help students prepare confidently for exams.

AP Inter 2nd Year Telugu తెలుగులో అన్యదేశ్యాలు Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
అన్యదేశ్యాలు అంటే ఏమిటి ? తెలుగులో చేరిన మహమ్మదీయ భాషల పదాలను తెలపండి.
జవాబు:
ప్రపంచంలో మాట్లాడే అన్ని ప్రధాన భాషల్లోనూ రెండు రకాల పదాలుంటాయి.

  1. దేశ్యాలు
  2. అన్యదేశ్యాలు

దేశ్యాలు : ఒక భాషలో సహజంగా ఆవిర్భవించిన పదాలు దేశ్యాలు. ఉదా : కోట, పేట, గోడ (తెలుగు)
అన్యదేశ్యాలు : ఇతర భాషల నుండి రాజకీయ, వాణిజ్య ఇంకా ఇతర కారణాల వలన ఎరువు తెచ్చుకున్న పదాలన్నీ అన్య దేశ్యాలు. వీటికే ‘ప్రాంతియేతర పదాలు` అని కూడా పేరు. ఆంగ్లంలో (LOAN WORDS) అని అంటారు.

ఉదా : టమాట (పోర్చుగీసు)
పిస్తోలు (ఫ్రెంచి)

తెలుగులో చేరిన మహమ్మదీయ భాషా పదాలు :
ఆంధ్రులకు, మహమ్మదీయులకు 13వ శతాబ్దం కంటే ముందే వ్యాపార సంబంధాలు ఉన్నట్లు చారిత్రక ఆధారాల వల్ల తెలుస్తోంది. ఆ తర్వాత 13వ శతాబ్దం నుండి తెలుగు నేలపై, మహమ్మదీయ సుల్తానుల దండయాత్రలు ఆరంభమయ్యాయి. అప్పటి నుంచి రాజకీయ, మత, సాంఘిక, సాంస్కృతిక, వ్యాపార సంబంధాల వల్ల అనేక పారశీక పదాలు, తెలుగులోకి ప్రవేశించాయి.

విజయనగర రాజుల కాలంలో మహమ్మదీయ సైనికులు, హిందువులతో కలవడం వల్ల అనేక పారశీక పదాలు సైనిక వ్యవస్థలో చేరాయి. రాజ్య పరిపాలనలో ఉన్నత స్థాయి పదవులలో ఉన్నవారు పర్షియన్, అరబిక్ భాషలు కూడా నేర్చుకున్నారు.

తెలుగులో అన్యదేశ్యాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

1. రాజకీయ సంబంధ పదాలు
సుల్తాన్ – రాజు
పాదుషా – చక్రవర్తి
ఫర్మానా – రాజాజ్ఞ
కితాబు – బిరుదు
హుజూర – గౌరవనీయులు

2. సైనిక సంబంధ పదాలు
సిపాయి – సైనికుడు
బందూకు – తుపాకి
ఫౌజు – సైనిక దళం, బందోబస్తు (రక్షణ, భద్రత)
ఫిరాయించు -‘ ఒక పక్షం లేదా అభిప్రాయంలో మార్పు

3. సాంఘిక పదజాలం (వ్యవహారికం)
బజారు, దుకాణం, దుప్పటి, దవాఖానా, ఖర్చు, జిల్లా, తాలుకా, కౌలు, కలము, గసగసాలు, ధనియాలు, గుమస్తా, గస్తీ, దగాకోర్ (అబద్ధాలు చెప్పేవాడు), వజీరు (మంత్రి) మొదలైన అనేక పదాలు తెలుగులో ప్రవేశించాయి.

ఉర్దూ పదాలు :
అల్లా ఉద్దీన్ ఖిల్జీ సా.శ 1294 – 1311 మధ్య కాలంలో దక్షిణాదిపై దండయాత్ర చేశాడు. అప్పటి నుంచి ఉర్దూ తెలుగులో కలిసింది. ఉర్దూ అంటే సైనిక గుడారం అని అర్థం. సైనిక శిబిరాలలో వివిధ ప్రాంతాల సైనికులు పరస్పరం మాట్లాడుకునేందుకు ఈ భాషని ఉపయోగించారు. హిందీ వ్యాకరణాన్ని ఈ భాష అనుసరిస్తుంది.

తెలుగులో చేరిన ఉర్దూ పదాలు : కాగితం, కండువా, కౌలు (శిస్తు), కచేరి, కుర్తా, కాతా (ఖాతా), తాకీదు, ఫిర్యాదు, ఖరారు (నిర్ణయం)

ప్రశ్న 2.
తెలుగులో చేరిన యూరోపియన్ భాషల పదాలను తెలపండి.
జవాబు:
భారతదేశంలో మొట్ట మొదట ప్రవేశించి, చిట్ట చివరన మనదేశం నుంచి వెళ్ళిన ఐరోపాజాతి పోర్చుగీసువారు. మనకు 1947, ఆగస్ట్ 15 స్వాతంత్ర్యం లభించినా, 1961 వరకు గోవా, డయ్యూ, డామన్ పోర్చుగీసు వారి అధీనంలోనే ఉన్నాయి. పోర్చుగీసువారు తెలుగువారిని ‘జెంతూ’ అని పిలువగా, తెలుగువారు పోర్చుగీసువారిని, ‘బుడత కీచులు’ అని పిలిచేవారు. పోర్చుగీసులకు చెట్లు, మొక్కలు, పండ్లు అంటే ఎంతో ఇష్టం.

తెలుగులో చేరిన పోర్చుగీసు పదాలు :
క్రీస్తు గోదాము అల్మరా సబ్బు టమోట
ఇస్త్రీ గిడ్డంగి బాతు బిస్కత్తు
మేస్త్రీ తువ్వాలు బాల్చి (నీటిని నిలువ చేసే లోహపు పాత్ర)

తెలుగులో చేరిన డచ్ పదాలు : తెలుగువారు డచ్ వారిని ‘వళిందులు’ అని పిలిచేవారు. తెలుగునేల మీద విశాఖ సమీపంలోని భీమునిపట్నం రేవు వీరికి ప్రధాన నౌకా స్థావరం. డచ్ వారిది హాలెండ్ (నెదర్లాండ్) మాతృదేశం. డచ్ పదాలకు ఉదాహరణలు చూద్దాం. కళావర్, బత్తాయి, ఆసు, ఇస్పేటు (పేకాటలో ఉపయోగిస్తారు) పంపరమాస (పంపరపనస ఒక పండు)

ఫ్రెంచి పదాలు : ఫ్రాన్స్ (ఫ్రెంచ్) వారు 1664లో మనదేశంలో వ్యాపారం ప్రారంభించారు. ఆంధ్రదేశంలో మచిలీపట్నంలో వీరు వర్తక స్థావరాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. తెలుగువారు ఫ్రెంచి వారిని ‘ఫరంగులు’ అని పిలిచేవారు. పాండిచ్చేరి, యానాం ప్రాంతాలు వీరికి ప్రధాన కాలనీలు. బీరువా, మేడమ్, ఫిరంగి, సోల్జారు (సైనికుడు), పిస్తోలు(తుపాకి), కమాను (తోరణం లేదా ఆర్చి) మొదలైన పదాలు తెలుగులో చేరిన ఫ్రెంచ్ పదాలు.

తెలుగులో చేరిన ఆంగ్ల పదాలు :
ఆంగ్లేయులు (బ్రిటిష్) వారు 1608వ సం॥లో వర్తకం కొరకు మనదేశంలో ప్రవేశించారు. వీరు ఈస్టిండియా కంపెనీని స్థాపించి, సుదీర్ఘకాలం దాదాపు 400 సం||రాల పాటు పాలన సాగించారు. అందువలన తెలుగుపై ఆంగ్ల భాష ప్రభావం ఎక్కువ. తెలుగులో అధిక భాగం ఆంగ్ల పదాలు చేరడాన్ని గమనించవచ్చు.
బస్ (బస్సు), కోర్టు (కోర్ట్/న్యాయస్థానం), లాయర్ (న్యాయవాది)
డ్యూటీ (పని), రేడియో (ఆకాశవాణి), కార్ (కారు)
పెన్ (పెన్ను), కాలేజ్ (కాలేజి – కళాశాల) లైటు, గవర్నమెంట్ (ఫైల్)
ఇలా చాలా ఉదాహరణలు చూపవచ్చు.

II. సంక్షిప్తరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఆదాన ప్రదానాలకు ముఖ్య కారణాలను తెలపండి.
జవాబు:
ఒక భాషలో ఏదైనా వస్తువును, భావాన్ని సూచించేందుకు అనుకూలమైన పదం లేకపోతే, దగ్గరి సంబంధం కల పదాన్ని ఇతర భాషల నుండి గ్రహిస్తారు. అందువలన భాషలో కొత్తపదాలు చేరతాయి. ఇలా కొత్త పదాలు చేరడం లేదా కొత్తపదాలను ఇవ్వడం ఆదాన, ప్రదానాలకు ప్రధానకారణం.

ఆదానం : ఒక భాష ఇతర భాషల నుంచి పదాలను స్వీకరించడం. ప్రదానం : ఒక భాష, ఇతర భాషలకు తన పదజాలాన్ని ఇవ్వడం. ఆదాన ప్రదానాలకు రెండు ముఖ్య కారణాలున్నాయి.
1. ఆవశ్యకతా పూరణం : ఒక భాష మాట్లాడే వారికి ఒక కొత్త పదం లేదా భావంతో పరిచయం ఏర్పడితే, దాన్ని సూచించే పదాన్ని గ్రహించడాన్ని ‘ఆవశ్యకతా పూరణం’ అని అంటారని చార్లెస్ హాకెట్ తెలిపారు. ఉదా : తిక్కన భారతంలో ‘త్రాసు’ అనే పదాన్ని వాడారు. త్రాసు అనే పదం తరాజు అనే పర్షియన్ పదం నుండి వచ్చింది. త్రాసు అంటే తక్కెడ అని మామూలు అర్థం.

2. ప్రతిష్ఠా పూరణం : ఒక భాషలో తగినంత పదజాలం ఉన్నప్పటికీ ఇతర భాషా ప్రయోగం గౌరవప్రదమనే భావంతో ఇతర భాషల పదాలను ఉపయోగించడాన్నే ప్రతిష్ఠా పూరణం లేదా గౌరవార్థ పదాలు అని అంటారు.
ఉదా : ఆడపిల్ల పెద్ద మనిషి అయినదని చెప్పడానికి పుష్పవతి లేదా రజస్వల అయినదని చెప్పడం. (పుష్పవతి, రజస్వల సంస్కృత పదాలు).

తెలుగులో అన్యదేశ్యాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 2.
తెలుగులో చేరిన ఒరియా భాషా పదాలను వ్రాయండి.
జవాబు:
తెలుగులో ఒరియా పదాలు చేరడానికి ప్రధాన కారణం, ఉత్తరాంధ్ర ప్రాంతం, ఒరిస్సా రాష్ట్రానికి దగ్గరగా ఉంటుంది. సమీప ప్రాంతాల భాషా ప్రభావం కారణంగా శ్రీకాకుళం, విజయనగరం ప్రాంతాలలో ఒరియా పదాలు, తెలుగులో ప్రవేశించాయి.

కంబారి – సేవకుడు
బేపి – కుక్క
పన్నె – దువ్వెన
పెయ్యి – దూడ
బుగత – యజమాని
కొసరు – అదనం
భోగట్టా – విషయం
గాబు – కలుపు
గూబ – చెవి దగ్గరి చెంప భాగం
మహంతు – గొప్ప, ధర్మకర్త

ప్రశ్న3.
తెలుగులో చేరిన తమిళ పదాలు తెలపండి.
జవాబు:
ఉమ్మడి మద్రాసు రాష్ట్రంలో ఆంధ్రులు – తమిళులు కలిసి ఉండేవారు. తెలుగు నేలతో మద్రాసుకి అనుబంధం ఎక్కువ. ఒకప్పుడు మద్రాసులో తెలుగువారే ఎక్కువ. ఇప్పటికీ మద్రాసు (చెన్నై)లో తెలుగువారు ఎక్కువ సంఖ్యలోనే ఉన్నారు. చిత్తూరు, నెల్లూరు జిల్లాలకు తమిళనాడు సమీపంలోనే ఉంటుంది.

తెలుగులో చేరిన తమిళ పదాలు :
వడ – సాంబారు – కరివేపాకు – ఇడ్లీ
దోసె – తంబి (తమ్ముడు) సాపాటు (భోజనం) – ఉప్మా
అరంగేట్రం (ప్రారంభం) – ఊంజల (ఉయ్యాల)
అడంగలు (భూమి వివరాలు నమోదు చేసే పుస్తకం) మొదలైన పదాలను గమనించవచ్చు.

ప్రశ్న 4.
తెలుగులో చేరిన కన్నడ పదాలు తెలపండి.
జవాబు:
తెలుగు – కన్నడ భాషలు ఒకే కుటుంబానికి చెందిన భాషలు. ఇవన్నీ ద్రావిడ భాషలలో భాగం. తెలుగు – కన్నడ సాహిత్యాలకు మంచి అవినాభావ సంబంధం ఉంది. ‘నిడదవోలు వెంకటరావు’ అనే పరిశోధకులు ఇలా అన్నారు.
తెలుగు – కన్నడ భాషలు ఒకే నదికి రెండు పాయలుగా, ఒకే కొమ్మకు రెండు పూవులుగా, ఒకే తల్లికి పుట్టిన కవలలుగా కన్పిస్తాయని అన్నారు. అలాగే అనంతపురం, కన్నడ ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉంటుంది.

పదాలు :
హెచ్చు – బాడుగ (అద్దె) – సాకు – నంగనాచి
హంగు – పుంటికూర (గోంగూర) – బాలేపండు (అరటిపండు)
అప్ప (నాన్న) – గండపెండేరం – హోరాహోరి – హేమాహేమీలు మొదలైనవి.

ప్రశ్న 5.
తెలుగులో చేరిన మరాఠీ పదాలు తెలపండి.
జవాబు:
మహారాష్ట్రలో మరాఠీ భాష వాడుకభాష. ఇది తెలంగాణ ప్రాంతానికి సరిహద్దు. అందువల్ల అక్కడ కొన్ని ప్రాంతాలలో మరాఠీ భాష ప్రభావం కనిపిస్తుంది.

మరాఠీ పదాలు : దస్తూరి (చేతిరాత), ఆసరా (దన్ను), కిచిడి, వేడుక, గమ్మత్తు, విడిది, పరాకు, పీట, డేరా, లూటీ, కిరాయి మొదలైన పదాలు తెలుగులోకి వచ్చి చేరాయి.

III. ఏక వాక్యరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
తెలుగులో చేరిన మొదటి అన్యదేశ్యం ఏది ?
జవాబు:
తెలుగులో చేరిన మొదటి అన్యదేశ్యం త్రాసు. ఇది తిక్కన వాడారు. పర్షియన్ భాషా పదం ‘తరాజు’ నుండి వచ్చింది.

ప్రశ్న 2.
‘బాతు’ అనేది ఏ భాష నుంచి తెలుగు భాషలోకి చేరింది ?
జవాబు:
‘బాతు’ పోర్చుగీసు భాష నుండి తెలుగు భాషలోకి చేరింది.

ప్రశ్న 3.
ఆంధ్రదేశంలో డచావారి ప్రధాన నౌకా స్థావరమేది ?
జవాబు:
విశాఖపట్నం సమీపాన ఉన్న భీమునిపట్నం రేవు డచ్వారి ప్రధాన నౌకా స్థావరం.

ప్రశ్న 4.
తెలుగు భాషా సాహిత్యాలపై అధిక ప్రభావం చూపించిన భాష ఏది ?
జవాబు:
తెలుగు భాషా సాహిత్యాలపై ‘ఆంగ్ల భాష’ అధిక ప్రభావం చూపింది.

తెలుగులో అన్యదేశ్యాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 5.
‘సాపాటు’ అంటే అర్థం ఏమిటి ?
జవాబు:
సాపాటు అనగా భోజనం అని అర్థం. ఇది తమిళపదం.

ప్రశ్న 6.
‘అడంగలు’ అనే పదం ఏ భాషకు చెందినది ?
జవాబు:
‘అడంగలు’ తమిళభాషకు చెందిన పదం.

ప్రశ్న 7.
దేశ్యాలు అంటే ఏమిటి ?
జవాబు:
ఒక భాషలో సహజంగా ఆవిర్భవించిన పదాలు దేశ్యాలు. ఉదా : కోట, గోడ, పేట మొదలైనవి.

ప్రశ్న 8.
బౌద్ధ, జైన మతాల ద్వారా ఆంధ్రదేశమంతటా విస్తరించిన భాష ఏది ?
జవాబు:
‘ప్రాకృతం’ బౌద్ధ, జైన మతాల ద్వారా ఆంధ్రదేశంలో విస్తరించిన భాష.

తెలుగులో అన్యదేశ్యాలు Summary in Telugu

రచయితల పరిచయం

ఈ పాఠ్యాంశాన్ని ఆచార్య గంటి జోగిసోమయాజులు, ఆచార్య భద్రిరాజు కృష్ణమూర్తి, ఆచార్య కె. వీరభద్రరావు, డాక్టర్ వి. స్వరాజ్యలక్ష్మి, డాక్టర్ వెల్చాల కొండలరావు మొదలైన వారి రచనల నుండి గ్రహించారు.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

మనుషులు తమ మనసులోని భావాలను ఇతరులతో పంచుకోవడానికి ఉపయోగపడే ప్రధాన సాధనం భాష. నిత్య జీవితంలో మనం వాడే పదాలన్నీ ఒకే భాషకు చెందినవి కావు. మారుతున్న కాలంతో పాటు చదువు, ఉద్యోగం, వ్యాపారం మరియు ప్రయాణాల వల్ల వివిధ ప్రాంతాల ప్రజలతో మనకు సంబంధాలు ఏర్పడతాయి. ఈ క్రమంలో ఒక భాషలోని పదాలు మరో భాషలోకి వచ్చి చేరడం సహజం.

రాజకీయ, సామాజిక, మతపరమైన కారణాల వల్ల కూడా పరభాషా పదాలు మన భాషలో కలిసిపోయి వాడుకలోకి వస్తాయి. ఇలా కొత్త పదాలను స్వీకరించడం వల్ల భాష సమృద్ధి చెందడమే కాకుండా, మానవ విజ్ఞానం పెరిగి సామాజిక, ఆర్థిక రంగాల్లో పురోగతి సాధించడానికి వీలవుతుంది. మనభాషలోని ‘అన్యదేశ్యాలు’ (ఇతర భాషా పదాలు) వెనుక ఉన్న ఇటువంటి భాషా పరిణామాన్ని పరిచయం చేయడమే ఈ పాఠ్యభాగ నేపథ్యం.

పాఠ్యభాగ ఉద్దేశ్యం

చారిత్రక కారణాల వల్ల తెలుగుభాషపై ఇతర సంస్కృతుల ప్రభావం చాలా ఉంది. ముఖ్యంగా మహమ్మదీయుల పాలన, ఐరోపా వాసుల రాక, వ్యాపార సంబంధాలు మరియు విజయనగర రాజుల వంటి మన తెలుగు చక్రవర్తుల పాలనా కాలంలో ఇతర ప్రాంతాలతో ఏర్పడిన పరిచయాలు తెలుగుభాషలో ఎన్నో మార్పులకు దారి తీశాయి. ఈ ప్రభావం వల్ల ఇతర భాషల నుండి మన తెలుగులోకి వచ్చి చేరిన ‘అన్య దేశ్యాలు’ (పరభాషా పదాలు) గురించి విద్యార్థులకు వివరించడమే ఈ పాఠ్యాంశం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

58వ పేజి :

మానవులు = మనుషులు
వికాసము = ప్రగతి, పెరుగుదల
పరిణామం = మార్పు
క్రమం = వరుస
సమస్తం = మొత్తం
జీవకోటి = జీవుల సమూహం
ఆవిర్భావం = పుట్టుక
దేశ్యాలు = ఒక భాషలో ఉండే సహజమైన పదాలు
అన్యదేశ్యాలు = ఇతర భాషల నుండి తెచ్చుకున్న పదాలు (LOAN WORDS)
ఆదానం = భాషలో కొత్త పదాలను ఒక భాష నుంచి స్వీకరించడం (Borrowing)
ప్రదానం = ఇతర భాషలకు, ఒక భాష పదాలను ఇవ్వడం (Lending)
ప్రపంచం = లోక౦
త్రాసు = తక్కెడ
రజస్వల = ఆడపిల్ల పెద్ద మనిషి కావడం (పుష్పవతి)
ప్రాచీనదశ = పూర్వకాలం
తత్సమం = ప్రకృతులు
తద్భవాలు = వికృతులు
వ్యావహారికం = వాడుక

60వ పేజి :

దండయాత్ర = చొరబాట్లు
వాణిజ్యం = వ్యాపారం
స్వర్ణయుగం = బంగారు కాలం
ఉన్నత = గొప్ప, పెద్ద
కావ్యాలు = రచనలు
జోహారు = నమస్కారం
ఉర్దూ = సైనిక గుడారం
శిబిరం = సముహం

తెలుగులో అన్యదేశ్యాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

61వ పేజి :

అధీనం = లోబడి ఉండుట, వశం
నౌకాస్థావరం = ఓడరేవు
సమీపం = దగ్గరలో
వర్తకం = = వ్యాపారం
స్థావరం = చోటు, ప్రదేశం
అంతం = = కనిపించకుండా పోవడం, ముగిసిపోవడం

62వ పేజి :

సరిహద్దు = ఎల్ల
గణనీయం = లెక్కించదగిన
అవినాభావ = పరస్పర
పాయలు = చీలికలు, ప్రవాహం
కవలలు = అమడలు (Twins)

సి.పి.బ్రౌన్ Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material గద్యభాగం 3rd Lesson సి.పి.బ్రౌన్ Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu సి.పి.బ్రౌన్ Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
సి.పి. బ్రౌన్ తెలుగు సాహిత్యానికి చేసిన సేవను వివరించండి.
జవాబు:
సి.పి.బ్రౌన్ పాఠ్యభాగం జానుమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి రచించిన “సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు” అనే గ్రంథం నుండి గ్రహించబడింది.

మినుకుమినుకుమంటున్న తెలుగు వాఙ్మయ దీపాన్ని స్నేహసిక్తం చేసి ప్రజ్వలింప చేసిన ఆంధ్రభాషోద్ధారకుడు సి.పి. బ్రౌన్. తెలుగుభాష సాహితీ సంపదను వెలికితీయడంలో సి.పి. బ్రౌన్ చేసిన కృషి అనన్యమైనది. 1820 ఆగష్టులో బ్రౌన్ కడపలో ఉద్యోగ జీవితం ప్రారంభించాడు. తెలుగు సాహిత్యానికి సుక్షేత్రమైన కడపలో ప్రధాన కార్యస్థానాన్ని నెలకొల్పాడు. తన సొంత బంగళాలో పెద్ద గ్రంథాలయం ఏర్పాటు చేసి, సొంతడబ్బుతో పండితులను నియమించాడు. బంగళాను ‘సాహిత్య కర్మాగారం’గా రూపొందించాడు.

1824లో అబేదుబాయ్ రాసిన “హిందూ మేనర్స్, కస్టమ్స్ అండ్ సెర్మనీస్” పుస్తకం చదువుతుండగా వేమన ప్రస్తావన కన్పించింది. వేమన పట్ల శ్రద్ధ పెరిగింది. వేమన పద్యాలు గల తాటాకు ప్రతులెన్నో తెప్పించాడు. దాదాపు 2వేల వేమన పద్యాలను సేకరించి వాటిలో 693 పద్యాలను ఇంగ్లీషులోకి అనువాదం చేసి, అచ్చు వేయించాడు. అలా వేమన పద్యాలకు ప్రపంచంలో విస్తృత ప్రచారం కావించాడు.

అగ్గి పురుగులకు (నిప్పుకు) ఆహుతి కానున్న తెలుగుకావ్యాల రాత ప్రతులను సేకరించాడు. కొంత డబ్బుతో పండితులను, వ్రాయసగాళ్ళను పెట్టి కావ్య పరిష్కరణ, శుద్ధ ప్రతులు తయారు చేయించాడు. ఆంధ్ర మహాభారతాన్ని, భాగవతాన్ని పరిష్కరింప చేసి అచ్చు వేయించినవాడు బ్రౌన్. ‘నిలువ నీడ లేకుండా పోయిన తెలుగు సరస్వతిని ఆహ్వానించి, తన బంగళాలో ఒక సాహిత్య పర్ణశాల ఏర్పరచి, ఆ వాగ్దేవిని నిండు ముత్తైదువ లాగా నడయాడేటట్లు చేయగలిగాడు బ్రౌన్’ అన్నాడు పరిశోధక సాహసి బంగోరె.

1835-38 మధ్య సెలవుపై లండన్ వెళ్ళాడు. బ్రౌన్ అక్కడ కూడా విశ్రాంతి లేకుండా తెలుగు భాష కొరకు శ్రమించాడు. ‘ఇండియ హౌస్ లైబ్రరి’లో గుట్టలుగా పడివుండిన దక్షిణ భారత భాషల గ్రంథాలు (లిఖిత ప్రతులు) 2,106ను మద్రాసు గ్రంథాలయానికి పంపాడు. కళాపూర్ణోదయం, పల్నాటి వీర చరిత్ర మున్నగు 25 ప్రబంధాలను పరిష్కరింప చేశాడు. సంస్కృత గ్రంథాల సేకరణ, పరిష్కరణ చేశాడు.

ఇదంతా పండిత భాషకు సంబంధించిన కృషి. ప్రజాభాషకు మరింత ఎక్కువ కృషి చేశాడు. ప్రజల నోళ్ళలో నానుతూ వచ్చిన చాటువులు, సామెతలు, కథలు, గాథలు, పలుకుబడులను సేకరించాడు. తెలుగు నేర్చుకోదలచిన ఆంగ్లేయుల కోసం ఎన్నో వాచకాలు, వ్యాకరణ గ్రంథాలు రాశాడు. అన్నిటికన్నా మిన్నగా చెప్పవలసిన పని, నిఘంటు నిర్మాణం. తెనుగు-ఇంగ్లీషు, ఇంగ్లీషు- తెలుగు నిఘంటువులు రాశాడు. జిల్లా నిఘంటువు రాశాడు. తెలుగు సాహిత్యం గురించి శిల్పం, జ్యోతిష్యం, కలిశకం, హిజరి శకం మున్నగు వాటిపై పెక్కు వ్యాసాలు రాశాడు. రాజుల యుద్ధం అనే అనంతపురం చరిత్ర, తాతాచారి కథలు, పంచతంత్ర కథలు ఇలా ఎన్నింటినో సేకరించి ముద్రించారు.

ఆంధ్ర సాహిత్యాన్ని ప్రజ్వలింప చేసిన బ్రౌన్ దొర సేవను ప్రశంసిస్తూ, నాటి పండితుడు అద్వైత బ్రహ్మశాస్త్రి ఇలా అన్నాడు. “సరస్వతికి ప్రస్తుత మందు తమరు ఒకరే నివాసస్థానముగా కనబడుతున్నారు. ఎక్కడ ఏఏ విద్యలు దాచబడి ఉన్నవో అవి అన్నీ తమంతట తామే తమ సన్నిధికి వస్తూ ఉన్నవి. తమరు పుచ్చుకున్న ప్రయాసల వల్ల తేలిన పరిష్కార గ్రంథములు ఆకల్పాంతమున్ను తమ యొక్క కీర్తిని విస్తరిస్తూ ఉంటవి”.

ప్రశ్న 2.
సి.పి. బ్రౌన్ దానధర్మాలను గురించి వివరించండి.
జవాబు:
సి.పి.బ్రౌన్ మానవతావాది. ప్రతినెలా 100-130 మంది గుడ్డి, కుంటి వారికి సాయం చేసేవాడు. అప్పులు చేసి జైలు పాలైన పదకొండుమందికి 355 రూపాయలిచ్చి విడిపించాడు. ఒక దశలో నెలకు సగటున 500 రూపాయలు దానధర్మాలకు ఖర్చు చేసేవాడు.

అవిద్య అకాండ తాండవం చేస్తున్న కాలమది. చదువుకొన్న తెలుగు యువకులు చాలా అరుదుగా ఉన్న కాలమది. 1821లో కడపలో రెండు బళ్ళు పెట్టాడు. ఉచితంగా తెలుగు, హిందూస్తానీలలో చదువు చెప్పించాడు. ఆ బళ్ళలో దేశీయ ఉపాధ్యాయులను నియమించాడు. విద్యార్థులకు ఉచిత భోజన సౌకర్యం కల్పించాడు. మచిలీపట్నంలో కూడా రెండు పాఠశాలలను ప్రారంభించాడు. అక్కడ కూడా ఉచిత భోజన వసతి కల్పించాడు.

ఆంధ్రదేశాన్ని ముఖ్యంగా రాయలసీమను కుంగదీసిన కరువులెన్నో. వాటిలో ధాత కరువు (1876-77), అంతకు ముందు వచ్చిన నందన కరువు (గుంటూరు కరువు) 1832-33 మహా ఘోరమైనవి. ఈ కరువు కాలంలో గుంటూరు జిల్లాలో ఎన్నో గంజి కేంద్రాలు ఏర్పాటు చేయించి ప్రజలను ఆదుకున్నాడు బ్రౌన్. బ్రౌన్ దాతృత్వం గురించి మరొక విశేషం – బీదరికం గడుపుతున్న ఒక ఆంధ్ర పండితుడు సి.పి. బ్రౌన్ కి భాగవతమందలి ఈ పద్యానికి” నూరార్లు లెక్క సేయక చార్లెసు ఫీలిప్సు బ్రౌన్ సాహెబు కరుణన్. బ్రౌన్ ఉదారతను చేర్చి, తనకు ధన సహాయం చేయమని వేడుకొన్నాడు.

పూలు ఏ విధంగా అయితే తమ వద్దకు వచ్చిన తుమ్మెదలకు మకరందం పంచి, వాటికి తృప్తిని కలిగిస్తాయో, అలాగే బ్రౌన్ వంటి దాతలు తమ వద్దకు వచ్చిన అర్థులకు కోరినవి ఇచ్చి సంతోషాన్ని కలిగిస్తారు.

సి.పి.బ్రౌన్ Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

II. సంక్షిప్త రూప సమాధాన ప్రశ్నలు.

ప్రశ్న 1.
సి.పి. బ్రౌన్ బాల్యం గురించి రాయండి.
జవాబు:
డేవిడ్ బ్రౌన్, కౌలే దంపతుల రెండవ కుమారుడిగా సి.పి. బ్రౌన్ 1798 నవంబరు 10వ తేదీన కలకత్తాలో జన్మించాడు. తండ్రి మరణం తర్వాత బ్రౌన్ కుటుంబం ఇంగ్లాండుకు వెళ్లిపోయింది. ఇండియాలో ఈస్టిండియా కంపెనీ ఉద్యోగానికి మొదటి మెట్టుగా బ్రౌన్ను లండన్ (హెర్ట్ఫర్డ్) లోని హెయిల్ బరీ కాలేజీలో చేర్చించారు. ఈ కాలేజీలో సంస్కృతం బోధించేవారు. సంస్కృతంలో ఉత్తీర్ణుడైన బ్రౌన్ బంగారు పతకాన్ని పొందాడు.

ప్రశ్న 2.
సి.పి. బ్రౌన్ ఉద్యోగ జీవితాన్ని గురించి రాయండి.
జవాబు:
కంపెనీ ప్రభుత్వం చేత సి.పి. బ్రౌన్ మద్రాసుకు కేటాయించబడ్డాడు. 1820 ఆగష్టులో బ్రౌన్ ఉద్యోగ జీవితం (కడపలో) ప్రారంభమైంది. కడప కలెక్టరుకు అసిస్టెంటుగా ఉండేవాడు. 1820-22 చివరి వరకు కడపలో పని చేశాడు. కొంతకాలం మచిలీపట్నం, గుంటూరు, చిత్తూరు, తిరునల్వేలి, రాజమండ్రి మొదలైనచోట్ల పనిచేశాడు. 1826-29 మధ్య కడపలో మరోసారి ఉద్యోగం చేశాడు.

ప్రశ్న 3.
నందన (లేదా) గుంటూరు కరువు గురించి రాయండి.
జవాబు:
1832-1833 గుంటూరు జిల్లా పరిసర ప్రాంతాలలో వచ్చిన మహా కరువును నందన కరువు, గుంటూరు కరువు లేదా డొక్కల కరువు అని పిలుస్తారు. 1831లో కురిసిన భారీ వర్షాల కారణంగా, కొత్త పంటలు వేయడానికి రైతులకు విత్తనాల కొరత ఏర్పడింది. దాని తర్వాత సంవత్సరంలో (1832) తుఫాను వచ్చి వేసిన పంటను నాశనం చేసింది. అలా కొనసాగి 1833లో అనావృష్టి పెరిగిపోయింది. కంపెనీ వారికి కరువును ఎదుర్కొనే శక్తి, ఆసక్తి లేక లక్షలాదిమంది బలయ్యారు.

కేవలం గుంటూరు జిల్లాలోనే 5 లక్షల జనాభాలో 2 లక్షల వరకూ చనిపోయారంటే, కరువు తీవ్రతను అర్థం చేసుకోవచ్చు. దాదాపు 20 సంవత్సరాల వరకు ప్రజలు, పొలాలు సాధారణ స్థితికి రాలేకపోయారు. కరువు బీభత్సం గుంటూరు జిలాల్లో మరీ ఎక్కువగా ఉండడం చేత దీనిని గుంటూరు కరువు అని కూడా అంటారు. కరువు ఎంత తీవ్రంగా వచ్చిందంటే జనాలకు తినడానికి తిండి దొరక్క, శరీరంలో కండ మొత్తం పోయి డొక్కలు మాత్రమే కనబడేవి. ఇలా అందరికి డొక్కలు (ఎముకలు) కనబడడం వల్ల దీనిని డొక్కల కరువు అని కూడా పిలిచేవారు.

సి.పి.బ్రౌన్ Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

ప్రశ్న 4.
జానుమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి గారి గురించి తెలియజేయండి.
జవాబు:
పాఠ్యభాగం : సి.పి. బ్రౌన్
రచయిత : డా॥ జానుమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి
కాలం : 1925-2014 (జూన్ 5, 1925 నుండి ఫిబ్రవరి 28, 2014 వరకు)
జన్మస్థలం : రాయదుర్గం, అనంతపురం జిల్లా
వృత్తి : ఉపాధ్యాయుడు, కవి, రచయిత, పాత్రికేయ విమర్శకుడు
తల్లిదండ్రులు : జానకమ్మ, సుబ్బన్న

రచనలు : సి.పి.బ్రౌన్, మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య, బళ్ళారి రాఘవ చరిత్రలు, సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు, కూలిన నీడలు (కథ) ఇంకా 2,500 వ్యాసాలు, 16 పుస్తకాలు, ఆంగ్లభాషలో అనేక పుస్తకాలు రాశారు.

సేవ : కడప రచయితల సంఘానికి నాలుగు దశాబ్దాల పాటు సేవలందించారు.

అవార్డులు, పురస్కారాలు: అయ్యంకి వెంకట రమణయ్య అవార్డు, అనంతపురం లలిత కళాపరిషత్ అవార్డు, ధర్మవరం కళాజ్యోతి సిరిసి ఆంజనేయులు అవార్డు, కడప సవేరా ఆర్ట్స్ సాహితీ ప్రపూర్ణ అవార్డు, మదనపల్లి భరతముని కళారత్న పురస్కారం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ప్రతిభా పురస్కారం, బెంగుళూరు అఖిల భారత గ్రంథాలయ మహాసభ పురస్కారం అందు కున్నారు.

విశేషాలు : కడపలో సి.పి.బ్రౌన్ మెమోరియల్ లైబ్రరీని స్థాపించారు శాస్త్రిగారు. సినారె, శాస్త్రి గారిని ‘బ్రౌన్ శాస్త్రి’ అని ముద్దుగా పిలిచేవారు.

ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం జానుమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి రచించిన ‘సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు’ అనే గ్రంథం నుండి గ్రహించబడింది.

III. ఏక వాక్య / పద రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
సి.పి. బ్రౌన్ పాఠ్యభాగ రచయిత ఎవరు ?
జవాబు:
సి.పి. బ్రౌన్ పాఠ్యభాగ రచయిత జానుమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి.

ప్రశ్న 2.
జానుమద్ది తల్లిదండ్రులు ఎవరు ?
జవాబు:
జానుమద్ది తల్లిదండ్రులు జానకమ్మ, సుబ్బన్న.

ప్రశ్న 3.
జానుమద్దిని ‘బ్రౌన్ శాస్త్రి’ అని ముద్దుగా ఎవరు పిలిచేవారు ?
జవాబు:
జానుమద్దిని ‘బ్రౌన్ శాస్త్రి’ అని డా. సి. నారాయణరెడ్డి పిలిచేవారు.

ప్రశ్న 4.
ఆంధ్ర భాషోద్ధారకుడు ఎవరు ?
జవాబు:
ఆంధ్ర భాషోద్ధారకుడు సి.పి.బ్రౌన్.

ప్రశ్న 5.
‘హిందూ మేనర్స్ కస్టమ్స్ అండ్ సెర్మనీస్’ గ్రంథకర్త ఎవరు ?
జవాబు:
హిందూ మేనర్స్ కస్టమ్స్ అండ్ సెర్మనీస్ గ్రంథకర్త అబేదుబాయ్.

ప్రశ్న 6.
రాయలసీమను కృంగదీసిన కరువులు ఏవి ?
జవాబు:
రాయలసీమను నందన, థాత కరువులు కుంగదీశాయి.

సి.పి.బ్రౌన్ Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

ప్రశ్న 7.
తెనుగు-ఇంగ్లీషు, ఇంగ్లీషు-తెనుగు నిఘంటువులను కూర్చినది ఎవరు ?
జవాబు:
తెనుగు-ఇంగ్లీషు, ఇంగ్లీషు-తెనుగు నిఘంటువులను సి.పి. బ్రౌన్ కూర్చారు.

సి.పి.బ్రౌన్ Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

పాఠ్యభాగం : సి.పి.బ్రౌన్
రచయిత పేరు : డా॥ జానుమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి
కాలం : 1925-2014 (జూన్ 5, 1925 నుండి ఫిబ్రవరి 28, 2014 వరకు)
జన్మస్థలం : రాయదుర్గం, అనంతపురం జిల్లా
వృత్తి : ఉపాధ్యాయుడు, కవి, రచయిత, పాత్రికేయ విమర్శకుడు
తల్లిదండ్రులు : జానకమ్మ, సుబ్బన్న

రచనలు : సి.పి.బ్రౌన్, మోక్షగుండం విశ్వేశ్వరయ్య, బళ్ళారి రాఘవ చరిత్రలు, సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు, కూలిన నీడలు (కథ) ఇంకా 2,500 వ్యాసాలు, 16 పుస్తకాలు, ఆంగ్లభాషలో అనేక పుస్తకాలు రాశారు.
సేవ : కడప రచయితల సంఘానికి నాలుగు దశాబ్దాల పాటు సేవలందించారు.

అవార్డులు, పురస్కారాలు : అయ్యంకి వెంకట రమణయ్య అవార్డు, అనంతపురం లలిత కళాపరిషత్ అవార్డు, ధర్మవరం కళాజ్యోతి సిరిసి ఆంజనేయులు అవార్డు, కడప సవేరా ఆర్ట్స్ సాహితీ ప్రపూర్ణ అవార్డు, మదనపల్లి భరతముని కళారత్న పురస్కారం, తెలుగు విశ్వవిద్యాలయం ప్రతిభా పురస్కారం, బెంగు ళూరు అఖిల భారత గ్రంథాలయ మహాసభ పురస్కారం అందుకున్నారు.

విశేషాలు : కడపలో సి.పి.బ్రౌన్ మెమోరియల్ లైబ్రరీని స్థాపించారు శాస్త్రిగారు. సినారె, శాస్త్రి గారిని ‘బ్రౌన్ శాస్త్రి’ అని ముద్దుగా పిలిచేవారు.

ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం జానుమద్ది హనుమచ్ఛాస్త్రి రచించిన ‘సుప్రసిద్ధుల జీవిత విశేషాలు’ అనే గ్రంథం నుండి గ్రహించబడింది.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

సాధారణ శకం 16వ శతాబ్దంలో వ్యాపార నిమిత్తం భారతదేశానికి వచ్చిన విదేశీయులలో చాలావరకు మన దేశ సంపదలను దోచుకొని వెళ్ళిన వారేకాని మన దేశానికి, అందులో మన రాష్ట్రానికి, తెలుగు ప్రజలకు సంబంధించినంతవరకు చిరస్మరణీయులు నలుగురు. వారే సర్ థామస్ మన్రో, కల్నల్ కాలిన్స్ మెకంజీ, సర్ ఆర్థర్ కాటన్, సి.పి.బ్రౌన్. తెలుగు భాష సాహితీ సంపదను వెలికి తీయడంలో సి.పి.బ్రౌన్ చేసిన కృషి అనన్యమైనది. అలాంటి మహనీయుడి సాహిత్య పిపాసను విద్యార్థులకు తెలియచేస్తూ, సాహితీ సంపదను కాపాడుకోవడం తమ కర్తవ్యమని తెలియజేయడమే ఈ పాఠ్యాంశ ఉద్దేశం.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

69వ పేజి :

సమంజసం = న్యాయం
మరుభూమి = ఎడారి
చిరస్మరణీయం = గుర్తుంచుకోదగినది
పాలెగాడు = చిన్న జమీందారు
ముడిసరుకు = పరిశ్రమలలో వస్తువులు తయారు చేయుటకు వాడు మూలపదార్థం
కైఫియత్తు = ఒక గ్రామం లేదా ప్రాంతం గురించి చారిత్రక రికార్డ్, స్థానిక చరిత్ర
అపారం = అధికం
ఆనకట్ట = వంతెన, ఏటి అడ్డుకట్ట, నదికి అడ్డంగా ఉన్న కట్ట
వాఙ్మయం = సాహిత్యం
సిక్తం = తడిసినది
అవగతం = తెలిసినది
ప్రాచ్య = తూర్పు దిక్కు నందలిది
తత్ సుఖం సాత్వికం ప్రోక్తం అత్మబుద్ధి ప్రసాదజం = ఆత్మ సాక్షాత్కారం అనే మనస్సు యొక్క స్వచ్ఛత నుండి పుట్టిన ఆ ఆనందం సాత్విక మని చెప్పబడింది
సూక్తి = మంచిమాట

సి.పి.బ్రౌన్ Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

70వ పేజి :

కాన్వొకేషన్ = పట్టా ప్రధానోత్సవం
ప్రబోధం = మేల్కొలుపు, వాస్తవికత, జ్ఞానం
ఉపదేశం = మంచిమాట
నాటుకొను = లగ్నం చేయు
అనర్గళం = స్వేచ్ఛగా, అడ్డులేని
నిశ్చయం = తీర్మానం, నిర్ధారణ
స్థిరాస్త = ఒక చోట నుండి మరొక చోటికి తీసుకొని పోవుటకు వీలు లేని ఆస్తి (భూమి, ఇల్లు, తోటలు మొ॥)
కర్మాగారం = ఫ్యాక్టరీ, పరిశ్రమాలయం
అకాండ = కారణం లేకుండా
తాండవం = ఉద్ధతమైన నృత్యం
ఉచితం = వెలదిలేనిది, ఊరకే వచ్చునది
విశ్వాసపాత్రుడు = నమ్మకస్థుడు
జాబు = ఉత్తరం
మూలం = కారణం

71వ పేజి:

వసతి = సౌకర్యం, ఇల్లు
బదిలీ = ఉద్యోగులను ఒక చోటు నుండి మరొక చోటుకి మార్చుట
జీర్ణించు = ఒంటబట్టు, అర్థం చేసుకొను
ముమ్మరం = అధిక వేగం
అగ్గి పురుగు = నిప్పుపుల్ల, మిణుగురు పురుగు
ఆహుతి = అగ్నిలో వేసినది
వ్రాత ప్రతి = చేతితో వ్రాసిన గ్రంథం
వ్రాయసగాడు = లేఖకుడు, రాతగాడు
పరిష్కరింపు = చక్కబెట్టుట
వాగ్దేవి = సరస్వతి
ముత్తైదువ = సుమంగళి, పుణ్యస్త్రీ
నడయాడు = తిరుగు
బంగోరె = బండి గోపాలరెడ్డి
కుంగదీయు = నష్టాలకు గురై అసంతృప్తి చెందు
కరువు = క్షామం
గంజి = అన్నరసం, అంబలి, జావ
కొరత = వెలితి, తక్కువ
విస్తృత = విశాలము, మిక్కిలి

72వ పేజి :

చాటువు = ప్రియమైన మాట
సామెత = లోకోక్తి
పలుకుబడి = ఉచ్చారణ
మిన్న = శ్రేష్ఠము
నిఘంటువు = పదము యొక్క అర్ధములను తెలిపే గ్రంథము, శబ్దకోశము
ప్రామాణికం = శాస్త్ర సిద్ధం, యథార్థమైనది
హిజరి = మహమ్మదు ప్రవక్త మక్కాను వదిలిపెట్టిన తిథి నుండి ప్రారంభమైన శకం (హిజరీ శకం)
పెక్కు = అనేక
సంపుటం = సంచిక, అనేక భాగాలుగా ముద్రితమైన గ్రంథములోని భాగం
కటకటలాడు = బాధపడు
సన్నిధి = ఎదుట ఉండుట, సమీపం
ప్రయాస = శ్రమ, కష్టం
స్మృతి చిహ్నం = చనిపోయిన వారి జ్ఞాపకార్థం నిర్మించిన కట్టడం
విరాళం = చందా

సి.పి.బ్రౌన్ Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

73వ పేజి :

ఆదాయపు పన్ను = ప్రభుత్వానికి చెల్లించే సుంకం
రాయితీ = తగ్గింపు
సముద్ధరణ = పైకి లేపుట
నిర్విరామం = ఎల్లప్పుడు
నూరార్లు లెక్క సేయక …………….
చార్లేసు ఫిలిప్స్ బ్రౌన్ సాహెబు కరుణన్ ……………….
నూరార్లు లెక్కసేయక = (ఇది ఒక సామెత) “ఎన్నిసార్లు లెక్కించినా, ఆ పని చేయడం లేదా ఆ పేరు పొందడం చాలా కష్టం”
(ఇక్కడ సి.పి.బ్రౌన్ గొప్ప వ్యక్తి అని చెప్పడానికి, ఆయన పేరు తెలుగు సాహిత్యంలో చాలా బాగా ప్రచారంలో ఉందని సూచిస్తోంది ఈ వాక్యం)
అంతటి బ్రౌన్ పేర్లందిన విబుధ జనులన్ = పేరున్న గొప్ప పండితులను
పిలిపించుచు = పిలిపిస్తూ
వేమార్లు = చాలాసార్లు
కరుణ = దయతో
అర్థము + ఇచ్చు = సంపదలు ఇచ్చే
వితరణి = దానగుణం కలవాడు
చార్లెస్ ఫిలిప్స్ బ్రౌన్ సాహెబ్ = సి. పి. బ్రౌన్ దొర

జాయసేనాపతి Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material గద్యభాగం 2nd Lesson జాయసేనాపతి Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu జాయసేనాపతి Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
జాయసేనాపతి బాల్యం, విద్యాభ్యాసం, రాజ బంధువు కావడాన్ని గురించి వివరించండి.
జవాబు:
బాల్యం : సామాన్యులచే జాయప్పగా, మాన్యులైన రాజులచే జాయ సేనాపతిగా, వీరులచే గజ సాహిణిగా, పండితులచే జాయనగా, సన్నిహితులచే జాయగా పిలువబడ్డ ధీర గంభీర మూర్తి జాయన. గజ సాధకునిగా కదన రంగంలోను, జగతిమెచ్చిన నాట్యకళా రథసారథిగా కవనరంగంలోను విశేష ప్రతిభ చూపిన వాడు జాయ సేనాపతి. అయ్య పినచోడి నాయకుడు, వామాంబల కడపటి సంతానంగా 11వ శతాబ్దపు చివరి దశకంలో కృష్ణాజిల్లా దివి సీమలోని నేటి తలగడ దీవిలో పుట్టాడు జాయన.

జాయప్ప చురుకైనవాడు. జాయనకు పది సంవత్సరాల వయసులో కాకతీయ సైన్యం ద్వీపంపై విరుచుకుపడింది. ఆ యుద్ధంలో పినచోడి ఓడిపోయాడు. జాయప్ప జీవగ్రాహంగా పట్టుబడి ఓరుగల్లుకు చేర్చబడ్డాడు. యుద్ధ బంధితునిగా తేబడిన జాయప్పను కొంగల మధ్యలో ఉన్న హంసగా గుర్తించిన కాకతి గణపతిదేవ చక్రవర్తి తన ప్రాపకంలోకి తీసుకున్నాడు.

విద్యాభ్యాసం : జాయప్ప క్షత్రియోచిత విద్యలు నేర్చుకునే సమయంలోనే (బాల్యంలోనే) కాకతి గణపతిదేవ చక్రవర్తి ప్రాపకంలోకి వచ్చాడు. అతని స్వామి భక్తి, సౌందర్యం, మర్యాద, ఉత్తమపురుష లక్షణాలను గుర్తించిన గణపతి దేవుడు; – ఇంద్రుడు, జయంతునికి విద్యాబుద్ధులు నేర్పమని దేవ గురువు బృహస్పతికి అప్పజెప్పినట్లుగా, తన ఆస్థాన నాట్యాచార్యుడైన గుండామాత్యునికి జాయప్పను అప్పగించాడు. వారి వద్ద ఒక పక్క అశ్వగజ సాధనిక యుద్ధ విద్యలు, మరో పక్క భరతనాట్య శాస్త్ర రహస్యాలు జాయప్ప అభ్యసించాడు.

కయ్యం – నెయ్యం – వియ్యం : ద్వీప సీమపై జరిగిన యుద్ధంలో అమిత శౌర్య బలపరాక్రమాలు చూపిన అయ్యపినచోడి నాయకునికే తిరిగి ఆ సీమను ఇచ్చేశాడు గణపతిదేవుడు. అంతేకాక జాయప్ప ప్రతిభా విశేషాలపై మక్కువ పెంచుకుని అతడి అక్కలైన నారమ్మ, పేరమ్మలను కూడా చక్రవర్తి వివాహం చేసుకున్నాడు. నాటి నుండి జాయప్ప రాజాశ్రితుడుగా కాక రాజబంధువై వెలుగొందాడు.

ప్రశ్న 2.
నృత్త రత్నావళి గురించి వివరించండి.
జవాబు:
జాయ సేనాపతి రచించిన సంస్కృత నృత్త రత్నావళికి తెలుగులో అనితర సాధ్యంగా యథాతథానువాదం చేశారు రాళ్ళపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ.

కాకతి గణపతిదేవుని ఆస్థాన నాట్యాచార్యుడైన గుండామాత్యుని వద్ద ఒక పక్క అశ్వగజ సాధనిక యుద్ధ విద్యలు, మరోపక్క భరతనాట్య శాస్త్ర రహస్యాలు జాయప్ప అభ్యసించాడు. భరతముని నాట్యశాస్త్రం, నందికేశ్వరుని అభినయ దర్పణం తర్వాత ఎన్నదగినది, సర్వ లక్షణ సమన్వితంగా ఉన్నది, నృత్త లీలలకు రత్నదర్పణం లాంటిది అయిన నాట్యశాస్త్రాన్ని రచించింది జాయసేనాపతేనని దేశంలో పండితులంతా ఏకగ్రీవంగా అంగీకరించారు.

భారతీదేవి ముందు ‘నృత్త రత్నావళి’ని నందా దీపంలా వెలిగించిన ఆ తేజోమూర్తి పదహారణాల ఆంధ్రుడు అవ్వడం మనందరికీ గర్వకారణం. జాయన భరతముని నాట్య రీతులను పలుమార్లు చదువుకున్నాడు. దానిపై వచ్చిన ఎన్నో వ్యాఖ్యానాలను పరిశీలించాడు. గురుముఖతః విద్య నేర్చిన మిత్రులను సంప్రదించాడు. పరమశివుని అనుగ్రహం కలిగి శాస్త్ర రహస్యాలను తెలుసుకున్నాడు. అలా కలిగిన జ్ఞానంతో శాశ్వత కీర్తిని కలిగించే ‘నృత్త రత్నావళి’ రచనకు పూనుకున్నాడు. (నృత్త రత్నావళి – ప్రథమోధ్యాయం 12వ శ్లోకం.)

పార్వతీ పరమేశ్వరులను, గోపికా గోపాలకృష్ణులను, వాణీ చతుర్ముఖులను తలచి ప్రారంభించిన ఈ గ్రంథం సంస్కృతంలో 8 అధ్యాయాలుగా ఉంది. ఇందులో మొదటి నాలుగు అధ్యాయాలు మార్గ పద్ధతిలో ఉన్న నాట్యాలను, చివరి 4 అధ్యాయాలు దేశి పద్ధతిలో ఉన్న నృత్తాలను వర్ణిస్తాయి. సందర్భోచితంగా జాయన భరతముని, కోహలుడు, తుంబురుడు, నారదుడు మొదలైన వారిని స్మరించాడు.

ప్రళయం తర్వాత రాబోయే కృతయుగారంభంలో మరల బ్రహ్మలోకం నుండి భూమి మీదకు వచ్చిన భరతముని నా ఈ గ్రంథాన్ని చూచి ఎంతో సంతోషపడి ఈ జాయసేనాపతి నా ఆశయాన్ని ఎంత చక్కగా గ్రహించాడో కదా అని మునులకు చెబుతాడని జాయన నృత్త రత్నావళి ప్రథమోధ్యాయం, 16వ శ్లోకంలో చెప్పాడు. తన గ్రంథం ప్రళయానంతరం కూడా నిలిచి ఉంటుందని ప్రకటించిన ధీశాలి జాయన.

మేవాడ్ రాజైన రాణా కుంభ తన “సంగీత రాజము” అనే గ్రంథంలోనూ, కొండవీటి రెడ్డి రాజు పెదకోమటి వేమారెడ్డి తన “సంగీత చింతామణి”లోనూ, తంజావూరును పాలించిన మరాఠీ పాలకుడు తుల్జాజి తన “సంగీత సారామృతము”లోనూ నృత్త రత్నావళిని అనుకరించారు. జాయన గ్రంథం “నృత్త రత్నావళి” ఇటు నాట్యానికే కాక అటు సంగీతానికి కూడా కల్పతరువై ఉందని దీని ద్వారా మనకు తేటతెల్లమవుతున్నది. దేశంలో నలుమూలలా వెతికితే మరిన్ని గ్రంథాలలో మరెన్నో అనుకరణలు, ఉట్టంకింపులు లభించగలవు అని అనడంలో ఎలాంటి సందేహం లేదు.

జాయసేనాపతి Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

II. సంక్షిప్త రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
జాయసేనాపతి కళింగ యుద్ధం గురించి రాయండి.
జవాబు:
ఆంధ్ర దేశంలోని గోదావరి నదికి ఉత్తరంగా ఒడిస్సాలోని మహానదికి దక్షిణంగా ఉన్న తీరాంధ్ర ప్రాంతమే కళింగం. యుద్ధతంత్ర నిపుణుడు, యువకుడు అయిన జాయప్ప కాకతీయ గజ సైన్యాధ్యక్షుడు అయ్యాడు. ఇందులూరి సోమయ్య మంత్రి, రాజనాయకుడు వెంటరాగా సాధారణ శక సం॥ 1212లో గజసాహిణి జాయన “శత్రువులనే గోధుమలను పిండి ఆడించే విసురురాయి లేదా తిరుగలి” అని పేరు పొందిన గొప్ప యోధుడిని చంపాడు. కళింగను జయించాడు. జాయన ‘వైరి గోధూమఘరట్ట’ అనే బిరుదు పొందాడు.

ప్రశ్న 2.
జాయన వ్యక్తిత్వం గురించి రాయండి.
జవాబు:
మనిషిని పశుత్వం నుండి దివ్యత్వం వైపు నడిపించే సోపానాలు లలితకళలు. ఈ లలితకళలలో అగ్రస్థానమలంకరించినవి సంగీత నాట్యాలు. వీటి వలన మానసికోల్లాసం, భౌతిక ఆనందం కలుగుతాయి. వీటితో తృప్తి చెందక మనవారు వాటి సాయంతో పరమాత్మను అన్వేషించారు. ఆ కోవకే చెందిన ఒక పుణ్యపురుషుడు జాయప్ప. ఇతను చురుకైనవాడు. చిన్నవయసులోనే క్షత్రియోచిత విద్యలు, మరోపక్క భరతనాట్య శాస్త్ర రహస్యాలు అభ్యసించాడు. జాయప్ప తన ప్రతిభా విశేషాలతో చక్రవర్తి మనసు చూరగొన్నాడు. వీరత్వం, గొప్ప వ్యక్తిత్వం, అద్భుత మూర్తిమత్వం కలిగిన గొప్ప యోధుడు జాయన.

బుద్ధి వికసించని ప్రాయంలోనే యుద్ధ బంధీగా చిక్కి, శత్రువు ఇంట తన ప్రతిభతో మెప్పు పొంది తన కుటుంబాన్ని, రాజ్యాన్ని ఉద్ధరించిన ధీశాలి జాయన.

ప్రశ్న 3.
నృత్తం ప్రదర్శించే సందర్భాలు ఏమిటి ?
జవాబు:
నృత్తం ప్రదర్శించే సందర్భాలు : యజ్ఞం జరిగినప్పుడు, పెండ్లి వేడుకలలోనూ, రాజ పట్టాభిషేకం, చక్రవర్తి నగర ప్రవేశం, గృహపతి గృహప్రవేశం, జలక్రీడల వేళ, వ్రతం, మహాదానాలు చేసేటప్పుడు, పుత్రజననం, తీర్థయాత్రకు బయలుదేరే వేళ, విద్యాపరీక్షల ముగింపు, యుద్ధ విజయం, దేవ ప్రతిష్ఠ, ప్రియమైన వారు కలిసినపుడు, దేవతా పూజ మొదలైన సందర్భాలలో తప్పక నృత్త ప్రదర్శన జరగవలెనని జాయన నృత్త రత్నావళి ప్రథమోధ్యాయం, 18వ శ్లోకంలో పేర్కొన్నాడు.

ప్రశ్న 4.
రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ గారి జీవిత విశేషాలు రాయండి
జాయన.
పరమేశ్వర కల్పితమైన ఈ ప్రపంచంలో గొప్ప జ్ఞానతృష్ణ, మంచి సాహిత్యాభి నివేశం, కళాదృష్టి కలవారు చాలా అరుదుగా పుడతారు. అలాంటి మహనీయులలో శ్రీ రాళ్ళపల్లి అనంతకృష్ణ శర్మ ఒకరు. ఈయన అనంతపురం జిల్లా రాళ్ళపల్లి గ్రామంలో జన్మించారు. వీరి తల్లిదండ్రులైన మంగమ్మ, కృష్ణమాచార్యులు శర్మ గారికి ఉగ్గుపాలతోనే సంగీత సాహిత్యాలను రంగరించి పోశారు, బహుభాషా కోవిదులైన శర్మగారి ఖండకావ్యాలు, వ్యాసాలు పాఠకులకు ఆనందాన్ని కలిగిస్తాయి. అట్లాగే వీరి అనువాదాలు, వ్యాఖ్యానాలు, విమర్శనా గ్రంథాలు ప్రసిద్ధి పొందాయి.

తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారు తమకు అప్పగించినంతవరకు అన్నమాచార్యుల కీర్తనలకు స్వరకల్పన చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ, కేంద్ర సంగీత నాటక అకాడమీలు శర్మగారికి విశిష్ట సభ్యత్వమిచ్చి వీరి సేవలను వినియోగించుకున్నాయి. ‘గాన కళాప్రపూర్ణ’, ‘గాన కళాసింధు’ మొదలైన బిరుదులు వీరిని వరించాయి. జాయ సేనాపతి రచించిన సంస్కృత ‘నృత్త రత్నావళి’కి ‘గోవత్స న్యాయం’గా శర్మగారు తెలుగులో అనువాదం చేశారు. తిరుపతిలో వీరి కాంస్య విగ్రహావిష్కరణ 2008లో జరిగింది.

జాయసేనాపతి Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

III. ఏక వాక్య / పద రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
జాయసేనాపతి రాసిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం పేరేమిటి ?
జాయన.
జాయ సేనాపతి రాసిన ప్రసిద్ధ గ్రంథం ‘నృత్త రత్నావళి’.

ప్రశ్న 2.
జాయప్పకు నాయకరంగా ఇవ్వబడిన ఊరు ఏది ?
జాయన.
జాయప్పకు నాయకరంగా ఇవ్వబడిన ఊరు చేబ్రోలు (తామ్రపురి).

ప్రశ్న 3.
జాయన అక్కల పేర్లు ఏమిటి ?
జాయన.
జాయన అక్కల పేర్లు నారమ్మ, పేరమ్మ.

ప్రశ్న 4. సంస్కృతంలో తొలి నాట్యశాస్త్రం ఎవరు రాశారు ?
జాయన.
సంస్కృతంలో తొలి నాట్యశాస్త్రం భరతముని రాశారు.

జాయసేనాపతి Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

ప్రశ్న 5.
నందికేశ్వరుడు పేరుతో ఉన్న గ్రంథం ఏమిటి ?
జాయన.
నందికేశ్వరుడు పేరుతో ఉన్న గ్రంథం అభినయ దర్పణం.

జాయసేనాపతి Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

పాఠ్యభాగం : జాయ సేనాపతి
రచయిత : రాళ్ళపల్లి అనంత కృష్ణశర్మ
కాలం : 23.01.1893 నుండి 11.03.1979 వరకు
జన్మస్థలం : రాళ్ళపల్లి, అనంతపురం జిల్లా
వృత్తి : రచయిత, విమర్శకుడు, అధ్యాపకుడు
తల్లిదండ్రులు : కృష్ణమాచార్యులు, అలివేలు మంగమ్మ

విద్యాభ్యాసం : తండ్రి వద్ద సంస్కృతాంధ్ర భాషలలో ప్రావీణ్యత, మైసూరు పరకాల మఠంలో ఉన్నత సంస్కృత విద్యను అభ్యసించాడు. తల్లి వద్ద సంస్కృతం, తెలుగు, కన్నడం, తమిళ భాషలలోని భజన కీర్తనలు, పెళ్ళి పాటలు, జోల పాటలు, పూజ పాటలు కథా గేయాలు చిన్ననాడే నేర్చుకున్నారు. మేనమామ ప్రోత్సాహంతో ఫిడేలు వాయించడం నేర్చుకున్నాడు.

రచనలు : మీరాబాయి, తారాబాయి, లీల (ఖండకావ్యాలు), నాచన సోముని నవీన గుణములు, తిక్కన తీర్చిన సీతమ్మ, నిగమశర్మ అక్క, రాయలనాటి రసికత (వ్యాసాలు), వేమన (ఉపన్యాసాలు), సారస్వతా లోకం, నాటకోపన్యాసాలు (విమర్శనాత్మక వ్యాసాలు), శాలివాహన గాథా సప్తసారం (అనువాదం), జటావర్మ సుందరపాండ్యుని ‘ఆర్య’ (తెలుగు అనువాదం), కాళిదాసు రఘువంశ కావ్య ఆంధ్రీకరణ, జాయసేనాపతి సంస్కృత నృత్త రత్నావళికి యథాతథానువాదం, స్పర్థా కావ్యం, మహీశూర రాజాభ్యుదయ దర్శనం (సంస్కృత రచనలు), గానకలే, జీవనముత్తుకలే (కన్నడ రచనలు)

సేవ : తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం వారు అప్పగించిన అన్నమాచార్యుల కీర్తనలకు స్వరకల్పన చేశారు. ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ, కేంద్ర, సంగీత నాటక అకాడమీ విశిష్ట సభ్యత్వం.
బిరుదులు : గాన కళాప్రపూర్ణ (ఆంధ్రప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ) గానకళా సింధు (మైసూరు సంగీత పరిషత్తు).
లక్షణాలు : సునిశితమైన సద్విమర్శ, నిజాన్ని నిర్భీతిగా ప్రకటించడం, నిగూఢమైన విషయాలను సైతం దర్శించి వచించగలగడం.

ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం ‘జాయసేనాపతి’ 1969లో ఆంధ్రప్రదేశ్ సంగీత నాటక అకాడమీ వారు ప్రచురించిన “నృత్త రత్నావళి” అను గ్రంథం నుండి స్వీకరించబడింది.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

రాజ్యం సుభిక్షంగా శాంతి సౌఖ్యాలతో ఉన్నప్పుడే కళలు వర్ధిల్లుతాయి. మనకు కవిరాజులున్నారు. రాజ కవులున్నారు. బమ్మెర పోతరాజు వంటి మహనీయులు ఉన్నారు. చరిత్ర సాహిత్యానికి ప్రేరణ అయితే, సాహిత్యం చరిత్రలో ప్రతిఫలిస్తుంది. ఈ రెండు విడదీయరానివి. 12వ శతాబ్దం నాటికి ఆంధ్రదేశంలో పెద్దరాజ్యం కాకతీయులదే అయినా తీరాంధ్ర దేశం మీద వారికి పట్టు లేదు. అక్కడ వెలనాటి దుర్జయులు చోళ – చాళుక్య సామంతం నుండి స్వతంత్రులై పాలన సాగిస్తూ బలపడ్డారు.

అటు ఓరుగల్లులో కాకతీయ గణపతి దేవుడు ఇటు ధనదుప్రోలు (నేటి బాపట్ల జిల్లా చందోలు)లో వెలనాటి పృథ్వీశ్వరుడు సింహాసనాలు అధిష్టించారు. ఎవరి బలాలు వారికున్నాయి. ఆ పృథ్వీశ్వరుని ముత్తాత రెండవ గొంకరాజును అయ్య వంశానికి చెందిన నారన మెప్పించి కృష్ణవేణీ నది పాయలై సముద్రంలో కలిసేచోట ఏర్పడిన “ద్వీపము కేంద్రంగా ఉన్న సీమను” పొందాడు. నారనకు నలుగురు కొడుకులు.

వారిలో పినచోడి నాయకుడు తండ్రి తరువాత ద్వీప పాలకుడయ్యాడు. పినచోడయ్యకు పృథ్వీశ్వరుడు, నారప్ప, నారమ్మ, పేరమ్మ, జాయప్ప అనే ఐదుగురు సంతానం. పినచోడి నాయకుడు అప్పటి తమ పాలకుడైన వెలనాటి పృథ్వీశ్వరుని పట్ల అమితమైన రాజభక్తి కలవాడు, మహావీరుడు కావడంతో రాజ్య కోశాగారం ద్వీపంలో రక్షించబడేది. ఈ నేపథ్యంలో కాకతి గణపతి దేవుడు మల్యాల చౌండ సేనాపతి, కాటచమూపతుల నాయకత్వంలో ప్రబలమైన సేనను ద్వీపసీమ మీదకు దాడికి పంపాడు.

జాయసేనాపతి Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

59వ పేజి :

సోపానం = మెట్టు
రెమ్మ = చెట్టు యొక్క చిన్న కొమ్మ, పూవు రేకు
గుబాళింపు = సువాసన
తృప్తి = సంతోషం
ద్వీపం = నాలుగువైపుల నీటిచే చుట్టబడిన భూమి, దీవి, లంక, దిబ్బ
మణుగు = ఎనిమిది వీసెలు
అనర్ఘ = అమూల్యమైన
జీవగ్రాహ = ప్రాణమున్న వాడిని పట్టుకొనుట
ప్రాపకం = రక్షణ

61వ పేజి :

మక్కువ = ఇష్టం, ప్రేమ
తంత్రము = ఉపాయం
సాహిణి = రౌతు
ఘరట్ట = తిరుగలి, విసురురాయి
వైరి = శత్రువు
రీతి = పద్ధతి
లక్షణ గ్రంథం = శాస్త్ర గ్రంథం
మూలం = ఆధారం
అవలోకం = చూచుట
దాక్షిణాత్యులు = దక్షిణాది ప్రజలు
ప్రశంస = పొగడ్త
ఎన్నదగిన = గౌరవించదగిన, లెక్కించతగిన

62వ పేజి :

ఏకగ్రీవం = ఒకేమాట, ఏకవాక్కు
నందాదీపం = అఖండ దీపం
పదహారణాల = నిండైన
ప్రళయం = యుగాంతం, నాశనం
కృతయుగం = నాలుగు యుగాలలో మొదటిది, సత్యయుగం
ధీశాలి = బుద్ధి కలవాడు
నాట్యం = నాటకీయ ప్రాతినిధ్యం
నృత్తం = నర్తనం
నృత్యం = శరీర హస్త నేత్రాభినయములచే భావాలను తెలుపుచు ఆడే ఆట

జాయసేనాపతి Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

63వ పేజి :

భరతవర్షం = భారతదేశం (పూర్వపు పేరు)
మన్వంతరం = కాలం
అంచనా = సుమారు, ఒక విషయం స్థితిగతులను పరిశీలించి నిర్ణయించటం
గొండ్లి = వలయాకారంగా బాలికలు చేసే నృత్యము
పేరణి = కడవ మీద చేసే నృత్యం
రాసకం = ఒక రకమైన నాటకీయ వినోదం
చిందు = మాతంగనాట్యం
చెండాట = బంతి ఆట
రత్నాకరం = రత్నాలకు నివాసం (సముద్రం)
అలభ్యం = పొందలేని, దొరకనిది
తేటతెల్లం = మిక్కిలి స్పష్టం
ఉట్టంకింపు = ఉదహరింపు, ఎత్తిరాయు, పేర్కొను
తటాకం = చెరువు
అంగరంగభోగాలు అంగభోగం = శరీరానికి అలంకరణలు చేయడం
రంగభోగం = వివాహాది వేడుకల కోసం గాని, నాట్యాది కార్యక్రమాల కోసం గాని రంగస్థలాన్ని వైభవోపేతంగా అలంకరించడం.
గుడిసాని = దేవదాసి, ఆటవెలది
భవ్యం = శుభకరం
అలరారు = ప్రకాశించు, ఒప్పు
వైదికము = వేదములో చెప్పబడినది
శిఖామణి = శ్రేష్ఠుడు
మంత్రాంగం = తంత్రం, రహస్యాలోచన, మంత్రిత్వం

64వ పేజి :

మెప్పు = మెచ్చు, పొగడ్త
కదనం = యుద్ధం
స్ఫూర్తి = పరిపూర్ణత

మహాత్మా జ్యోతిబాఫూలే Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material గద్యభాగం 1st Lesson మహాత్మా జ్యోతిబాఫూలే Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu మహాత్మా జ్యోతిబాఫూలే Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
జోతి బాఫులే విద్యాభ్యాసం, సాంఘిక పోరాట నేపథ్యాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
‘మహాత్మా జోతిబాఫులే’ పేరుతో ఆంగ్లభాషలో పుస్తకాన్ని రచించినవారు మహారాష్ట్రకు చెందిన ‘ధనంజయకీర్’. తెలుగులోకి ఈ గ్రంథాన్ని స్వేచ్ఛానువాదం చేసినవారు డా. బోయి విజయభారతి గారు.

విద్యాభ్యాసం : గోవిందరావు ఫులే, చిమ్నాబాయి దంపతులకు 11.4.1827న పూణేలో జోతిబాఫులే జన్మించారు. గోవిందరావు తన కుమారుడు జోతిబాను 7వ సంవత్సరంలో మరాఠీ పాఠశాలలో చేర్పించాడు. ఉపాధ్యాయులు, సహాధ్యాయులు ఆశ్చర్యపోయే స్థాయిలో జోతిబా చదువు కొనసాగింది. చదువు పట్ల ఆయనకున్న శ్రద్ధ, పట్టుదల సహాధ్యాయి సదాశివ బల్లాల్ గోవాండేకి నచ్చి స్నేహితుడయ్యాడు. ఆ చెలిమి చిరకాలం కొనసాగింది. జోతిబా, గోవాండే ఇద్దరూ చాలా చురుకైన విద్యార్థులు. మెదడుకు పదునుపెట్టే పుస్తక పఠనం అంటే వారికి ఇష్టం.

అలాంటి అదునులో వారికి మహాపురుషుడు ఛత్రపతి శివాజీ మహారాజ్, అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జి వాషింగ్టన్ జీవిత చరిత్ర పుస్తకాలు దొరికాయి. మాతృభూమిని ఉద్ధరించడం కోసం వారిద్దరూ పడిన తపన, కార్యదీక్ష ఈ స్నేహితులిద్దరినీ బాగా ప్రభావితం చేశాయి. ఈ నేపథ్యంలో థామస్ పెయిన్ రాసిన ‘రైట్స్ ఆఫ్ మాన్’ (మానవ హక్కులు) జాన్ స్టువర్ట్ మిల్ రచించిన ‘ఆన్ లిబర్టీ’ గ్రంథాలు జోతిబాలోని ఆలోచనా విధానంపై స్వతంత్ర భావధారను ప్రసరింపజేశాయి. “అనాదిగా నిజాలుగా చలామణి అవుతున్నవన్నీ సత్యాలు కాదు. వాటిని సహేతుకంగా చర్చించి, విపులంగా విమర్శించి, యథార్థాన్ని దర్శించాలన్న” జాన్ స్టువర్ట్ మిల్ బాటలో జోతిబా నడక ప్రారంభించాడు.

సాంఘీక పోరాట నేపథ్యం : చదువు వల్ల జ్ఞానం, జ్ఞానం వల్ల నైతిక విలువలు, నైతిక విలువల పునాదుల మీదే పటిష్టమైన సమాజం నిర్మించబడుతుందని నమ్మిన జోతిబా అట్టడుగు అణగారిన వర్గాల ప్రజలకు తప్పును తప్పుగా, ఒప్పును ఒప్పుగా చెప్పగల ధైర్యం విద్య ద్వారానే వస్తుందని గ్రహించాడు. జోతిబాకు స్నేహమంటే ప్రాణం. ఒక బ్రాహ్మణ మిత్రుడు పిలిచిన వివాహ వేడుకకు హాజరైన జోతిబా, అక్కడ కొందరు కుల దురహంకారులచే నిందించబడి తీవ్రమైన మనోవ్యధకు గురయ్యాడు. ఆ అవమానమే ఆయన జీవిత పథాన్ని గొప్ప మలుపు తిప్పింది. శూద్రుల ఆత్మగౌరవ పోరాటం వైపు పురికొల్పింది.

సంఘాన్ని సంస్కరించనిదే దేశాభివృద్ధి సాధ్యం కాదని గట్టిగా నమ్మిన జోతిబా 21 సంవత్సరాల వయసులో సాంఘిక పోరాట రంగంలోకి అడుగుపెట్టాడు.

మహాత్మా జ్యోతిబాఫూలే Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

ప్రశ్న 2.
జోతిబాఫులే సంఘసంస్కరణ ఉద్యమం గురించి రాయండి.
జవాబు:
‘మహాత్మా జోతిబాఫులే’ పేరుతో ఆంగ్లభాషలో పుస్తకాన్ని ధనంజయకీర్ రచించగా, దానిని తెలుగులోకి స్వేచ్ఛానువాదం చేశారు డా. బోయి విజయభారతి. భారతీయ సమాజం నుండి సంపద మాయమై పడమటి దేశాలలో పోగుపడుతున్న రోజులలో దేశమంతా మూఢాచారాలు, అరాచకం, కుయుక్తులు, కుతంత్రాలు ప్రబలి పోయాయి. సాధారణ స్త్రీలు, శూద్రులు చదువుకు దూరమయ్యారు. ఒకప్పుడు నాలుగు దిక్కులను ఏలిన జనం నోటికి నాలుగు మెతుకులు దొరికితే చాలును అనే స్థితికి దిగజారిపోయారు. జ్ఞాన చంద్రిక జాత్యహంకారమనే రాహువు చేత మింగబడిన తరుణంలో గ్రహణాన్ని విడిపించడానికి సహజంగానే ఓ వెలుగు పుడుతుంది. ఆ కాంతి మే జోతిబావులే.

చదువు వల్ల జ్ఞానం, జ్ఞానం వల్ల నైతిక విలువలు, నైతిక విలువల పునాదుల మీదే పటిష్టమైన సమాజం నిర్మించబడుతుందని నమ్మిన జోతిబా అట్టడుగు అణగారిన వర్గాల ప్రజలకు తప్పును తప్పుగా, ఒప్పును ఒప్పుగా చెప్పగల ధైర్యం విద్య ద్వారానే వస్తుందని గ్రహించాడు.

సంస్కరణ దృక్పథంతో సమాజ గతిని మార్చేందుకు కృషి చేస్తున్న జోతిబాపై కొంతమంది దురహంకార సంప్రదాయ వాదులందరూ ఏకమై హత్యాయత్నానికి కూడా బరితెగించారు. బాలికలకు విద్య చెప్పడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ అనేక అవరోధాలు కల్పించినా అకుంఠిత కార్యదీక్షాపరుడైన ఫులే ముందుగా తన భార్యకు చదువు నేర్పించి బడిలో పాఠాలు చెప్పించాడు. మొక్కవోని ధైర్యంతో సంస్కరణ యజ్ఞంలో ఆ దంపతులు తుది దాకా సమిధలై జ్వలించారు.

1848లో జోతిబా దంపతులిద్దరూ పూణేలో స్వయంగా ఒక బాలికా పాఠశాలను ఏర్పాటు చేశారు. నిమ్న జాతులకు విద్యాగంధం పూసిన మహనీయులు జోతిబా దంపతులు. దేశంలోని స్త్రీ విద్యకు తొలి తాత్త్విక భూమిక. అందించారు. సాంఘీక సంస్కరణే ధ్యేయంగా 1873 సెప్టెంబర్ 24న సత్యశోధక సమాజాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. భారతదేశంలో సాంఘీక ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన సంస్థల్లో దీనిని మొదటిదిగా చెప్పవచ్చు. అణగారిన వర్గాల బాధలను లోకానికి వెల్లడి చేయడంలో ఈ సంస్థ విశేష కృషి చేసింది.

1887లో ఇషారా (హెచ్చరిక అనే గ్రంథం ద్వారా బ్రిటిష్ పాలనలో రైతులకు ఎటువంటి సంక్షేమం జరగాలో సూచించారు. వ్యర్థమైన మాటల ద్వారా కాక నిర్మాణాత్మకమైన చేతల ద్వారా సమాజాన్ని తీర్చిదిద్దడానికి పూనుకున్న నిజమైన మహాత్ముడు జోతిబాఫులే.

II. సంక్షిప్త రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఫులే దంపతులు బాలిక విద్య కోసం చేసిన కృషిని వివరించండి.
జవాబు:
ఆ కాలపు మరాఠీ సమాజంలో స్త్రీల పరిస్థితి దయనీయంగా ఉండేది. స్త్రీలు చెప్పులు వేసుకోకూడదు, చదువుకోకూడదు, కాస్త స్వేచ్ఛ ఇస్తే వంశగౌరవం మంటగలుస్తుంది-ఇలాంటి ఆలోచనలు ఆచరణలతో నిండిపోయింది. “రండి అందరూ చదువుకోండి. చదువు మీకు ఆనందాన్ని, విజ్ఞానాన్ని ఇస్తుంది” అని ప్రచారం చేశాడు. బాలికలను బడికి తీసుకువచ్చేవాడు. బాలికలకు విద్య చెప్పడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ అనేక అవరోధాలు కల్పించారు. నిమ్న జాతుల పిల్లలకు ఒక శూద్ర స్త్రీ పాఠాలు చెప్పడాన్ని కుల దురహంకారులు సహించ లేకపోయారు. అయినా మొక్కవోని ధైర్యంతో సంస్కరణ యజ్ఞంలో ఆ దంపతులు తుది దాకా సమిధలై జ్వలించారు.

1848లో జోతిబా దంపతులిద్దరూ పూణేలో స్వయంగా ఒక బాలికా పాఠశాలను ఏర్పాటు చేశారు. నిమ్న జాతులకు విద్యాగంధం పూసిన మహనీయులు జోతిబా దంపతులు. దేశంలోని స్త్రీ విద్యకు తొలి తాత్త్విక భూమిక అందించారు. సావిత్రీబాయి దేశంలోనే తొలి మహిళా ఉపాధ్యాయు రాలిగా చరిత్రలో నిలిచారు. స్త్రీ విద్యా వ్యాప్తి విషయంలో ప్రశంసనీయమైన కృషి చేసిన జోతిబాను పూణే సంస్కృత కళాశాల ప్రిన్సిపాల్ మేజర్ కాండి ఘనంగా సన్మానించారు.

ప్రశ్న 2.
సత్యశోధక సమాజం లక్ష్యాలు గురించి రాయండి.
జవాబు:
సాంఘీక సంస్కరణే ధ్యేయంగా 1873 సెప్టెంబరు 24న సత్యశోధక సమాజాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. సత్యాన్ని అన్వేషించే సమాజం అని దీని అర్థం. భారతదేశంలో సాంఘీక ఉద్యమాన్ని ప్రారంభించిన సంస్థలలో దీనిని మొదటిదిగా చెప్పవచ్చు. అణగారిన వర్గాల బాధలను లోకానికి వెల్లడి చేయడంలో ఈ సంస్థ విశేష కృషి చేసింది.

లక్ష్యాలు :

  1. వెనుకబడిన కులాల వారికి విద్యను అందించడం.
  2. విదేశీ వస్తువుల వాడకం తగ్గించడం.
  3. స్వదేశీ వస్తువుల వాడకం పెంపొందించడం.
  4. పురోహిత వర్గాల ప్రాధాన్యం తగ్గించి, తక్కువ ఖర్చులతో నిరాడంబరంగా వివాహాలు జరిపించడం.
  5. మత సహనం కలిగి ఉండడం.
  6. మూఢ నమ్మకాల నిర్మూలన.
  7. తోటి మానవులపై సోదర భావం పెంపొందించడం.

ప్రశ్న 3.
జోతిబాఫులేకు ‘మహాత్మా’ బిరుదు ప్రదానం గురించి రాయండి.
జవాబు:
కుల రహిత సమాజం కోసం కలలుగన్న మహానుభావుడు. కుల పునాదులను కూకటి వేళ్ళతో పెకిలించేందుకు సర్వశక్తులు ధారవోసిన నిరంతర కృషీవలుడు జోతిబాకు 60 వసంతాలు నిండిన సందర్భంగా ఆయనను అత్యంత అభిమానించే ప్రజలు, అనుచరవర్గం పెద్ద ఎత్తున సన్మానం చేయాలి అని సంకల్పించారు. బొంబాయి నగరంలోని మాండ్వి ప్రాంతంలో కార్యక్రమాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. వేలాదిగా ప్రజలు తరలి వచ్చారు. జోతిబా గురించి వక్తలు ఉత్తేజంగా మాట్లాడారు.

బడుగుజీవుల అభ్యున్నతి కోసం అణగారిన వర్గాల సముద్ధరణ కోసం అహరహం శ్రమించిన తమ ఆశాజ్యోతి జోతిబాఫులేకు ‘మహాత్మా’ అనే బిరుదు ప్రదానం చేస్తున్నామని ఆ సభా నిర్వహకులు ప్రకటించగానే, ఆ సభలో ఉన్న బరోడా మహారాజు శాయాజీరావు గైక్వాడ్ లాంటివారు తమ సమ్మతిని తెలిపారు. వేలాదిమంది ప్రజల కరతాళధ్వనుల మధ్య జోతిబా ‘మహాత్మా జోతిబాఫులే’గా ప్రకటించబడ్డారు. ఆధునిక భారతదేశ చరిత్ర ‘మహాత్మా’ బిరుదును పొందిన మొదటి భారతీయుడు జోతిబాఫులే.

ప్రశ్న 4.
డా.బి. విజయభారతి గురించి తెలియజేయండి.
జవాబు:
అనువాద రచయిత్రి తెలుగు : డా.బి. విజయభారతి
జననం (కాలం) : 1941 నుండి 26.9.2024 (మరణం)
జన్మస్థలం : రాజోలు (బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా (ప్రస్తుతం)
విద్యాభ్యాసం : ఇంటర్ (పిఠాపురం మహారాజా కళాశాల, కాకినాడ), యమ్.ఎ. తెలుగు (ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం), “దక్షిణ దేశీయాంధ్ర వాఙ్మయం – సాంఘిక పరిస్థితులు” పరిశోధన పత్రం.
తల్లిదండ్రులు : బోయి భీమన్న (ప్రముఖ రచయిత), నాగరత్నమ్మ.
భర్త : బొజ్జాతారకం (ప్రముఖ న్యాయవాది)
రచనలు : బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్, పురాణాలు, మరో చూపు, కులవ్యవస్థ, షట్చక్రవర్తులు మొ||నవి.

III. ఏక వాక్య / పద రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
జోతిబాఫులే తల్లిదండ్రుల పేర్లు ఏమిటి ?
జవాబు:
జోతిబాఫులే తల్లిదండ్రుల పేర్లు గోవిందరావు ఫులే, చిమ్నాబాయి.

ప్రశ్న 2.
జోతిబా, గోవాండే ఎవరి జీవిత చరిత్రలను చదివి స్ఫూర్తి పొందారు ?
జవాబు:
జోతిబా, గోవాండే ఛత్రపతి శివాజీ మహరాజ్, అమెరికా అధ్యక్షుడు జార్జివాషింగ్టన్ జీవిత చరిత్రలను చదివి స్ఫూర్తి పొందారు.

ప్రశ్న 3.
1873లో జోతిబాఫులే ఏర్పాటు చేసిన సంఘసంస్కరణ సంస్థ పేరు ఏమిటి?
జవాబు:
1873లో జోతిబాఫులే ఏర్పాటు చేసిన సంఘసంస్కరణ సంస్థ పేరు ‘సత్య శోధక సమాజం’.

ప్రశ్న 4.
జోతిబాఫులే దంపతులు పెంచుకున్న బాలుని పేరేమిటి ?
జవాబు:
జోతిబాఫులే దంపతులు పెంచుకున్న బాలుని పేరు యశ్వంత్.

మహాత్మా జ్యోతిబాఫూలే Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

ప్రశ్న 5.
మరాఠీ వాడుక భాషలో ఫులే రాసిన ప్రసిద్ధ రచన ఏది ?
జవాబు:
మరాఠీ వాడుక భాషలో ఫులే రాసిన ప్రసిద్ధ రచన ‘గులాంగిరి’.

మహాత్మా జ్యోతిబాఫూలే Summary in Telugu

రచయిత్రి పరిచయం

పాఠ్యభాగం : మహాత్మా జోతిబాఫులే
రచయిత / రచయిత్రి మూల రచయిత (ఆంగ్లం) : ధనంజయ కీర్ (కలంపేరు)
జననం : 13.4.1913 నుండి 12.5.1984 (మరణం)
జన్మస్థలం : రత్నగిరి, మహారాష్ట్ర
స్థానిక పేరు : అనంత విఠల్ కీర్
వృత్తి : జీవిత చరిత్ర రచయిత
భాషలు : ఇంగ్లీషు, మరాఠీ
తల్లిదండ్రులు : విఠల్, దేవకి
భార్య : సుధ
రచనలు : వీర్ సావర్కర్, డా.బి.ఆర్. అంబేద్కర్, లోకమాన్య తిలక్, రాజర్షి సాహూ మహరాజ్, మహాత్మాగాంధీ మొదలైన జీవితచరిత్రలు.
బిరుదు : పద్మభూషణ్ (1971), శివాజీ విశ్వవిద్యాలయం గౌరవ డాక్టరేట్ (1980).
విశేషం : కీర్ రత్నగిరిలో ఒక ఆలయ నిర్మాణంలో సావర్కర్తో కలిసి పనిచేశారు.
అనువాద రచయిత్రి (తెలుగు) : డా.బి. విజయభారతి
జననం (కాలం) : 1941 నుండి 26. 9.2024 (మరణం)
జన్మస్థలం : రాజోలు (బి.ఆర్. అంబేద్కర్ కోనసీమ జిల్లా (ప్రస్తుతం)
విద్యాభ్యాసం : ఇంటర్ (పిఠాపురం మహారాజా కళాశాల, కాకినాడ), యమ్.ఎ. తెలుగు (ఉస్మానియా విశ్వవిద్యాలయం) “దక్షిణ దేశీయాంధ్ర వాఙ్మయం- సాంఘిక పరిస్థితులు” పరిశోధన పత్రం.
ఉద్యోగం : రాష్ట్ర సమాచార పౌర సంబంధాల శాఖలో అనువాదకురాలుగా పని చేశారు. తెలుగు అధ్యాపకురాలు, వైస్ ప్రిన్సిపాల్ (నిజామాబాద్ మహిళా కళాశాల), తెలుగు అకాడమీ రీసెర్చ్ ఆఫీసరుగా, డిప్యూటీ డైరెక్టర్గా పని చేశారు.
తల్లిదండ్రులు : బోయి భీమన్న (ప్రముఖ రచయిత), నాగరత్నమ్మ
భర్త : బొజ్జాతారకం (ప్రముఖ న్యాయవాది)
రచనలు : బాబాసాహెబ్ అంబేద్కర్, పురాణాలు, మరో చూపు, కులవ్యవస్థ, షట్చక్రవర్తులు మొ||నవి.

ప్రస్తుత పాఠ్యభాగం ‘మహాత్మా జోతిబాఫులే’, మహారాష్ట్రకు చెందిన ధనంజయకీర్ ఆంగ్లభాషలో రాయగా, దీనిని డా॥ బోయి విజయభారతి తెలుగులో స్వేచ్ఛానువాదం చేశారు.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

మూఢ నమ్మకాలు పెరుగుతున్న వేళ, అజ్ఞానపు చీకట్లు చుట్టుముడుతున్న వేళలో అన్యాయం రాజ్యమేలుతున్న వేళలో కులం పేరిట మారణ హోమం జరుగుతున్న వేళలో దేశ ఆత్మగౌరవాన్ని నాశనం చేయడంలో చదువు లేకపోవడమే కారణమౌతున్న వేళలో వెనుకబడిన వర్ణాల వారి జీవితాలకు వెలుగులు పంచిన చైతన్యమూర్తి. అందరికి చదువును అందించిన ఉన్నతమైన వ్యక్తి, అసమానతలు తొలిగించి, సమానత్వమే ఆశయంగా జీవించిన మహామనిషి, అణగారిన వర్గాల బాధలను లోకానికి వెల్లడి చేయడానికి నడుం కట్టిన దీనజన బాంధవుడు, లోకంలోని మహనీయుల చేత మహాత్మునిగా కీర్తించబడిన సంఘసంస్కర్త అయిన జోతిబాఫులే జీవితంలోని విశేషాలను తెలుసుకోవడానికి ఈ పాఠ్యాంశం తోడ్పడుతుంది.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

51వ పేజి :

చంద్రిక = వెన్నెల
తరుణం = సమయం
గ్రహణం = స్వాధీనం చేసుకొనిన
పుంజం = గుంపు
కాలధర్మం = మరణం (వృద్ధాప్యంలో సంభవించే మరణం)
వారసత్వం = వంశపరంపరగా వచ్చిన హక్కు
అరాచకం = ఆందోళన పూరిత సంఘటనలతో, శాంతి భద్రతలు నశించిన పరిస్థితి
కుయుక్తి = మోసం
కుతంత్రం = కుట్ర
ప్రబలిపోవు = పెరిగిపోవు
ఆంక్ష = అడ్డగింత
దిగజారు = కిందకుపడు
గుడ్డిలో మెల్ల = అసలు కనిపించని గుడ్డి కన్న కొంచెం కనిపించే మెల్ల (నయం) (ఇది సామెత)
చందాన = విధంగా, అన్నట్టుగా
దఖలు = స్వాధీనం
సహాధ్యాయి = తోటి విద్యార్థి
చెలిమి = స్నేహం
చిరకాలం = చాలాకాలం
చురుకు = తెలివితేటలు
అదును = సమయం
ఉద్దరించు = రక్షించు
తపన = కార్యాన్ని సాధించాలనే ఆసక్తి
అనాది = పూర్వం
చలామణి = చెల్లుబాటు
సహేతుకం = ఒక కారణం కలిగి
విపులం = లోతుగా, అధికం
యథార్థం = సత్యం
పునాది = ఇంటి బలమునకై మొదలు త్రవ్వి పెట్టిన గోడ
అణగారిన = లోబడిన
పథం = దారి
పురికొల్పు = ప్రేరేపించు

52వ పేజి :

దయనీయం = జాలిపడదగినది
మంటగలుపు = పోగొట్టు
ఆటవిక = అడవిలో చరించునట్టి
ఆచరణ = నడత
పతనం = నాశనం
అవిద్య = చదువు (లేమి) లేకపోవుట
క్రీడాకారుడు = ఆటగాడు
హత్యాయత్నం = చంపే ఉద్దేశంతో చేసే దాడి
బరితెగించు = హద్దు మీరు
అవరోధం = అడ్డంకి
కట్టడి = నియమం
అకుంఠితము = స్థిరం
మొక్కవోని ధైర్యం = సడలని ధైర్యం, తడబాటులేని ధైర్యం
తుది = చివర
సమిధ = చితుకు
భూమిక = స్థానం
వెల్లడి = అందరికీ తెలుపు
లక్ష్యం = గురి

53వ పేజి :

పురోహితుడు = వేద వేదాంగాలు చదివి, జపతపాలు చేస్తూ, సాయం కోరి వచ్చిన వారి కోసం వైదిక కర్మకాండ చేయించేవాడు.
మూఢ = మొండి, తెలివితక్కువ
సంక్షేమం = భద్రతతో కూడిన మనుగడ
అణగారిన = లోబడిపోవు
బడుగు = పేద, బలహీన
సముద్ధరణ = పైకి తెచ్చుట
అహరహం = ప్రతిరోజు
బిరుదు = సామర్థ్య చిహ్నం
చప్పట్లు = కరతాళధ్వనులు
కాయకల్ప చికిత్స = ఒక విధమగు ఆయుర్వేద చికిత్స, ప్రాథమికమైన మార్పులతో ఒక వ్యవస్థను బాగుచేయడం
పక్షవాతం = నరాలజబ్బు, శరీరంలోని ఏదొక భాగం చైతన్యం కోల్పోవడం.

54వ పేజి :

అంకితం = కృతి (గ్రంథం) సమర్పణం (ఈయబడినది)
ఛాందసం = మూర్ఖత్వం

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Regular practice with AP Inter 1st Year Chemistry Study Material Chapter 2 Structure of Atom Questions and Answers helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Chemistry 2nd Lesson Structure of Atom Questions and Answers

I. Multiple Choice Questions

Question 1.
Which of the following statements are correct about cathode rays ?
I. They move from cathode to anode.
II. These are visible rays.
III. Television picture tubes are cathode ray tubes.
IV. In the absence of electric or magnetic fieid, these rays travel in straight lines. Choose the most appropriate answer from the options given below.
1) I, II and III
2) II, III and IV
3) I, III and IV
4) I, II, III and IV
Answer:
Cathode rays
(I) Move from cathode to anode
(III) Television picture tubes are cathode ray tubes
(IV) In the absence of electrical and magnetic field they travel in straight lines

Question 2.
Increasing order for the values of e/m for electron (e), proton (p), neutron (n) and α – particles is
1) e < p < n < α
2) n < α < p < e
3) n < p < e < α
4) n < p < α < e
Solution:
e/m of electron (e) = 1.7588 × 1011 coulomb / kg
e/m of proton (p) = 9.57 × 104 coloumb / kg
e/m of neutron (n) = 0
e/m of α – particle (α) = 2/4 = 0.5
∴ n < α < p < e

Question 3.
Rutherford’s experiment on the scattering of a-particles showed for the first time that the atom has
1) Electrons
2) Protons
3) Nucleus
4) Neutrons
Answer:
According to Rutherford atom has nucleus.

Question 4.
Thomson’s model of the atom is also called
1) Plum pudding model
2) Raisin pudding model
3) Watermelon model
4) All of the above
Answer:
J.J.Thomson model is also called as Plum pudding (or) Raisin pudding (or) Watermelon model.

Question 5.
In photoelectric effect at which frequency electron will be ejected with certain kinetic energy υ0 = threshold frequency)
1) υ – υ0
2) υ0 > υ
3) υ0 > o
4) υ > υ0
Answer:
When the incident frequency (ν) is greater than the threshold frequency (ν0).
Electron will be ejected υ > υ0

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 6.
A 600 Watt mercury lamp emits monochromatic radiation of wavelength 331.3 nm. How many photons are emitted from the lamp per second ? (h = 6.626 × 10-34 Js, Velocity of light = 3 × 108 H m/s)
1) 1 × 1019
2) 1 × 1020
3) 1 × 1021
4) 1 × 1023
Solution:
600 W = 600 J/sec
Energy emitted per second = 600 J
Energy of one photon = \(\frac{\mathrm{hc}}{\lambda}=\frac{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{Js} \times 3 \times 10^8 \mathrm{~m} / \mathrm{s}}{313.3 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\) = 6.344 × 10-9 m
No.of protons emitted per second = \(\frac{600}{6.344 \times 10^{-19}}\) = 1 × 1021

Question 7.
Which of the following electronic transitions in the hydrogen atom will require highest energy ?
1) n = 4 to n = 5
2) n = 1 to n = 2
3) n = 3 to n = 5
4) n = 2 to n = 3
Answer:
Lower energy levels are closer to the nucleus so n 1 to n = 2 require highest energy.

Question 8.
The ratio of radii of second orbit of hydrogen atom to 4th orbit of He+ ion is
1) 1 : 4
2) 2 : 1
3) 1 : 2
4) 3 : 2
Solution:
Radius of 2nd orbit of hydrogen (rH) = \(\frac{\mathrm{n}_{\mathrm{H}}^2 \mathrm{a}_0}{\mathrm{Z}_{\mathrm{H}}}=\frac{2^2 \times \mathrm{a}_0}{1}\) = 4a0
Radius of 4th orbit of He+ ion (rHe+ ) = \(\frac{\mathrm{n}_{\mathrm{He}^{+}}^2 \mathrm{a}_0}{\mathrm{Z}_{\mathrm{He}^{+}}}=\frac{4^2 \times \mathrm{a}_0}{2}\) = 8a0
∴ \(\frac{\mathrm{r}_{\mathrm{H}}}{\mathrm{r}_{\mathrm{He}^{+}}}=\frac{4 \mathrm{a}_0}{8 \mathrm{a}_0}=\frac{1}{2}\)

Question 9.
The energies of an electron in first orbit of He+ and 3rd orbit of Li2+ in J are respectively
1) -8.72 × 10-18, -2.18 × 10-18 J
2) -8.72 × 10-18, -1.96 × 10-17J
3) -1.96 × 10-17, -2.18 × 10-18 J
4) -8.72 × 1017, -1.96 × 10-17J
Solution:
Energy of an electron in first orbit of He+
= – 2.18 × 10-18 \(\frac{\mathrm{Z}^2}{\mathrm{n}^2}\) J = – 2.18 × 10-18 \(\frac{2^2}{1^2}\) = – 8.72 × 10-18 J
Energy of an electron in 3rd orbit of Li+2
= -2.18 × 10-18 × \(\frac{\mathrm{Z}^2}{\mathrm{n}^2}\) = -2.18 × 10-18 × \(\frac{3^2}{3^2}\) = -2.18 × 10-18 J

Question 10.
The value of Rydberg constant is
1) 109777cm-1
2) 109977cm-1
3) 109677cm-1
4) 109277cm-1
Answer:
Value of Rydberg constant is 1,09,677 cm-1

Question 11.
The velocity of a particle A is 0.1 m/s and that of a particle B is 0.05 m/s. If the mass of the particle B is 5 times that of particle A. Then the ratio of de-Broglie wavelengths associated with the particles A and B is [ 4 ]
1) 2 : 5
2) 3 : 4
3) 6 : 4
4) 5 : 2
Solution:
de-Broglie’s equation λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{~m}}\)
Particle ‘A’
v1 = 0.1 m/s
m1 = M (say)
Particle ‘B’
v2 = 0.05 m/s
m2 = 5M
\(\frac{\lambda_A}{\lambda_B}=\frac{m_2 v_2}{m_1 v_1} \text { (or) } \frac{\left(m_B v_B\right)}{m_A v_A}==\frac{5 M \times 0.05}{M \times 0.1}=\frac{25}{10}=\frac{5}{2}\)
∴ Ratio of wavelengths = 5 : 2.

Question 12.
The number of radial nodes and angular nodes of a 4f orbital are respectively
1) 0, 3
2) 1, 2
3) 2, 1
4) 2, 0
Answer:
For 4f – orbital n = 4, l = 3
Radial nodes = n – l – l = 4 – 3 -1 = 0
Angular nodes = l = 3

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 13.
Maximum number of electrons possible with spin quantum number +1/2 with principal quantum number n = 4 is
1) 16
2) 9
3) 4
4) 25
Solution:
Given S = +\(\frac{1}{2}\), n = 4

4s4p4d4f
S = +\(\frac{1}{2}\)1357

Total = 1 + 3 + 5 + 7 = 16

Question 14.
The wavelength of second line in the Lyman series of hydrogen atomic spectrum is (Rydberg constant = R cm-1)
1) \(\frac{8 \mathrm{R}}{9}\)
2) \(\frac{9}{8 \mathrm{R}}\)
3) \(\frac{4}{3 \mathrm{R}}\)
4) \(\frac{3 \mathrm{R}}{4}\)
Solution:
2nd line in the Lyman series, n1 = 1, n2 = 3 (For 2nd line)
Rydberg’s equation, \(\bar{v}=\frac{1}{\lambda}=R_H\left[\frac{1}{n_1^2}-\frac{1}{n_2^2}\right]=R\left[\frac{1}{1^2}-\frac{1}{3^2}\right]=R\left[\frac{8}{9}\right]\)
\(\frac{1}{\lambda}=\frac{8 \mathrm{R}}{9}\) ⇒ λ = \(\frac{9}{8 \mathrm{R}}\)

Question 15.
What is the correct orbital designation of an electron with the quantum numbers n = 4, l = 3, m = -2, s = +1/2?
1) 3s
2) 4f
3) 5p
4) 4d
Answer:
n = 4, l = 3, m = -2 and s = +1/2
Correct orbital is 4f become l = 3 → f-orbital

II. Fill in the Blanks

Question 1.
Splitting of spectral lines in a magnetic field is called _______.
Answer:
Splitting of spectral lines in presence of external magnetic field is called Zeeman effect.

Question 2.
Splitting of spectral lines in an electric field is called ________.
Answer:
Splitting of spectral lines in presence of electric field is called Stark effect.

Question 3.
The preference of three unpaired electrons in the nitrogen atom can explained by _______.
Answer:
Hund’s rule: No pairing of electrons takes place until each degenerate orbital singly occupied.
Eg : Nitrogen contains three unpaired electrons according to Hund’s Rule.

Question 4.
The electronic configuration of copper is ________.
Answer:
Electronic configuration of ‘Cu’ is [Ar] 4s13d10 (or) 1s22s22p63s23p64s13d10.

Question 5.
The electronic configuration of chromium is _______.
Answer:
Electronic configuration of ‘Cr’ is [Ar] 4s13d5 (or) 1s12s12p63s13p64s13d5

Question 6.
In potassium atom, the differentiating electrons enters into 4s orbital instead of 3d orbital. This is according to _______.
Answer:
Aufbau principle: Electrons filled in various orbitals in the order of increasing energy. Energy predicted by (n + l) value.
Lowest (n + l) value orbital filled first. For example 4s (4 + 0) si filled before 3d(3 + 2).

III. One Word Answer Questions

Question 1.
Define isotopes.
Answer:
Isotopes: Nuclides having same atomic number but with different mass number are called Isotopes. Eg : Isotopes of hydrogen 1H1, 1H2, 1H3.

Question 2.
Write the difference between orbit and orbital ?
Answer:
Orbit is a fixed circular path around the nucleus in which electron is revolving.
Orbital is a 3-dimensional space where the probability of finding the electron is maximum (95%).

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 3.
How many nodal planes are present in d orbitals ?
Answer:
No.of nodal planes present in d-orbital = 2.

Question 4.
How many ‘p’ electrons are present in Sulphur atom ?
Answer:
Sulphur electronic configuration 1s22s22p63s23p4
Total no.of ‘P’ electrons = 6 + 4 = 10.

Question 5.
What are degenerate orbitals ?
Answer:
The orbitals with in the same substances having equal energy are called degenerate orbitals.
Eg: Px, Py, Pz

IV. Very Short Answer Questions

Question 1.
Calculate the charge of one mole of electrons.
Answer:
Change of 1 mole of electrons
= -1.602 × 10-19 × 6.022 × 1023
= 96500 coulombs = 1 Faraday

Question 2.
How many neutrons and electrons are present in the nuclei of \({ }_6^{12} \mathrm{C}\), \({ }_8^{18} \mathrm{O}\), \({ }_{12}^{24} \mathrm{Mg}\), \({ }_{26}^{56} \mathrm{Fe}\)
Answer:

NuclideNo.of electronsNo.of neutrons (A – Z)
6C12612 – 6 = 6
8O18818 – 8 = 10
12Mg241224 – 12 = 12
26Fe562656 – 26 = 30

Question 3.
What is a black body ?
Answer:
Black body: The body which is perfect absorber and perfect emitter of all type of radiations incident on it is called a black body.

Question 4.
Draw the shapes of dz2 and dx2-y2 orbitals.
Answer:
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 1

Question 5.
What is the frequency of radiation of wavelength 600 nm ?
Answer:
ν = \(\frac{c}{\lambda}=\frac{3 \times 10^8 \mathrm{~m} / \mathrm{s}}{600 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\) = 5 × 1014 sec-1

Question 6.
How many subshells are associated with n = 5?
Answer:
Five subshells are associated with n = 5.
5s, 5p, 5d, 5f and 5g

Question 7.
How many electrons in an atom may have if n = 4 and ms = +1/2?
Answer:
n = 4 and ms = +\(\frac{1}{2}\)

4s4p4q4f
S = +\(\frac{1}{2}\)1357

Total = 1 + 3 + 5 + 7 = 16

Question 8.
Explain Pauli’s exclusion principle.
Answer:
Pauli’s exclusion principle : “No two electrons in an atom can have the same set of four quantum numbers.”
This principle implies that “‘an orbital can accommodate a maximum of two electrons” with opposite spins ⇅.

Question 9.
What is Hund’s rule ?
Answer:
Hund’s rule : “Pairing up of electrons takes place only when all the available degenerate orbitals in a given sub-shell are filled with one electron each.”

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 10.
What is Aufbau principle?
Answer:
In the ground state of the atoms,
“The orbitals are filled up with electrons in the increasing order of their energy.”
The relative order of energy of various orbitals is
Is < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p < 6s < 4f

V. Short Answer Questions

Question 1.
Explain photoelectric effect.
Answer: Photoelectric effect : J.J. Thomson and P. Lenard showed that “when a beam of light of suitable wavelength is allowed to fall on the surface of a metal, the electrons are emitted from the surface of the metal”. This phenomenon is called, photoelectric effect.

Explanation of photoelectric effect by Einstein : Einstein (1905) explained photoelectric effect with the help of Planck’s quantum theory of radiation.

  • According to quantum theory of radiation, a photon of light of frequency, ν is associated with energy equal to ho.
  • When a photon of light of frequency ν (ν is higher than threshold frequency) falls on a metal, some of the energy associated with the photon is consumed to separate the electron from the surface and the remaining energy is imparted to the ejected electron, to give it certain velocity, say, equal to v.
  • Due to this velocity, the emitted electron gains kinetic energy equal to 1/sup>.
  • The proton of energy which is consumed to separate the electron is equal to the binding energy of the electron.
  • This energy is called ‘threshold energy’ or ‘work function’ and is equal to the product of h and threshold frequency (υ0) of a photon of radiation falling on the metal surface.
  • Thus this energy is equal to hυ0. This is the minimum energy associated with the photon (of frequency υ0) of the incident radiation which is consumed to separate one electron from the metal surface.
  • The above discussion shows that hu is equal to the sum of 1/2mv2 (K.E. of one electron) and hυ2.
    i.e., hυ = hυ2 + \(\frac{1}{2}\)mv2

Question 2.
Which of the following sets of quantum numbers are not possible ?
(a) n = 0; l = 0; ml = 0; ms = +\(\frac{1}{2}\)
(b) n = 1; l = 0; ml = 0; ms = – \(\frac{1}{2}\)
(c) n = 1; l = 1; ml = 0; ms = + \(\frac{1}{2}\)
(d) n = 2; l = 1; ml = 0; ms = + \(\frac{1}{2}\)
Answer:
a) n = 0, l = 0, ml = 0, ms = + \(\frac{1}{2}\) is not possible because n ≠ 0.
c) n = 1, l = 1, ml = 0, ms = + \(\frac{1}{2}\) is not possible because n ≠ 1.

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 3.
What is a nodal plane ? How many nodal planes are possible for 2p and 3d orbitals?
Answer:
Nodal plane : The plane at which the probability of finding an electron is zero is called nodal plane.
Nodal planes for an orbital = 1 (azimuthal quantum)
Nodal planes for 2p orbital = 1
Nodal planes for 3d orbital = 2

Question 4.
Explain the difference between orbit and orbital.
Answer:

OrbitOrbital
1. It is the circular path around the nucleus in which the electron revolves.1. It is the region of the space around the nucleus where the probability of finding the electron is maximum.
2. It represents the planar motion of an electron.2. It represents the three dimensional motion of an electron.
3. Orbits are non-directional. Hence they cannot explain the shape of molecules.3. Orbitals (except S – orbital) have directional character. Hence they can account for shapes of molecules.
4. The maximum no. of electrons in an orbit is given by 2n2.4. An orbital can accommodate a maximum of 2 electrons with opposite spins.

Question 5.
Show that the circumference of the Bohr orbit for the hydrogen atom is an integral multiple of the de Broglie wavelength associated with the electron revolving around the orbit.
Answer:
According to Bohr’s model mvr = \(\frac{\mathrm{nh}}{2 \pi}\) ⇒ 2πr = n \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\)
But = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\) = λ
∴ 2 πr = nλ
So the circumference of the Bohr orbit (2πr) must be equal to an integral (n) multiple of the de-Broglie wavelength (λ).

VI. Long Answer Questions

Question 1.
Explain briefly the Planck’s quantum theory.
Answer:
Planck’s Quantum Theory :

  1. The emission of radiation is due to vibrations of charged particles (electrons) in the body.
  2. The emission of radiation is not continuous, but in discrete packets of energy called ‘quanta’. This emitted radiation propagates in the form of waves.
  3. The energy associated with each quantum (E) is given by E = hυ, where υ is the frequency of radiation and h is Planck’s constant (h = 6.63 × 10-27 ergs)
  4. A body can emit or absorb either one quantum (hυ) of energy or some whole number multiples of it.

Success of Planck’s Quantum Theory : This theory successfully explains the black body radiations. A black body is a perfect absorber and also a perfect radiator of radiations. Explanation of Graph :

  • The radiations emitted by a hot black body, when passed through a prism, produce a spectrum of different wavelengths.
  • A graph of the ‘intensity of radiation’ against ‘wavelength’ gives a curve. Such curves obtained at different temperatures of a black body are shown in the graph.

The following conclusions can be drawn from a study of the shapes of the curves.
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 2

  1. At a given temperature, the intensity of radiation increases with wavelength, reaches a maximum and then decreases.
  2.  As the temperature increases, the peak of the curve (maximum point on curve) shifts to lower wavelengths.

The ‘wave theory of light’ could not explain the above experimental results, satisfactorily.

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 2.
What are the postulates of Bohr’s model of hydrogen atom ? Discuss the importance of this model to explain various series of line spectra in hydrogen atom.
Answer:
A) Postulates of Bohr’s theory :
1) Electrons revolve around the nucleus in certain, definite circular paths, called orbits. They are also known as energy levels or shells.

2) Each orbit is associated with a definite amount of energy. Hence these orbits are called energy orbits or energy levels or energy shells.

3) As the value of n increases, the size and energy of the orbit increases.

4) As long as the electrons revolve in the circular orbits, they neither emit nor absorb energy. Hence, these orbits are also called stationary orbits.

5) More than one stationary orbit is possible for any electron and the angular momentum of the revolving electron is quantized. That is, the electrons revolve in those circular orbits in which the angular momentum of the revolving electron is an integral multiple of h/2π.
This can be expressed as mvr = n × \(\frac{h}{2 \pi}\)
where, m = mass of the electron; v = velocity of the electron; r = radius of the orbit; h = Planck’s constant; n = Principal quantum number.

6) The energy of electron changes when the electron jumps from one orbit to another orbit. When the electron jumps from a lower orbit to a higher orbit, energy is absorbed. Similarly when the electron jumps from a higher orbit to a lower orbit, energy is emitted. The energy emitted or absorbed is given by the equation, ∆E = E2 – E1 = hv
where E1 = Energy of lower orbits; E2 = Energy of higher orbits;
∆E = Difference in energy; h = Planck’s constant; v = Frequency.

B) Explanation of formation of different lines in various series of Hydrogen atomic spectrum:
Hydrogen atom has only one electron and it revolves around the nucleus in the first orbit.
When certain amount of hydrogen gas containing a large number of electrons, is heated or exposed to light energy or is subjected to electric discharge, the different electrons absorb different amount of energy and get excited to different higher orbits.

But, they do not stay there for longer periods. Hence, they try to come back to lower orbits (deexcitation). This de-excitation need not necessarily be the same for all the atoms.

Some excited electrons may come back from any of the higher energy levels to lower energy level n = 1. Then Lyman series is formed in the U.V. region. Some excited electrons may come back from any of the higher energy levels to lower energy level n = 2. Then Balmer series is formed in the visible region.

Similarly, when the excited electron comes back, from any of the higher energy levels to lower levels 3, 4 & 5, we get Paschen, Brackett and Pfund series respectively in the I.R. region.

The de-excitation process from higher energy level to lower energy level also may take place in a single step or in different steps. For example, the de – excitation process of an electron from 4th energy level to 1st energy level can be as shown below.
Direct step : From 4th level to 1st (i.e.,) 4 → 1
Different steps : 4 → 3 → 2 → 1; 4 → 3 → 1; 4 → 2 → 1.

  • For each electronic transition one line is formed in the spectrum.
  • Thus we get a large number of lines in a given series.
    Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 3

Rydberg’s equation is v = \(\frac{1}{\lambda}=\mathrm{R}_{\mathrm{H}}\left[\frac{1}{\mathrm{n}_1^2}-\frac{1}{\mathrm{n}_2^2}\right]\)
RH = Rydberg constant = 1,09,677 cm-1

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 3.
How are quantum numbers n, l and m1 arrived at ? Explain the significance of these quantum numbers.
Answer:
To describe an electron completely four quantum numbers were predicted.
They are a) Principal quantum number (n)
b) Azimuthal quantum number (l)
c) Magnetic quantum number, (ml) and
d) Spin quantum number, (ms).

a) Principal Quantum Number :

  1. This was proposed by Neils Bohr.
  2. It is denoted by the letter ‘n’.
  3. It represents the circular orbits around the nucleus.
  4. As the value of n increases the size and energy of the orbit increases.
  5. According to number method n has the values 1, 2, 3, According to letter method ‘n’ can be represented by the letters K, L, M,
  6. In any orbit, the number of sub-orbits = n, number of orbitals = n2; number of electrons = 2n2.
  7. This Quantum number describes the size and energy of the orbit.

b) Azimuthal Quantum Number :

  1. This was proposed by Sommerfeld.
  2. It is also known as Angular momentum quantum number.
  3. It is denoted by the letter V.
  4. This quantum number represents the sub-levels present in the main levels.
  5. The sub-levels are s, p, d and f.
  6. The l values of s, p, d and f sub-levels are 0, 1, 2 and 3 respectively.
  7. The first main level contains only one sub-level and it is s. The second main level contains s, p sub – levels. The third main level contains s, p, d sub-levels. The fourth main level contains s, p, d and f sub-levels.
    Main levelSub-levelsSub-sub-levels
    1s1s
    2s2s
    p2p
    3s3s
    p3p
    d3d
    4s4s
    P4p
    d4d
    f4f
  8. The relative energy values of 1s, 2s, 2p etc., can be calculated by adding up their n and l values.
    Eg : 1. Energy value of 1s = 1 + 0 = 1
    2. Energy value of 2p = 2 + 1 = 3
    3. Energy value of 3d = 3 + 2 = 5
    4. Energy value of 4f =4 + 3 = 7
  9. This Quantum number describes the shape of the orbital.
Sub-levelShape
sspherical
Pdumb-bell
ddouble dumb-bell
ffour fold dumb-bell

c) Magnetic Quantum Number :

  1. This was proposed by Lande.
  2. It is denoted by the letter’m’.
  3. This quantum number describes the sub – sub levels or orbitals present in a given sub level.
  4. ‘m’ has values from – l to +l through ‘0’.
  5. The total number of ‘m’ values for a given value of ‘l’ is (2l + l).
  6. All the orbitals present in a given sub-level possesses the same energy values, because they possess the same n and l values.
  7. This quantum number describes the orientation of the orbitals in space,

d) Spin Quantum Number : .

  1. It was proposed by Uhlenbeck and Goudsmit.
  2. It is denoted by ms.
  3. This quantum number describes the spin of the revolving electron.
  4. ’ms‘ value of clockwise electron is +1/2 and that of anticlockwise electron is -1/2.
  5. Clockwise revolving electron is represented by + 1/2 and anticlockwise revolving electron is represented by -1/2.
  6. This quantum number describes the direction of spin of the revolving electron.

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 4.
What are various ranges of electromagnetic radiation ? Explain the characteristics of electromagnetic radiation.
Answer:

  • According to Maxwell, “electromagnetic radiation”, is made up of electromagnetic waves.
  • An electromagnetic, wave propagating through space is a combination of two components, one is varying electric field and the other is varying magnetic field.
  • These two fields are perpendicular to each other and are also perpendicular to the direction of propagation of wave.

Characteristics of electromagnetic radiations :
1) These are produced by oscillating charged particles in a body.
2) The radiations can pass through vacuum also. So medium for transmission is not required.
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 4
The Electric and Magnetic filed components of an electromagnetic wave. These components have the same wavelength, frequency, speed and amplitude, but they vibrate in two mutually perpendicular planes.

3) The wavelength (λ) is the distance between two neighbouring crests or troughs of the wave. Unit for λ is cm, m, nm, Å.

4) Frequency of the wave (υ) is the number of waves which cross a particular point in one second.
υ = \(\frac{\text { velocity }}{\text { wavelength }}=\frac{c}{\lambda}\)
Unit of frequency is cycles per sec (cps) or hertz (Hz). 1 Hz = 1 cps).
The frequency is inversely proportional to its wavelength, υ ∝ \(\frac{1}{\lambda}\)
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 5
5) Velocity (c) of a wave is the distance travelled by the wave in one second.
Velocity = wavelength x frequency ⇒ c = λ x υ.
Velocity of all electromagnetic radiations in space or in vacuum is the same and is equal to 3 ×, 1010 cm/s.

6) Wave number (\(\bar{v}\)) is the number of wavelengths per centimeter. It is reciprocal of wavelength.
\(\bar{v}\) = \(\frac{1}{\lambda}\); Unit of \(\bar{v}\) is cm-1.

7) Amplitude (A) is the height of the crest or depth of the trough of a wave. It determines the intensity or brightness of the light.

8) Electromagnetic spectrum is the spectrum which shows the wavelengths or frequencies or wave numbers of various regions of electromagnetic radiations.
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 6

Question 5.
Define atomic orbital. Explain the shapes of s, p and d orbitals with the help of diagram.
Answer:
Atomic orbital: The three – dimensional space around the nucleus in an atom where the probability of finding an electron is maximum is called an atomic orbital.
Shapes of s, p and d orbitals : The shapes of the orbitals are the ‘angular distribution curves’, obtained as one of the solutions of Schrodinger wave equation.
1) Shape of s – orbital:

  1. s orbital is spherical in shape.
  2. As the value of principal quantum number increases, size of s orbital increases.
    Thus, sizes are : 1s < 2s < 3s ……..
  3. ‘s’ orbital has no directional property.
    Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 7

2) Shape of p-orbital: Shape of p-orbital is dumb-bell. There are three p – orbitals. They are px, py and pz orbitals. Each orbital has two lobes. These lobes are oriented along their respective axes. Each p-orbital has one nodal plane.
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 8
3) Shape of d – orbital: d – orbital has double dumb-bell shape. There are five d – orbitals. They are dxy, dyz, dxz, dx2-y2 and dz2. Each d orbital has 4 lobes.

In dxy orbital, the lobes are placed in – between the x and y axes. This is similar for dyz and dxz orbitals. In dz2 orbital, two lobes lie along the z axis and there is a ring of electron – cloud around the centre. In dx2-y2 orbitals, the lobes lie along the x and y-axes. Each d orbital has two nodal planes.
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 9

Question 6.
Explain the emission and absorption spectra. Discuss the general description of line spectra in hydrogen atom.
Answer:
1) Emission spectrum : The spectrum produced by emitted radiation is called emission spectrum. This spectrum contains bright lines on a dark background. This spectrum is of two types. They are (a) Continuous spectrum (b) Discontinuous spectrum.
a) Continuous spectrum : This spectrum contains a continuous band of colours like a rainbow This spectrum is given by molecules and is also known as Molecular spectrum.
b) Discontinuous spectrum: This spectrum consists of sharp, distinct lines. This spectrum is given by atoms and is also known as atomic spectrum.

2) Absorption spectrum: The spectrum produced by absorbed radiation is known as absorption spectrum. This spectrum contains dark lines on a bright background.

The position of the lines or bands in both emission and absorption spectra is same.
Explanation of formation of different lines in various series of Hydrogen atomic spectrum : Hydrogen atom has only one electron and it revolves around the nucleus in the first orbit.

When certain amount of hydrogen gas containing a large number of electrons, is heated or exposed to light energy or is subjected to electric discharge, the different electrons absorb different amounts of energy and get excited to different higher orbits. But, they do not stay there for longer periods. Hence, they try to come back to lower orbits (de-excitation). This de-excitation need not necessarily be the same for all the atoms.

Some excited electrons may come back from any of the higher energy levels to lower energy level n = 1. Then Lyman series is formed in the U.V. region. Some excited electrons may come back from any of the higher energy levels to lower energy level n = 2.

Then Balmer series is formed in the visible region. Similarly, when the excited electron comes back, from any of the higher energy levels to lower levels 3, 4 & 5, we get Paschen, Brackett and Pfund series respectively in the I.R. region.

The de-excitation process from higher energy level to lower energy level also may take place in a single step or in different steps. For example, the de – excitation process of an electron from 4th energy level to 1st energy level can be as shown below.
Direct step : From 4th level to 1st (i.e.,) 4 → 1
Different steps :4 → 3→ 2 → 1; 4 → 3 → 1; 4 → 2 → 1.
For each electronic transition one line is formed in the spectrum. Thus we get a large number of lines in a given series.
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 10

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 7.
Write the postulates and limitations of Bohr’s model of an atom.
Answer:
A) Postulates of Bohr’s theory : .
1) Electrons revolve around the nucleus in certain, definite circular paths, called orbits. They are also known as energy levels or shells.

2) Each orbit is associated with a definite amount of energy. Hence these orbits are called energy orbits or energy levels or energy shells.

3) As the value of n increases, the size and energy of the orbit increases.

4) As long as the electrons revolve in the circular orbits, they neither emit nor absorb energy. Hence, these orbits are also called stationary orbits.

5) More than one stationary orbit is possible for any electron and the angular momentum of the revolving electron is quantized. That is, the electrons revolve in those circular orbits in which the angular momentum of the revolving electron is an integral multiple of h/2π.
This can be expressed as mvr = n × \(\frac{\mathrm{h}}{2 \pi}\)
where m = Mass of the electron; v = Velocity of the electron; r = Radius of the orbit; h = Planck’s constant; n = Principal quantum number.

6) The energy of electron changes when the electron jumps from one orbit to another orbit. When the electron jumps from a lower orbit to a higher orbit, energy is absorbed. Similarly when the electron jumps from a higher orbit to a lower orbit, energy is emitted. The energy emitted or absorbed is given by the equation,
∆E = E2 – E1 = hυ
where E1 = Energy of lower orbit; E2 = Energy of higher orbit;
∆E = Difference in energy; h = Planck’s constant; υ – Frequency.

B) Limitations of Bohr’s Theory :
Bohr’s model of atom could explain the

  1. Stability of atom
  2. The line spectrum of hydrogen atom and ions with a single electron (He+, Li2+, Be3+ ….) But this model could not explain the following observations.
    1. Bohr’s model cannot explain the spectra of atoms or ions having more than one electron.
    2. When the spectrum of hydrogen was taken with a spectroscope of high resolving power, it was observed that each line is actually ‘a group of fine lines’. Bohr’s model cannot explain this fine structure in the atomic spectra.
    3. It cannot explain Zeeman effect (splitting of spectral lines in the presence of magnetic field) and stark effect (splitting of spectral lines in an electric field).
    4. And also it cannot explain the ability of atoms to form molecules by chemical bonds.
    5. It failed to explain the dual nature of electrons and also the geometry and shapes of molecules.

Question 8.
What are the consequences that lead to the development of quantum mechanical model of an atom ?
Answer:
The quantum mechanical model of the atom arised due to the limitations of previous atomic models like Bohr’s atomic model and it introduction of new concepts like wave particle duality and the uncertainty principle.

The failure of classical mechanics to explain atomic behaviour leads to the formation of quantum mechanical model.

The development of the schrodinger’s equation had more accurate and probabilistic explanation of electron behaviour in atoms.

Quantum mechanical model of an atom explains the motion of very minute particles which possess both particle and wave nature. Schrodinger’s equation applies to these type of particles and it is given by
\(\frac{\partial^2 \psi}{\partial \mathbf{x}^2}+\frac{\partial^2 \psi}{\partial \mathbf{y}^2}+\frac{\partial^2 \psi}{\partial \mathbf{z}^2}+\frac{8 \pi^2 \mathbf{m}}{\mathbf{h}^2}(\mathrm{E}-\mathrm{V}) \psi\) = 0

Salient features of the quantum mechanical model of atom :
1) The energy of an electron in an atom is quantised. It means, the electron can have only certain values of energy.

2) The energy levels in an atom are quantised, which are the allowed solutions of Schrodinger wave equation, applied for electron wave.

3) All the information about the orbiting electron in an atom is contained in the orbital wave function, Ψ.

4) The exact path of an electron cannot be determined accurately. We can only find the probability of the electron at different points in an atom.

5) Ψ2 is the probability density, which is always positive. From the value of Ψ2, at different points within the atom, it is possible to find the ‘orbital’ an of electron.
Orbital is the three-dimensional space around the nucleus of an atom, where there is high probability of finding the electron.

Question 9.
Explain the following
a) de Broglie’s concept
b) Heisenberg’s uncertainty principle
Answer:
a) de-Broglie’s concept:
de-Broglie’s hypothesis : The light is found to exhibit wave nature as well as particle nature (dual nature).
Based on this idea of ‘dual nature of light’, de Broglie in 1924 proposed that “all micro- particles including the electron moving with high velocity are associated with dual nature (i.e.,) both particle and wave nature.
De-broglie derived an expression for the wavelength of the moving electron.

Expression for de-Broglie wavelengths :
According to ‘Planck’s quåntum theory’, energy of a photon,
E = hυ ; But υ = \(\frac{c}{\lambda}\)
∴ E = h.\(\frac{c}{\lambda}\) ……… (1)
Einstein’s mass-energy equivalence equation is E = mc2 ………….. (2)
combining eqns. (1) and (2),
\(\frac{\mathrm{h} \cdot \mathrm{c}}{\lambda}\) = mc2 or λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mc}}\) = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{p}}\) (p = mc = momentum)
(p = mc = momentum)
This equation is applicable to photons as well as to all microparticles, moving with high speed.
∴ We can write in general, λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{p}}\) = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\)
where m = mass of the microparticle and v = its velocity
‘λ’ is called, de-Broglie wavelength or material wavelength.

Significance Of de-Broglie’s concept :

  • According to Bohr’s theory, electron revolves in an orbit in which its angular momentum (mvr) is an integral multiple Of Bohr assumed electron as a particle. Hence his equation can be taken as mvr = n\(\left(\frac{\mathrm{h}}{2 \pi}\right)\) where n = a whole number.
  • According to de Broglie, electron behaves as a standing (or stationary) wave which extends round the nucleus in a circular orbit.
  • If the ends of the electron wave meet to give a regular series of crests and troughs, the electron-wave is said to be ‘in phase’.
  • It means, there is constructive interference of electron waves and the electron motion has a character of standing wave or non-energy radiating motion.
  • Always it is a necessary condition to get an electron-wave in phase’ such that the circumference of the Bohr’s orbit (= 2πr) is equal to the whole number multiples of the wave-length (l) of the electron-wave.
    nλ = 2πr ⇒ λ = \(\frac{2 \pi \mathrm{r}}{\mathrm{n}}\)
    But λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\)
    ∴ \(\frac{2 \pi \mathrm{r}}{\mathrm{n}}=\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\) or mvr = \(\frac{\mathrm{nh}}{2 \pi}\)
    Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 11

This is Bohr’s equation which stipulates that “the angular momentum of an electron moving around the nucleus is an integral multiple of \(\frac{\mathrm{h}}{2 \pi}\)“. This shows that, de-Broglie’s theory and Bohr’s theory are in agreement with each other.

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

b) Heisenberg’s uncertainty principle: “It is not possible to determine simultaneously and accurately both the position and momentum (or velocity) of a microscopic moving particle like electron, proton etc.”
Mathematically it can be expressed as, ∆x × ∆p ≥ \(\frac{\mathrm{h}}{4 \pi}\)
where ∆x = Uncertainty involved in the position
∆p = Uncertainty in momentum and h = Planck’s constant.

Significance of uncertainty principle :

  1. This principle applies for motion of microscopic objects and not so for macroscopic objects.
  2. For massive bodies, the uncertainties have no practical importance.
  3. According to this principle microscopic bodies like electrons cannot have fixed paths of motion.

Structure of Atom Class 11 NCERT Solutions

Question 1.
i) Calculate the number of electrons which will together weigh one gram.
ii) Calculate the mass and charge of one mole of electrons.
Answer:
i) ∵ Mass of one electron = 9.11 × 10-31 kg
∴ Number of electrons weighing together one gram (10-3 kg) will be
= \(\frac{1}{9.11 \times 10^{-31}}\) × 10-3 = 1.098 × 1027electrons

ii) ∵ Mass of one electron = 9.1 × 10-31 kg
∴ Mass of one mole of electrons = (9.1 × 10-31) × (6.022 × 1023) = 5.486 × 10-7 kg
∵ Charge of one electron = 1.602 × 10-19 C
∴ Charge of one mole of electrons = (1.602 × 10-19) × (6.022 × 1023) = 9.65 × 104 C.

Question 2.
Calculate the total number of electrons present in one mole of methane.
Find (a) the total number and (b) the total mass of neutrons in 7 mg of l4C. (Assume that mass of a neutron = 1.675 × 10-27 kg).
iii) Find (a) the total number and (b) the total mass of protons in 34 mg of NH„ at STP. Will the answer change if the temperature and pressure are changed ?
Answer:
∵ 1 molecule of methane contains 10 electrons.
∴ 6.022 × 1023 molecules will contain = 6.022 × 1024 electrons
Hence, 1 mole of CH4 = 6.022 × 1024 electrons.

ii) a) 1 g atom of 14C = 14 g
1 g atom of 14C = 6.023 × 1023 atoms
∴ 14 g or 14000 mg of 14C have 6.023 × 1023 × 8 neutrons
⇒ 7 mg of 14C will have \(\frac{8 \times 6.023 \times 10^{23}}{14000}\) × 7 = 2.409 × 1021 neutrons.

b) Mass of 1 neutron = 1.675 × 10-27 kg
∴ Mass of 2.409 × 1021 neutrons = 4.035 × 10-6 kg.

iii) a) 1 g molecule of NH3 = 17 g
1 molecule of NH3 contains 10 protons.
17 g NH3 contains 6.022 × 1023 × 10 protons
∴ 0.034 g NH3 contains = \(\frac{6.022 \times 10^{24}}{17}\) × 0.034 = 1.2044 × 1022 protons.
Mass of 1 proton = 1.6726 × 10-27 kg
∴ Mass of 1.2044 × 1022 protons = 2.0145 × 10-5 kg
No, there will be no effect, if temperature and pressure is changed.

Question 3.
How many neutrons and protons are there in the following nuclei ?
\({ }_6^{13} \mathrm{C},{ }_8^{16} \mathrm{O},{ }_{12}^{24} \mathrm{Mg},{ }_{26}^{56} \mathrm{Fe},{ }_{38}^{88} \mathrm{Sr}\)
Answer:
Number of protons and neutrons in the following nuclei are as follows.
\({ }_6^{13} \mathrm{C}\) ; Number of protons = 6 ; Number of neutrons = 13 – 6 = 7.
\({ }_8^{16} \mathrm{O}\) ; Number of protons = 8 ; Number of neutrons = 16 – 8 = 8.
\({ }_{12}^{24} \mathrm{Mg}\) ; Number of protons = 12 ; Number of neutrons = 24 – 12 = 12.
\({ }_{26}^{56} \mathrm{Fe}\) ; Number of protons = 26 ; Number of neutrons = 56 – 26 = 30.
\({ }_{38}^{88} \mathrm{Sr}\) ; Number of protons = 38 ; Number of neutrons = 88 – 38 = 50.

Question 4.
Write the complete symbol for the atom with the given atomic number (Z) and atomic mass (A),
i) Z = 17, A = 35
ii) Z = 92, A = 233
iii) Z = 4, A = 9
Answer:
i) \({ }_17^{35} \mathrm{Cl}\)
ii) \({ }_92^{233} \mathrm{U}\)
iii) \({ }_4^{9} \mathrm{Be}\)

Question 5.
Yellow light emitted from a sodium lamp has a wavelength (λ) of 580 nm. Calculate the frequency (ν) and wavenumber (\(\bar{v}\)) of the yellow light.
Answer:
Given, λ = 580 nm = 580 × 10-9 m; c = 3.0 × 108 ms-1
∵ Frequency ν = \(\frac{c}{\lambda}\) ⇒ = \(\frac{3 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}}{580 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\) = 5.17 × 1014 s-1
∴ Wave number \(\bar{v}\) = \(\frac{1}{\lambda}\) ⇒ \(\bar{v}\) = \(\frac{3 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}}{580 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\) = 1.72 × 106 m-1

Question 6.
Find energy of each of the photons which
i) correspond to light of frequency 3 × 1015 Hz.
ii) have the wavelength 0.50 Å.
Answer:
i) ν = 3 × 1015 Hz
∵ Energy of photon (E) = hv
∴ E = 6.626 × 10-34 Js × 3 × 1015 s-1 = 1.988 × 10-18 J

ii) λ = 0.50 Å = 0.50 × 10-10 m
∵ E = hν = h\(\frac{c}{\lambda}\) ⇒ E = \(\frac{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{Js} \times 3 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}}{0.50 \times 10^{-10} \mathrm{~m}}\) = 3.98 × 10-15 J

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 7.
Calculate the wavelength, frequency and wavenumber of a light wave whose period is 2.0 × 10-10 s.
Answer:
Given, Time = 2.0 × 10-10s
Frequency (ν) = \(\frac{1}{\mathrm{~T}}=\frac{1}{2.0 \times 10^{-10} \mathrm{~s}}\) = 5 × 109 s-1
Wavelength (λ) = \(\frac{c}{v}=\frac{3 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}}{5 \times 10^9 \mathrm{~s}^{-1}}\) = 6.0 × 10-2 m
Wavenumber (\(\bar{v}\)) = \(\frac{c}{v}=\frac{3 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}}{5 \times 10^9 \mathrm{~s}^{-1}}\) = 16.66 m-1

Question 8.
What is the number of photons of light with a wavelength of 4000 pm that provide 1 J of energy ?
Answer:
Given, λ = 4000 pm = 4 × 10-9 m
E = Nhν ⇒ E = Nh\(\frac{c}{\lambda}\) ⇒ N = \(\frac{\mathrm{E} \lambda}{\mathrm{hc}}\)
N = \(\frac{1 \times 4 \times 10^{-9}}{6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}\) = 2.012 × 1016 photons.

Question 9.
A photon of wavelength 4 × 10-7 m strikes on metal surface, the work function of the metal being 2.13 eV. Calculate (i) the energy of the photon (eV), (ii) the kinetic energy of the emission, and (iii) the velocity of the photo electron (1 eV = 1.6020 × 10-19 J).
Answer:
Given, λ = 4 × 10-7 m, hν0 = 2.13 eV

i) As we know that, Energy (E) = hν = \(\frac{\mathrm{hc}}{\lambda}\) ⇒ E = \(\frac{6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{4 \times 10^{-7}}\) = 4.97 × 10-19 J
1 eV = 1.602 × 10-19 J
∴ 4.97 × 10-19 J = \(\frac{4.97 \times 10^{-19}}{1.602 \times 10^{-19}}\) eV = 3.10 eV

ii) Kinetic energy of emission = \(\frac{1}{2}\) mν2 = hν – hν0 = 3.10 – 2.13 =

iii) ∵ \(\frac{1}{2}\) mν2 = 0.97 eV
⇒ \(\frac{1}{2}\) × (9.11 × 10-31) × ν2 = 0.97 × 1.602 × 10-19
⇒ ν2 = 34.1 × 1010 ⇒ ν = 5.84 × 105 ms-1

Question 10.
Electromagnetic radiation of wavelength 242 nm is just sufficient to ionise the sodium atom. Calculate the ionisation energy of sodium in kJ mol-1.
Answer:
λ = 242 nm = 242 × 10-9 m
E = Nhν ⇒ E = Nh\(\frac{c}{\lambda}\)
E = \(\frac{6.02 \times 10^{23} \times 6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{242 \times 10^{-9}}\)
= 4.945 × 105 J mol-1 = 494.5 kJ mol-1

Question 11.
A 25 watt bulb emits monochromatic yellow light of wavelength of 0.57 μm. Calculate the ratio of emission of quanta per second.
Answer:
λ = 0.57 μm = 0.57 × 10-6 m; Energy emitted by bulb = 25 Js<sup-1 = 25 W
Energy of one photon is given as, E = \(\frac{hc}{\lambda}\) ⇒ E = \(\frac{6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{0.57 \times 10^{-6}}\) = 3.49 × 10-19 J
Rate of emission of quanta per second = \(\frac{25 \mathrm{Js}^{-1}}{3.49 \times 10^{-19} \mathrm{~J}}\) = 7.18 × 10-19 s-1

Question 12.
Electrons are emitted with zero velocity from a metal surface when it is exposed to radiation of wavelength 6800 Å. Calculate threshold frequency (ν0) and work function (W0) of the metal.
Answer:
λ0 = 6800 Å = 6800 × 10-10
c = νλ ⇒ ν0 = \(\) = 4.41 × 1014 s-1
Work function (W0) = hν0 = 6.626 × 10-34 × 4.41 × 1014 = 2.92 × 10-19 J

Question 13.
What is the wavelength of light emitted when the electron in a hydrogen atom undergoes transition from an energy level with n = 4 to an energy level with n = 2 ?
Answer:
Given, n1 = 2, n2 = 4
Wave No. (\(\bar{v}\)) = R\(\left[\frac{1}{\mathrm{n}_1^2}-\frac{1}{\mathrm{n}_2^2}\right]\)
\(\bar{v}\) = 109677 \(\left[\frac{1}{(2)^2}-\frac{1}{(4)^2}\right]\)
\(\bar{v}\) = 109677 \(\left[\frac{3}{16}\right]\) ⇒ \(\bar{v}\) = 20564.44 cm-1
∴ λ = \(\frac{1}{\bar{v}}\) = \(\frac{1}{20564.44}\) = 4.86 × 10-5 cm = 486 × 10-7 cm
∴ λ = 486 nm [1 nm = 10-7 cm]

Question 14.
How much energy is required to ionise a H-atom if the electron occupies n = 5 orbit ? Compare your answer with the ionization enthalpy of H-atom (energy required to remove the electron from n = 1 orbit).
Answer:
Given, change in energy ∆E = E2 – E1 ⇒ ∆E = 2.18 × 10-18 \(\left[\frac{1}{\mathrm{n}_1^2}-\frac{1}{\mathrm{n}_2^2}\right]\) J atom-1
If n1 = 5 and n2 = ∞, then ∆E = 2.18 × 10-18\(\left[\frac{1}{(5)^2}-\frac{1}{(\infty)^2}\right]\) = 0.0872 × 10-18 J
If n1 = 1 and n2 = ∞, then ∆E = 2.18 × 10-18 \(\left[\frac{1}{(1)^2}-\frac{1}{(\infty)^2}\right]\) = 2.18 × 10-18 J
Now, \(\frac{\Delta \mathrm{E}^{\prime}}{\Delta \mathrm{E}}=\frac{2.18 \times 10^{-18}}{0.0872 \times 10^{-18}}\) = 25
Hence, the ionisation enthalpy required to remove electron from n = 1 orbit is 25 times the energy required to remove electron from n = 5 orbit.

Question 15.
What is the maximum number of emission lines when the excited electron of a H atom in n = 6 drops to the ground state ?
Answer:
The maximum number of emission lines obtained on dropping electrons from n = 6 to ground state will be equal to
\(\frac{\mathrm{n}(\mathrm{n}-1)}{2}\) = \(\frac{6(6-1)}{2}\) = \(\frac{6 \times 5}{2}\) = 15

Question 16.
i) The energy associated with the first orbit in the hydrogen atom is -2.18 × 10-18 J atom-1. What is the energy associated with the fifth orbit ?
ii) Calculate the radius of Bohr’s fifth orbit for hydrogen atom.
Answer:
i) E1 = -2.18 × 10-18 J atom-1
∴ E5 = \(\frac{-2.18 \times 10^{-18}}{\mathrm{n}^2}=\frac{-2.18 \times 10^{-18} \mathrm{~J}}{5^2}\) = -8.72 × 10-20 J

ii) Bohr radius(rn) = 0.529 × n2 Å
r5 = 0.529 × 52 = 13.23 Å = 1.323 nm

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 17.
Calculate the wavenumber for the longest wavelength transition in the Balmer series of atomic hydrogen.
Answer:
For Balmer series, \(\bar{v}\) = R\(\left[\frac{1}{\mathrm{n}_1^2}-\frac{1}{\mathrm{n}_2^2}\right]\)
For longest wavelength transition, \(\bar{v}\) should be minimum, i.e., n2 = 3
∴ \(\bar{v}\) = 1.09677 × 107 \(\left[\frac{1}{2^2}-\frac{1}{3^2}\right]\) = 1.09677 × 107 \(\left[\frac{5}{36}\right]\)
= 1.524 × 106 m-1

Question 18.
What is the energy in joules, required to shift the electron of the hydrogen atom from the First Bohr orbit to the fifth Bohr orbit and what is the wavelength of the light emitted when the electron returns to the ground state ? The ground state electron energy is -2.18 × 10-11 erg?
Answer:
E0 = -2.18 × 10-11 erg, n1 = 1, n2 = 5
∆E = E5 – E1 = 2.18 × 10-11 \(\left[\frac{1}{1^2}-\frac{1}{5^2}\right]\) = 2.09 × 10-11 erg
∴ Energy emitted on moving electron to the ground state = 2.09 × 10-11 erg
We know that, ∆E = hν = \(\frac{\mathrm{hc}}{\lambda}\) ⇒ λ = \(\frac{6.626 \times 10^{-27} \times 3 \times 10^{10}}{2.09 \times 10^{-11}}\) = 9.51 × 10-6 cm = 951 Å

Question 19.
The electron energy in hydrogen atom is given as En = (-2.18 × 10-18)/n2 J. Calculate the energy required to remove an electron completely from the n = 2 orbit. What is the longest wavelength of light in cm that can be used to cause this transition ?
Answer:
En = –\(\frac{2.18 \times 10^{-18}}{\mathrm{n}^2}\) J
∆E = E∞ – E2 = 0 – \(\left[\frac{2.18 \times 10^{-18}}{2^2}\right]\) = 5.45 × 10-19
∴ ∆E = hν = \(\frac{\mathrm{hc}}{\lambda}\)
⇒ λ = \(\frac{6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{5.45 \times 10^{-19}}\) = 3.65 × 10-7 m = 3.65 × 10-5 cm

Question 20.
Calculate the wavelength of an electron moving with a velocity of 2.05 × 10-7 ms-1.
Answer:
de Broglie equation is λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\) ⇒ λ = \(\frac{6.626 \times 10^{-34}}{9.11 \times 10^{-31} \times 2.05 \times 10^7}\) = 3.55 × 10-11 m

Question 21.
The mass of an electron is 9.1 × 10-31 kg. IfitsK.E. is 3.0 × 10-25 J, calculate its wavelength.
Answer:
m2 = 9.1 × 10-31 kg, K.E. = 3.0 × 10-25 J
K.E. = \(\frac{1}{2}\)mv2 ⇒ v = \(\sqrt{\frac{2 \mathrm{~K} . \mathrm{E}}{\mathrm{~m}}}=\sqrt{\frac{2 \times 3.0 \times 10^{-25}}{9.1 \times 10^{-31}}}\) = 812 ms-1
According to de Broglie equation,
λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\) ⇒ λ = \(\frac{6.626 \times 10^{-34}}{9.1 \times 10^{-31} \times 812}\) = 8.967 × 10-7 m = 8967 Å

Question 22.
Which of the following are isoelectronic species, i.e., those having the same number of electrons ?
Na+, K+, Mg2+, Ca2+, S2-, Ar
Answer:
The number of electrons in the given species are as follow.
Na+ = 10, K+ = 18, Mg2+ = 10, Ca2+ = 18, S2- = 18, Ar = 18
∴ Na+ and Mg2+; K+, Ca+, S2- and Ar are isoelectronic species.

Question 23.
i) Write the electronic configurations of the following ions : (a) H– (b) Na2- (c) O2- (d) F–.
ii) What are the atomic numbers of elements whose outermost electrons are represented by (a) 3s1 (b) 2p3 and (c) 3p5 ?
iii) Which atoms are indicated by the following configurations ?
(a) [He]2s1 (b) [Ne]3s2 3p3 (c) [Ar]4s2 3d1
Answer:
i) The electronic configuration of the following ions are as follows,
a) H– = 1s2
b) Na+ = 1s2 2s2 2p6
c) O2- = 1s2 2s2- 2p6
d) F– = 1s2 2s2 2p6

ii) The atomic number of element whose outermost electrons are given is represented as
a) Z = 11; 1s2 2s2 2p6 3s1
b) Z = 7; 1s2 2s2 2p3
c) Z = 17; 1s2 2s2 2p6 3s2 3p5

iii) a) Li = 1s2 2s1
b) P = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p3
c) Sc = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d1

Question 24.
What is the lowest value of n that allows g orbitals to exist ?
Answer:
For g-subshell; l = 4 and to have l = 4, the minimum value of n = 5. This is because, the value of l = 0 to (n – 1).

Question 25.
An electron is in one of the 3d orbitals. Give the possible values of n, l and m/for this electron.
Answer:
For 3d orbital, n = 3, l = 2 and my = -2, -1, 0, +1, +2.

Question 26.
An atom of an element contains 29 electrons and 35 neutrons. Deduce (i) the number of protons and (ii) the electronic configuration of the element.
Answer:
i) Number of protons = Number of electrons = Atomic number (for neutral atom)
∵ Number of electrons = 29
∴ Number of protons = 29

ii) Atomic number = 29
Electronic configuration = [Ar]18 3d10 4s1

Question 27.
Give the number of electrons in the species \(\mathrm{H}_2^{+}\), H2 and \(\mathrm{O}_2^{+}\) .
Answer:
Number of electrons in the given species are as follows.
H\(\mathrm{H}_2^{+}\) = 1 electron; H2 = 2 electrons ; \(\mathrm{O}_2^{+}\) = 15 electrons

Question 28.
i) An atomic orbital has n = 3. What are the possible values of l and ml ?
ii) List the quantum numbers (ml and l) of electrons for 3d orbital.
iii) Which of the following orbitals are possible ?
1p, 2s, 2p and 3f
Answer:
i) When n = 3, l = 0, 1, 2
For l = 0 ; m, = 0
For l = 1 ; m; = -1, 0 +1
For l = 2 ; m, = -2, -1, 0 +1, +2

ii) For 3d orbital, n = 3; l = 2 ; m, = -2, -1, 0, +1, +2

iii) For n = 1, l = 0 but for p-orbital, l = 1. Therefore, lp-orbital is not possible.
For n = 2, l = 0, 1 thus, 2s-orbital is possible, (∵ l = 0 for s-orbital).
For n = 2, l = 0, 1 and thus, 2p-orbital is possible (∵ l = 1 for p-orbital).
For n = 3, l = 0, 1, 2 and thus, 3f-orbital is not possible (∵ l = 3 for f-orbital).

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 29.
Using s, p, d notations, describe the orbital with the following quantum numbers.
i) n = 1; l = 0
ii) n = 3, l = 1
iii) n = 4; l = 2
iv) n = 4; l = 3
Answer:
i) n = 1; l = 0; 1s
ii) n = 3, l = 1; 3p
iii) n = 4; l = 2; 4d
iv) n = 4; l = 3; 4f

Question 30.
Explain and give reasons, for which of the following sets of quantum numbers are not possible.
i) n = 0, l = 0, ml = 0, ms = + \(\frac{1}{2}\)
ii) n = 1, l = 0, ml = 0, ms = – \(\frac{1}{2}\)
iii) n = 0, l = 0, ml = 0, ms = + \(\frac{1}{2}\)
iv) n = 2, l = 1, ml = 0, ms = – \(\frac{1}{2}\)
v) n = 3, l = 3, ml = -3, ms = + \(\frac{1}{2}\)
vi) n = 3, l = 1, ml = 0, ms = + \(\frac{1}{2}\)
Answer:
i) Not possible as n ≠ 0
ii) Possible
iii) Not possible as n = 1, l ≠ 1
iv) Possible
v) Not possible as n = 3, l ≠ 3
vi) Possible

Question 31.
How many electrons in an atom may have the following quantum numbers ?
i) n = 4, ms = –\(\frac{1}{2}\)
ii) n = 3, l = 0
Answer:
i) Total number of electrons = 2n2, i.e., 2 × 42 = 32
Out of which, 16 electrons will have ms = –\(\frac{1}{2}\)

ii) n = 3, l = 0 means 3s and therefore it has 2 electrons.

Question 32.
Show that the circumference of the Bohr orbit for the hydrogen atom is an integral multiple of the de Broglie wavelength associated with the electron revolving around the orbit.
Answer:
According to Bohr’s postulate, mvr = \(\frac{\mathrm{nh}}{2 \pi}\) ⇒ 2πr = \(\frac{\mathrm{nh}}{\mathrm{mv}}\) …………. (1)
According to de Broglie equation, ⇒ λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\) …………. (2)
From equation (1) and equation (2), we get 2πr = nλ
Therefore, the circumference (2πr) of the Bohr orbit for the hydrogen atom is an integral multiple of the de Broglie wavelength.

Question 33.
What transition in the hydrogen spectrum would have the same wavelength as the Balmer transition n = 4 to n = 2 of He+ spectrum ?
Answer:
H-like particle, \(\bar{v}\) = RZ2\(\left[\frac{1}{\mathrm{n}_1^2}-\frac{1}{\mathrm{n}_2^2}\right]\)
Thus, for He+ spectrum, \(\bar{v}\) = RZ2\(\left[\frac{1}{\mathrm{n}_1^2}-\frac{1}{\mathrm{n}_2^2}\right]\)
⇒ \(\bar{v}\) = \(\frac{1}{\lambda}\) = R × 4 × \(\frac{3}{16}\) [∵ n1 = 2, n2 = 4, Z = 2]
For the corresponding transition of the same wavelength in Hydrogen spectrum
\(\frac{3 \mathrm{R}}{4}=\frac{1}{\lambda}=\mathrm{R}\left[\frac{1}{\mathrm{n}_1^2}-\frac{1}{\mathrm{n}_2^2}\right]\)
⇒ \(\frac{1}{\mathrm{n}_1^2}-\frac{1}{\mathrm{n}_2^2}=\frac{3}{4}\) ………… (i)
The above equation (i) is valid for transition from n = 2 to n = 1.

Question 34.
Calculate the energy required for the process
He+(g) → He2+ (g) + e–
The ionization energy for the H atom in the ground state is 2.18 × 10-18 J atom-1.
Answer:
For H-atom, E = 2.18 × 10-18 J atom-1
∵ For the given process, En = –\(\frac{1}{\left(4 \pi \varepsilon_0\right)^2} \frac{2 \pi^2 \mathrm{mZ}^2 \mathrm{e}^4}{\mathrm{n}^2 \mathrm{~h}^2}=\frac{-2.18 \times 10^{-18} \mathrm{Z}^2}{\mathrm{n}^2}\) J atom-1
For He+ ion, Z = 2
∴ En = \(\frac{-2.18 \times 10^{-18} \times(2)^2}{\mathrm{n}^2}=\frac{-8.72 \times 10^{-18}}{\mathrm{n}^2}\) J atom-1
E1 = \(\frac{-8.72 \times 10^{-18}}{(1)^2}\) J atom-1
For the corresponding transition of the same wavelength in Hydrogen spectrum
Energy required for the process, He+(s) → He2+(g) + e–
∆E = En – E1 = 0 – (-8.72 × 10-18) = 8.72 × 10-18 J

Question 35.
If the diameter of a carbon atom is 0.15 nm, calculate the number of carbon atoms which can be placed side by side in straight line across the scale of length 20 cm long.
Answer:
Diameter of carbon atom = 0.15 nm = 1.5 × 10-10 m
Length along which carbon atoms are placed = 20 cm = 0.2 m
Thus, number of C-atoms = \(\frac{0.2}{1.5 \times 10^{-10}}\) = 1.33 × 109

Question 36.
2 × 108 atoms of carbon are arranged side by side. Calculate the radius of carbon atom if the length of this arrangement is 2.4 cm.
Answer:
Length = 2.4 cm
Number of carbon atoms = 2 × 108
Diameter of each carbon atom = \(\frac{2.4}{2 \times 10^8}\) = 1.2 × 10-8 cm
∴ Radius = \(\frac{\text { Diameter }}{2}=\frac{1.2 \times 10^{-8}}{2}\) = 6.0 × 10-9 cm = 6.0 × 10-11 m = 0.06 nm

Question 37.
The diameter of zinc atom is 2.6 Å. Calculate (i) radius of zinc atom in pm and (ii) number of atoms present in a length of 1.6 cm if the zinc atoms are arranged side by side lengthwise.
Answer:
Given, diameter = 2.6 Å = 2.6 × 10-10 m = 260 pm ⇒ Length = 1.6 cm = 1.6 × 10-2 cm
i) Radius of Zn atom = \(\frac{260}{2}\) = 130 pm
ii) Number of Zn atoms = \(\frac{1.6 \times 10^{-2} \mathrm{~m}}{2.6 \times 10^{-10} \mathrm{~m}}\) = 6.154 × 10-7

Question 38.
A certain particle carries 2.5 × 10-16 C of static electric charge. Calculate the number of electrons present in it.
Answer:
Charge = 2.5 × 10-16 C; Charge carried by one electron = -1.6 × 10-19 C
∴ No. of electrons present = \(\frac{2.5 \times 10^{-16} \mathrm{C}}{1.6 \times 10^{-19} \mathrm{C}}\) = 1560

Question 39.
In Millikan’s experiment, static electric charge on the oil drops has been obtained by shining X-rays. If the static electric charge on the oil drop is -1.282 × 10-18C, calculate the number of electrons present in it.
Answer:
Charge = -1.282 × 10-18C ; Charge carried by one electron = -1.6 × 10-19 C
∴ No.of electrons present = \(\frac{-1.282 \times 10^{-18}}{-1.6 \times 10^{-19}}\) = 8

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 40.
In Rutherford’s experiment, generally the thin foil of heavy atoms, like gold, platinum etc., have been used to be bombarded by the a-particles. If the thin foil of light atoms like aluminium etc. is used, what difference would be observed from the above results ?
Answer:

  • If light atoms like aluminium etc. is used they will have small positive charge on the nucleus due to presence of lighter nucleus.
  • Because, the number of particles deflected back and those deflected through some angle will be much smaller.
  • On the other hand, in case of heavy atoms some a-particles are deflected back easily.

Question 41.
Symbols \({ }_{35}^{79} \mathrm{Br}\) and 79Br can be written, whereas symbols \({ }_{79}^{35} \mathrm{Br}\) and 35Br are not acceptable. Answer briefly.
Answer:
\({ }_{35}^{79} \mathrm{Br}\) and 79Br are acceptable way of representation whereas \({ }_{79}^{35} \mathrm{Br}\) and 35Br are not acceptable because for a given element, atomic number is fixed and its omission from the symbol is acceptable but the mass number is not fixed because it depends on the nature of isotope of the element.

According to IUPAC nomenclature to write the higher number (mass number) on top (superscript) and the lower number (atomic number) at the bottom (subscript).

Question 42.
An element with mass number 81 contains 31.7% more neutrons as compared to protons. Assign the atomic symbol.
Answer:
Given, the mass number of element is 81.
Let x be the number of protons.
The number of neutrons is = x + 0.317x = 1.317x
Now we know that mass number is equal to the sum of the number of protons and the number of neutrons.
Hence, 81 = x + 1.317x = 2.317x ⇒ x = 34.95 or 35
Hence, the symbol is \({ }_{35}^{81} \mathrm{Br}\).

Question 43.
An ion with mass number 37 possesses one unit of negative charge. If the ion contains 11.1% more neutrons than the electrons, find the symbol of the ion.
Answer:
Given, the mass number of ion is 37.
Let x be the number of electrons.
The number of neutrons is x + 0.111x = 1.111x.
The number of protons is = x – 1. (∵ Given ion possesses one unit of negative charge)
Now we know that mass number is equal to the sum of the number of protons and the number of neutrons. Hence,
x – 1 + 1.111x = 37 ⇒ 2.111x = 38 ⇒ x = 18
The number of electrons is 18. The number of protons is 17.
Hence, the symbol of the ion is \({ }_{17}^{37} \mathrm{Cl}{ }^{-}\).

Question 44.
An ion with mass number 56 contains 3 units of positive charge and 30.4% more neutrons than electrons. Assign the symbol to this ion.
Answer:
Given, 3 units of positive charge.
Let the atomic number or number of protons be x.
Thus, number of electrons = x – 3
Number of neutrons, n = 30.4% more neutrons than electrons
⇒ n = (x – 3) + 0.304 x (x – 3) ⇒ n = (0.304 + 1) x (x – 3) ⇒ n = 1.304(x – 3)
Mass number of given ion = 56
Mass number of an atom = number of protons + number of neutrons
56 = x + 1.304(x – 3)
⇒ 56 = 2.304x – 3.912 ⇒ 59.912 = 2.304x ⇒ x = 26
Thus, number of protons = x = 26, element is Iron (Fe)
number of electrons = x – 3 = 26 – 3 = 23
Therefore, symbol of the ion will be \({ }_{26}^{56} \mathrm{Fe}^{3+}\).

Question 45.
Arrange the following type of radiations in increasing order of frequency; (i) radiation from microwave oven (ii) amber light from traffic signal (iii) radiation from FM radio (iv) cosmic rays from outer space and (v) X-rays.
Answer:
The increasing order of frequency is
FM < Microwave oven < Amber light < X-rays < Cosmic rays

Question 46.
Nitrogen laser produces a radiation at a wavelength of 337.1 nm. If the number of photons emitted is 5.6 × 1024, calculate the power of this laser.
Answer:
Number of photons (N) = 5.6 × 1024; Planck’s constant, h = 6.626 × 10-34 J/s ; Speed of light, c = 3 × 108 m/s ; Wavelength, λ = 337.1 nm = 337.1 × 10-9 m
Now, the power of the laser is
E = \(\frac{\mathrm{Nhc}}{\lambda}=\frac{5.6 \times 10^{24} \times 6.62 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{337.1 \times 10^{-9}}\) = 3.3 × 10-6 J/s or 3.3 × 10-6W

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 47.
Neon gas is generally used in the sign boards. If it emits strongly at 616 nm, calculate (i) the frequency of emission, (ii) distance travelled by this radiation in 30s (iii) energy of quantum and (iv) number of quantum present if it produces 2J of energy.
Answer:
Wavelength (λ) = 616 nm or 616 × 10-9 m
i) The frequency of emission, v = \(\frac{c}{\lambda}=\frac{3 \times 10^8}{616 \times 10^{-9}}\) = 4.87 × 1014 Hz

ii) The distance (d) travelled in 30s is Distance = Speed × Time = 3 × 108 × 30 = 9.0 × 109 m

iii) Energy of quantum, E = hν = \(\frac{\mathrm{hc}}{\lambda}=\frac{6.626 \times 10^{-34} \times 3 \times 10^8}{616 \times 10^{-9}}\) = 32.27 × 10-20 J

iv) Number of quanta in 2 J energy = \(\frac{\text { Total Energy }}{\text { Energy of one photon }}=\frac{2}{32.34 \times 10^{-28}}\) = 6.2 × 1018

Question 48.
In astronomical observations, signals observed from the distant stars are generally weak. If the photon detector receives a total of 3.15 × 10-8 J from the radiations of 600 nm. Calculate the number of photons received by the detector.
Answer:
Total energy = 3.15 × 10-18 J; Wavelength (A.) = 600 nm = 600 × 10-9 m
Energy of photon, E = hν = \(\frac{\mathrm{hc}}{\lambda}=\frac{\left(6.626 \times 10^{-34} \mathrm{Js}\right) \times\left(3 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}\right)}{600 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\) = 3.313 × 10-19 J
∴ Number of photons received = \(\frac{\text { Total energy received }}{\text { Energy of photon }}=\frac{3.15 \times 10^{-18}}{3.313 \times 10^{-18}}\) = 9.51 ≈ 10

Question 49.
Lifetimes of the molecules in the excited states are often measured by using pulsed radiation source of duration nearly in the nano second range. If the radiation source has the duration of 2ns and the number of photons emitted during the pulse source is 2.5 × 1015, calculate the energy of the source.
Answer:
Given, time (t) = 2ns or 2 × 10-9 s, Number of photons (N) = 2.5 × 1015
As we know, Frequency (ν) = \(\frac{1}{\text { Lifetime }}=\frac{1}{2 \times 10^{-9} \mathrm{~s}}\) or 0.5 × 10-9 s-1
Now, E = Nhν = 2.5 × 1015 × 6.626 × 10-34 × 0.5 × 109 = 8.28 × 10-10 J

Question 50.
The longest wavelength doublet absorption transition is observed at 589 and 589.6 nm. Calculate the frequency of each transition and energy difference between two excited states.
Answer:
λ1 = 589 nm = 589 × 10-9 m
ν1 = \(\frac{c}{\lambda_1}=\frac{3 \times 10^8 \mathrm{~m} / \mathrm{s}}{589 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\) = 5.093 × 1014 s-1; ν2 = \(\frac{c}{\lambda_2}=\frac{3 \times 10^8 \mathrm{~m} / \mathrm{s}}{589.6 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\) = 5.088 × 1014 s-1
Energy difference (∆E) = E2 – E1 = h(ν2 – ν1) = 6.626 × 10-34 (5.093 × 1014 – 5.088 × 1014)
= 3.31 × 10-22 J

Question 51.
The work function for caesium atom is 1.9 eV. Calculate (i) the threshold wavelength and (ii) the threshold frequency of the radiation, (iii) If the caesium element is irradiated with a wavelength 500 nm, calculate the kinetic energy and the velocity of the ejected photoelectron.
A.
i) Work function (W0 ) = hv0
∴ v0 = \(\frac{\mathrm{W}_0}{\mathrm{~h}}=\frac{1.9 \times 1.602 \times 10^{-19} \mathrm{~J}}{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{Js}}\) = 4.59 × 1014s-1 [1 eV = 1.602 × 1019J]

ii) λ0 = \(\frac{c}{v_0}=\frac{3.0 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}}{4.59 \times 10^{14} \mathrm{~s}^{-1}}\) = 6.53 × 10-1 m = 653 × 10-9m = 653 nm

iii) K.E. of ejected electron = h(v – v0) = hc\(\left(\frac{1}{\lambda}-\frac{1}{\lambda_0}\right)\)
= (6.623 × 10-34 Js)(3.0 × 108ms-1) \(\left(\frac{1}{500 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}-\frac{1}{653 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\right)\)
= \(\frac{6.626 \times 3.0 \times 10^{-26}}{10^{-9}}\left(\frac{153}{500 \times 653}\right) \mathrm{J}\) = 9.32 × 10-20 J
K.E. = \(\frac{1}{2}\)mv2 = 9.32 × 10-20 J or kg m2s-2
∴ \(\frac{1}{2}\) × (9.11 × 10-31 kg) × v2 = 9.32 × 10-20 kg m2-2
⇒ v2 = 2.055 × 1011 m2s-2 = 20.55 × 1011 m2s-2 ⇒ v = 4.53 × 105 ms-1

Question 52.
Following results are observed when sodium metal is irradiated with different wavelengths. Calculate threshold wavelength and Planck’s constant.
Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2 12
Answer:
h(v – v0) = \(\frac{1}{2}\)mv2 or hc\(\left(\frac{1}{\lambda}-\frac{1}{\lambda_0}\right)\) = \(\frac{1}{2}\)mv2
Substituting the given results of the three experiments, we get
\(\frac{\mathrm{hc}}{10^{-9}}\left(\frac{1}{500}-\frac{1}{\lambda_0}\right)=\frac{1}{2} \mathrm{~m}\left(2.55 \times 10^6\right)^2\) ……….(i)
\(\frac{\mathrm{hc}}{10^{-9}}\left(\frac{1}{450}-\frac{1}{\lambda_0}\right)=\frac{1}{2} \mathrm{~m}\left(4.35 \times 10^6\right)^2\) ……………(ii)
\(\frac{\mathrm{hc}}{10^{-9}}\left(\frac{1}{400}-\frac{1}{\lambda_0}\right)=\frac{1}{2} \mathrm{~m}\left(5.20 \times 10^6\right)^2\) …………(iii)
Dividing equation (ii) by equation (i), we get
\(\frac{\lambda_0-450}{450 \lambda_0} \times \frac{500 \lambda_0}{\lambda_0-500}=\left(\frac{4.35}{2.55}\right)^2 \Rightarrow \frac{\lambda_0-450}{\lambda_0-500}=\left(\frac{4.35}{2.55}\right)^2 \times \frac{450}{500}\) = 2.619
⇒ λ0 – 450 = 2.619 λ0 – 1309.5 ⇒ 1.619λ0 = 859.5 ⇒ λ0 = 531 nm
Substituting this value in equation (iii), we get
\(\frac{\mathrm{h} \times\left(3 \times 10^8\right)}{10^{-9}}\left(\frac{1}{400}-\frac{1}{531}\right)=\frac{1}{2}\) (9.11 × 10-31)(5.20 × 106)2 ⇒ h = 6.66 × 10-34 Js

Question 53.
The ejection of the photoelectron from the silver metal in the photoelectric effect experiment can be stopped by applying the voltage of 0.35 V when the radiation 256.7 nm is used. Calculate the work function for silver metal.
Answer:
Energy of incident radiation = Work function + Kinetic energy of photoelectron
Energy of incident radiation (E) = hv = h\(\frac{c}{\lambda}=\frac{\left(6.626 \times 10^{-34} \mathrm{Js}\right)\left(3.0 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}\right)}{\left(256.7 \times 10^{-9} \mathrm{~m}\right)}\)
= 7.74 × 10-19J
= 4.88 eV [∵ 1 eV = 1.602 × 10-19J]
The potential applied gives the kinetic energy to the electron.
Hence, kinetic energy of the electron = 0.35 eV
∴ Work function = 4.83 eV – 0.35 eV = 4.48 eV

Question 54.
If the photon of the wavelength 150 pm strikes an atom and one of its inner bound electrons is ejected out with a velocity of 1.5 × 107 ms-1, calculate the energy with which it is bound to the nucleus.
Answer:
Energy of the incident photon = hv = h\(\frac{c}{\lambda}=\frac{\left(6.626 \times 10^{-34} \mathrm{Js}\right)\left(3.0 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}\right)}{\left(150 \times 10^{-12} \mathrm{~m}\right)}\) = 1.325 × 10-15J
Energy of the electron ejected = \(\frac{1}{2}\)mv2= \(\frac{1}{2}\)(9.11 × 10-31kg) (1.5 × 107ms-1)2 = 1.025 × 10-16 J
Energy with which the electron was bound to the nucleus
= 13.25 × 10-16 J – 1.025 × 10-16 J
= 12.225 × 10-16 J
= \(\frac{12.225 \times 10^{-16}}{1.602 \times 10^{-19}}\) = 7.63 × 103 eV

Question 55.
Emission transitions in the Paschen series end at orbit n = 3 and start from orbit n and can be represented as ν = 3.29 × 1015\(\left[\frac{1}{3^2}-\frac{1}{n^2}\right]\)
Calculate the value of n if the transition is observed at 1285 nm. Find the region of the spectrum.
Answer:
ν = \(\frac{c}{\lambda}=\frac{3.0 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}}{1285 \times 10^{-9} \mathrm{~m}}\) = 3.29 × 1015\(\left[\frac{1}{3^2}-\frac{1}{n^2}\right]\)
⇒ \(\frac{1}{\mathrm{n}^2}=\frac{1}{9}-\frac{3.0 \times 10^8 \mathrm{~ms}^{-1}}{1285 \times 10^{-9} \mathrm{~m}} \times \frac{1}{3.29 \times 10^{15}}\) = 0.111 – 0.071 = 0.04 = \(\)
⇒ n2 = 25 ⇒ n = 5

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 56.
Calculate the wavelength for the emission transition if it starts from the orbit having radius 1.3225 nm and ends at 211.6 pm. Name the series to which this transition belongs and the region of the spectrum.
Answer:
Radius of nth orbit of H-like particles = \(\frac{0.529 \mathrm{n}^2}{\mathrm{Z}}\)Å = \(\frac{52.9 \mathrm{n}^2}{\mathrm{Z}}\)pm
r1 = 1.3225 nm = 1322.5 pm = \(\frac{52.9 \mathrm{n}_1^2}{\mathrm{Z}}\) ; r2 = 211.6 pm = \(\frac{52.9 \mathrm{n}_2^2}{\mathrm{Z}}\)
∴ \(\frac{\mathrm{r}_1}{\mathrm{r}_2}=\frac{1322.5}{211.6}=\frac{\mathrm{n}_1^2}{\mathrm{n}_2^2}\) ⇒ \(\frac{\mathrm{n}_1^2}{\mathrm{n}_2^2}\) = 6.25 or \(\frac{\mathrm{n}_1}{\mathrm{n}_2}\) = 2.5
∴ If n2 = 2, n1 = 5. Thus, the transition is from 5th orbit to 2nd orbit. It belongs to Balmer series.
\(\bar{v}\) = 1.097 × 107 m-1 \(\left(\frac{1}{2^2}-\frac{1}{5^2}\right)\) = 1.097 × \(\frac{21}{100}\) × 107 m-1
⇒ λ = \(\frac{1}{\bar{v}}=\frac{100}{1.097 \times 21 \times 10^7} \mathrm{~m}\) = 434 × 10-9 m = 434 nm

Question 57.
Dual behaviour of matter proposed by de Broglie led to the discovery of electron microscope often used for the highly magnified images of biological molecules and other type of material. If the velocity of the electron in this microscope is 1.6 × 106 ms-1, calculate de Broglie wavelength associated with this electron.
Answer:
λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}=\frac{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{~kg} \mathrm{~m}^2 \mathrm{~s}^{-1}}{\left(9.11 \times 10^{-31} \mathrm{~kg}\right)\left(1.6 \times 10^6 \mathrm{~ms}^{-1}\right)} \mathrm{m}\) = 4.55 × 10-10 m = 455 pm

Question 58.
Similar to electron diffraction, neutron diffraction microscope is also used for the determination of the structure of molecules. If the wavelength used here is 800 pm, calculate the characteristic velocity associated with the neutron.
Answer:
Mass of neutron = 1.675 × 10-27 kg
λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}\) ⇒ ν = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{~m} \times \lambda}=\frac{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{kgm}^2 \mathrm{~s}^{-1}}{1.675 \times 10^{-27} \mathrm{~kg} \times\left(800 \times 10^{-12} \mathrm{~m}\right)}\) = 4.94 × 102 ms-1

Question 59.
If the velocity of the electron in Bohr’s first orbit is 2.19 × 106 ms-1, calculate the de Broglie wavelength associated with it.
Answer:
λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}=\frac{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{~kg} \mathrm{~m}^2 \mathrm{~s}^{-1}}{\left(9.11 \times 10^{-31} \mathrm{~kg}\right)\left(2.19 \times 10^6 \mathrm{~ms}^{-1}\right)}\) = 3.32 × 10-10 m = 332 pm

Question 60.
The velocity associated with a proton moving in a potential difference of 1000 V 4.37 × 105 ms-1. If the hockey ball of mass 0.1 kg is moving with this velocity, calculate the wavelength associated with this velocity.
Answer:
λ = \(\frac{\mathrm{h}}{\mathrm{mv}}=\frac{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{~kg} \mathrm{~m}^2 \mathrm{~s}^{-1}}{(0.1 \mathrm{~kg})\left(4.37 \times 10^5 \mathrm{~ms}^{-1}\right)}\) = 1.56 × 10-28 m

Question 61.
If the position of the electron is measured within an accuracy of ± 0.002 nm, calculate the uncertainty in the momentum of the electron. Suppose the momentum of the electron \(\frac{\mathrm{h}}{4 \pi \times 0.05}\) nm, is there any problem in defining this value.
Answer:
∆x = 0.002 nm = 2 × 10-3 nm = 2 × 10-12 m
∆x × ∆p = \(\frac{\mathrm{h}}{4 \pi}\) ⇒ ∆p = \(\frac{\mathrm{h}}{4 \pi . \Delta \mathrm{x}}=\frac{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{~kg} \mathrm{~m}^2 \mathrm{~s}^{-1}}{4 \times 3.14 \times\left(2 \times 10^{-12} \mathrm{~m}\right)}\) = 2.638 × 10-23 kg ms-1
Actual momentum = \(\frac{\mathrm{h}}{4 \pi \times 0.05 \mathrm{~nm}}=\frac{6.626 \times 10^{-34} \mathrm{~kg} \mathrm{~m}^2 \mathrm{~s}^{-1}}{4 \times 3.14 \times 5 \times 10^{-11} \mathrm{~m}}\) = 1.055 × 10-24 kg ms-1
It cannot be defined as the actual magnitude of the momentum is smaller than the uncertain.

Question 62.
The quantum numbers of six electrons are given below. Arrange them in order of increasing energies. If any of these combination (s) has/have the same energy lists ;
i) n = 4, l = 2, ml = -2, ms = -1/2
ii) n = 3, l = 2, ml = 1, ms = +1/2
iii) n = 4, l = 1, ml = 0, ms = +1/2
iv) n = 3, l = 2, ml = -2, ms = -1/2
v) n = 3, l = 1, ml = -1, ms = +1/2
vi) n = 4, l = 1, ml = 0, ms = +1/2
Answer:
The orbitals occupied by the electrons are
(i) 4d
(ii) 3d
(iii) 4p
(iv) 3d
(v) 3p
(vi) 4p
Their energies will be in the order : (v) < (ii) = (iv) < (vi) = (iii) < (i)

Question 63.
The bromine atom possesses 35 electrons. If contains 6 electrons in 2p-orbital, 6 electrons in 3p-orbital and 5 electrons in 4p orbital. Which of these electron experiences the lower effective nuclear charge ?
Answer:
4p-electrons, are far apart from the nucleus, decreases effective nuclear charge.

Question 64.
Among the following pairs of orbitals which orbital will experience the larger effective nuclear charge ?
(i) 2s and 3s,
(ii) 4d and 4f,
(iii) 3d and 3p.
Answer:
i) 2s-orbital is closer to the nucleus than 3s-orbital. Hence, 2s will experience larger effective nuclear charge.
ii) 4d as d-orbitals are more penetrating than f-orbitals.
iii) 3p as p-orbitals are more penetrating than d-orbitals.

Question 65.
The unpaired electrons in Al and Si are present in,3p-orbital. Which electrons will experience more effective nuclear charge from the nucleus ?
Answer:
Silicon has greater nuclear charge (+14) than aluminium (+13). Hence, the unpaired 3p-electron in case of silicon will experience more effective nuclear charge.

Structure of Atom Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 2

Question 66.
Indicate the number of unpaired electrons in : (i) P, (ii) Si, (iii) Cr, (iv) Fe and (v) Kr.
Answer:
i) 15P = 1s2 2s2 2p6 3s2 3px1 3py13pz1. No.of unpaired electrons = 3.
ii) 14Si = 1s2 2s2 2p6 3s2 3px1 3py1 4pz0. No.of unpaired electrons = 2.
iii) 24Cr = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d5 4s1. No.of unpaired electrons = 6.
iv) 26Fe = 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 3d6 4s2. No.of unpaired electrons = 4.
v) 36Kr = 1s2 2s2 2p6 3s22 3p6 3d10 4s2 4p6. No.of unpaired electrons = 0.

Question 67.
i) How many subshells are associated with n = 4 ?
ii) How many electrons will be present in the subshells having ms value of -1/2 for n = 4?
Answer:
i) n = 4, l = 0, 1, 2, 3 (4 subshells, viz., s, p, d and f).
ii) Number of orbitals in 4th shell = n2 = 42 = 16.
Each orbital has one electron with ms = –\(\frac{1}{2}\). Hence, there will be 16 electrons with ms = –\(\frac{1}{2}\)

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material పద్యభాగం 1st Poem భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu భీముని గర్వభంగం Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
హనుమంతుడు భీమునికి తెలిపిన నాలుగు యుగ ధర్మాలను వివరించండి.
జవాబు:
కాలం ఒకే రీతిగా ఉండదు. పలు విధాలుగా మార్పు చెందుతూ వేరు వేరు స్థితిగతులలో ఉంటుంది. ఆ కారణం చేత కృతయుగం, త్రేతాయుగం, ద్వాపర యుగం, కలియుగం. వీటి పరిమితుల సంఖ్యలు భిన్నమైనవి. అట్లే ఆయా యుగాలలోని చేతనాచేతనాలు వేరు వేరు రీతులు కలిగి ప్రవర్తిల్లుతాయి.

కృతయుగంలో చేయటమే కాని చేయవలసినటువంటిది లేదు. ధర్మం నాలుగు పాదాలలో వర్తిస్తుంది. విష్ణుదేవుడు ఆ యుగంలో తెల్లటిరంగు కలవాడై ప్రజలను కాపాడుతూ వెలుగొందుతుంటాడు. ఆ కృతయుగం శాశ్వత రూపమైన కొత్త ధర్మంతో కూడి ఉంటుంది. ఈ యుగంలోదర్గుణ విజృంభణ ఉండదు. చెడు ఉద్దేశ్యాలు ఆరోపించబడవు. శత్రువులపై పగ తీర్చుకొనటానికి మంత్ర తంత్ర కర్మలు జరుగవు.

ఇంకా త్రేతాయుగంలో ధర్మం మూడు పాదాలతో ప్రవర్తిల్లుతుంది. అందులో జనులు ఎల్లప్పుడూ నిజం చెప్పటం అనే నిష్ఠతో ఉంటారు. యజ్ఞాలు, తపస్సు, దానం మొదలైన పుణ్య కార్యాలను చేయటంలో ప్రజలు ఆసక్తి కలవారౌతారు. ఈ త్రేతాయుగంలో పూజనీయుడైన విష్ణుదేవుడు ఎర్రటి రంగు కలవాడై ప్రజలను కాపాడుతాడు.

ద్వాపరయుగంలో ధర్మం రెండు పాదాల నడుస్తుంది. వేలు నాలుగు తెరగులుగా ప్రవర్తిల్లుతాయి. వేదాలలోను, శాస్త్రాలలోను ప్రతిపాదిం చబడిన భావాల చేత నడుపబడి ధర్మ కామాలు విలసిల్లుతాయి. ఆ ద్వాపర యుగంలో ప్రజలు నిజాన్ని మాట్లాడడం తప్పుతారు. అంతరింద్రియ నిహా ఇం కోల్పోతారు. కోరికల యెడ ఆసక్తి కలవారై పెక్కు యజ్ఞాలు నిర్వహిస్తారు. ఆ యుగంలో విష్ణుదేవుడు నీలవర్ణుడై జగత్తును కాపాడుతాడు.

కలియుగంలో ధర్మం శక్తి తగ్గి ఒకే చరణాన నడుస్తుంది. అప్పుడు విష్ణుదేవుడు పసుపురంగు కలవాడై ప్రపంచాన్ని కాపాడుతాడు.

ప్రశ్న 2.
భీముని గర్వభంగ వృత్తాంతాన్ని తెలపండి.
జవాబు:
ఇంద్రుని వజ్రాయుధ ధ్వని వంటి భీముని శంఖధ్వనికి దిక్కులు మార్మోగాయి. దగ్గరలోని గుహలో ఉన్న హనుమంతుని చెవులకు ఆ ధ్వని సోకగానే, అది తన సోదరుని శంఖ ధ్వనిగా పోల్చుకున్నాడు. ఆనందిస్తూనే మనసులో ఒక ఊహ ప్రబలింది. భీముని మార్గానికి పెద్ద చెట్లు, తీగలు అడ్డం వేసి త్రోవలో పడుకున్నాడు. అటుగా వచ్చిన భీమసేనుడు ఒక శిలపై పడుకొని ఉన్న కాంతి వృద్ధకోతిని చూశాడు. యోగ నిద్రలో ఉన్నట్టున్న గోలాంగూలాన్ని (హనుమంతుడు) భీముడు మేల్కొలిపే ఉద్దేశంతో పెద్దగా సింహనాదం చేశాడు.

మెల్లగా కళ్ళు తెరచిన హనుమంతుడు “వయోభారంతో అలసి నిద్రిస్తున్న నా నిద్ర చెడగొట్టావు. అంత గర్వమా నీకు ? భూతదయ లేకుండా దుర్బల జంతువులను ఎందుకు భయపెడుతున్నావు ?” అని అన్నాడు.

భీమసేనుడు గర్వంతో నేను క్షత్రియ శ్రేష్ఠుడిని, అమిత బలశాలిని, వాయుదేవుని వరప్రభావంతో జన్మించాను. దారి పోతే నిన్ను, ఈ పర్వతాన్ని లంఘించి హనుమంతుని వలె వెళతానన్నాడు. తాను హనుమంతుడంతటి బలవంతుడనని అన్నాడు. భీముని మాటలకు నవ్విన హనుమంతుడు నీవు వెళ్ళాలనుకుంటే నా తోకను అవతలకు తోసి వెళ్ళు అన్నాడు.

అంతేకదా ! అనుకున్న భీముడు, తన సర్వ శక్తిని ఉపయోగించి, కూడా ఆ తోకను కదల్చలేక ముచ్చెమటలతో కూలి పోయాడు. పౌరుషం, గర్వం నేల కలిసి సిగ్గుతో తలదించుకున్నాడు. ఎదురుగా ఉన్నది సామాన్యవానరం కాదని గుర్తించి అతడెవరో చెప్పమని ప్రాధేయపడగా, హనుమంతుడు తన నిజ స్వరూపంలో సోదరునికి కనిపించాడు. సముద్రాన్ని లంఘించినప్పటి రూపాన్ని చూపమని కోరగా నాటి తన రూపాన్ని చూపాడు. భీమునికి ఎన్నో నీతులు తెలిపి ఆశీర్వదించాడు.

II. సంక్షిప్త రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
భీముని శంఖారావం విన్న హనుమంతుడు ఏమి చేశాడు ?
జవాబు:
భీముని శంఖారావం విన్న హనుమంతుడు ఉలిక్కిపడ్డాడు. వెంటనే మేల్కొని ఇది నా సోదరుని శంఖారావమే అని సంతోషంతో హనుమ రోమాంచ పులకిత దేహుడైనాడు. అంత భీముడు ముందుకు సాగిపోవటానికి వీలులేకుండా హనుమంతుడు దారికి అటూ ఇటూ అడ్డంగా గొప్ప గొప్ప చెట్లను పెల్లగించి పడవేశాడు. ఇరుకై ఉన్న కాలిబాటకు అడ్డంగా హనుమ శయనించి తన తోకను వినోదంగా ఇటూ అటూ కదిలిస్తూ ఉన్నాడు.

ప్రశ్న 2.
భీముడు తన గొప్పతనాన్ని ఎలా చెప్పుకున్నాడు ?
జవాబు:
భీముడు “నేను క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడిని, మహావీరుని సుప్రసిద్ధుడిని. పాండురాజు కుమారుడను. వాయుదేవుని వరప్రభావంతో కుంతికి జన్మించిన వాడిని. భూ ప్రజలు నన్ను భీముడు అనే పేరుతో పిలుస్తారు” – అని చెప్పుకున్నాడు.

ప్రశ్న 3.
హనుమంతుని నిజస్వరూపాన్ని చూసిన భీముడు ఏమన్నాడు ?
జవాబు:
భీముని కోరికపై హనుమంతుడు తన నిజ స్వరూపాన్ని చూపాడు. అంత భీముడు హనుమంతుని నిజ స్వరూపాన్ని చూసి “ఓహో ! ఎంత భయానకమైనది ఎంత ఆశ్చర్యకరంగా ఉంది. నీ శరీరం యొక్క నిడివి భూమ్యాకాశాల మధ్యన రోదసినంతటినీ ఆక్రమించిందే ! ఈ నీ నిజ స్వరూపాన్ని దయచేసి, ఉపసంహరించవలసింది” – అని భీముడు కోరాడు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

ప్రశ్న 4.
హనుమంతుడు భీమునికి తెలిపిన చతుర్విధ ఉపాయాలు తెలపండి.
జవాబు:
ఏ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చటంలోనైనా బుద్ధిమంతులు తగిన సమయాన్ని తగిన స్థలాన్ని తెలిసికొని సాహసాన్ని వదలి సామదాన భేద దండోపాయాలను ఏ విధంగా ప్రయోగించతగునో అట్లాగే ప్రయోగించి విజయాన్ని సాధిస్తారు. అని హనుమంతుడు భీమునికి చతుర్విధ ఉపాయాలను తెల్పాడు.

ప్రశ్న 5.
నన్నయ గురించి రాయండి.
జవాబు:
నన్నయ 11వ శతాబ్దపు కవి. రాజమహేంద్రాన్ని పాలించే రాజరాజనరేంద్రుని ఆస్థానకవి. ఈయనకు ఆదికవి, వాగను (శబ్ద) శాసనుడను బిరుదులు కలవు.

నన్నయ భారతం కాకుండా “ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి” అనే తెలుగు భాషా వ్యాకరణాన్ని సంస్కృతంలో రచించాడని ప్రతీతి. ఇవి కాక “చాముండికా విలాసం, ఇంద్ర విజయం, లక్షణ సారం, రాఘవాభ్యుదయం” అనే గ్రంథాలు రచించాడని చెబుతారు. అయితే ఇవి అలభ్యాలు. తాను నిత్య సత్య వచనుడనని చెప్పుకున్న ధీశాలి నన్నయ.

III. ఏక వాక్య / పద రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
భీముని గర్వభంగం పాఠ్యాంశం దేని నుండి గ్రహించబడింది ?
జవాబు:
భీముని గర్వభంగం పాఠ్యాంశం ఆంధ్ర మహాభారతం అరణ్య పర్వం, తృతీయాశ్వాసం నుండి గ్రహింపబడింది.

ప్రశ్న 2.
భీముని గర్వభంగం పాఠ్యాంశ రచయిత ఎవరు ?
జవాబు:
గర్వభంగం పాఠ్యాంశ రచయిత నన్నయ.

ప్రశ్న 3.
భీముడు పుష్పాల కోసం ఎక్కడికి వెళ్ళాడు ?
జవాబు:
గంధమాదన పర్వత సానువుల్లోకి భీముడు పుష్పాల కోసం వెళ్ళాడు.

ప్రశ్న 4.
దేవతలు దేనికి సంతృప్తులవుతారు ?
జవాబు:
దేవతలు ఆరాధనకు సంతృప్తులవుతారు.

ప్రశ్న 5.
హనుమంతుడు రణరంగంలో ఎక్కడ ఉండి యుద్ధాన్ని చూస్తానన్నాడు ?
జవాబు:
హనుమంతుడు రణరంగంలో అర్జునుని రథ ధ్వజం పై నుండి యుద్ధాన్ని చూస్తానన్నాడు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

ప్రశ్న 6.
హనుమంతుడు భీమునికి మారువేషంలో ఎలా కనిపించాడు ?
జవాబు:
హనుమంతుడు భీమునికి మారువేషంలో ముసలికోతి రూపాన కనిపించాడు.

IV. సందర్భ సహిత వ్యాఖ్యలు

ప్రశ్న 1.
క్షత్రియప్రవరుండ విఖ్యాతబలుఁడఁ, బాండుతనయుండ
జవాబు:
పరిచయము : ఈ వాక్యము నన్నయ రచించిన మహాభారతం – అరణ్యపర్వం- తృతీయాశ్వాసం నుండి గ్రహింపబడిన “భీముని గర్వభంగం” అను పాఠం లోనిది.
సందర్భము : హనుమంతుడు భీముణ్ని నీవెవ్వరువని అడుగగా, తనను గురించి భీముడు చెప్పుచున్న సందర్భం.
భావము : నేను క్షత్రియ శ్రుష్ఠుడను, మహా బలసంపన్నుడను పాండురాజు కుమారుడను అని భావం.
వ్యాఖ్య : సౌగంధిక పుష్పాల కొరకు భీముడు గంధమాదన సానువుల్లోకి వెళ్ళాడు. అక్కడ ఒక ముసలికోతి దారికి అడ్డంగా ఉంది. నువ్వు తప్పుకో నేను వెళ్ళాల్సిన పని ఉంది అని భీముడు పలుకగా నువ్వు ఎవరో చెప్పు అని ముసలికోతి (హనుమంతుడు) అన్నది.

ప్రశ్న 2.
మహానాదంబిది మనఃప్రియంబయ్యె
జవాబు:
పరిచయము : ఈ వాక్యము నన్నయ రచించిన మహాభారతం – అరణ్యపర్వం – తృతీయాశ్వాసం నుండి గ్రహింపబడిన “భీముని గర్వభంగం” అను పాఠం లోనిది.
సందర్భము : భీముడు శంఖానాదం విన్న హనుమంతుడు సంతోషిస్తూ తనలో అనుకున్న సందర్భం.
భావము : ఇది గొప్ప ధ్వని. మనస్సు సంతోషంతో కూడుకొనియున్నది.
వ్యాఖ్య : భీముడు సౌగంధిక పుష్పాల కొరకు గంధమాదన పర్వత సానువుల్లోకి వెళ్ళెను. ఆ అరణ్యం నర సంచారం లేనిది. ఆనందంతో భీముడు గొప్పగా శంఖానాదం చేశాడు. అది విన్న హనుమంతుని మనస్సు సంతోషంతో నిండిపోయింది.

ప్రశ్న 3.
ఇంతయుం గపినాథ ! నీకిది యేమి పెద్ద ?
జవాబు:
పరిచయము : ఈ వాక్యము నన్నయ రచించిన మహాభారతం – అరణ్యపర్వం – తృతీయాశ్వాసం నుండి గ్రహింపబడిన “భీముని గర్వభంగం” అను పాఠం లోనిది.
సందర్భము : భీముడు హనుమంతునితో పల్కిన సందర్భం.
భావము : కపులలో శ్రేష్ఠుడవైన ఓ హనుమా ! అసహాయశూరుడవై మా శత్రువులను సంహరించడం నీకేమి పెద్ద ఘనకార్యం కాదు.
వ్యాఖ్య : హనుమంతుడు భీమునితో పల్కిన పల్కులివి. భీమా ! మీ శత్రువులను యుద్ధంలో సంహరించడం ఏమంత ఘనకార్యం కాదు అని విశ్లేషిస్తూ పల్కాడు.

ప్రశ్న 4.
సిద్ధుండవో గంధర్వుండవో ! దేవవరుండవో నా కెఱింగింపు
జవాబు:
పరిచయము : ఈ వాక్యము నన్నయ రచించిన మహాభారతం – అరణ్యపర్వం- తృతీయాశ్వాసం నుండి గ్రహింపబడిన “భీముని గర్వభంగం” అను పాఠంలోనిది.
సందర్భము : దారికి అడ్డంగా ఉన్న ముసలికోతి యొక్క తోకను తీయలేక భీముడు ఆశ్చర్యపోతూ మహానుభావా ! మీరెవరో నాకు చెప్పండి అని ముసలికోతితో (హనుమంతుని) పల్కిన సందర్భము.
భావము : సిద్ధులకు చెందిన వేల్పవో ! గంధర్వుడైన వేల్పవో ! దేవతలలో శ్రేష్ఠుడివో ! నాకు జెప్పుము.
వ్యాఖ్య : భీముడు సౌగంధిక పుష్పాలకై గంధమాదన పర్వతం సానువుల్లోకి వెళ్ళెను. అక్కడ ఒక ముసలికోతి యొక్క తోక అడ్డంగా దారిలో పడియుంది. దారి తప్పుకో అని భీముడు పల్కగా నేను ముసలివాణ్ని నీవే ఆ తోకను తీసి ప్రక్కన బెట్టి వెళ్ళుము అని ముసలికోతి (హనుమంతుడు) పల్కగా వెంటనే ఆ తోకను కదిలించలేకపోయాడు భీముడు. అప్పుడు మహానుభావా ! నీవెవరో తను నాకు చెప్పుము అని భీముడు ప్రార్థించాడు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

ప్రశ్న 5.
శుక్లవర్ణుఁడై ప్రజలఁ గాచుచు వెలుంగు
జవాబు:
పరిచయము : ఈ వాక్యము నన్నయ రచించిన మహాభారతం – అరణ్యపర్వం – తృతీయాశ్వాసం నుండి గ్రహింపబడిన “భీముని గర్వభంగం” అను పాఠంలోనిది.
సందర్భము : హనుమంతుడు కృతయుగ లక్షణాలను, ధర్మాలను వివరిస్తూ భీమునితో చెప్పిన సందర్భం.
భావము : విష్ణువు తెల్లని రంగుతో ఉండి ప్రజలను రక్షిస్తూంటాడు.
వ్యాఖ్య : కృతయుగంలో చేయటమే గాని, చేయవలసినటువంటిది లేదు. ధర్మం నాలుగు పాదాలలో వర్తిస్తుంది. విష్ణుదేవుడు ఆ యుగంలో తెల్లటి రంగు కలవాడై ప్రజలను కాపాడుతూ వెలుగొందుతుంటాడు.

V. సంధులు

క్రింది పదాలను విడదీసి, సంధి పేరు, సూత్రం రాయండి.

1. కనకాద్రి
జవాబు:
కనక + అద్రి – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రము : సంస్కృతమున అ,ఇ,ఉ,ఋ, ఇ అను అచ్చులకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరంబులగునపుడు క్రమంగా వాని దీర్ఘమేకాదేశంబగును.

2. పరమాప్తులు
జవాబు:
పరమ + ఆప్తులు – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రము : సంస్కృతమున అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఇ అను అచ్చులకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరంబులగునపుడు క్రమంగా వాని దీర్ఘమేకాదేశంబగును.

3. ప్రజలఁగాచుచు
జవాబు:
ప్రజలన్ + కాచుచు – సరళాదేశ సంధి.
సూత్రము : ద్రుత ప్రకృతికము మీది పరుషాలకు సరళములగు.

4. కృతార్థుడు
జవాబు:
కృత + అర్థుడు – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రము : సంస్కృతమున అ, ఇ, ఉ, ఋ, ఇ అను అచ్చులకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరంబులగునపుడు క్రమంగా వాని దీర్ఘమేకాదేశంబగును.

5. కార్యార్థి
జవాబు:
కార్య + అర్థి – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రము : సంస్కృతమున అ,ఇ,ఉ,ఋ, ఇ అను అచ్చులకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరంబులగునపుడు క్రమంగా వాని దీర్ఘమేకాదేశంబగును.

6. అత్యంత
జవాబు:
అతి + అంత యణాదేశ సంధి యగా
సూత్రము : సంస్కృతమున ఇ-ఉ-ఋలకు అసవర్ణములైన అచ్చులు పరంబులగునపుడు క్రమంగా య-వ-రలు ఏకాదేశమగును.

7. సీతాన్వేషణ
జవాబు:
సీత + అన్వేషణ – సవర్ణదీర్ఘ సంధి
సూత్రము : సంస్కృతమున అ,ఇ, ఉ, ఋ, ఇ అను అచ్చులకు సవర్ణములైన అచ్చులు పరంబులగునపుడు క్రమంగా వాని దీర్ఘమేకాదేశంబగును.

8. నీకెల్లవారు
జవాబు:
నీకు + ఎల్లవారు – ఉత్వసంధి
సూత్రము : ఉత్తునకచ్చు పరంబగునపుడు సంధియగు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

9. లంకేశ్వరుడు
జవాబు:
లంకా + ఈశ్వరుడు – గుణసంధి
సూత్రము : సంస్కృతమున అకారమునకు ఇ-ఉ-ఋలను అచ్చులు పరంబు లగునపుడు క్రమంగా ఏ-ఓ-అర్ లనునవి ఏకాదేశమగును.

VI. సమాసములు

1. శంఖధ్వానము
జవాబు:
శంఖము యొక్క ధ్వానము – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసము

2. మహావృక్షము
జవాబు:
గొప్పదైన వృక్షము – విశేషణ పూర్వపద కర్మధారయ సమాసము

3. వనవాసి
జవాబు:
వన మందు వాసి – సప్తమీ తత్పురుష సమాసము

4. శతయోజనాలు
జవాబు:
నూరు సంఖ్య గల యోజనాలు – ద్విగు సమాసము

5. వృకోదరుడు
జవాబు:
వృకము వంటి ఉదరము కలవాడు – బహువ్రీహి సమాసము

6. నిర్దయుడు
జవాబు:
దయలేనివాడు – బహువ్రీహి సమాసము

7. స్పోటనరవం
జవాబు:
స్ఫోటనము వంటి రవము ఉపమాన పూర్వపద కర్మధారయ సమాసము

8. కపినాథుడు
జవాబు:
కపులకు నాథుడు – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసము

9. యక్షరాక్షసులు
జవాబు:
యక్షులును, రాక్షసులును – ద్వంద్వ సమాసము

10. రాజశాసనం
జవాబు:
రాజు యొక్క శాసనం – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసము

11. అలఘుడు
జవాబు:
లఘువు కానివాడు – బహువ్రీహి సమాసము

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

12. సీతాన్వేషణ
జవాబు:
సీత కొఱకు అన్వేషణ – చతుర్థీ తత్పురుష సమాసము

13. భక్తిసాధ్యులు
జవాబు:
భక్తి చేత సాధ్యులు – తృతీయా తత్పురుష సమాసము

14. సేతుబంధనం
జవాబు:
సేతువు యొక్క బంధనం – షష్ఠీ తత్పురుష సమాసము

VII. కఠిన పదాలకు అర్థాలు

  1. హృష్టతనురుహుడు = సంతోషంతో వెంట్రుకలు నిక్కబొడిచిన వాడు
  2. లాంగూలము = తోక
  3. విద్యుత్పుంజం = మెరుపు తీగల సముదాయం
  4. పింగాక్షుడు = గోరోజనవర్ణం గల కన్నులు కలవాడు
  5. కాపురుషుడు = అల్పమానవుడు
  6. కెలసంబు = సేవ
  7. పుచ్ఛము = తోక

భీముని గర్వభంగం Summary in Telugu

కవి కాలాదులు

పాఠ్యభాగము : భీముని గర్వభంగం
గ్రహింపబడిన గ్రంథం : మహాభారతం – అరణ్యపర్వం 3వ ఆశ్వాసం నుండి గ్రహింపబడినది.
కవి : నన్నయ
కాలము : 11వ శతాబ్దము
నివాసము : రాజమహేంద్రవరము
బిరుదులు : ఆదికవి, వాగను (శబ్ద) శాసనుడు
ఆస్థానం : రాజరాజనరేంద్రుని ఆస్థానము

రచనలు :

  1. ఆంధ్ర మహాభారతం (ఆది, సభా పర్వాలు, అరణ్య పర్వంలో 141వ పద్యం వరకు)
  2. ఆంధ్ర శబ్ద చింతామణి
  3. చాముండికా విలాసము (చౌడేశ్వరీ విలాసము)
  4. లక్షణసారము (ఛందస్సు)
  5. ఇంద్ర విజయము
  6. రాఘవాభ్యుదయము

విశిష్టత : అవిరళ జపహోమ తత్పరుడు, సంహితా భ్యాసుడు, నిత్య సత్యవ్రతుడు. తన భారతం ధర్మతత్త్వజ్ఞులకు ధర్మశాస్త్రంగా, వేదాంత విదులకు వేదాంతంగా ఇట్లా ఎవరు ఏ దృష్టితో చూస్తే వారికి అట్లాగే కనిపిస్తుందని చెప్పాడు.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

ఉగ్రశ్రవసుడనువాడు సూతుడు. ఇతడు రోమహర్షిణి పుత్రుడు. వైశంపాయనుని వలన పుణ్యకథలను నేర్చుకొని శౌనకాది మహర్షులకు చెప్పాడు.

పాండవులు మాయాజూదంలో ఓడిపోయారు. జూద నియమం ప్రకారం 12 సం||రాలు అరణ్యవాసం మరియు ఒక సం సంవత్సరం అజ్ఞాతవాసం చేయాలి. ఆ నియమం ప్రకారం పాండవులు ద్రౌపదితో కలసి అరణ్యాలకు వెళ్ళారు. హిమాలయాల లోని నరనారాయణుల తపోస్థానమైన బదరీవనం చేరుకొని కొంతకాలం గడిపారు. ఒకనాడు ద్రౌపదీ భీములు సమీపంలోనున్న గంధమాదన పర్వత సానువుల్లో విహరించారు.

వారు విహరిస్తున్న సమయంలో వేయిరేకులు కల్గిన ఒక తామరపువ్వు గాలి తాకిడికి వచ్చి ద్రౌపదీ భీముల ముందు పడింది. పరిమళభరితమైన ఆ పుష్పాన్ని చూచిన ద్రౌపది సంబరపడి, ఆ పుష్పం కావాలని భీముణ్ని ప్రేమతో అడిగింది. వెంటనే ఆ పుష్పం వచ్చిన దిక్కుకు బయలుదేరి వెళ్ళాడు. ఆ ప్రాంతంలోనున్న ప్రకృతి సౌందర్యానికి ముగ్ధుడయ్యాడు. తన దారికి అడ్డంగా వచ్చిన ఏనుగుల్ని, సింహాల్ని విసరివైచాడు. అడ్డు వచ్చిన చెట్లను పీకి పారేశాడు. ఆ తర్వాత తన దారికి అడ్డంగా నున్న ముసలికోతితో తోక తియ్యమని ఆదేశించాడు. ప్రస్తుత పాఠ్యాంశము ముసలి కోతి (హనుమంతుడు)కి భీమునికి మధ్య జరిగిన సంభాషణ ఇది.

పాఠ్యభాగ సారాంశం

భీముడు చేసిన ఆ శంఖధ్వని దేవేంద్రుని పిడుగు యొక్క ధ్వని వలె భయానకమై దిగ్దిగంతరాలు. ఆకాశం క్రమ్మింది. అంతట ఆ పర్వతంలోని ఒక గుహలో శయనించి ఉన్న హనుమంతుడు అనే కోతి వేగంగా ఆ శంఖనాదం విని ఉలిక్కిపడ్డాడు. చక్కగా మేల్కొని “ఇది గొప్ప నాదం. మనస్సుకు సంతోషాన్ని కలిగిస్తున్నది. ఇది నా సోదరుని శంఖారావమే” అని తలచాడు.

అంత భీముడు ముందుకు సాగిపోవటానికి వీలు లేకుండా హనుమంతుడు దారికి అటూ ఇటూ అడ్డంగా గొప్ప గొప్ప చెట్లని పెల్లగించి పడవేశాడు. ఇరుకై ఉన్న కాలిబాటకు అడ్డంగా హనుమ శయనించి తన తోకను వినోదంగా ఇటూ అటూ కదిలిస్తూ మాయ నిద్రలో మునిగిపోయాడు. యోగనిద్రలోనున్న ముసలికోతిని (హనుమంతుణ్ని) మేల్కొల్పే నెపంతో భయంకరంగా సింహనాదం చేశాడు.

ఆ సింహనాదం విని ఆంజనేయుడు మెల్లమెల్లగా నిద్రవీడి మేల్కొన్నాడు. ఆవులింతల వలన ఏర్పడిన నీటిచేత తడిసి కదిలే కన్నులు కలవాడై, భీముణ్ని నిర్లక్ష్యంగా చూచి ఈ విధంగా పలికాడు. ముసలితనంతోను మరియు అలసట చెంది నిద్రిస్తున్న నన్ను లేపావు. ఇది న్యాయమేనా? నీవు జనసంచారం లేని ఈ అడవికి ఎందుకు వచ్చావు ? అంత భీముడు “నేను ఇపుడొక పని మీద వెళ్ళుతున్నాను. నాకు దారి విడువుము” – అని పల్కగా

వెంటనే (హనుమంతుడు) ముసలికోతి తన తోకను తీసి పక్కన పెట్టి వెళ్ళుమని చెప్పాడు.

భీముడు తన ఎడమచేతితో ఆంజనేయుని తోకను కదుపలేకపోయినాడు. తర్వాత రెట్టింపు ఉత్సాహంతో తన బలాన్నంతా ఉపయోగించి రెండు చేతులు అమర్చి తోకను కదిలించ చూచాడు. ఆ తోకను కదల్చలేకపోయాడు. అతని దేహమంతా చెమట నీటి చేత తడిసిపోయింది. అప్పుడతడు అల్ప మానవుని వలె గర్వం వీడి విచారిస్తూ సిగ్గుతో తలవంచుకొని నిలిచాడు.

ఆ ముసలి కోతిని చూచి భీముఁడు మీరెవరో మహానుభావుల వలె ఉన్నారు. మీరెవరో దయచేసి నాకు చెప్పండి అని ప్రార్థించాడు. వెంటనే హనుమంతుడు తన నిజస్వరూపాన్ని చూపి, హిత వాక్యాలను బోధించి, సౌగంధిక పుష్పాలు దొరికే ప్రదేశానికి దారి చూపి భీముణ్ని పంపాడు.

నీతి : ఎంతటి గొప్ప వ్యక్తికైనా గర్వము పనికిరాదు. ఆ గర్వం ఉంటే పతనుడవుతాడు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

పద్యాలు – ప్రతిపదార్థాలు – తాత్పర్యాలు

1వ పద్యం :

ఆ శంఖరవంబు మహేం
ద్రాశనినిర్దోష భీమమై దిక్కులు నా
కాశంబు నిండె ; నంత గు
హాశయుఁడై యున్న హనుమయను కపిపెలుచన్

ప్రతిపదార్థం :

ఆ-శంఖ, రవంబు = ఆ శంఖము నుండి వెలువడిన ధ్వని
మహా + ఇంద్ర + అశని = మహేంద్రాశని = దేవేంద్రుని పిడుగు యొక్క
నిర్దోష = పెద్ద ధ్వని వలె
భీమము + ఐ = భీమమై = భయానకమై
దిక్కులున్ = దిక్కులు
ఆకాశంబు = గగనం
నిండెన్ = నిండింది
అంత = అటు పిమ్మట
గుహాశయుడు+ఐ+ఉన్న = గుహాశయుడైయున్న = కొండగుహలో శయనించియున్న
హనుమ + అను = హనుమయను = హనుమంతుడనే
కపి = వానరుడు
పెలుచన్ = వేగంగా

తాత్పర్యం : భీముడు చేసిన ఆ శంఖ ధ్వని దేవేంద్రుని పిడుగు యొక్క ధ్వని వలె భయానకమై దిగ్దిగంతరాలు. ఆకాశం క్రమ్మింది. అంతట ఆ పర్వతంలోని ఒక గుహలో శయనించి ఉన్న హనుమంతుడు అనే కోతి వేగంగా

2వ పద్యం :

దానివిని బెదరిలేచి “మ
హానాదం బిది మనః ప్రియంబయ్యె ; మదీ
యానుజు శంఖధ్వానము
దానగు” నని యెఱిఁగి హృష్టతనురుహుఁడగుచున్

ప్రతిపదార్థం:

దాని, విని = ఆ భీముని శంఖ ధ్వని విని
బెదరి = తల్లడిల్లి ; (ఉలిక్కిపడి)
లేచి = మేల్కొని
మహానాదంబు + ఇది = మహానాదంబిది = ఇది గొప్ప శబ్దం
మనస్+ప్రియంబు+అయ్యే = మనః ప్రియంబయ్యె = మనసుకు ప్రీతి కొలిపింది
మదీయ + అనుజు = మదీయానుజు = నా తమ్ముని యొక్క
శంఖ ధ్వానము = శంఖము యొక్క ధ్వని
తాన్ + అగు = తానగు = అది నా తమ్ముడి యొక్క శంఖ ధ్వనియే
అని + ఎఱిగి = అనియెఱిగి = అని తెలిసికొని
హృష్ట = సంతోషం చేత
తనురుహుడు + అగుచున్ = తనురుహుఁడగుచున్ = నిక్కపొడిచిన వెంట్రుకలు కలవాడవుతూ

తాత్పర్యం : ఆ శంఖనాదం విని హనుమంతుడు ఉలిక్కిపడ్డాడు. చక్కగా మేల్కొన్నాడు. “ఇది గొప్ప నాదం. మనస్సుకు ప్రీతిని కలిగిస్తున్నది. ఇది నా సోదరుని శంఖారావమే” అని సంతోషంతో హనుమ రోమాంచ పులకిత దేహుడైనాడు.

3 వచనం :

భీమునకు మార్గ నిరోధంబుగా మహా వృక్షంబు లురులం ద్రోచి యేకాయన
పథంబున కడ్డంబుగా శయనించి లాంగూల లీలాచాలనంబుఁ జేసిన,

ప్రతిపదార్థం :

భీమునకు = భీముడికి
మార్గ నిరోధంబుగా = దారికి అడ్డంగా
మహా వృక్షంబులు = పెద్ద పెద్ద చెట్లు
ఉరులన్ + త్రోచి = ఉరులంద్రోచి = అడ్డుపడేటట్లు చేసి
ఏక + అయిన = ఏకాయన = ఒకరు నడవటానికి వీలై ఉన్న (ఇరుకైన)
పథంబునకు = కాలిబాటకు
అడ్డంబుగా = అవరోధంబుగా
శయనించి = పడుకొని
లాంగూల = తోకను
లీలా = వినోదంగా
చాలనంబున్ + చేసిన = చాలనంబుఁజేసిన = అటూ ఇటూ త్రిప్పుతూ కదిలిస్తూ ఉండగా

తాత్పర్యం : అంత భీముడు ముందుకు సాగిపోవటానికి వీలు లేకుండా హనుమంతుడు దారికి అటూ ఇటూ అడ్డంగా గొప్ప గొప్ప చెట్లను పెల్లగించి పడవేశాడు. ఇరుకై ఉన్న కాలిబాటకు అడ్డంగా హనుమ శయనించి తన తోకను వినోదంగా ఇటూ అటూ కదిలిస్తూ ఉండి.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

4వ పద్యం :

కం|| | గోలాంగూలోత్తములాం
గూలస్ఫోటన రవంబు ఘోరంబై వా
చాలతఁ జేసి నశేషమృ
గాలి భయం బంద గిరి గుహాంతర మురలవ్

ప్రతిపదార్థం:

గోలాంగూల + ఉత్తమ = గోలాంగూలోత్తమ = కోతులలో శ్రేష్ఠుడైన వాని యొక్క
లాంగూల = తోకను
స్ఫోటన = అటూ ఇటూ వేగంగా కదిపేటటువంటి
రవంబు = ధ్వని
ఘోరంబు + ఐ = ఘోరంబై = భయానమై
అశేషమృగ + ఆలి = అశేషమృగాలి = సమస్త జంతువులును
భయంబు + అంద = భయంబంద = భయపడగా
గిరి = కొండ యొక్క
గుహా + అంతరము + ఉరులన్ = గుహాంతరమురులన్ = గుహల మధ్య భాగాలు సంచలించగా
వాచాలతన్ + చేసెన్ = వాచాలతఁజేసెన్ = అంతటా ప్రతిధ్వనించింది.

తాత్పర్యం : కోతులలో శ్రేష్ఠుడైన వాడి తోకను కదిలించే ధ్వని భయానకమై ఆ ప్రదేశమంతా ప్రతిధ్వనించింది. కొండ గుహల మధ్య భాగాలు సంచలించాయి. సమస్త జంతువులు భయపడ్డాయి.

5 వచనం :

అయ్య పూర్వ ధ్వని విని భీముండు విస్మితుండై చని కదళీ షండ మధ్యంబున
నొక్క విశాల శిలాతలంబు పయి శయనించినవాని.

ప్రతిపదార్థం :

ఆ + అపూర్వ = అయ్యపూర్వ = అంతకు ముందు ఎప్పుడూ వినిపించనట్టి
ధ్వని = ఆ నాదం
విని = ఆలకించి
భీముండు = భీముడు
విస్మితుండు + ఐ = విస్మితుండై = ఆశ్చర్యపడి
చని = వెళ్ళి
కదళీ-షండ-మధ్యంబునన్ = అరటి తోపుల మధ్య
ఒక్క-విశాల-శిలా-తలంబుపయి = ఒక నిడివి అయిన పెద్ద బండరాతి మీద
శయనించిన వాని = పవ్వళించి ఉన్నవాడిని

తాత్పర్యం : ముందెన్నడూ వినని ఆ ధ్వనిని విని భీముడు ఆశ్చర్యం చెందాడు. అతడు అరటి తోపుల మధ్య ఒక నిడుపైన రాతిబండ మీద పవళించినవాడిని (హనుమను సమీపించాడు)

6వ పద్యం :

సీ|| హ్రస్వపీన గ్రీవు, నచలితాయత హను
నతి చపల స్వభావాభిరాముఁ
దను మధ్య కటి చక్రు, దహన కణాకార
తామ్రోష్టు, నతి కృశదశనకరజుఁ
బృథుల విద్యుత్పుం జపింగాక్షు, నుత్తుంగ
దృఢవక్షు, నా జాను దీర్ఘ బాహు
నూర్ధ్వలాంగూల మత్యున్నత ధ్వజలీలఁ
గ్రాలుచు నుండ నేకాంత యోగ

ఆ|| నిద్రనున్న ధర్మ నిర్మలు హనుమంతుఁ
జూచి పాండురాజ సుతుఁడు వాని
నిద్రఁ జెఱుపఁగడఁగి నిజసత్త్వమేర్పడ
సింహనాద మొప్పఁజేసెడాసి,

ప్రతిపదార్థం :

హ్రస్వగ్రీవున్ = పొట్టిది (బలిసినది అయిన కంఠ భాగం కలవాడిని)
అచలిత + ఆయత-హనున్ = అచలితాయతహనున్ = కదలని పొడుగాటి మీది దవడ కలవాడిని “అతి చపల స్వభావాభిరామున్”
అతి = మిక్కిలి
చపల = చంచలమైన
స్వభావ + అభిరామున్ = స్వభావాభిరామున్ = స్వభావం చేత అందగించినవాడిని
తను మధ్య కటి చక్రు = సన్నని నడుముతో కూడిన గుండ్రని మొలకలవాడిని
దహన – కణ + ఆకార
దహన – కణాకార = అగ్గిరవ్వవలె
తామ్ర + ఓష్ఠున్ = తామ్రోష్ఠున్ = ఎర్రనైన పెదవులు కలవాడిని
“అతి కృశ దశన కరజున్”
అతి = మిక్కిలి
కృశ = సన్ననైన
దశన = దంతాలు
కరజున్ = గోళ్ళు కలవాడిని

“పృథుల విద్యుత్పుంజ పింగాక్షు”
పృథుల = నిడివి అయిన
విద్యుత్ + పుంజ = విద్యుత్పుంజ = మెరుపు తీగల సముదాయం వంటి
పింగ + అక్షున్ = పింగాక్షన్ = గోరోజన వర్ణం కల కన్నులు కలవాడిని
“ఉత్తుంగ దృఢ వక్షున్”
ఉత్తుంగ = ఎత్తయినటువంటి
దృఢ = బలిష్ఠమైన
వక్షున్ = ఱొమ్ము కలవాడిని

“ఆజాను దీర్ఘ బాహున్”
ఆజాను = మోకాళ్ళ వరకు వ్యాపించిన
దీర్ఘ = పొడవైన
బాహున్ = చేతులు కలవాడిని
ఊర్ధ్వలాంగూలము = ఎత్తుగా నిక్కబొడిచిన తోక
అతి + ఉన్నత = అత్యున్నత = మిక్కిలి ఎత్తుగా ఉన్న
ధ్వజలీలన్ = జెండా వలె
క్రాలుచున్ + ఉండన్ = క్రాలుచునుండన్ = ప్రకాశిస్తుండగా

“ఏకాంత యోగ నిద్ర నున్న”
ఏక + అంత = ఏకాంత = తదేక ధ్యాన యోగమనే
నిద్రన్ + ఉన్న = నిద్రనున్న = గాఢమైన నిద్రలో ఉన్న
ధర్మ – నిర్మలు = ధర్మం చేత స్వచ్ఛమైన వాడిని
హనుమంతున్ = ఆంజనేయుడిని
చూచి = దర్శించి
పాండురాజు సుతుడు = పాండురాజు యొక్క పుత్రుడైన భీముడు
వాని నిద్రన్ = అతని నిద్రను
చెఱుపన్ + కడగి = చెఱుపఁగడఁగి = పోగొట్టటానికి పూని
డాసి = సమీపించి
నిజ-సత్త్వము + ఏర్పడ = నిజ – సత్త్వమేర్పడ = తన బలం తెలిసేటట్లుగా
సింహనాదము = సింహగర్జన వంటి పెద్ద ధ్వని
ఒప్పన్ = ఒప్పేటట్లు
చేసె = చేశాడు

తాత్పర్యం : పొట్టిగా బలిష్ఠంగా ఉన్న కంఠభాగం కలవాడిని, కదలనటువంటి పొడుగైన దవడ కలవాడిని, బొత్తిగా నిలకడలేని స్వభావం కలిగి ఉండడం చేత ముచ్చటగొలిపే వాడిని, సన్నటి నడుముతోడి గుండ్రని మొలకలవాడిని, నిప్పుకణం వలె ఎర్రనైన పెదవులు కలవాడిని, మిక్కిలి కృశించిన దంతాలు గోళ్ళు కలవాడిని, నిడివి అయి, మెరుపు తీగల దొంతర వలె గోరోజన వర్ణంతో భాసించే కన్నులు కలవాడిని, గాఢమైన ధ్యాన యోగనిద్రలో ఉన్నవాడిని, ధర్మం చేత నిర్మలమైన వ్యక్తిత్వం కలవాడిని, హనుమంతుడిని పాండురాజు పుత్రుడైన భీముడు చూసి అతని నిద్రను చెడగొట్టటానికి పూనుకొని, దగ్గరకు చేరి తన బలం వ్యక్తమయ్యేటట్లు గొప్పగా సింహనాదం చేశాడు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

7 వచనం :

హనుమంతుఁడును మెల్లమెల్లన మేల్కని జృంభ సంభృత జలార్ధ సంచల
విలోచనుండగుచు ననాదరంబున నాతనిం జూచి యిట్లనియె.

ప్రతిపదార్థం :

హనుమంతుఁడును = ఆంజనేయుడు
మెల్లమెల్లన = మెల్లమెల్లగా
మేల్కని = నిద్ర వీడి తెలివిని తెచ్చుకొని

“జృంభ, సంభృత, జలార్ధ సంచల విలోచనుండగుచున్”
జంభ సంభృత = ఆవులింతల చేత ఏర్పడిన
జల + ఆర్ద్ర – సంచల = జలార్ధ సంచల = నీటి చేత తడిసి,
విలోచనుండు + అగుచున్ = విలోచనుండగుచున్ = కదలేటటువంటి కన్నులు కలవాడు ఔతూ
న + ఆదరంబునన్ = నాదరంబునన్ = నిరాదరంతో లెక్క సేయక
ఆతనిన్ + చూచి = అతనింజూచి = వాడిని చూచి (ఆ భీముడిని చూచి)
ఇట్లు + అనియె = ఇట్లనియె = ఈ విధంగా చెప్పాడు.

తాత్పర్యం : (ఆ సింహనాదాన్ని విని) ఆంజనేయుడు మెల్లమెల్లగా నిద్ర వీడి మేలుకొన్నాడు. ఆవులింతల వలన ఏర్పడిన నీటి చేత తడిసి కదిలే కన్నులు కలవాడై, భీముడిని నిర్లక్ష్యంగా చూచి ఈ విధంగా పలికాడు.

విశేషం : నిద్ర నుండి మేల్కొనేటప్పుడు ఆవులింతలు ఏర్పడటం, కన్నుల నీరు క్రమ్మటం, కోతి కాబట్టి కదిలే కన్నులు కలిగి ఉండటం సహజం. ఈ వర్ణన “స్వభావోక్తి” అలంకారం.

8వ పద్యం :

తే॥ అతిజరారోగ భరమున నలసి యొలసి
యొదిఁగి సుఖనిద్రమై నిట్టులున్న వానిఁ
గడుమదంబున నేమియుఁగరుణ లేక
యేల బోధించి తయ్య ! నీ వెఱిఁగి యెఱిఁగి

ప్రతిపదార్థం :

“అతి జరారోగ భరమునన్”
అతి = మిక్కుటమైన
జరా = ముసలితనం యొక్కయు
రోగ వ్యాధుల యొక్కయు
భరమునన్ = బరువు త
అలసి + ఒలసి = అలసియొలసి = డస్సి ; (క్షీణించి)
ఒదిగి = అణిగి
సుఖ నిద్రమైన = గాఢనిద్రలో
ఇట్టులు + ఉన్నవానిన్ = ఇట్టులున్నవానిన్ = ఈ విధంగా ఉన్నవాడిని
కడు = మిక్కుటమైన
కాండ
మదంబునన్ = గర్వంతో
ఏమియున్+కరుణ-లేక = ఏమియుఁగరుణ-లేక = ఏ మాత్రమూ జాలి లేకుండా
నీవు = నీవు
ఎఱిఁగి + ఎఱిఁగి = ఎఱిఁగియెఱిఁగి = పూర్తిగా తెలిసిన వాడినై
ఏల = ఎందుకు
బోధించితి + అయ్య = బోధించితయ్య = నిద్ర మేల్కొల్పినావయ్యా !

తాత్పర్యం : మిక్కుటమైన ముసలితనం యొక్క, వ్యాధుల యొక్క బరువు వలన బడలి, అలసట చెంది అణిగి ఒక మూలకు ఒదిగి నిద్రిస్తున్నాను కదా ! ఇంచుకైనా జాలి లేకుండా నీవు మిక్కిలి గర్వంతో, తెలిసి తెలిసి ఎందుకు నా నిద్ర పాడుచేసి, మేలుకొలిపావయా ?

9 వచనం :

తిర్యగ్జాతులు ధర్మువెఱుంగవు గాక; సర్వభూతదయా స్వరూపంబైన ధర్ము వెఱింగెడు వారు మనుష్యులకారె ! యిట్టి మనుష్య జన్మంబు వడసి వృద్ధోపసేవ సేయవు గాకేమి ధర్ము వెఱుంగక నిర్దయుండవై మాబోఁటి పేద మృగంబులకు భయంబుగ గర్జిలితి ; వీవెవ్వండవు ? మనుష్య గోచరంబు గాని యివ్వనంబున కేల వచ్చితి ?. సిద్ధ గతిలేని వారి కిట వోవనశక్యం ; బమృత కల్పంబులైన యీ ఫలమూలంబు లుపయోగించి క్రమ్మఱుము ; నీయందు బద్ధ స్నేహుండఁ గాన సెప్పితి ; నా పలుకులు చేకొను” మనిన భీముండిట్లనియె.

ప్రతిపదార్థం :

తిర్యక్ + జాతులు = తిర్యగ్జాతులు = జంతువుల తెగలు
ధర్మువు + ఎఱుంగవు = ధర్మువెఱుంగవు = ధర్మాన్ని తెలియజాలవు
కాక = కాని
“సర్వభూతదయా స్వరూపంబైన”
సర్వ = సమస్తమైన
భూత = ప్రాణుల యందు
దయా – స్వరూపంబు + ఐన = దయా-స్వరూపంబైన = కరుణతో కూడిన
ధర్మువు + ఎఱింగెడువారు = ధర్మువెఱింగెడువారు = ధర్మాన్ని తెలిసినవారు
మనుష్యులు+అ+కారె = మనుష్యులకారె = మనుషులే కదా !
ఇట్టి = ఇటువంటి
మనుష్య = మనుష్యుని
జన్మంబు + పడసి = జన్మంబువడసి = పుట్టుకను పొంది
వృద్ధ + ఉపసేవ = వృద్ధోపసేవ = నీవు పెద్దలకు శుశ్రూష
చేయవు + కాక + ఏమి = చేయవుగాకేమి = చేయలేదా ఏమి ?
ధర్మువు + ఎఱుంగక = ధర్మువెఱుంగక = ఎటువంటి ధర్మాన్ని తెలియక
నిర్ + దయుండవు + ఐ = నిర్దయుండవై = దయలేనివాడివై
మాబోటి = మా వంటి
మృగంబులకు = అల్ప జంతువులకు
భయంబుగ = భీతి కల్గేటట్లు
గర్జిలితివి = పెద్ద కేక పెట్టావు
ఈవు + ఎవ్వండవు = ఈ వెవ్వండవు = నీవు ఎవ్వరివి ?
మనుష్య-గోచరంబు+కాని = మనుష్య-గోచరంబుఁగాని = మనుష్యులకు కన్పించనటువంటి
ఈ+వనంబునకు = ఇవ్వనంబునకు = ఈ అడవిలోనికి
ఏల-వచ్చితి ? = ఎందుకు వచ్చావు ?
సిద్ధ-గతి-లేనివారికి = అతిలోక శక్తుల వలన కలిగిన నడకలేని వారికి
ఇట + పోవన్ = ఇటవోవన్ = ఇక్కడ చరించటానికి
న + శక్యంబు = అశక్యంబు = సాధ్యం కాదు
అమృత – కల్పంబులు + ఐన = అమృత-కల్పంబులైన = అమృతంతో సమానాలైన
ఈ-ఫల-మూలంబులు = ఈ పళ్ళు, వేళ్ళు
ఉపయోగించి = ఆరగించి
క్రమ్మఱుము = మరలిపొమ్ము
నీ + అందు = నీ యందు = నీ యెడ
బద్ధ – స్నేహుండన్ + కాన = బద్ద స్నేహుండఁగాన = అనుసంధించబడిన నెయ్యం కలవాడిని కాబట్టి
బుద్ధి + చెప్పితి = బుద్ధి సెప్పితి = హితవును ఉపదేశించాను
నా పలుకులు = నా మాటలు
చేకొనుము = స్వీకరించుము (అనగా నేను చెప్పిన ప్రకారము చేయుము)
అనిన = అని పలుకగా
భీముండు = పాండురాజు కుమారుడైన భీముడు
ఇట్లు + అనియె = ఇట్లనియె = ఈ విధంగా చెప్పాడు

తాత్పర్యం : జంతువులకు ధర్మం తెలియదు కాని, సకల జీవుల యెడ దయ కలిగి ఉండటం అనే ధర్మం తెలిసిన వారు మనుష్యులు మాత్రమే కదా ! అటువంటి మనుష్య జన్మ లభించిన నీవు పెద్దలను ఉపాసించి మంచీ చెడూ తెలిసికోలేదా ఏమి? ధర్మం తెలిసికొనక జాలి లేని వాడివై మాబోటి అల్ప జంతువులు దద్దరిల్లేటట్లు ఎందుకు గర్జించావు ? నీవు ఎవరివి ? మనుష్యులు మసలని ఈ అడవికి ఎందుకు వచ్చావు ? అతిలోకమైన శక్తులు గల మనుష్యులు తప్ప ఈ అడవిలో మరి ఎవ్వరూ తిరుగలేరు. అమృతంతో సమానమైనవి ఈ పండ్లు. వేళ్ళు. వీటిని ఆరగించి మరలిపొమ్ము. నీ యందు నాకు మిక్కుటమైన నెయ్యం ఏర్పడింది కాబట్టి నీకు ఈ అని చెప్పగా హితవు చెప్పుతున్నాను. నేను చెప్పిన మాటల ప్రకారం చేయుము భీముడు ఈ విధంగా మారు పలికాడు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

10వ పద్యం :

తే॥ | క్షత్రియ ప్రవరుండ విఖ్యాతబలుఁడం
బాండు తనయుండ గొంతి గర్భంబు నందు
వాయు వరమునఁ బుట్టిన వాఁడ ; నన్ను
భీముఁడండ్రు భూ జనులు కపి ప్రభుండ !

ప్రతిపదార్థం:

కపి ప్రభుండ ! = కోతులలో నేత అయినవాడా !
క్షత్రియ ప్రవరుండ = క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడిని
విఖ్యాత, బలుఁడన్ = బలం కలవాడిగా సుప్రసిద్ధుడిని
పాండు – తనయుండ = పాండురాజు కొడుకును
గొంతి-గర్భంబు నందు = కుంతీ దేవి కడుపున
వాయు-వరమునన్ = వాయుదేవుని వరాన
పుట్టినవాఁడ! = జన్మించిన వాడిని
భూజనులు = భూలోకంలోని ప్రజలు
నన్ను = నన్ను
భీముఁడు + అండ్రు = భీముఁడండ్రు = భీముడు అనే పేరుతో పిలుస్తారు.

తాత్పర్యం : కోతులకు నేత అయిన వాడా ! నేను క్షత్రియులలో శ్రేష్ఠుడిని, మహావీరుని సుప్రసిద్ధుడిని. పాండురాజ కుమారుడను. వాయుదేవుని వర ప్రభావంతో కుంతికి జన్మించినవాడిని. భూ ప్రజలు నన్ను భీముడు అనే పేరుతో పిలుస్తారు.

11 వచనం :

ఏ నిక్కడఁ గార్యార్థినై పోయెద; నాకుందెరువి; మ్మీనినాఁడు దొల్లి శత యోజన విస్తారంబయిన సముద్రంబు లంఘించి లంకకుం బోయిన హనుమంతునట్ల నిన్ను నీ పర్వతంబు లంఘించి పోదు ననిన హనుమంతుండతండేమి కారణంబున సముద్రలంఘనంబుఁజేసె ? నెఱుంగు దేనిం జెప్పు’ మనిన వానికి భీముండిట్లనియె.

ప్రతిపదార్థం :

ఏను = నేను
ఇక్కడన్ = ఇప్పుడు
కార్య + అర్థిని + ఐ = కార్యార్థినై = ఒకానొక ప్రయోజనాన్ని ఉద్దేశించిన వాడనై
పోయెద = వెళ్తున్నాను
నాకున్ + తెరువు + ఇమ్ము = నాకుందెరువిమ్ము = నాకు దారి ఇమ్ము
ఈని, నాఁడు = ఇవ్వని వేళ
తొల్లి = పూర్వం
శతయోజన = నూరామడల మేర
విస్తారంబు + అయిన = విస్తారంబయిన = వైశాల్యం కలిగిన
సముద్రంబు = సాగరాన్ని
లంఘించి = దాటి
లంకకున్ + పోయిన = లంకకుంబోయిన = లంకకు వెళ్ళిన
హనుమంతున్ + అట్ల = హనుమంతునట్ల = ఆంజనేయుని వలె
నిన్నున్ = నిన్ను
ఈ పర్వతంబు = ఈ కొండను
లంఘించి = దూకి
దాటి-పోదున్ = వెళ్ళగలను
హనుమంతుడు = ఆంజనేయుడు
అతండు = ఆ హనుమంతుడు
ఏమి కారణంబున = ఏ హేతువు చేత
సముద్రలంఘనంబున్ = సముద్రాన్ని దూకి దాటటం
చేసెన్ = చేశాడు ?
ఎఱుంగుదు + పని = ఎఱుంగుదేని = తెలిసినట్లయితే
చెప్పుము = చెప్పవలసింది
అనిన = అని చెప్పగా
వానికి = ఆ హనుమకు
భీముండు = భీముడు
ఇట్లు + అనియె = ఇట్లనియె = ఈ విధంగా చెప్పాడు

తాత్పర్యం : నేను ఇపుడొక పని మీద వెళ్ళుతున్నాను. నాకు దారి విడువుము. నీవు నాకు దారి విడువకపోతే, అలనాడు నూరామడ నూరామడల మేర విస్తారమైన కడలిని దూకి దాటి లంకకు వెళ్ళిన ఆంజనేయుడి వలె నేను నిన్ను ఈ కొండను అవలీలగా దూకి దాటి పోగలను అని చెప్పగా భీముడితో “ఏ కారణాన హనుమంతుడు సముద్రాన్ని దాటి లంకకు వెళ్ళాడో నీకు తెలిస్తే తెలియజేయుము” – అనగా అతడికి భీముడు ఈ విధంగా చెప్పాడు.

12వ పద్యం :

కం ॥ అలఘుండిక్ష్వాకుమహా
కులవీరుఁడు రాఘవుండు గురువచనంబున్
సలుప వనవాసియై తన
లలనం గోల్పడియె నట్టె లంకేశ్వరు చేన్.

ప్రతిపదార్థం:

అలఘుండు = గొప్పవాడు (తేలిక కానివాడు)
ఇక్ష్వాకు, మహా, కుల, వీరుడు = ఇక్ష్వాకు మహారాజు యొక్క గొప్ప వంశంలోని శూరుడు
రాఘవుండు = రఘు వంశంలో జన్మించిన శ్రీరాముడు
గురువచనంబున్ = తండ్రిమాటను
సలుప = ఆచరించటానికి
వన-వాసి+ఐ = వన-వాసియై = అరణ్యంలో నివసించినవాడై
తన-లలనన్ = తన కాంతను (తన భార్యను)
లంకా + ఈశ్వరుచేన్ = లంకేశ్వరుచేన్ = లంకకు ప్రభువైన రావణుని చేత
కోల్పడియెన్ + అట్టె = కోల్పడియెనట్టె = పోగొట్టుకొన్నాడు కదా !

తాత్పర్యం : గొప్ప ఇక్ష్వాకు వంశంలో జన్మించిన మహాపురుషుడున్నూ రఘు మహారాజు వంశానికి చెందిన వాడున్నూ అయిన శ్రీరాముడు పితృ వాక్య పరిపాలనకై అరణ్యంలో నివసించి, తన భార్య అయిన సీతాదేవిని లంకకు అధిపతి అయిన రావణుని చేత పోగొట్టుకున్నాడు కదా !

13వ పద్యం :

కం॥ సీతాన్వేషణపరులై,
నీతిఁ గపిప్రవరు లరిగి నిరతంబుగ సం
పాతి యను పక్షిచేతమ
హీతనయ సువార్త లెల్ల

ప్రతిపదార్థం:

సీతా + అన్వేషణ = సీతాన్వేషణ = సీతను వెదకుట
పరులు + ఐ = పరులై = అట్టివారలై
నీతిన్ = మంచి ప్రవర్తనతో
కపి, ప్రవరులు = కోతుల నాయకులు
అరిగి = వెళ్ళి
నిరతంబుగ = స్థిరంగా
సంపాతి + అను = సంపాతియను = సంపాతి అనే పేరు కల పక్షి వలన
మహీ + తనయ = భూ పుత్రిక అయిన సీత యొక్క
సువార్తలు = క్షేమ సమాచారాలు
ఎల్లన్ = అన్నియు
ఎఱిగి = తెలిసి
కడంకన్ = పూనికతో

తాత్పర్యం: సీతను వెదకే ప్రయత్నంలో నీతి గల వానర నాయకులు ఆసక్తితో సాగిపోతూ సంపాతి అనే పక్షి సీత యోగక్షేమాలను గురించి చెప్పగా తెలిసికొని, పట్టుదలతో

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

14వ పద్యం :

కం॥ వారలు వారిధి గడవఁగ
నేరక తా రున్న యెడ ననిలసత్త్వమునన్
వారిధి లంఘించె మహా
వీరుఁడు హనుమంతుఁ డనఁగ విందుఁ గపీంద్రా !

ప్రతిపదార్థం :

కపి + ఇంద్రా = కపీంద్రా ! = వానరులలో శ్రేష్ఠుడివైనవాడా !
వారలు = వారు (ఆ కపి ప్రవరులు)
వారిధి = సముద్రాన్ని
కడవఁగనేరక = దాటలేక
తారు + ఉన్న + ఎడ = తారున్నయెడ = తాము ఉన్నప్పుడు
అనిల సత్త్వమునన్ = వాయువు యొక్క శక్తితో
మహావీరుఁడు = గొప్ప వీరుడు
హనుమంతుఁడు = ఆంజనేయుఁడు
వారిధి = సముద్రాన్ని
లంఘించె = దాటాడు
అనఁ గ = అని చెప్పగా
విందున్ = వింటుంటాను

తాత్పర్యం : కోతులలో శ్రేష్ఠుడివైన వాడా ! ఆ కోతుల నేతలు సముద్రాన్ని దాటలేక వారందరూ నిర్వేదంతో నిలిచి పోయినప్పుడు హనుమంతుఁడు వాయుదేవుని శక్తి వంటి శక్తితో సముద్రాన్ని లంఘించాడని వింటాను.

15 వచనం :

ఏను హనుమంతునంతియ బలపరాక్రమంబులు గలవాఁడ ; నా
పౌరుషంబుఁ జూపుదునే ? యనిన నవ్యక్త హాసముఖుం డగుచు “నన్నా ! యేను
ముదిసిన వాఁడ లేవ నోపం ; బోయెదవేని నా తోకం బాయంద్రోచిపొమ్మనిన
మెచ్చక తన వామకరంబున నెత్తంబోయి వశంబుగాక !

ప్రతిపదార్థం:

ఏను = నేను
హనుమంతును + అంతియ = హనుమంతునంతియ = ఆంజనేయుని అంత
బల-పరాక్రమంబులున్ + కలవాఁడ = బల పరాక్రమంబులుఁ గలవాఁడ = శక్తి శౌర్యాలు కలవాడిని
నా-పౌరుషంబున్ = నా పరాక్రమాన్ని
చూపుదును + ఏ = చూపుదునే = చూపాలా ?
అనినన్ = అని చెప్పగా
అవ్యక్త-హాస-ముఖుండు + + అగుచున్ = అవ్యక్త హాసముఖుండగుచున్ = పైకి కనిపించని నవ్వు ముఖంలో కలవాడౌతూ
అన్నా! = సోదరా !
ఏను = నేను
ముదిసినవాఁడ = ముసలివాడిని
లేవన్ + ఓపన్ = లేవనోపన్ = లేవలేను
పోయెదవు + ఏని = పోయెదవేని = వెళ్ళదల్చుకుంటే
నా తోఁకన్ = నా తోకను
పాయన్ + త్రోచి = పాయంద్రోచి = అవతలికి (ప్రక్కకు) నెట్టి
పొము = వెళ్ళుము
అనిన = అని చెప్పగా
మెచ్చక = లెక్కసేయక
తన, వామ, కరంబునన్ = తన యెడమ చేత్తో
ఎత్తన్ + పోయి = ఎత్తంబోయి = ఎత్తటానికి ప్రయత్నించి
వశంబున్ + కాక
వశంబుగాక = శక్యం కాక

తాత్పర్యం: నేను హనుమంతునితో సమానమైన శక్తి శౌర్యాలు కలవాడిని, నా పరాక్రమాన్ని ప్రదర్శించమంటావా ? అని భీముడు పలుకగా హనుమంతుడు చిరునవ్వును తన ముఖంలో పైకి కనిపించకుండా అణచుకొని, “అన్నా ! నేను ముసలివాడిని కదా ! లేవలేను. నీవు ముందుకే పోదలిస్తే దయచేసి నా తోకను కొద్దిగా అవతలికి నెట్టి వెళ్ళుము” – అని చెప్పగా భీముడు లెక్క చేయకుండా నిర్లక్ష్యంగా తన ఎడమచేతితో తోకను నెట్టబోయి శక్యం కాక.

16వ పద్యం :

ఏపున రెండు చేతులను నిమ్ముగఁ బట్టి యమర్చి యెత్తఁగా
నోపక మొగ్గతిల్లఁబడి యుద్గతఘర్మజలార్ధదేహుఁడై
కాపురుషుండుఁ బోలె నిజగర్వము దక్కి యడంగి యుండెఁజిం
తాపరుఁడై వృకోదరుఁడు దద్దయులజ్జ నధోముఖంబుతోన్,

ప్రతిపదార్థం :

ఏపున = ఉత్సాహంతో
రెండు చేతులను = రెండు చేతులతో
ఇమ్ముగన్ + పట్టి = ఇమ్ముగఁబట్టి = బాగుగా పట్టుకుని
అమర్చి = అనుసంధించి
ఎత్తఁగాన్ + ఓపక = ఎత్తఁగానోపక = ఎత్తలేక
మొగ్గతిల్లన్ + పడి = మొగ్గతిల్లబడి = మొగ్గ వాలినట్లు వెల్లకిలబడి
ఉద్గత – ఘర్మ, జల + ఆర్ద్ర దేహుఁడు + ఐ = ఉద్గత ఘర్మజలార్ధ దేహుఁడై = వెలువడిన చెమట నీటితో తడిసిన శరీరం కలవాడై
కాపురుషుండున్ + పోలె = కాపురుషుండుఁబోలె = అల్పమానవునివలె
నిజ = తన యొక్క
గర్వము + తక్కి = గర్వము దక్కి = తన మదాన్ని వీడి
వృక + ఉదరుఁడు = వృకోదరుడు = భీముఁడు (తోడేలు పొట్ట వంటి కడుపు కలవాడు)
చింతాపరుఁడు + ఐ = చింతాపరుఁడై = దుఃఖించినవాఁడై
తద్దయు = మిక్కుటమైన
లజ్జన్ = సిగ్గుతో
అధస్ + ముఖంబుతోన్ = అధోముఖంబుతోన్ = క్రిందకు వాల్చిన ముఖంతో
అడంగి = అడకువతో
ఉండెన్ = ఉండినాడు

తాత్పర్యం : (భీముఁడు ఎడమ చేతితో ఆంజనేయుని తోకను కదుప లేక అటు తర్వాత) ఉత్సాహంతో తన బలాన్నంతా ఉపయోగించి రెండు చేతులు అమర్చి తోకను కదిలించ జూచాడు. కాని, ఆ తోకను కదల్చలేకపోయాడు. అతఁడి దేహమంతా చెమట నీటి చేత తడిసిపోయింది. అప్పుడతడు అల్పమానవుని వలె గర్వం వీడి విచారిస్తూ సిగ్గుతో తలవంచుకొని నిలిచాడు.

17 వచనం :

ఇట్ల క్కపివరు లాంగూలంబుఁ గదల్ప నోపక భీముండు కృతప్రణాముం
డయి ‘ని న్నెఱుంగక నా పలికిన దురుక్తంబులు సహింపవలయు; నీవు కపిరూప
ధరుండవైన సిద్ధుండవో, గంధర్వుండవో; దేవవరుండవో నా కెఱింగింపు మనిన
హనుమంతుండు భీముం జూచి నగుచు ‘నేను గేసరిక్షేత్రంబున వాయుభట్టారకునకుం
బుట్టిన వాఁడ; నీ చెప్పిన హనుమంతుండ; నీవు నా యనుజుండవు; దొల్లి
రఘుకులేశ్వరం డయిన రామ దేవుండు రావణుం డను రాక్షసుచేత నపహృతభార్యుండై
సుగ్రీవాది వానరుల నసంఖ్యాతసంఖ్యలవారిం దనకు సహాయులం జేసికొని
సేతుబంధనంబున సముద్రంబు లంఘించి సమరంబున రావణు వధియించి యందు
నా కెలసంబునకు మెచ్చి.

ప్రతిపదార్థం :

ఇట్లు = ఈ విధంగా
ఆ + కపివరు = అక్కపివరు = కోతులలో శ్రేష్ఠుడైన ఆతని
లాంగూలంబున్ = తోకను
కదల్పన్ + ఓపక = కదల్పనోపక = కదల్చలేక
భీముండు = భీముడు
కృత-ప్రణాముండు+అయి = కృత ప్రణాముండయి = నమస్కరించినటువంటివాడై
నిన్ను + ఎఱుంగక = నిన్నెఱుంగక = నిన్ను గురించి తెలియక
నా పలికిన = నేను మాట్లాడిన
దుర్ + ఉక్తంబులు = దురుక్తంబులు = చెడ్డమాటలు
సహింపవలయు = ఓర్చుకోవాలి
నీవు = నీవు
కపి, రూప, ధరుండవు+ఐన = కపిరూపధరుండవైన = కోతి ఆకారాన్ని ధరించిన
సిద్ధుండవు + ఓ = సిద్ధుండవో = సిద్ధులకు చెందిన వేల్పవో
గంధర్వుడు ఓ = గంధర్వుండవో = గంధర్వుడివైన వేల్పవో
దేవ వరుండవు + ఓ = దేవవరుండవో = దేవతల శ్రేష్ఠుడివో
నాకు + ఎఱింగింపుము = నాకెఱింగింపుము = నాకు తెలియజెప్పుము
అనిన = అని అడుగగా
హనుమంతుండు = హనుమంతుడు
భీమున్ + చూచి = భీముంజూచి = భీముణ్ని చూచి
నగుచున్ = నవ్వుతూ
ఏను = నేను
కేసరి క్షేత్రంబును = కేసరి అనే వాడి భార్య అయిన అంజనాదేవికి (క్షేత్రము = ఆడది/భార్య)
వాయు భట్టారకునకున్ = పూజ్యుడైన వాయుదేవునకు
పుట్టినవాఁడు + అ = పుట్టినవాఁడ = జన్మించినవాడిని
నీ చెప్పిన = నీవు చెప్పినట్టి
హనుమంతుండన్ = హనుమంతుడిని
ఈవు = నీవు
నా + అనుజుండవు = నాయనుజుండవు = నాకు తమ్ముడివి
తొల్లి = పూర్వకాలాన
రఘు, కుల+ఈశ్వరుండు+అయిన = రఘుకులేశ్వరుండయిన = రఘు వంశానికి ప్రభువైన
రామ, దేవుండు = దేవుడైన శ్రీరాముడు
రావణుండు + అను = రావణుండను = రావణుడను పేరు గల
రాక్షసుచేతన్ = రాక్షసుని చేత
అపహృత, భార్యుండు+ఐ = అపహృతభార్యుండై = అపహరించబడిన భార్య కలవాడై
సుగ్రీవ + ఆది = సుగ్రీవాది = సుగ్రీవుడు మొదలైన
వానరులన్ = కోతులను
న+సంఖ్యాత, సంఖ్యల, వారిన్
అసంఖ్యాత సంఖ్యలవారిన్ = లెక్క పెట్టలేనంతమంది వానరులను
తనకు = తనకు
సహాయులన్ +చేసికొని సహాయులంజేసికొని = తోడుపడే వారినిగా చేసికొని
సేతుబంధనంబున = వారధి కట్టటం చేత
సముద్రంబు = కడలిని
లంఘించి = దాటి
సమరంబున = యుద్ధమందు
రావణు = రావణునిని
వధియించి = సంహరించి
అందు = ఆ యుద్ధంలో
నాకెలసంబునకు = నా సేవకు
మెచ్చి = సగౌరవంగా పొగడి

తాత్పర్యం : ఈ విధంగా ఆ కపివరుని తోకను కదల్చలేక, భీముఁడు అతనికి నమస్కరించి ఇట్లా నివేదించాడు. “నిన్ను తెలియక నేను మాట్లాడిన చెడ్డ పలుకులు క్షమించ ప్రార్థన. నీవు కోతి ఆకృతి తాల్చిన సిద్ధుడవో ! గంధర్వుడివో ! దేవశ్రేష్ఠుడివో! దయచేసి నాకు తెలుపుము” అంత హనుమంతుడు భీముణ్ని చూచి నవ్వుతూ “నేను కేసరి భార్య అయిన అంజనాదేవికి, పూజ్యుడైన వాయుదేవుని వరం వలన జన్మించిన వాడిని”. ఇంతకు ముందు నీవు పేర్కొనిన హనుమంతుడిని నేనే ! నీవు నా తమ్ముడివే! పూర్వకాలాన రఘు వంశంలో జన్మించిన ప్రభువు శ్రీరామదేవుడు రావణుడనే రాక్షసుడు తన భార్యను అపహరించగా, సుగ్రీవుడు మొదలైన లెక్కకు మించిన సంఖ్య గల వానరుల తోడ్పాటుతో వారధి కట్టి సముద్రాన్ని దాటి యుద్ధంలో రావణుని సంహరించి అందు నా సేవకు మెచ్చి (తరువాతి పద్యంతో అన్వయము)

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

18వ పద్యం :

మ॥ ‘నరసురస్తుత్యమై యెంతకాలంబు నా కీర్తి నిలుచు
నిరతంబుగా నంత కాలమున్ నీవు నిత్యుండ వగుచుఁ
బరఁగు’ మని వరముఁ దగ దయంజేసి ప్రభుఁ డుర్వి యెల్ల
సరిఁ బదునొక్కండు వేలయేం డ్లేలి చనియెఁ దా దివికి.’

ప్రతిపదార్థం:

నర, సుర, స్తుత్యము +ఐ = నరసురస్తుత్యమై = మనుష్యుల చేతను, దేవతల చేతను, పొగడబడినటువంటిదై
ఎంత కాలంబు = ఎంత సమయం
నా, కీర్తి = నా యశము
నిలుచు = నిలిచి ఉంటుందో
అంతకాలమున్ = అంత సమయం
నీవు = నీవు
నిరతంబుగాన్ = ఎడతెగకుండా
నిత్యుండవు + అగుచున్ = నిత్యుండవగుచున్ = చిరంజీవివి అవుతూ
పరఁగుము = శోభిల్లుము
అని = అని చెప్పి
వరమున్ = అనుగ్రహాన్ని
తగన్ = ఒప్పునట్లుగా
దయన్ + చేసి = దయంజేసి = దయతో ఇచ్చి
ప్రభుఁడు = శ్రీరామచంద్ర ప్రభువు
ఉర్విన్ + ఎల్ల = ఉర్వియెల్ల = భూమి అంతటిని
సరిన్-పదునొక్కండు-వేల ఏండ్లు = సమంగా పదకొండు వేల సంవత్సరాలు
ఏలి = పరిపాలించి
తాన్ = తాను
దివికి = స్వర్గానికి
చనియెన్ = వెళ్ళాడు.

తాత్పర్యం: నరుల చేత, దేవతల చేత నా కీర్తి ఎంతకాలం శ్లాఘించబడుతుందో అంతకాలం నీవు చిరంజీవివై భూమి మీద వర్ధిల్లుమని శ్రీరామచంద్ర ప్రభువు నాకు వరాన్ని అనుగ్రహించి, తాను పదకొండు వేల యేళ్ళు భూమిని పరిపాలించి స్వర్గాన్ని అలంకరించాడు.

విశేషం : వృత్త లక్షణం. మధ్యాక్కర వృత్తంలోని ప్రతి చరణంలోనూ వరుసగా రెండు ఇంద్ర గణాలు, ఒక సూర్య గణం, రెండు ఇంద్ర గణాలు, ఒక సూర్య గణం ఉంటాయి. అయిదవ గణం యొక్క మొదటి అక్షరంతో యతిమైత్రి, ప్రాస నియమం
పాటించబడుతుంది.

19 వచనం :

అనిన విని భీముండు వాని నప్పుడు హనుమంతుం గా వెలుగి సంతసిల్లి
వెండియు నమస్కరించి ‘భవద్దర్శనంబునం గృతార్థుండ నయితి’ నని యిట్లనియె.

ప్రతిపదార్థం:

అనిన = అని చెప్పగా
విని = ఆలకించి
భీముండు = భీమసేనుఁడు
వానిన్ = ఆ వానరుడిని
అప్పుడు = అపుడు
హనుమంతున్+కాన్+ఎఱింగి = హనుమంతుంగా నెఱింగి = హనుమంతుడిగా తెలిసికొని
సంతసిల్లి = సంతోషాన్ని పొంది
వెండియు = మళ్ళీ
నమస్కరించి = వందనం చేసి
భవత్+దర్శనంబునన్ = భవద్దర్శనంబునన్ = నిన్ను సందర్శించటం వలన
కృత+అర్జుండను = కృతార్థుండను = ధన్యుణ్ని
అయితిని = అయినాను
అని = అని పలికి
ఇట్లు + అనియె = ఇట్లనియె = ఈ విధంగా చెప్పాడు

తాత్పర్యం : అని చెప్పగా ఆలకించి, భీముడు ఆ వానరమే హనుమంతుడు అని తెలిసికొని, సంతోషాన్ని పొంది, అతడికి మళ్ళీ వందనం ఆచరించి, “నిన్ను చూడడం చేత ధన్యుణ్ని అయినాను” అని చెప్పి ఇట్లా పలికాడు.

20వ పద్యం :

‘బలిముఖుండ! దయయుఁ గలవేని దొల్లి య
ర్ణవము గడచి చనిననాఁటి నీదు
రూపుఁ జూడ వలతుఁ, జూపు నా’ కనవుడు
వాని కిట్టు లనియె వానరుండు

ప్రతిపదార్థం :

బలిముఖుండు+అ = బలిముఖుండ! = వానరుడవైన ఓ ఆంజనేయా !
దయయున్+కలవు + ఏని = దయయుఁ గలవేని = నీవు నా మీద దయ ఉన్న వాడివి అయితే
తొల్లి = పూర్వం
అర్ణవము = సముద్రాన్ని
కడచి = దాటి
చనిన = వెళ్ళిన
నాఁటి = ఆనాటి
నీదు రూపున్ = ని ఆకృతిని
చూడవలతున్ = చూడకోరుతాను
నాకున్ + చూపు = నాకుంజూపు = నాకు చూపించవలసింది
అనవుడు = అని పలుకగా
వానరుండు = హనుమంతుడు
వానికి = భీమునికి
ఇట్టులు + అనియె = ఇట్టులనియె = ఈ విధంగా చెప్పాడు

తాత్పర్యం : “వానరునిగా కన్పిస్తున్న ఓ ఆంజనేయా ! నా మీద నీకు దయ ఉన్నట్లయితే, దయచేసి అలనాడు నీవు సముద్రాన్ని దాటిన చూపించుము.” అని అడుగగా, ఆ వానరుడు భీమునికి ఇట్లా బదులు పల్కాడు.

21వ పద్యం :

కం॥ ‘అక్కాలంబున రూపం,
బిక్కాలమునందుఁ జూప నెట్లగుఁ ; గాలం
బొక్క విధంబున నుండక
పెక్కు ప్రకారముల నుండు భిన్నావస్థన్.

ప్రతిపదార్థం :

ఆ + కాలంబున = అక్కాలంబున = ఆ సమయంలోని
రూపంబు = ఆకారం
ఈ + కాలమునందున్ = ఇక్కాలమునందున్ = ఈ సమయంలో
చూపన్ = ప్రదర్శించడం
ఎట్లు + అగున్ = ఎట్లగున్ = ఏ రీతిగా వీలవుతుంది ?
కాలంబు = కాలము
ఒక్క విధంబునన్ = ఒకే రీతిగా
ఉండక = ఉండక (అంటే మారుతూ)
పెక్కు ప్రకారంబులన్ = పలురీతులుగా
భిన్న + అవస్థన్ = భిన్నావస్థన్ = వేరు వేరు స్థితిగతులలో
ఉండు = ఉంటుంది

తాత్పర్యం : సముద్రాన్ని దాటే సమయంలోని ఆ ఆకారం ఈ సమయంలో ప్రదర్శించటం ఏ విధంగా వీలవుతుంది ? కాలం ఒకే రీతిగా ఉండదు. పలు విధాలుగా మార్పు చెందుతూ వేరు వేరు స్థితిగతులలో ఉంటుంది.

22 వచనం :

దానం జేసి కృత త్రేతా ద్వాపర కలియుగంబుల సంఖ్యలు వేఱు వేఱయై,
యందుల చరాచర భూతంబులు భిన్నప్రకారంబులై వర్తిల్లు’ ననిన ‘నయ్యై యుగంబుల
యాచార ప్రవర్తనంబులు నా కేర్పడం జెప్పు’ మనిన భీమునకు హనుమంతుం డిట్లనియె.

ప్రతిపదార్థం:

దానన్ + చేసి = దానంజేసి = ఆ కారణం చేత

“కృత త్రేతా ద్వాపర, కలియుగంబుల సంఖ్యలు”
కృత = కృతయుగం యొక్క
త్రేతా = త్రేతాయుగం యొక్క
ద్వాపర = ద్వాపరయుగం యొక్క
కలియుగంబుల = కలియుగం యొక్క
సంఖ్యలు = పరిమాణ సంఖ్యలు
వేఱు – వేఱు + ఐ = వేఱు – వేఱై = భిన్న భిన్నాలుగా
అందుల = ఆయా యుగాలలోని
చర + అచర – భూతంబులు = చరాచర-భూతంబులు = కదలనీ, కదిలేటి అనగా చేతనాచేతన పదార్థాలన్నీ
భిన్న – ప్రకారంబులు + ఐ = భిన్న – ప్రకారంబులై = వేరు వేరు పద్ధతులు కలవియై
వర్ధిల్లున్ = కొనసాగుతాయి
అనినన్ = అని చెప్పగా
అయ్యై = ఆయా
యుగంబుల = యుగాలలోని
ఆచార, ప్రవర్తనంబులు = అనుష్ఠానాలు, నడవడుల సంప్రదాయాలు
నాకున్ = నాకు
ఏర్పడన్ + చెప్పుము = ఏర్పడం జెప్పుము = విశదంగా తెలియజేయవలసింది
అనిన = అని అడుగగా
హనుమంతుడు = ఆంజనేయుడు
భీమునకు = భీమునకు
ఇట్లు+అనియె = ఇట్లనియె = ఈ విధంగా తెలిపాడు

తాత్పర్యం : ఆ కారణం చేత కృతయుగం, త్రేతాయుగం, ద్వాపరయుగం, కలియుగం – వీటి పరిమితుల సంఖ్యలు భిన్నమైనవి. అట్లే ఆయా యుగాలలోని చేతనా చేతనాలు వేరు వేరు రీతులు కలిగి ప్రవర్తిల్లుతాయి. అని ఆంజనేయుడు బదులు పలుకగా భీముడు “ఆయా యుగాలలోని నడవడికల సంప్రదాయాలు, అనుష్ఠానాలు నాకు వివరించి చెప్పవలసింది” అని ప్రార్థించాడు. అంత హనుమంతుడు భీమునికి ఇట్లా చెప్పాడు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

23వ పద్యం :

తే॥ | ‘కృతమ కాని కర్తవ్యంబు గృతయుగంబు
నందు లేదు; చతుష్పాద మగుచు ధర్మ
మనఘ ! వర్తిల్లు; నచ్యుతుం డయ్యుగమున
శుక్లవర్ణుఁడై ప్రజలఁ గాచుచు వెలుంగు.

ప్రతిపదార్థం :

కృతమ + అ, కాని = కృతమకాని = చేయబడినదే కాని
కర్తవ్యంబు = చేయవలసినది
కృతయుగంబున + అందు = కృతయుగంబునందు = కృతయుగంలో
లేదు = లేదు
అనఘ ! = ఓ పాప రహితుడివైన వాడా !
ధర్మము = ధర్మువు
చతుః +పాదము+అగుచు = చతుష్పాదమగుచు = నాలుగు పాదాలు కలిగినటువంటిది అవుతూ
వర్తిల్లున్ = జరుగుతుంది
ఆ + యుగము = అయ్యుగమున = ఆ యుగంలో
అచ్యుతుండు = విష్ణుదేవుడు
శుక్లవర్ణుఁడు + ఐ = శుక్లవర్ణుఁడై = తెల్లటి రంగు కలవాడై
ప్రజలన్ = ప్రజలను
కాచుచు = సంరక్షిస్తూ
వెలుంగు = ప్రకాశిస్తాడు

తాత్పర్యం : పాప రహితుడివైన ఓ భీమసేనా ! కృతయుగంలో చేయటమే గాని చేయవలసినటువంటిది లేదు. ధర్మం నాలుగు పాదాలలో వర్తిస్తుంది. విష్ణుదేవుడు యుగంలో తెల్లటిరంగు కలవాడై ప్రజలను కాపాడుతూ వెలుగొందుతుంటాడు.

విశేషం : కృతయుగంలో నిర్వహించవలసిన కర్తవ్యాలను నూటికి నూరుపాళ్ళు అందరూ నిర్వహిస్తారు. కాబట్టి చేయబడనటువంటి కర్తవ్యమే ఆ యుగాన ఉండదని చెప్పబడింది. అందుచేత ధర్మం నాలుగు పాదాలతో వర్తిల్లుతుంది. నాలుగు పాదాలంటే నూటికి నూరుపాళ్ళు. అంటే 1 లో నాల్గవ వంతు. నేటి పరిభాషలో 1/4 = 25%.

24వచనం :

అది సనాతనధర్మసనాథం; బందుల బ్రహ్మ క్షత్రియ వైశ్య శూద్రు
లేకవేదక్రియాయోగ్యులై యకామ ఫలసంయోగంబునఁ బుణ్యలోకంబులు వడయుదు;
రందు నసూయాభిచార దర్పపైశున విగ్రహక్రోధమదమత్సర భయ సంతాప వ్యాధి
ప్రజాక్షయేంద్రియక్షయంబులు లేవు; మఱియుఁ ద్రేతాయుగంబునందుఁ ద్రిపాదంబై
ధర్మువు వర్తిల్లు; నందు జనులు నిత్యసత్యవ్రతశీలురై యజ్ఞతపో దానాది క్రియల
వర్తింతు; రందు రక్తవర్ణుండయి విష్ణుభట్టారకుండు ప్రజారక్షణంబుఁ జేయు.

ప్రతిపదార్థం :

అది = ఆ కృతయుగం
సనాతన-ధర్మ-సనాథంబు = శాశ్వతమైన ధర్మంతో గూడి ఉండి నటువంటి
అందుల = ఆ యుగంలో
బ్రహ్మ, క్షత్రియ, వైశ్య, శూద్రులు = బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు
ఏక-వేద, క్రియా-యోగ్యులు+ఐ = ఏకవేద క్రియా యోగ్యులై = ఒకే విధమైన వేదం నిర్దేశించిన కార్యాలను చేయడానికి తగిన అర్హత కలవారై
న+కామ, ఫల, సంయోగం = అకామ ఫల సంయోగంబునన్ = కోరుకోకుండా సంక్రమించే ఫలాల చేత కూడుకొనే వారు అవటం చేత
పుణ్య-లోకంబులు = ఉత్తమగతులు
పడయుదురు = పొందగలరు
అందున్ = ఆ కృతయుగంలో
అసూయ + అభిచార = అసూయాభిచార = మంచి గుణాలతో దోషాలను ఆరోపించటం, శత్రువులపై ద్వేషంతో చేసే మంత్ర కర్మలు
దర్ప = డాంబికత్వం
పైశువ = లోభం
విగ్రహ = కలహం
క్రోధ = కోపం
మద = గర్వం
మత్సర = ఓర్వలేమితనం
భయ = వెరపు
సంతాప = దుఃఖం
వ్యాధి = రోగం
ప్రజాక్షయ+ఇంద్రియ-క్షయంబులు = ప్రజాక్షయేంద్రియక్షయంబులు = జన నాశనం, ఇంద్రియ శక్తుల వినాశనాలు
లేవు = ఉండవు
మఱియున్ = ఇంకను
త్రేతాయుగంబున + అందున్ = త్రేతాయుగంబునందున్ = త్రేతాయుగాన
ధర్మువు = ధర్మం
త్రి-పాదంబు+ఐ = త్రిపాదంబై = మూడు పాదాలు కలదై
వర్తిల్లున్ = మనగలదు (వర్తిల్లుతుంది)
అందు = ఆ త్రేతాయుగంలో
జనులు = ప్రజలు
నిత్య, సత్య, వ్రత, శీలురు + ఐ = నిత్య సత్య వ్రతశీలురై = ఎల్లప్పుడూ నిజం చెప్పటంలో నిష్ఠకలవారై
యజ్ఞ-తపస్+దాన+ఆది-క్రియలన్ = యజ్ఞ తపోదానాది క్రియలన్ = యజ్ఞాలు, తపస్సు, దానాలు చేయటం మొదలైన కార్యాలలో
వర్తింతురు = ప్రవర్తిస్తూ ఉంటారు
అందు = ఆ త్రేతాయుగంలో
రక్త-వర్ణుండు+అయి = రక్తవర్ణుండయి = ఎర్రటి రంగు కలవాడై
విష్ణుభట్టారకుండు = పూజ్యుడైన విష్ణుదేవుడు
ప్రజా-రక్షణంబున్+చేయు = ప్రజా రక్షణంబుఁజేయు = జనులను కాపాడతాడు

తాత్పర్యం : ఆ కృతయుగం శాశ్వత రూపమైన ధర్మంతో కూడి ఉంటుంది. అందు బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు, వైశ్యులు, శూద్రులు ఒకే విధమైన వేదం ఆదేశించే కార్యాలను ఆచరించే యోగ్యత కలవారై ఉంటారు. వారికి కోరికలు లేకుండగానే సంక్రమించే ఫలాల వలన ఉత్తమగతులు సంప్రాప్తిస్తాయి. ఆ యుగంలో దుర్గణ విజృంభణ ఉండదు. మంచి గుణాలకు చెడు ఉద్దేశ్యాలు ఆరోపించబడవు. శత్రువులపై పగ తీర్చుకొనటానికి మంత్ర తంత్ర కర్మలు జరుగవు. డాబు, పిసినిగొట్టుతనం, కలహ స్వభావం, కోపం, గర్వం, ఓర్వలేనితనం, వెఱపు, దుఃఖం, రోగం, ప్రజానాశనం, ఇంద్రియపటుత్వం తగ్గటం ఉండవు. ఇంకా త్రేతాయుగంలో ధర్మం మూడు పాదాలతో ప్రవర్తిల్లుతుంది. అందులో జనులు ఎల్లప్పుడూ నిజం చెప్పటం అనే నిష్ఠతో ఉంటారు. యజ్ఞాలు, తపస్సు, దానం మొదలైన పుణ్య కార్యాలను చేయటంలో ప్రజలు ఆసక్తి కలవారౌతారు. ఆ త్రేతాయుగంలో పూజనీయుడైన విష్ణుదేవుడు ఎర్రటి రంగు కలవాడై ప్రజలను కాపాడుతాడు.

25వ పద్యం :

తే॥ | ద్వాపరంబున రెండు పాదములఁ జేసి
గు నడుచు ధర్మువు వేదముల్ నాల్గుదెఱఁగు
లై ప్రవర్తిల్లు వేదశాస్త్రార్థ చోది
తంబులై ధర్మకామముల్ ధరణిఁ బరఁగు

ప్రతిపదార్థం:

ద్వాపరంబున = ద్వాపరయుగంలో
ధర్మువు = ధర్మం
రెండు పాదములన్ +చేసి = రెండు పాదములఁజేసి = రెండు పాదాలతో
నడుచు = వర్తిల్లుతుంది
వేదముల్ = వేదాలు
నాల్గు, తెఱఁగులు + ఐ = నాల్గుతెఱఁగులై = నాలుగు తీరులై
ప్రవర్తిల్లు = నడుస్తాయి
వేద శాస్త్ర+అర్థ-చోదితంబులు +ఐ = వేదశాస్త్రార్థ చోదితంబులై = వేదాల యొక్క శాస్త్రాల యొక్క పరమార్థం చేత నడుపబడినవై
ధర్మ-కామముల్ = ధర్మము, కామము
ధరణిన్ = భూమిపై
పరుగు = విలసిల్లుతాయి

తాత్పర్యం : ద్వాపరయుగంలో ధర్మం రెండు పాదాల నడుస్తుంది. వేదాలు నాలుగు తెరగులుగా ప్రవర్తిల్లుతాయి. వేదాలలోను, శాస్త్రాలలోను ప్రతిపాదించబడిన భావాల చేత నడుపబడి ధర్మకామాలు విలసిల్లుతాయి.

26వ పద్యం :

తే ॥ సత్యశమహీను లగుదురు జనులు గామ
కాములై చేయుదురు బహుక్రతువు లోలి;
నందుఁ దైలోక్యవందితుం డచ్యుతుండు
కృష్ణవర్ణుఁడై జగము రక్షించు మఱియు.

ప్రతిపదార్థం :

జనులు = ప్రజలు
సత్య, శమ-హీనులు + అగుదురు = సత్యశమహీనులగుదురు = నిజము పలకటమున్నూ, మనస్సు మొదలగు అంతరింద్రియాల నిగ్రహమున్నూ లేనివారవుతారు.
కామ-కాములు+ఐ = కామకాములై = కోరికలను కోరేవారై
బహు, క్రతువులు = పెక్కు యాగాలు
చేయుదురు = చేస్తారు
అందున్ = ఆ ద్వాపరయుగంలో
త్రైలోక్య, వందితుండు = మూడు లోకాల చేత నమస్కరించబడేవాడు
అచ్యుతుండు = విష్ణువు (శ్రీకృష్ణుడు)
కృష్ణవర్ణుడు+ఐ = కృష్ణవర్ణుడై = నల్లటి రంగు కలవాడై (నీలవర్ణం కలవాడై)
జగము = లోకాన్ని
రక్షించు = కాపాడుతాడు
మరియు = ఇంకను (తరువాతి పద్యంతో అన్వయం)

తాత్పర్యం : ప్రజలు నిజము మాట్లాడడమూ, మనస్సు మొదలగు అంతరింద్రియాల నిగ్రహమును లేనివారై మిక్కిలి కోరికలతో పెక్కు యాగాలు చేస్తారు. అప్పుడు ద్వాపరయుగంలో విష్ణువు నల్లటి విషువు నలటి రంగు కలవాడె లోకాన్ని కాపాడుతాడు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

27వ పద్యం :

క కలియుగమునందు ధర్మము
బలమఱి వర్తిల్లు నేకపాదంబున; నం
దలఘుఁడు కృష్ణుఁడు జగతీ
కలవాడై లోకాన్ని కాపాడుతాడు.
వలయము రక్షించుఁ బీతవర్ణుం డగుచున్.

ప్రతిపదార్థం:

కలియుగమున +అందు = కలియుగమునందు = కలియుగంలో
ధర్మము = ధర్మువు
బలము + అఱి = బలమఱి = శక్తి నశించి
ఏకపాదమునన్ = ఒకే చరణంతో
వర్తిల్లున్ = నశిస్తుంది
అందు = ఆ కలియుగంలో
న + లఘుఁడు = అలఘుఁడు = తేలిక గాని వాడు అనగా గొప్పవాడు
కృష్ణుఁడు = విష్ణుదేవుఁడు
పీత-వర్ణుండు+అగుచున్ = పీతవర్ణుడగుచున్ = పసుపు రంగు కలవాడై
జగతీ-వలయము = సృష్టి మండలాన్ని
రక్షించున్ = కాపాడుతాడు

తాత్పర్యం : ఆ కలియుగంలో ధర్మం శక్తి తగ్గి ఒకే చరణాన నడుస్తుంది. అప్పుడు విష్ణుదేవుఁడు పసుపురంగు కలవాడై ప్రపంచాన్ని కాపాడుతాడు.

28 వచనం :

అందుల జనులు తమోగుణ యుక్తులై కామక్రోధాది దోషవశంబునం
దమ్మెఱుంగక యధర్మవర్తు లగుదు, రందుఁ జేసిన తపోదానాది కర్మంబులు
స్వల్పంబులయ్యును బహుఫలంబు లగు’ నని యుగవర్తన ప్రకారంబులఁ జెప్పి, ‘నీ
కిష్టావాప్తి యయ్యెడు, నరుగు’ మనిన భీముం డిట్లనియె.

ప్రతిపదార్థం :

అందుల జనులు = ఆ కలియుగంలోని ప్రజలు
తమస్+గుణ = తమోగుణ = తమోగుణం
యుక్తులు + ఐ = యుక్తులై = కలవారై
కామ-క్రోధ+ఆది-దోషవశంబునన్ = కామ క్రోధాది దోషవశంబునన్ = కోరికలు, కోపం హెచ్చు అవటం మొదలగు ఆరు విధాలైన తప్పుల మూలాన (అరిషడ్వర్గాలనే దోషాలకు వశులై ఉండటం వలన)
తమ్ము + ఎఱుంగక = తమ్మెఱుంగక = తమను తాము తెలిసికొనక
న + ధర్మ-వర్తులు = అధర్మవర్తులు = అధర్మానికి లోబడినవారు
అగుదురు = అవుతారు
అందున్ = ఆ కలియుగంలో
చేసిన = ఆచరించిన
తపస్ + దాన ఆది – కర్మంబులు = తపోదానాది కర్మంబులు = తపస్సు, త్యాగబుద్ధితో ఇతరులకు ఉపకారం చేయటం మొదలైన పనులు
స్వల్పంబులు+అయ్యును = స్వల్పంబులయ్యును = తక్కువ అయినప్పటికీ
బహు ఫలంబులు = హెచ్చు ఫలితాలను ఇచ్చేటటువంటివి
అగున్ = కాగలవు
అని = ఈ ప్రకారంగా
యుగ, వర్తన, ప్రకారంబులన్ = యుగాలు నడిచే రీతులను
చెప్పి నీకు+ఇష్ట+అవాప్తి = నీకు అభిమతం చేకూరటం
అయ్యెడున్ = అవుతుంది
అరుగుము = వెళ్ళుము
భీముండు = భీముడు
ఇట్లు + అనియె = ఇట్లనియె = ఈ విధంగా చెప్పాడు

తాత్పర్యం : “ఆ కలియుగంలోని జనులు కోరికలు, కోపం మొదలైన ఆరు దుర్గుణాలను (అరిషడ్వర్గాలను) పెంచుకొని, తమను తాము తెలిసికొనలేని ఆవేశం కలిగి అధర్మమార్గంలో వర్తిల్లుతారు. కాని, ఆ కలియుగంలో చేసిన తపం, దానం మొదలైన సత్కార్యాలు స్వల్పమైన వైనా హెచ్చు ఫలాలను ఇస్తాయి’ హనుమంతుడు ఆయా యుగాలు ప్రవర్తించే తీరు తెన్నులు తెలియజెప్పి “నీ అభీష్టం నెరవేరుతుంది వెళ్ళు”మని పలుకగా భీముడు ఇట్లా అన్నాడు.

విశేషం: ఇందులో తమోగుణ ప్రస్తావన ఉంది. సత్త్వము – రజస్సు – తమము అను మూడు గుణాలు. ఈ జగత్తు త్రిగుణ సమ్మేళనంగా అభివర్ణితం. వీటికి శక్తులు అని కూడా నామాంతరం ఉంది. భగవద్గీతలో సత్త్వరజస్తమోగుణాలను గురించిన సవిస్తరమైన వివరణ ఉంది. స్థూలంగా సత్త్వం అంటే మంచితనం. అహింసాదాన ధర్మ దయా నిగ్రహ ప్రవృత్తి. రాజసం అంటే తీవ్రత, ఆటోపం, బలం మొదలైన గుణాల ఉత్కర్ష. తామసం అంటే దుర్జనత్వం. హింసా క్రౌర్య ఆజ్ఞానాల విజృంభణం అని చెప్పవచ్చును.

ఇంతటితో భీమునకు హనుమంతుడు చతుర్యుగా చార వర్తనాలను తెల్పెను.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

29వ పద్యం :

కం॥ ‘నీ నాఁటి తనువుఁ జూచియ
కాని యవశ్యంబు పోవఁ; గావునఁ గపినా
థా ! నాకుఁ జూపు’ మనవుడు
వానికిఁ దనరూపుఁ జూపె వానరుఁ డంతన్.

ప్రతిపదార్థం :

నీ, నాటి, తనువున్ = నీ యొక్క అలనాటి దేహాన్ని అంటే ( నీవు అలనాడు సముద్రాన్ని లంఘించినప్పటి నీ దేహాన్ని)
చూచియ-కాని = దర్శించిన తరువాతే కాని;
అవశ్యంబు, పోవన్ = నిశ్చయంగా వెళ్ళను
కావునన్ = కాబట్టి
కపినాథా ! = ఓ వానర శ్రేష్ఠుడా !
నాకున్+చూపుము = నాకుఁజూపుము = నాకు ప్రదర్శించుము గ (అలనాటి నీ నిజ స్వరూపాన్ని)
అనవుడు = అని చెప్పగా
వానరుఁడు = హనుమంతుడు
అంతన్ = అంతట
వానికిన్ = ఆ భీమునికి
అని చెప్పగా భీముడు
తన రూపున్ = తన ఆకారాన్ని
చూపెన్ = చూపించాడు

తాత్పర్యం : “ఓ వానర శ్రేష్ఠుడా ! నీవు పూర్వకాలాన ఆనాడు సముద్రాన్ని లంఘించిన నాటి నీ నిజ స్వరూపాన్ని చూడనిదే నేను నిశ్చయంగా ఇక్కడి నుండి కదిలి వెళ్ళను. కాబట్టి నీవు దయచేసి నాకు నీ నిజ స్వరూపాన్ని చూపించవలసింది” – అని భీముడు ప్రార్థించాడు. అంత హనుమంతుడు భీమునికి తన నిజ రూపాన్ని ప్రదర్శించాడు.

30వ పద్యం :

చం|| అతులితమై ద్వితీయ కనకాద్రి యొకో యిది నా నిజాంగ మూ
ర్జితముగఁ బెంచి పుచ్ఛమునఁ జేసి దిగంతము లందుచున్న యు
న్నతుఁ గపినాథుఁ జూచి కురునందనుఁ డఫ్టు నిమీలితాక్షుఁ డై
మతి నతివిస్మితుం డగుచు మారుతి కిట్లనియెన్ భయంబునన్.

ప్రతిపదార్థం :

ఇది = ఈ స్వరూపము
అతులితము + ఐ = అతులితమై = సాటిలేనటువంటిదై
ద్వితీయ = రెండవ
కనక+అద్రి+ఒకో! = కనకాద్రియొకో = బంగారు కొండ అగునా ? (రెండవ మేరు పర్వతమా !)
నాన్ = ఇది అన్నట్లుగా
నిజ + అంగము = నిజాంగము = తన శరీరం
ఊర్జితముగన్ = ఎక్కువగా
పెంచి = పెరిగేటట్లుగా చేసి
పుచ్ఛమునన్ + చేసి = పుచ్చమునఁజేసి = తోకతో
దిక్ + అంతములు = దిగంతములు = దిక్కుల చివరి కొసలు
అందుచున్న = తాకుచున్న
ఉన్నతున్ = ఎత్తయినవాడిని
కపినాథున్ = వానరులలో శ్రేష్ఠుడైనవాడిని
చూచి = చూచి
కురునందనుఁడు = కురువంశంలో పుట్టిన భీముడు
అప్డు = అపుడు
నిమీలిత + అక్షుడు + ఐ = నిమీలితాక్షుడై మతిన్ = మూతలు పడిన కన్నులు కలవాడై
మతిన్ = మనస్సులో
అతి విస్మితుండు+అగుచున్ = అతితుడగుచున్ = మిక్కిలి ఆశ్చర్యం చెందినవాడె
భయంబునన్ = భయంతో
మారుతికి = హనుమంతునితో
ఇట్లు+అనియెన్ = ఇట్లనియెన్ = ఈ రీతిగా అన్నాడు

తాత్పర్యం : సాటి లేనటువంటి ఈ రూపం రెండవ అయిన మేరు పర్వతమా! అనిపించేటట్లుగా తన శరీరాన్ని పెద్దగా పెంచి, తోకతో దెసల కొసలు తాకుతున్న హనుమంతుడి ఎత్తయిన నిజ స్వరూపాన్ని చూచి, కురువంశ కుమారుడైన భీముడు కన్నులు మూసికొని, మనస్సులో మిగుల ఆశ్చర్యపడుతూ భయంతో మారుతికి ఇట్లా విన్నవించుకున్నాడు.

31వ పద్యం :

కం ॥ ‘అతిభీషణ మిది యత్య
ద్భుత మోహెూ ! చాలు; భూనభోమధ్యవ్యా ర
పిత మయ్యె భవద్దేహా
యతత్వ ముపసంహరింపు’ మనవుడుఁ గపియున్.

ప్రతిపదార్థం:

అతి-భీషణము+ఇది = అతిభీషణమిది = ఇది మిక్కిలి భయం (వెఱపు) కొలిపేటటు వంటిది)
అతి + అద్భుతము = అత్యద్భుతము = మిక్కిలి ఆశ్చర్యం గొలిపేటటువంటిది
ఓహో ! = ఎంత ఆశ్చర్యకరం
చాలు = ఇక అవసరం లేదు
భూ-నభస్-మధ్య = భూనభోమధ్య = భూమికి, ఆకాశానికి మధ్య స్థలంలో
వ్యాపితము + అయ్యె = వ్యాపితమయ్యే = అంతా విస్తరించింది
భవత్+దేహ +ఆయతత్వము = భవద్దేహాయతత్వము = నీ శరీరం యొక్క నిడివి
ఉపసంహరింపుము = ఇక విరమించుము
అనవుడు = అని చెప్పగా
కపియున్ = ఆంజనేయుడున్నా; (తర్వాతి పద్యంతో అన్వయము)

తాత్పర్యం: భూమికి, ఆకాశానికి మధ్య అంతా నీ శరీరం విస్తరించి ఉన్నది. మిక్కిలి భయం ఆశ్చర్యం కలిగించేటటువంటి నీ రూపం విడిచి విరమించుము అని చెప్పగా ఆంజనేయుడూ,

32వ పద్యం :

తన యెప్పటి రూపముఁ జే
కొని ‘దీనికి నినుమడుం గగుం బ్రతిబలముం
-గనినప్పుడు నా రూపం
బనుపమముగ ననిన హనుమ కనిలజుఁ డనియెన్.

ప్రతిపదార్థం :

తన+ఎప్పటి రూపమున్ = తన యెప్పటి రూపమున్ = తనకు ఎప్పుడూ ఉండే ఆకృతిని
చేకొని = స్వీకరించి
దీనికిన్ = నీవు ఇప్పుడు చూచినటువంటి నా ఆకారానికి
నా రూపంబు = నా ఆకారం
ప్రతి బలమున్ = శత్రు సేనలను
కనినప్పుడు = చూచినప్పుడు
అనుపమముగన్ = పోలికలేనట్లుగా
ఇనుమడంగు + అగున్ = ఇనుమడంగగున్ = రెండు రెట్లు హెచ్చు కాగలదు.
అనిన = అని చెప్పగా
హనుమకు = ఆంజనేయునితో
అనిలజుఁ డు = వాయు పుత్రుడైన భీముడు
అనియెన్ = చెప్పాడు.

తాత్పర్యం: హనుమంతుడు తాను ఎప్పుడూ ధరించే ఆకారాన్ని తిరిగి పొందాడు. “శత్రు బలాన్ని చూచినపుడు నా ఆకారం నీవు చూసిన దానికి రెండింతలు పెరుగుతుంది. ఆ ఆకారానికి పోలికే లేదు సుమా ! అని చెప్పాడు. అంత భీముడు ఆంజనేయునికి ఇట్లా బదులు పలికాడు.

33వ పద్యం :

ఉ ॥ ‘ఉన్నతిఁ బూని నీవు బలియుం డగు రావణు నశ్రమంబునం
బన్నుగఁ జంపనోపు పటుబాహుబలాఢ్యుండ విట్టియున్నతున్
నిన్ను సహాయుఁగా బడసి నిర్మలనీతిపరుండు రాఘవుం
డన్నరభోజనాన్వయుల నాజి వధించుట యేమి చోద్యమే ?’

ప్రతిపదార్థం:

ఉన్నతిన్ + పూని = ఉన్నతిఁబూని = గొప్పతనం వహించి
నీవు = నీవు
బలియుండు + అగు = బలియుండగు = బలం కలిగినట్టివాడైన
రావణున్ = రావణుని
బల + ఆఢ్యుఁడవు = బలాఢ్యుఁడవు = సమర్థవంతమైన భుజ పరాక్రమం కలవాడివి
ఇట్టి + ఉన్నతున్ = ఇట్టియున్నతున్ = ఇటువంటి గొప్పవాడివి
నిన్ను = నిన్ను
సహాయున్ + కాన్ = సహాయుఁగాన్ = తోడుపడే వాడివిగా
పడసి = పొంది
నిర్మల = స్వచ్ఛమైన
నీతిపరుండు = స్వచ్ఛమైన నీతి కలవాడు
రాఘవుండు = శ్రీరాముడు
ఆ + నర = అన్నర = మనుష్యులను
భోజన + అన్వయులన్ = భోజనాన్వయులన్ = మనుష్యులను ఆహారంగా తినేటటువంటి రాక్షస వంశీయులను
ఆజిన్ = యుద్ధంలో
వధించుట = చంపటం
ఏమి చోద్యమే ? = ఏమి వింత ?

తాత్పర్యం : “నీవు గొప్పవాడివి, నీవు పూనుకొని అంతటి బలవంతుడైన ఆ రావణుని సైతం సులువుగా యుద్ధంలో సంహరించకలిగినవాడివి. అట్టి గొప్ప పరాక్రమం కల నిన్ను సహాయునిగా గొని రఘువంశంలో జన్మించిన శ్రీరామ చంద్రుడు నరమాంస భక్షకులైన రాక్షసులను యుద్ధంలో చంపటం ఏమంత వింత కాదు.”

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

34 వచనం :

అనిన వాని కతి ప్రీతిమంతుండై హనుమంతు డిట్లనియె ‘నయ్యా ! నీవు
సౌగంధిక సరోవరంబునకుం బోయెద వే నందు సాహసంబు సేయవలవ; దది
యక్షరాక్షసరక్షితంబై దేవతోపభోగయోగ్యంబై యుండు; దేవతలు బలిహెూమ
నమస్కారంబులఁజేసి భక్తిసాధ్యులు గాని సాహసక్రియాసాధ్యులు గారు; నీవు నిజధర్మ
నిష్ఠితుండవై పరమధర్మంబు లెఱుంగునది; యెందేని హీనబుద్ధులు విమోహింతు రట్టి
ధర్మాధర్మ విభాగంబు లెఱుంగు విద్వాంసుల నుపాసించి శుభాచారుండవు గావలయు;
నాచారంబున ధర్మంబు పుట్టు; ధర్మంబువలన వేద ప్రతిష్ఠ యగుః వేదంబులం జేసి
యజ్ఞంబులు ప్రవర్తిల్లు; నట్టి యజ్ఞంబు వలన దేవతలు తృప్తులగుదురు.

ప్రతిపదార్థం:

అనిన = అని చెప్పగా
వానికి = అతనికి అనగా భీముని పట్ల
అతి = మిక్కిలి
ప్రీతిమంతుండు+ఐ = ప్రీతిమంతుండై = ప్రేమ కలవాడై
హనుమంతుడు = ఆంజనేయుడు
ఇట్లు = ఈ విధంగా, ఇట్లా
అనియెన్ = చెప్పాడు
అయ్యా ! = నాయనా !
నీవు = నీవు
సౌగంధిక సరోవరంబునకున్ = సౌగంధికములు అనేటటువంటి తామర పువ్వులు చూచే సరస్సుకు
పోయెదవు + ఏని = పోయెడవేని = వెళ్ళినట్లయితే
అందు = అందులో
సాహసంబు + చేయ = సాహసంబుసేయ = తొందరపడి పరాక్రమాన్ని
వలవదు = ప్రదర్శించవద్దు
అది = ఆ సరస్సు
యక్ష = యక్షుల చేతను
రాక్షస = రాక్షసుల చేతను
రక్షితంబు + ఐ = రక్షితంబై = కాపాడబడునటువంటిదై
దేవతా+ఉపభోగ యోగ్యంబు + ఐ = దేవతోపభోగ యోగ్యంబై = వేల్పుల చేత అనుభవించ తగినది అయి
ఉండు = ఉంటుంది.
దేవతలు = వేల్పులు
బలి-హెూమ-నమస్కారంబులన్ + చేసి = నైవేద్యాల చేత, అగ్నిలో వేల్చటం చేత వందనాలు చేయటం ద్వారా
భక్తి, సాధ్యులు-కాని = ఆరాధనా భావంతో వశమయ్యేటటు వంటి వారే కాని
సాహస క్రియా = తొందరపాటుతో కూడిన
సాధ్యులు కారు = వశమయ్యే వారు కారు
నీవు = నీవు
నిజ-ధర్మనిష్ఠితుండవు+ఐ = నిజధర్మనిష్ఠితుండవై = నీవు ఆచరించవలసిన ధర్మమందు దీక్ష కలవాడివై
పరమధర్మంబులు = ధర్మాల్లో కెల్ల ఉత్తమములైన ధర్మాలను
ఎఱుంగునది = తెలిసికొనేది
ఎందేని = అటువంటి ఉత్తమములైన ధర్మాలను తెలిసి కొనటంలో
హీన-బుద్ధులు = అల్ప బుద్ధులు (సరియైన తెలివి తేటలు లేనివారు)
విమోహింతురు = భ్రమకు లోను అవుతారో
అట్టి = అటువంటి
ధర్మ + అధర్మ-విభాగంబులు = ధర్మాధర్మ విభాగంబులు = ధర్మాధర్మ విచక్షణలను
ఎఱుంగు = తెలిసినట్టి
విద్వాంసులను = పండితులను
ఉపాసించి = ఆరాధించి
శుభ + ఆచారుండవు + కావలయున్ = శుభాచారుండవుగావలయున్ = మంచి ప్రవర్తన కలవాడివి కావాలి
ఆచారంబున = ప్రవర్తన వలన అనగా మహానుభావులు పలువురు ఆచరించేటటువంటి తీరు తెన్నులలో వర్తించటం వలన
ధర్మంబు = ధర్మం
పుట్టు = ఉద్భవిస్తుంది
ధర్మంబు వలన = ధర్మం వలన
వేద-ప్రతిష్ట + అగు = వేదప్రతిష్టయగు = వేదాల యొక్క స్థిరమైన ఉనికి ఏర్పడుతుంది
వేదంబులన్ చేసి = వేదంబులంజేసి = వేదాల చేత
యజ్ఞంబులు = క్రతువులు
ప్రవర్తిల్లున్ = జరుగుతాయి
అట్టి = అటువంటి
యజ్ఞంబు వలన = వేదాల చేత ప్రతిపాదించబడిన క్రతువులు జరగటం వలన
దేవతలు = వేల్పులు
తృప్తులు = తృప్తి చెందినవారు
అగుదురు = అవుతారు

తాత్పర్యం : అని భీముడు పలుకగా అతని యెద మిక్కిలి ప్రేమతో హనుమంతుడు ఇట్లా చెప్పాడు. “నాయనా ! నీవు సౌగంధికాలు అనే పేరు కల నూరు రేకుల బంగారు తామర పువ్వులు గల కొలనుకు పోయినట్లయితే, అక్కడ తొందరపడి నీ శౌర్యం ప్రదర్శించటానికి పూనుకొనవద్దు. ఆ సరోవరాన్ని యక్షులు, రాక్షసులు కాపాడుతుంటారు. అది దేవతలు అనుభవించేటటువంటిది. దేవతల ఆరాధనకు లొంగుతారు. బలులు, హెూమాలు, నమస్కారాల వలన సంతృప్తి చెందుతారు. వారు భక్తి భావం చేత ప్రసన్నులౌతారు గాని, శౌర్య పరాక్రమాల చేత సాధించతగినవారు కారు. నీవు నీ ధర్మాన్ని ఆచరించటంలో దీక్ష పూనుము. పరమధర్మాన్ని తెలిసికొనుము. సరి అయిన తెలివితేటలు లేనివారు ఎక్కడ పొరపడతారో అట్టి ధర్మా ధర్మ విచక్షణను పండితులను ఆశ్రయించి తెలిసికొనుము. ఆ విధంగా నీవు సరైన ప్రవర్తన అలవరచు కొనుము. మహాత్ముల యొక్క ప్రవర్తన పలువురి చేత అనుసరించబడినదై ఉత్తమమగు ఆచారం అవుతుంది. అటువంటి ఆచారం నుండి ధర్మం జన్మిస్తుంది. ధర్మం వలన వేదం పాదుకొంటుంది. వేదాల వలన యజ్ఞాలు జరుగుతాయి. అటువంటి యజ్ఞాలు జరగటం చేత దేవతలు తృప్తి చెందుతారు.

35వ పద్యం :

ఆ ॥ కార్యసిద్ధిపొంటెఁ గాలంబు దేశంబు
నెఱిఁగి బుద్ధిమంతు లెల్లప్రొద్దు
సాహసంబు విడిచి సామాద్యుపాయప్ర
యుక్తి చేయుదురు యథోచితముగ.

ప్రతిపదార్థం:

బుద్ధిమంతులు = తెలివి కలవారు
ఎల్లప్రొద్దు = ఎల్లప్పుడూ
కార్య-సిద్ధి-పొంటెన్ = కార్యం జయప్రదం అవటానికి
కాలంబు = తగిన కాలాన్ని
దేశంబున్ = తగిన స్థలాన్ని
ఎఱిఁగి = తెలిసికొని
సాహసంబు విడిచి = తొందరపాటును విడిచిపెట్టి
సామ+ఆది+ఉపాయ-ప్రయుక్తి = సామాద్యుపాయ ప్రయుక్తి = సామం మొదలైన ఉపాయాలను ఉపయోగించి
యథా + ఉచితముగ = యథోచితముగ = ఆయా సమయాలకు (ఆయా స్థలాలకు తగినట్లుగా)
చేయుదురు = చేస్తారు (ఆచరిస్తారు)

తాత్పర్యం : ఏ కర్తవ్యాన్ని నెరవేర్చటంలోనైనా బుద్ధిమంతులు తగిన సమయాన్ని తగిన స్థలాన్ని తెలిసికొని సాహసాన్ని వదలి సామదాన భేద దండోపాయాలను ఏ విధంగా ప్రయోగించతగునో అట్లాగే ప్రయోగించి విజయాన్ని సాధిస్తారు.

విశేషం : విజయ సాధనకు ప్రాచీనులు పేర్కొన్న నాలుగు ఉపాయాలు

  1. సామం = మంచితనం ఉపయోగించటం
  2. దానం = ధనం ఇవ్వటం
  3. భేదం = శత్రువులలో చీలికలు ఏర్పరచటం
  4. దండం = పరాక్రమం చూసి శత్రువులను శిక్షించటం
    చతుర్విధ ఉపాయాలను ప్రయోగించటంలో మొదటిది సామం. చిట్ట చివరిది దండం అని మరువకూడదు.

36 వచనం :

మఱియు సర్వకార్యంబులు మంత్రమూలంబులు గావున విద్వాంసులై
ప్రబుద్ధులైనవారలతో మంత్రంబుఁ జేయునది; బాలకులయు నధికశ్రీదర్పితులయు
లుబ్ధులయు లఘుజనంబులయుఁ దోడ మంత్రంబు సేయవలదు.

ప్రతిపదార్ధం:

మఱియు = ఇంకను
సర్వ-కార్యంబులు = అన్ని పనులు
మంత్ర మూలంబులు = ఆలోచనే ఆధారంగా కలవి
కావున = కాబట్టి
విద్వాంసులు + ఐ = విద్వాంసులై = పండితులై
ప్రబుద్ధులు = ఐనవారలతో (గొప్ప తెలివి తేటలు కలవారితో)
మంత్రంబున్+చేయునది = మంత్రంబుఁజేయునది = ఆలోచించాలి
బాలకులయున్ = చిన్నపిల్లతో
అధిక శ్రీ దర్పితులయు = అమితమైన ధనం చేత గర్వించే వారలతో
లుబ్దులయు = పిసినిగొట్టులతో
లఘు జనంబులయున్ + తోడ = లఘుంజనంబులయుఁదోడ = నీచులు అయిన వారితో
మంత్రంబు+చేయవలదు = మంత్రంబు సేయవలదు ఆలోచించటం కూడదు

కాబట్టి
తాత్పర్యం : ఇంకను అన్ని పనులు నెరవేరటానికి ఆలోచన అవస పండితులై గొప్ప తెలివి తేటలు కలవారితో ఆలోచన చేయాలి. బాలకులతో, ఎక్కువ సంపదతో విర్రవీగేవారితో, పిసినిగొట్టులతో, నీచులతో ఆలోచన చేయకూడదు.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

37వ పద్యం :

తే ॥ జనులు నిగ్రహానుగ్రహశక్తుఁ డైన
రాజు శాసనమునఁ జేసి రమణతోడ
నోలిఁ దమ తమ మర్యాద లొక్కనాఁడుఁ
దప్ప నోడుదు రిమ్మహీతలమునందు

ప్రతిపదార్థం :

జనులు = ప్రజలు
నిగ్రహ+అనుగ్రహ-శక్తుఁడు+ఐన = నిగ్రహానుగ్రహశక్తుఁడైన = దండించటానికి, దయ చూపటానికి సామర్థ్యం కల
రాజు-శాసనమునన్ +చేసి = రాజు శాసనమునఁజేసి = ప్రభువు యొక్క ఆజ్ఞ చేత
రమణతోడన్ = సంతోషంతో
ఓలిన్ = వరుసగా
ఒక్క నాఁడున్ = ఒక రోజు కూడా
ఈ-మహీ-తలమున+అందు = ఇమ్మహీతలమునందు = ఈ భూలోకంలో
తమ-తమ-మర్యాదలు = తమ తమ మర్యాదలు = తమ తమ విధులు
తప్పన్ = అతిక్రమించటానికి
డుదు = భీతిల్లుతారు.

తాత్పర్యం : దండించటానికి, దయచూపటానికి శక్తి గల రాజు యొక్క శాసనం వలన ప్రజలు నిరంతరం సంతోషిస్తూ, భూతలం మీద ఒకనాడు కూడా తమ తమ విధులను తప్పటానికి వెనుకాడుతారు.

38 వచనం :

నీవు నిగ్రహానుగ్రహ సమర్థుండవు గావున నీ కెల్లవారును వశ్యు లగుదురు;
నిన్నుఁ జూచుటంజేసి నా నయనంబులు సఫలంబయ్యె; నీకెద్ది యిష్టంబు దానిం జేసెద.

ప్రతిపదార్థం :

నీవు = నీవు
నిగ్రహ+అనుగ్రహ = నిగ్రహానుగ్రహ = దండించటానికి, దయ చూపటానికి కాని
సమర్థుండవు = శక్తి కలవాడివి
కావున = కాబట్టి
ఎల్లవారును = అందరున్నూ
వశ్యులు + అగుదురు = వశ్యులగుదురు = లోబడినవారవుతారు
నిన్నున్+చూచుటన్+చేసి = నిన్నుఁ జూచుటం జేసి = నిన్ను చూడటం చేత
నా నయనంబులు = నా కళ్ళు
సఫలంబు + అయ్యె = సఫలంబయ్యె = ఫలంతో కూడినవి అయినాయి. (ధన్యమైనాయి)
నీకున్ + ఎద్ది = నీకెద్ది = నీకు ఏది
ఇష్టంబు = ప్రీతి కలిగించేదో
దానిన్ = దానిని
చేసెద = చేస్తాను

తాత్పర్యం : నీవు దయ జూపగలవు. దండించగలవు. ఈ రెండు శక్తులు నీకున్నాయి. అందుచేత అందరూ నీకు లోబడి ఉంటారు. నిన్ను చూడటం చేత నా కన్నులు సార్థకములైనాయి. నీకు ఏది ఇష్టమో చెప్పుము. నేను దానినే చేస్తాను.

39వ పద్యం :

మత్త॥ మీకు నెగ్గొనరించి యున్న యమిత్రులన్ హతబుద్ధులం
జీకురాజు తనూజులం గురుసింహ ! నీకుఁ బ్రియంబుగా
నేకమాత్రన పోరిలో వధియించి నాగపురంబు నా
నాకులాద్రి శిలావలీ గహనంబు సేయుదు’ నావుడున్.

ప్రతిపదార్థం :

మీకున్ = మీకు
ఎగ్గు = అపకారం
ఒనరించి-ఉన్న = చేసి ఉన్న
అమిత్రులన్ = శత్రువులను
హతబుద్దులన్ = చెడిన తెలివితేటలు కలవారిని;
చీకు రాజు తనూజులన్ = గ్రుడ్డి ప్రభువు అయిన ధృతరాష్ట్రుని కొడుకులను
కురుసింహ = కురువంశ మందలి వారిలో సింహం వంటివాడా!
నీకున్ = నీకు
ప్రియంబుగాన్ = సంతోషంగా
ఏకమాత్రాన = ఒంటరిగా
పోరిలో = యుద్ధంలో
వధియించి = సంహరించి
నాగపురంబు = హస్తినాపురిని
నానా-కుల+అద్రి = నానాకులాద్రి = పెక్కు కులపర్వతాల యొక్క
శిలా+ఆవలీగహనంబు + చేయుదున్ = శిలావలీ గహనంబు సేయుదున్ = రాళ్ళ సముదాయంతో నిండి, ప్రవేశించ వీలుకాని దానినిగా చేయగలను
నావుడున్ = అని చెప్పగా

తాత్పర్యం : కురువంశంలో సింహం వంటివాడివైన “ఓ భీమా ! మీకు కీడు చేసిన శత్రువులను చెడిపోయిన తెలివితేటలు కలవారిని, గ్రుడ్డి ప్రభువు కొడుకులను నీకు సంతోషం కలిగేటట్లుగా నేను ఒక్కడినే అసహాయశూరుడినై యుద్ధంలో సంహరించి హస్తినాపురాన్ని పెక్కు కులపర్వతాలలోని రాళ్ళ రప్పలతో కప్పి చొర రాని అడవిగా మార్చి చేయగలను” – అని ఆంజనేయుడు చెప్పగా భీముడు (ఈ విధంగా చెప్పాడు) తర్వాతి పద్యంతో అన్వయము.

40వ పద్యం :

మత్తః॥ ‘ఇంతయుం గపినాథ ! నీ కిది యేమి పెద్ద ? మహాహవా
భ్యంతరంబున నుద్ధతప్రతిపక్ష వీరుల నేమ ని
ర్జింతు; మెవ్వరు మాకు మీ దయఁజేసి మార్కొను నంత య
త్యంతవీరులు లేరు భూవిదితప్రతాపబలోన్నతిన్.’

ప్రతిపదార్థం:

కపి-నాథ ! = వానరులలో శ్రేష్ఠుడవైనవాడా !
ఇంతయున్ = ఇది అంతా అంటే అసహాయశూరుడవై ఒంటిగా మా శత్రువులను అందరినీ యుద్ధంలో సంహరించటం
నీకు = నీకు
ఇది + ఏమి – పెద్ద = ఇది యేమి పెద్ద ? = ఇది ఏమంత ఘనకార్యం ?
మహా + ఆహవ + అభి + అంతరంబునన్ = మహాహహభ్యంతరంబునన్ = గొప్పదైన పోరులో
ఉద్ధత = గర్వించిన
ప్రతిపక్ష-వీరులన్ = శత్రు శూరులను
ఏము + అ – ఏమ = మేమే
నిర్జితము = జయించగలం
మీ దయన్ + చేసి = మీదయఁజేసి = మీ దయ వలన
భూ = భూమండలమంతటికీ
విదిత = తేటతెల్లమైన
ప్రతాప = పరాక్రమంతో
బల + ఉన్నతిన్ = బలోన్నతిన్ = పరాక్రమంతో కూడిన గొప్పతనంతో
మార్కొను + అంత = మార్కొనంత = (మమ్ము) ఎదిరించగలిగేటంతటి
అతి+అంత-వీరులు = అత్యంత వీరులు = మిగుల గొప్పవారైన శత్రువీరులు
మాకు = పాండవులమైన మాకు
ఎవ్వరు = ఎవ్వరూ
లేరు = లేరు (మీ దయ వలన మా పరాక్రమ శక్తులకు మించిన ప్రతి వీరులెవ్వరూ ఈ భూమండ లంలో లేరని భావం)

తాత్పర్యం : వానరులలో శ్రేష్ఠుడివైన వాడా ! నీవు ఒక్కడివే అసహాయుడిపై మా శత్రువులను అందరినీ యుద్ధంలో సంహరించగలవు. ఇది నీకు ఒక ఘనకార్యమా! గర్వించిన శత్రు వీరులను మేమే యుద్ధంలో జయించగలం. మీ దయ వలన ఈ భూలోకంలో తేటతెల్లమైన పరాక్రమం గల మేము జయించలేని గొప్పవీరులు ఎవ్వరూ లేరు.

విశేషం : ఈ వృత్తంలో (39, 40 ప పద్యాలు) పాదానికి 18 అక్షరాలు ప్రతి పాదంలోనూ ర-స-జ-జ-భ- ర అవే గ అవే గణాలు వరుసగా ఉంటాయి. ఉంటాయి. 11వ అక్షరం యతిమైత్రి. ప్రాస నియమం ఉంది.

భీముని గర్వభంగం Questions and Answers Summary Inter 1st Year Telugu

41 వచనం :

అనిన విని భీమసేనునకు హనుమంతుం డిట్లనియె ‘నన్ను రణాంత
రంబునం దలంచునది: నీ యందు సౌహృదంబున నాహవంబులో నతిరథుండైన
యర్జును రథధ్వజంబునం దుండి మీ బలపరాక్రమంబులం జూతు’ నని భీముం
గౌఁగిలించుకొని, వానికి సౌగంధిక సరోవర మార్గంబుఁజూపి, హనుమంతుం
డంతర్హితుండైనఁ, దదాలింగన విగతశ్రముండును విపులజవ శక్తి యుక్తుండును నై
భీమసేనుండు.

ప్రతిపదార్థం :

అనిన విని = అని చెప్పగా ఆలకించి
భీమసేనునకు = భీముడికి
హనుమంతుండు = ఆంజనేయుడు
ఇట్లు + అనియె = ఈ విధంగా చెప్పాడు
నన్ను = నన్ను
రణ+అంతరంబునన్ = రణాంతరంబునన్ = యుద్ధం మధ్యలో
తలంచునది = స్మరించవలసింది
నీ+అందు-నీయందు = నీయందలి
సౌహృదంబునన్ = స్నేహం చొప్పు న
ఆహవంబులోన్ = యుద్ధంలో
అతిరథుండు + ఐన = అతిరథుండైన = రథికులలో శ్రేష్ఠుడైన
అర్జును రథ ధ్వజంబున + అందు + ఉండి = అర్జునురథధ్వజంబునందుండి = అర్జునుని యొక్క రథ జెండాపై ఉండి
మీ-బల-పరాక్రమంబులన్ + చూతును = మీ బలపరాక్రమంబులంజూతును = మీ బల పౌరుషాలను చూస్తాను
అని = అని చెప్పి
భీమున్ = భీముణ్ని
కౌఁగిలించుకొని = ఆలింగనం చేసికొని
వానికి = అతడికి (ఆ భీమునికి)
సౌగంధిక – సరోవర – మార్గంబున్ + చూపి = సౌగంధిక సరోవర మార్గంబుఁజూపి = సౌగంధికాలు అనే వేయి రేకుల బంగారు తామర పువ్వులు పూచేటటువంటి కొలనుకు దారిని చూపి;
హనుమంతుడు = ఆంజనేయుడు
అంతః + హితుండు + ఐనన్ = అంతర్హితుండైనన్ = కనిపించకుండా మాయం కాగా
తత్ + ఆలింగన = తదాలింగన = అతడి అనగా ఆంజనేయుని యొక్క
విగత శ్రముండును = కౌగిలింత చేత పోగొట్టబడిన శ్రమ
విపుల = అధికమైన
జవశక్తి = బలం కలవాడున్నూ
యుక్తుండునున్ + ఐ = యుక్తుండునునై = అవుతూ
భీమసేనుండు = భీముడు (తర్వాతి పద్యంతో అన్వయము)

తాత్పర్యం : అని చెప్పిన ఆలకించి భీమునికి హనుమంతుడు యిట్లా చెప్పాడు. “నన్ను యుద్ధంలో సంస్మరింపుము. నీమీద నెయ్యంతో నేను మహావీరుడైన అర్జునుని రథంపై ఉండే జెండాపై ఉండి, యుద్ధంలో మీ బలాన్ని, మీ శౌర్యాలను తిలకిస్తాను” — అని భీముణ్ని కౌగిలించుకుని అతనికి సౌగంధికాలు అనే వేయిరేకుల బంగారు తామరపువ్వులు పూచేటటువంటి కొలనుకు దారి చూపి, హనుమంతుడు మాయమయ్యాడు. అంతట భీముడు హనుమంతుని చేత కౌగిలించుకొనబడటం వలన, పోయిన శ్రమ కలవాడై నూతనోత్సాహంతో కొంగొత్త జవ సత్వాలతో ఒప్పారాడు.

రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

Reviewing AP Inter 2nd Year Telugu Study Material గద్యభాగం 1st Lesson రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary can help students prepare confidently for exams.

AP Inter 2nd Year Telugu రంగాజమ్మ Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
కవయిత్రి రంగాజమ్మ ఘనతను వివరించండి.
జవాబు:
పరిచయం : ఈ ప్రశ్న ఆండ్ర శేషగిరిరావు గారు రచించిన ‘ఆంధ్ర విదుషీమణులు’ అనే గ్రంథం నుండి గ్రహించబడిన ‘రంగాజమ్మ’ పాఠ్యాంశంలోనిది. తంజావూరిని పరిపాలించిన విజయరాఘవ నాయకుని ఆస్థానంలో గొప్ప రచయిత్రిగా రంగాజమ్మ పేరుగాంచింది. ఆమె బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతురాలు. అసామాన్య ప్రజ్ఞావంతురాలు : ఆమె తల్లిదండ్రులు మంగమాంబ, వెంకటాద్రి. విజయరాఘవుని ఆస్థానంలోని అనేక మంది విద్వాంసుల మధ్య వెలిగే నాయకమణిలా పసుపులేటి రంగాజమ్మ కనిపించేది. తనకు మన్నారుగుడిలో వెలసిన రాజగోపాలస్వామి వల్లనే కవిత్వం అబ్బిందని ప్రకటించింది.

ఆమెకి పోటీ వచ్చేవారు లేరు. పాండిత్యంలో సరితూగే వారే లేరు. వంద మంది గొప్ప పండితులకు ఒకేసారి సమాధానాలు ఇవ్వగలిగేది. ఆ పండితులు చుట్టూ చేరి చిత్ర విచిత్ర సమస్యలను, చమత్కార ప్రశ్నలను సంధించగా మధ్యలో కూర్చున్న రంగాజమ్మ వందమందికి వంద విధాలుగా పద్యాలు పూరించి స్వహస్తాలతో పత్రికలు రాసి ఇచ్చేది. దీనినే ‘శతలేఖినీ విద్య’ అని పిలుస్తారు.

అష్టభాషలు అసాధారణ ప్రావీణ్యం : రంగాజమ్మది విమర్శకులు కూడా మెచ్చుకునే విలక్షణ వైదుష్యం. తెలుగువారు గర్వించదగిన విదుషీమణి. ఆమె సంస్కృతం, ప్రాకృతం, పైశాచి, మగధి, శౌరసేని, చూళిక, అపభ్రంశం, ఆంధ్రం అనే 8 భాషలలో కవిత్వం చెప్పేది. పదకవిత్వాన్ని అల్లేది. రాజనీతి, జ్యోతిశ్శాస్త్రం, వ్యాకరణం, తర్కం, మీమాంస, ఆగమశాస్త్ర పరిజ్ఞానం మొదలైన విషయాలలో సంపూర్ణమైన అవగాహన ఉంది.

విజయరాఘవుని ఆస్థానంలో అంత మంది కవిసింహాల మధ్య కామధేనువు లాగా కవిత్వ క్షీరాన్ని వర్షిస్తున్న రంగాజమ్మను చూచి, గొప్ప ఆనందంతో విజయరాఘవ నాయకుడు పెండ్లాడాడు. విజయరాఘవుని మిగిలిన భార్యలతో పాటూ, పట్టమహీషి రాజగోపాలాంబిక కూడా ‘రంగాజమ్మ’ వైదుష్యాన్ని, మాటను గౌరవించేవారు.

రంగాజమ్మ – రచనలు : ఆమె రామాయణ, భాగవత, భారత సంగ్రహాలు వ్రాసింది గానీ అవి దొరకలేదు. మన్నారుదాస విలాసం, ఉషా పరిణయం, మన్నారుదాస విలాస యక్షగానం మొదలైన రచనలు చేసింది. యక్షగానాలలో మొదటిసారి ఎఱుకలసాని పాత్రని ప్రవేశపెట్టింది.

కనకాభిషేకం : కనకాభిషేకం (బంగారంతో అభిషేకం) అనేది ‘సాహిత్య ప్రపంచంలో జరిగే అత్యున్నతమైన గౌరవం. తెలుగు కవయిత్రులలో ‘మన్నారుదాస విలాసం’ రచన పూర్తయ్యాక మొదటిసారిగా విజయరాఘవ నాయకుడు, రంగాజమ్మకు కనకాభిషేకం చేశాడు.

ముగింపు : తన రచనలతో రంగాజమ్మ పండితులను, పామరులను రంజింప చేసింది. తేటతెలుగుతో పాటూ, అవసరమైన చోట సంస్కృత భాషని ఉపయోగించింది. ఆంధ్ర మహిళా లోకం యొక్క గౌరవాన్ని శాశ్వతం చేసిన కళానిధి రంగాజమ్మ.

రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 2.
రంగాజమ్మ రచనల గురించి వివరించండి.
జవాబు:
పరిచయం : ఈ ప్రశ్న ఆండ్ర శేషగిరిరావు గారు రచించిన ‘ఆంధ్ర విదుషీ మణులు’ అనే గ్రంథం నుండి గ్రహించబడిన ‘రంగాజమ్మ’ పాఠ్యాంశంలోనిది. తంజావూరిని పరిపాలించిన విజయరాఘవ నాయకుని ఆస్థానంలో గొప్ప రచయిత్రిగా రంగాజమ్మ పేరుగాంచింది. ఆమె బహుముఖ ప్రజ్ఞావంతురాలు. రంగాజమ్మ రచనలు : రంగాజమ్మకి అష్టభాషలలో ప్రవేశం ఉంది. ఆమె రామాయణ, భాగవత, భారత సంగ్రహాలు వ్రాసింది గానీ అవి దొరకడం లేదు.

ఆమె రచనలలో ముఖ్యమైనవి.

  1. మన్నారుదాస విలాస ప్రబంధం
  2. ఉషా పరిణయం
  3. మన్నారుదాస విలాస యక్షగానం

1. మన్నారుదాస విలాస ప్రబంధం : ‘మన్నారుదాస విలాస ప్రబంధం’ తంజావూరు నాయక రాజుల కాలంలో వెలువడిన ఒక విశిష్టమైన సాహిత్య గ్రంథం. దీనిని రాజగురువు, శతక్రతు శ్రీనివాస తాతాచార్యుల ఆశీస్సులతో రంగాజమ్మ రచించింది. ‘మన్నారుదాస విలాసం’లో నాయకుడు, సాక్షాత్తు రంగాజమ్మ భర్త. తంజావూరు ప్రభువు విజయ రాఘవుడే. ఇది ఒక ప్రబంధం. గొప్ప వర్ణనలతో సాగుతుంది.

ఇందులో ప్రధానమైన అంశాలు :

  1. విజయరాఘవునికి మన్నారుగుడిలోని రాజగోపాల స్వామిపై గల అచంచలమైన భక్తి, విశ్వాసం.
  2. ఆ స్వామికి ఆయన చేసిన వివిధ కైంకర్యాలు.
  3. మన్నారుస్వామి గుడిలో ప్రతియేడూ వైభవంగా జరిగే ఫాల్గుణ మాసం -తిరునాళ్ళు
  4. విజయ రాఘవునికి కాంతిమతి అనే కన్యతో వివాహం కావడం.
  5. అష్టభాషా (ఎనిమిది భాషలు) కౌశలం.

విజయరాఘవ నాయకుని వైభవం, శృంగార లీలలు, రాజ్య వైభవం కూడా ఉన్నాయి. విజయరాఘవ నాయకుని వ్యక్తిత్వాన్ని, కళాపోషణను ఈ కావ్యం ప్రతిబింబిస్తుంది.

2. ఉషాపరిణయం : రంగాజమ్మ తన భర్త విజయరాఘవ నాయకుని కోరిక మేరకు ఉష – అనిరుద్ధుల ప్రణయగాథను వ్రాసింది. ఉష, బాణాసురుని కుమార్తె. అనిరుద్ధుడు శ్రీకృష్ణుని మనుమడు. ఇది వారిద్దరి వివాహగాథ. ఇందులో రంగాజమ్మ చేసిన వర్ణనలు, పాత్ర చిత్రణ అద్భుతంగా సాగాయి.

ఉష చిన్నతనంలో ఆడిన ఆటలు :

  1. బొమ్మల పెండ్లిళ్ళు
  2. గుజ్జనగూళ్ళు
  3. వెన్నెల రాత్రులలో దాగిలి మూతలు
  4. బంతులాట
  5. గుజగుజ తేకులు
  6. వనభోజనాలు
  7. జల విహారం
  8. జాఱుడు పీటలు
  9. చదరంగం

రంగాజమ్మ ఉదహరించిన నవ్వులు : మొలక నవ్వు, చిఱునవ్వు, పకపక నవ్వు, కలకల నవ్వు చిత్రలేఖ పాత్ర – నైపుణ్యం : ఉష చెలికత్తె అయిన చిత్రలేఖ కలలో చూసిన దృశ్యాలను తెల్లవారిన తర్వాత బొమ్మలుగా వేయగల నైపుణ్యం కలిగిన దానిగా రంగాజమ్మ వర్ణించింది. అలాగే చిత్రలేఖ, అనిరుద్ధుణ్ణి ద్వారకా పట్టణం నుండి అపహరించి తెచ్చిన ఘట్టాన్ని ఎంతో మనోహరంగా వర్ణించింది. హనుమంతుడు సంజీవని తెచ్చినట్లు, గరుత్మంతుడు అమృతం తీసుకొచ్చినట్లు, భగీరథుడు గంగని నేలమీదకి తెచ్చినట్లు, కృష్ణుడు పారిజాతాన్ని, భీముడు సౌగంధికా పుష్పాన్ని తెచ్చినట్లు, చిత్రలేఖ అనిరుద్ధుణ్ణి అపహరించి, తెచ్చిందని వర్ణించింది.

3. మన్నారుదాస విలాస యక్షగానం : మన్నారుదాస విలాస యక్షగానం రంగాజమ్మ చివరి రచన. ఇందులో కూడా నాయకుడు విజయరాఘవుడే. యక్షగానం ఒక జానపద కళారూపం. ఇందులో సంగీతం, నాట్యం, అభినయంతో కలబోసిన వీధి నాటకం యక్షగానం. రంగాజమ్మ యక్షగానాలలో పాత్రోచిత భాషను ప్రవేశపెట్టింది. విజయ రాఘవుని సంభాషణలు రసవంతంగా ఉంటాయి. సంభాషణలకు హాస్యాన్ని జోడించింది. సమాజంలోని వివిధ వర్గాల, ప్రజల మాటలను యక్షగానంలో ఉపయోగించింది. సామాన్య ప్రజలు కూడా ఆ సంభాషణలను ఆస్వాదించే వారు. ఉదాహరణకు ఇద్దరు జ్యోతిష్యుల మధ్య జరిగిన సంభాషణను చూద్దాం.

మంచనభట్టు : జోశ్యులూ ! నీవు పోచన సోమయాజులు గారింట, మొగపిల్లవాడు పుట్టునని ప్రశ్న చెప్పి యేకాక్షర ప్రయోగం చేయించుకు వస్తివట! భైరవ జోశ్యులూ : భట్టూ ! నీవు బుచ్చావధాని కొడుకు బచ్చిగాడు పదహారోయేట పల్లకీ యెుక్కునని జాతకం వ్రాస్తివే ! అతడిదిగో బిచ్చమెత్తుకు తిరుగుతున్నాడే! మంచనభట్టు : జోశ్యులూ ! నేను ఫలభాగం వ్రాసిన దిక్కున పదివేల మంది పల్లకీ పదస్తులైనారు. ఒక్కడు తప్పి ఉన్నాడు. నీకేమి తెలుసు పోరా ! ఇలా సంభాషణలు సహజంగా సాగుతాయి.

ముగింపు : రంగాజమ్మ రచనలు పండిత, పామరులను ఆకట్టుకున్నాయి. ఆంధ్రదేశానికి బయట ద్రవిడదేశంలో తెలుగు సాహిత్య కేతనం ఎగుర వేసిన ధీమణి రంగాజమ్మ.

II. సంక్లిప్తరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
రంగాజమ్మకు జరిగిన కనకాభిషేకాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
విజయరాఘవ నాయకుడి ఆస్థానంలో ప్రసిద్ధ కవయిత్రి రంగాజమ్మ. ఆమె విదుషీమణి. గొప్ప పండితురాలు. ఆమెకు జరిగిన కనకాభిషేకం తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ఒక అపురూపమైన ఘట్టం. అసాధారణ పాండిత్యం, కవితా చాతుర్యం కలిగిన కవయిత్రి. కనకాభిషేకం అనేది సాహిత్యలోకంలో ఒక కవికి జరిగే సర్వోన్నతమైన సత్కారం. తెలుగు కవులలో శ్రీనాథునికి, మల్లినాథ సూరికి, కొలచెలమ పెద్దభట్టుకు జరిగింది. తెలుగు కవయిత్రులలో మొదటిగా రఘునాథరాయల కొలువులోని సంస్కృత కవయిత్రి మధురవాణికి జరిగింది.

తెలుగు కవయిత్రులలో మన్నారుదాస విలాసం అనే రచన పూర్తయిన తరువాత, విజయ రాఘవ నాయకుడు రంగాజమ్మకు కనకాభిషేకం చేశాడు. ఇది తలమానికమైన గొప్ప సత్కారం. రంగాజమ్మకు సన్మానం పూర్తయ్యాక ఆ సభకు విచ్చేసిన పండితుల సమూహానికి అభిషేకం చేసిన బంగారాన్ని పంచి పెట్టేశారు. అలా గొప్ప కీర్తిగలిగిన, రంగాజమ్మకి కనకస్నానం ముగిశాక, ఆ నాణేములు అన్నీ సరస్వతీ పుత్రులైన కవి పండితులకు దక్కాయి. స్నానం చేసిన నీళ్ళు ఎంత గొప్పవైనా తిరిగి గ్రహించరు. కానీ రంగాజమ్మ ఎనిమిది భాషలలో పండితురాలు. పదకవిత్వంలో ప్రవీణురాలు. అనేక శాస్త్రాలలో నైపుణ్యం సంపాదించిన విదుషీమణి కనుక, ఆమెకు కనకస్నానం జరిగాక, పండితులు ఆ బంగారాన్ని తీసుకుని మురిసిపోయారు. రంగాజమ్మకి జరిగిన కనకాభిషేకం అపురూపం, అసామాన్యం.

రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 2.
మన్నారుదాస విలాస ప్రబంధం గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
మన్నారుదాస విలాస ప్రబంధం తంజావూరు నాయక రాజుల కాలంలో వెలువడిన ఒక విశిష్టమైన సాహిత్య గ్రంథం. దీనిని రాజగురువు, శతక్రతు శ్రీనివాస తాతాచార్యుల ఆశీస్సులతో రంగాజమ్మ రచించింది.
‘మన్నారుదాస విలాసం’లో నాయకుడు, సాక్షాత్తు రంగాజమ్మ భర్త, తంజావూరు ప్రభువు విజయ రాఘవుడే. ఇది ఒక ప్రబంధం. గొప్ప వర్ణనలతో సాగుతుంది.

ఇందులో ప్రధానమైన అంశాలు :

  1. విజయరాఘవునికి మన్నారుగుడిలోని రాజగోపాల స్వామిపై గల అచంచలమైన భక్తి, విశ్వాసం.
  2. ఆ స్వామికి ఆయన చేసిన వివిధ కైంకర్యాలు.
  3. మన్నారుస్వామి గుడిలో ప్రతియేడూ వైభవంగా జరిగే ఫాల్గుణ మాసం తిరునాళ్ళు.
  4. విజయ రాఘవునికి కాంతిమతి అనే కన్యతో వివాహం కావడం.
  5. అష్టభాషా (8 భాషలు) కౌశలం.

విజయరాఘవ నాయకుని వైభవం, శృంగార లీలలు, రాజ్య వైభవం కూడా ఉన్నాయి. విజయ రాఘవనాయకుని వ్యక్తిత్వాన్ని, కళాపోషణను ఈ కావ్యం ప్రతిబింబిస్తుంది.

ప్రశ్న3.
ఉషాపరిణయం ప్రబంధం గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
రంగాజమ్మ తన భర్త విజయరాఘవ నాయకుని కోరిక మేరకు ఉష అనిరుద్ధుల ప్రణయగాథను వ్రాసింది. ఉష బాణాసురుని కుమార్తె. అనిరుద్ధుడు శ్రీకృష్ణుని మనుమడు. ఇది వారిద్దరి వివాహగాథ. ఇందులో రంగాజమ్మ చేసిన వర్ణనలు, పాత్ర చిత్రణ అద్భుతంగా సాగాయి.

ఉష చిన్నతనంలో ఆడిన ఆటలు :

  1. బొమ్మల పెండ్లిళ్ళు
  2. గుజ్జనగూళ్ళు
  3. వెన్నెల రాత్రులలో దాగిలి మూతలు
  4. బంతులాట
  5. గుజగుజ తేకులు
  6. వనభోజనాలు
  7. జల విహారాలు
  8. జాఱుడు పీటలు
  9. చదరంగం

రంగాజమ్మ ఉదహరించిన నవ్వులు :
మొలక నవ్వు, చిఱునవ్వు, పకపక నవ్వు, కలకల నవ్వు

చిత్రలేఖ పాత్ర – నైపుణ్యం : ఉష చెలికత్తె అయిన చిత్రలేఖ కలలో చూసిన దృశ్యాలను తెల్లవారిన తర్వాత బొమ్మలుగా వేయగల నైపుణ్యం కలిగిన దానిగా రంగాజమ్మ వర్ణించింది.

అలాగే చిత్రలేఖ, అనిరుద్ధుణ్ణి ద్వారకా పట్టణం నుండి అపహరించి తెచ్చిన ఘట్టాన్ని ఎంతో మనోహరంగా వర్ణించింది. హనుమంతుడు సంజీవని తెచ్చినట్లు, గరుత్మంతుడు అమృతం తీసుకొచ్చినట్లు, భగీరథుడు గంగని నేలమీదకి తెచ్చినట్లు, కృష్ణుడు పారిజాతాన్ని, భీముడు సౌగంధికా పుష్పాన్ని తెచ్చినట్లు చిత్రలేఖ అనిరుద్ధుణ్ణి అపహరించి, తెచ్చిందని వర్ణించింది.

ప్రశ్న 4.
మన్నారుదాస విలాస యక్షగానం గురించి వ్రాయండి.
జవాబు:
మన్నారుదాస విలాస యక్షగానం రంగాజమ్మ చివరి రచన. ఇందులో కూడా నాయకుడు విజయరాఘవుడే. యక్షగానం ఒక జానపద కళారూపం. ఇందులో సంగీతం, నాట్యం, అభినయంతో కలబోసిన వీధి నాటకం యక్షగానం.

రంగాజమ్మ యక్షగానాలలో పాత్రోచిత భాషను ప్రవేశపెట్టింది. విజయ రాఘవుని సంభాషణలు రసవంతంగా ఉంటాయి. సంభాషణలకు హాస్యాన్ని జోడించింది. సమాజంలోని వివిధ వర్గాల, ప్రజల మాటలను యక్షగానంలో ఉపయోగించింది. సామాన్య ప్రజలు కూడా ఆ సంభాషణలను ఆస్వాదించే వారు. ఉదాహరణకు ఇద్దరు జ్యోతిష్యుల మధ్య జరిగిన సంభాషణను చూద్దాం. మంచనభట్టు : జోశ్యులూ ! నీవు పోచన సోమయాజులు గారింట, మొగపిల్లవాడు పుట్టునని ప్రశ్న చెప్పి యేకాక్షర ప్రయోగం చేయించుకు వస్తివట!

భైరవ జోశ్యులు : భట్టూ ! నీవు బుచ్చావధాని కొడుకు బచ్చిగాడు పదహారోయేట పల్లకీ యెక్కునని జాతకం వ్రాస్తివే ! అతడిదిగో బిచ్చమెత్తుకు తిరుగుతున్నాడే! మంచనభట్టు : జోశ్యులూ ! నేను ఫలభాగం వ్రాసిన దిక్కున పదివేల మంది పల్లకీ పదస్తులైనారు. ఒక్కడు తప్పి ఉన్నాడు. నీకేమి తెలుసు పోరా ! ఇలా సంభాషణలు సహజంగా సాగుతాయి.

ప్రశ్న 5.
ఎఱుకసాని పాత్రను రంగాజమ్మ వర్ణించిన తీరును వివరించండి.
జవాబు:
యక్షగానాలలో ఎఱుకత పాత్రను మొదటిగా రంగాజమ్మగారే ప్రవేశపెట్టారు. రంగాజమ్మ, ఎఱుకలసానిని చాలా సహజసిద్ధంగా, స్వభావోక్తిగా మన కంటి ముందు నిలిపింది. ఎఱుకలసాని ఆణిముత్యాలు పొదిగిన చెవికమ్మలు ధరించింది. పచ్చ’ కర్పూరపు శోభను మించే కస్తూరిని బొట్టుగా పెట్టుకుంది. ఆమె చేతిలో చక్కని బెత్తం ఉంది. సంపంగి మాలలు చుట్టిన ఆమె తల కొప్పు జారుతోంది.

ఆమె ఎదపైన వజ్రాల దండలు, ముత్యాల సరులు మెరుస్తున్నాయి. ఆమె నడుముకు కనకాంబరం పూలదండను ఒడ్డాణంగా కట్టింది. నెమలి పింఛాలతో తళుకులీనుతున్న చక్కని తట్ట పట్టుకుని రాజవీధిలో నడుస్తూ వెళ్తాందని రంగాజమ్మ వర్ణించింది. రంగాజమ్మ ఎఱుకలసాని పాత్రను ప్రవేశపెట్టాక అన్ని యక్షగానాలలో ఆ పాత్ర తప్పని సరయ్యింది. రంగాజమ్మ ఎఱుకలసానిని ‘శాకునికకోకిలాలప’ అని కీర్తించింది.

రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

III. ఏక వాక్యరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
మన్నారు గుడి పుణ్యక్షేత్రానికి మరో పేరు ఏమిటి ?
జవాబు:
మన్నారు గుడి పుణ్యక్షేత్రానికి ‘దక్షిణ ద్వారక’ అనే పేరు ఉంది.

ప్రశ్న 2.
విజయరాఘవ నాయకుని సభాభవనం పేరేమిటి ?
జవాబు:
విజయరాఘవ నాయకుని సభాభవనం పేరు విజయరాఘవ విలాసం.

ప్రశ్న3.
శతలేఖనీ విద్యలో ప్రవీణురాలెవరు ?
జవాబు:
రంగాజమ్మ శతలేఖిని విద్యలో ప్రావీణ్యురాలు.

ప్రశ్న 4.
రంగాజమ్మకు కనకాభిషేకం చేసినదెవరు ?
జవాబు:
రంగాజమ్మకు విజయరాఘవ నాయకుడు కనకాభిషేకం చేశాడు.

ప్రశ్న5.
యక్షగానాలలో రంగాజమ్మ ప్రవేశపెట్టిన కొత్త పాత్ర ఏది ?
జవాబు:
రంగాజమ్మ ‘ఎఱుకలసాని’ పాత్రను కొత్తగా యక్షగానాలలో ప్రవేశపెట్టింది.

ప్రశ్న6.
రంగాజమ్మకు మరో పేరు ఏమిటి ?
జవాబు:
రంగాజమ్మకు మరో పేరు ‘రంగాజి’.

రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 7.
రంగాజమ్మ తొలి రచన పేరు ఏమిటి ?
జవాబు:
రంగాజమ్మ తొలి రచన మన్నారుదాస విలాస ప్రబంధం.

ప్రశ్న8.
రంగాజమ్మ తల్లిదండ్రుల పేర్లు తెలపండి.
జవాబు:
రంగాజమ్మ తల్లిదండ్రులు మంగమాంబ, వెంకటాద్రి.

రంగాజమ్మ Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

పాఠ్యభాగం : రంగాజమ్మ
గ్రహించబడిన గ్రంథం : ఆంధ్రవిదుషీమణులు
పాఠ్యభాగ రచయిత : ఆండ్ర శేషగిరిరావు
పుట్టిన తేది : 10-9-1903
జన్మస్థలము : పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా, తణుకు తాలూకా ‘ముక్కామల’ గ్రామం.
తల్లిదండ్రులు : అచ్చమ్మ, రామయ్య
విద్యాభ్యాసం-వివరాలు: ముక్కామల గ్రామంలోను, రాజమహేంద్రవరం లోనూ చదివి, తర్వాత విశాఖలోని ఆంధ్ర విశ్వవిద్యా లయంలో బి. ఎ మొదటి జట్టు విద్యార్థిగా ఉత్తీర్ణు లయ్యారు.
సాహిత్యసేవ : 1933లో ‘ఆంధ్రభూమి’ అనే పత్రికను స్థాపించి 10 సం॥రాల పాటు నిరాఘాటంగా సాహిత్యసేవ చేశారు.
నడిపిన పత్రికలు : ఆరోగ్యసుధ, ఆంధ్రకీర్తి
పత్రికా సహసంపాదకునిగా : గృహలక్ష్మి, ప్రజామిత్ర, ఆనందవాణి అనే మరో మూడు పత్రికలకు సహసంపాదకులుగా వ్యవహరించారు.

రచనల జాబితా :

  1. ఆంధ్ర రమణీమణులు
  2. ఆంధ్ర రాజభక్తులు
  3. ఆంధ్ర విదుషీమణులు
  4. ఆంధ్ర వీరయువకులు
  5. ఆంధ్ర సారస్వత వ్యాసావళి
  6. ఆంధ్ర కవుల అద్భుత మహిమల కథలు
  7. ఆంధ్ర బాలల వికట కవితా వినోదిని

ఆహార విజ్ఞాన రచనలు :

  1. కాయకూరలు
  2. దుంపకూరలు
  3. ఫలజాతులు
  4. ఆవుపాలు
  5. ఆకుకూరలు

ప్రత్యేకతలు : ఆయన రచనలలో ఒకటైన ఆంధ్ర రాజభక్తులు బరంపురం విశ్వవిద్యాలయంలోను, ఆంధ్ర రమణీమణులు ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయంలోను పాఠ్యగ్రంథాలుగా విద్యార్థులను అలరించాయి.

సాహితీ గుర్తింపు : శేషగిరిరావుగారి ‘తిక్కన నవ్వులు’, ‘మహారాష్ట్ర పాలకుల వాఙ్మయ సేవ’ అనే రచనలు విమర్శకులచే కొనియాడబడినాయి.

మరణం : వీరు 22-03-2001న కీర్తిశేషులయ్యారు. జీవించినంత కాలం ఆంధ్రవాఙ్మయ సేవలో తరించారు.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

విజయనగర సామ్రాజ్య ఉత్థాన, పతనాలు రెండూ తెలుగు సాహిత్యానికి స్వర్ణయుగాన్ని, ఆపై క్షీణదశను మిగిల్చాయి. చారిత్రక తళ్ళికోట యుద్ధానంతరం దక్షిణాది అరాజకత్వంలో చిక్కుకోగా, కళాపోషణ కరువైన ఆ క్లిష్ట సమయంలో తమిళనాడులోని తంజావూరు, మధురనాయక రాజ్యాలు తెలుగు సాహిత్యానికి వెన్నుదన్నుగా నిలిచాయి. ముఖ్యంగా తంజావూరు పాలకులు తెలుగు కవిత్వానికి పునర్వైభవం కల్పిస్తూ ఆదరణ అందించారు.

విజయరాఘవ నాయకుని పాలనాకాలంలో తంజావూరు కళావైభవం శిఖరాగ్రానికి చేరుకోగా, ఆయన కొలువులో సుప్రసిద్ధ కవయిత్రి రంగాజమ్మ తన అద్భుత ప్రతిభతో విరాజిల్లారు. అష్టభాషా కోవిదురాలైన రంగాజమ్మ బహుముఖ ప్రజ్ఞా పాటవాలను, ఆమె కవితా మాధుర్యాన్ని పరిచయం చేయడమే ఈ పాఠ్యభాగం నేపథ్యం.

రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

పాఠ్యభాగ ఉద్దేశ్యం

రంగాజమ్మ అసాధారణమైన పాండిత్యం, విమర్శకులు సైతం ప్రశంసించే స్థాయికి చేరుకుంది. ఆమె ప్రత్యేక వ్యక్తిత్వం, అద్భుతమైన తెలివితేటలు నేటితరానికి ఎంతో స్ఫూర్తినిస్తాయి. తెలుగు వారందరూ గర్వించదగ్గ విదుషీమణి అయిన రంగాజమ్మ, ఇతర ప్రాంతాలలో (ద్రవిడదేశం) సైతం తెలుగుసాహిత్య జెండాను రెపరెపలాడించిన ధీమణి. అటువంటి గొప్ప కవయిత్రి గురించి విద్యార్థులు తెలుసుకొని, ఆమె అకుంఠిత దీక్షను ఆదర్శంగా తీసుకోవాలన్నదే ఈ పాఠ్యభాగం యొక్క ముఖ్య ఉద్దేశ్యం.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

50వ పేజి :

జలాలు = నీళ్ళు
అలరారు = ప్రకాశించు
సస్యశ్యామలం = పచ్చదనం
గోత్రం = వంశాన్ని తెలిపే సంకేతం
మైలు = 8 ఫర్లాంగులు, అరక్రోసు దూరం
క్షేత్రం = తీర్ధం,పుణ్యస్థలం
జీవరేఖ = ప్రాణరేఖ
శతాబ్ది = వంద సంవత్సరాలు
వృద్ధి = పెరుగుదల
దానధర్మాలు = పుణ్యకర్మలు
వైభవము = సంపద, గొప్పతనం
పెండేరము = కాలికి వేసే ఆభరణం
ధ్వజం = జెండా, పతాకం
వైతాళికులు = మేల్కొలిపేవారు
పేరోగలం = సభ, ఆస్థానం
నిత్య౦ = రోజూ
పట్టపురాణి = రాజపత్ని, మహిషి, దేవి
అసామాన్య = అసాధారణ
ప్రజ్ఞ = తెలివితేటలు
దయ = జాలి
అబ్బడం = లభించడం
దైవం = దేవత

52వ పేజి :

పాండిత్యం = జ్ఞానం
సమకాలికులు = ఒకే కాలంలోనివారు
నిండుగా = ఎక్కువగా
స్వహస్తాలు = వారి చేతులు
పత్రికలు = లేఖలు
శతం = నూరు
‘అష్టభాషలు = ఎనిమిది భాషలు
ప్రవీణురాలు = ప్రావీణ్యం (నేర్పు) కలిగిన స్త్రీ
మీమాంస = ప్రమాణాలచే నిజం గ్రహించడం జ్ఞానకాండ
తర్కం = ఊహ, కారణం, ఒక శాస్త్రం
ఆగమశాస్త్రం = వేదాలను ఆధారం చేసుకొని జ్ఞాన నిరూపణ చేసే పద్ధతి
కౌశలం = నైపుణ్యం
కామధేనువు = గోవు, కోరిన కోర్కెలు తీర్చే ఆవు
ఆనందం = సంతోషం
విలాసం = నివాసం
పత్నులు = భార్యలు
మన్నన = పొగడ్త, మెచ్చుకోలు
చనువు = అనురాగం, అధికారం
గతి = దిక్కు, మార్గం
అలభ్యం = దొరకనివి
శతక్రతు = వంద యజ్ఞాలు చేసినవారు
సాహితీభోజుడు = సాహిత్యాన్ని పోషించేవాడు
పురాణ పారీణుడు = పురాణాలలో నేర్పరి, పురాణ జ్ఞానం ఉన్నవాడు
సంగీతవేది = సంగీతంలో విద్వాంసుడు
భారతీదేవి = సరస్వతీదేవి
కైంకర్యాలు = భగవంతునికి భక్తులు చేసే సేవ
తిరునాళ్ళు = తీర్థం, ఉత్సవాలు
కనకాభిషేకం = బంగారంతో అభిషేకం
సర్వోన్నత = మిక్కిలి గొప్పదైన
సత్కారం = సన్మానం
కొలువు = సభ
తలమానికం = శ్రేష్ఠమైనది, అలంకారం కోసం తలపై పెట్టుకొనే రత్నం
గోష్ఠి = సభ
ఘన = గొప్ప
యశస్సు = కీర్తి
కనకం = బంగారం

రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

53వ పేజి :

ప్రబంధం = ఒక సాహిత్య ప్రక్రియ
గుజ్జనగూళ్ళు = బాలికలు ఆడుకునే ఆట
వివాహం = పెళ్లి
దాగిలిమూతలు = దాగుడుమూతలు
గుజగుజ తేకులు = కప్పగంతుల ఆట, అచ్చంగాయలు
జాఱుడు పీటలు = జలక్రీడలలో ఉపయోగించే సాధనం
జలవిహారాలు = నీటిలో ప్రయాణం
దృశ్యాలు = సన్నివేశాలు
చెలికత్తె = మిత్రురాలు, సేవకురాలు
అపహరించడం = దొంగలించడం
ఘట్టం = సన్నివేశం, సందర్భం
మనోహరం = మనస్సుకు ఆహ్లాదంగా

1. సీ. వాయుతనూజుండు వాయువేగంబున
సంజీవనిం దెచ్చు చందమునను
వినతాతనూజుండు వేడుక మీరంగ
నమృతంబుఁ దెచ్చిన యందమునను
నల్ల భగీరథుం డాత్మ నుప్పొంగుచు
నమరనదిం దెచ్చు నట్టి లీలఁ
జెలువంబు వెలయంగ శ్రీరాజమన్నారు
పారిజాతముఁదెచ్చు భావమునను

తే.గీ. సత్యవతిని భీష్ముడు దెచ్చు సరవి మెఱయఁ
గుండలము లుదంకుడు దెచ్చు కూర్మి నెరయ
నమర సౌగంధికంబుల ననిలజుండు
దెచ్చు కైవడి ననిరుద్ధు దెచ్చె వేగ.

ప్రతిపదార్థము :

వాయుతనూజుండు = వాయుపుత్రుడైన హనుమంతుడు
వాయువేగంబున = గాలివేగంతో
సంజీవనిన్ = సంజీవని పర్వతాన్ని
తెచ్చుచందమునన్ = తీసుకువచ్చిన విధంగా
వినతా తనూజుండు = వినత కుమారుడు (గరుత్మంతుడు)
వేడుక మీరంగన్ = మిక్కిలి ఉత్సాహంతో
అమృతంబు = అమృతాన్ని
తెచ్చిన యందమునను = తెచ్చిన అందమైన రీతిలో
నల్ల (నల) = ఆ
భగీరథుడు = భగీరథుండు
ఆత్మ ఉప్పొంగుచు = ఉప్పొంగే మనస్సుతో
అమరనదిన్ = ఆకాశగంగను
తెచ్చునట్టి లీలన్ = తీసుకొచ్చినట్లు
శ్రీరాజమన్నారు = శ్రీకృష్ణుడు
పారిజాతమునన్ = పారిజాత వృక్షాన్ని
తెచ్చుభావమునను = తెచ్చిన పద్ధతిలో
భీష్ముడు = భీష్ముడు
సత్యవతిని = సత్యవతిని (విచిత్ర వీర్యుని కోసం)
తెచ్చుసరవి = తెచ్చిన పద్దతితో
ఉదంకుడు = ఉదంకుడు అనే శిష్యుడు
కుండలములు = దివ్యమైన కుండలాలను
తెచ్చు కూర్మినెరయన్ = ప్రీతిగా తెచ్చినట్లు
అనిలజుండు = భీముడు
అమర = దేవలోకానికి చెందిన
సౌగంధికంబుల = సౌగంధికా పుష్పాలను
తెచ్చుకైవడి = తెచ్చిన విధంగా
అనిరుద్ధున్ = అనిరుద్ధుడిని
తెచ్చెవేగన్ = (చిత్రలేఖ) అతివేగంగా తీసుకొని వచ్చింది.

ఈ పద్యంలో ఉష చెలికత్తె అయిన చిత్రలేఖ, ద్వారకానగరం నుండి శ్రీకృష్ణుని మనమడైన అనిరుద్ధుణ్ణి అపహరించి తెచ్చిన సందర్భాన్ని మనోహరంగా వర్ణించింది.

తాత్పర్యము : హనుమంతుడు వాయువేగంతో సంజీవని పర్వతాన్ని తెచ్చినట్లు, మిక్కిలి ఉత్సాహంతో గరుత్మంతుడు అమృతాన్ని తెచ్చినట్లు, భగీరథుడు గంగను భూమికి తెచ్చినట్లు, శ్రీకృష్ణుడు పారిజాతవృక్షాన్ని తెచ్చినట్లు, భీష్ముడు విచిత్రవీర్యుని కోసం సత్యవతిని తీసుకువచ్చినట్లు, ఉదంకుడు గురుదక్షిణగా కుండలాలు తెచ్చినట్లు, భీముడు ద్రౌపది కోసం సౌగంధిక పుష్పాలు తెచ్చినట్లు, చిత్రలేఖ అనిరుద్ధుణ్ణి వాయువేగంతో, పరాక్రమంతో, చాకచాక్యంగా తీసుకువచ్చింది.

యక్షగానం = ఒక జానపద కళారూపం, వీధి నాటకం
అభినయం = నటన
హాస్యం = నవ్వు
మచ్చుకు = ఉదాహరణగా
జ్యోతిష్యులు = భూత, భవిష్యత్తులను చెప్పేవారు
ప్రశ్న = ఒక రకమైన జ్యోతిష్యం
జాతకం = జాతకచక్రం
బిచ్చము = తిరిపెం, పిడికిలితో యాచించడం
పల్లకీ = మనుష్యులు మోసే వాహనం, అందలం

రంగాజమ్మ Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

54వ పేజి :

ఫలభాగం = ప్రయోజనం
ముత్తైదువ = సుమంగళి
వక్క = పోక చెక్క (తాంబూలంలో వేసుకునేది)
గానుగపిండి = తెలగపిండి (వేరుశనగపిప్పి)
కడమవారు = మిగిలినవారు
శాకునిక = పక్షుల వేటగాడు
ఆణిముత్యాలు = రత్నాలు
పచ్చకర్పూరం = అబ్దసారము
వజ్రాల పేరులు = వజ్రాల దండలు
కస్తూరి = మృగమదం (సువాసన ద్రవ్యం)
శోభ = కాంతి
బెత్తము = కర్ర, చువ్వ, సజ్జన కోల
కొప్పు = జడ
తార్కాణం = ఉదాహరణ, దృష్టాంతం
వడ్డాణం = నడుముకి పెట్టుకునే ఆభరణం
పామరులు = సామాన్యులు (చదువు లేనివారు)
కళానిధి = కళలకు నిలయం
విద్వాంసులు = పండితులు
మాలలు = దండలు, సరులు

మాతృభాష Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

Reviewing AP Inter 2nd Year Telugu Study Material పద్యభాగం 5th Poem మాతృభాష Questions and Answers Summary can help students prepare confidently for exams.

AP Inter 2nd Year Telugu మాతృభాష Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు.

ప్రశ్న 1.
మాతృభాష కవిత సారాంశాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
మాతృభాష అనేది ఏ జాతి సంస్కృతి సంప్రదాయాలకైనా జీవిక. మాతృభాష అనేది ఏ జాతికైనా బతుకు పతాక. శ్రమశక్తిలోనే అమ్మభాష ఉనికి ఉట్టిపడుతుంది. స్వేద సౌందర్యంలోనే భాషోత్పత్తి ఉద్భవించింది. శిశువు తల్లిద్వారా మాతృభాష ద్వారా మాధుర్యాన్ని చవిచూస్తాడని, తల్లే ఆదిగురువని కవి తెలిపాడు. మాతృభాష విద్యాబోధన సృజనాత్మకతను, మనో వికాసాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది. ప్రజల భాషలో పరిపాలన పరిపుష్టి కలిగిస్తుందని, నా కోపం ప్రేమ – శ్రమ మాతృభాషలోనే వ్యక్తం చేయాలని కవి భావించాడు.

ఆకాశం – మట్టి – మనిషి గురించి అమ్మభాషలోనే తెలుసుకోవాలని, పుట్టుక చావు దగ్గర మాతృభాషలోనే స్పందించాలని విశదపరిచాడు. మాతృభాషలో వ్యక్తం చేసే ఏ భావమైనా సంపూర్ణంగా ఉంటుంది. నిప్పులు చెరగడానికి అంటే ధర్మాగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి, తెలుగుజాతి పౌరుషాన్ని నిలబెట్టడానికి మాతృభాష మూలాధారం కావాలి. మాతృభాషలోనే గ్రహాలతో మాట్లాడతాను’ అని కవి అనడం వెనుక జపాన్ జర్మనీ చైనా వంటి ఎన్నో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు మాతృభాషలోనే విద్యనందించి అంతరిక్ష జ్ఞానాన్ని, భౌగోళిక – భూగర్భశాస్త్ర విజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేసుకుంటున్నాయని తెలియజేశాడు.

II. సంక్షిప్తరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
మాతృభాష సౌందర్యాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
మాతృభాష అనేది ఏ జాతి సంస్కృతి సంప్రదాయాలకైనా జీవిక. మాతృభాష ఏ జాతికైనా బతుకు పతాక. శ్రమశక్తిలోనే అమ్మ భాష ఉనికి ఉట్టిపడుతుంది. స్వేద సౌందర్యంలోనే భాషోత్పత్తి ఉద్భవించింది. శిశువు తల్లి ద్వారా మాతృభాష మాధుర్యాన్ని చవి చూస్తాడు. తల్లే శిశువుకు ఆది గురువు.

మాతృభాష Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 2.
కొంక్యాన ఛాయరాజ్ గురించి వివరించండి.
జవాబు:
సిక్కోలు “ఛాయరాజ్ పేర్గాంచిన కొంక్యాన ఛాయరాజ్ 6.7.1948న సూరమ్మ, సూర్యనారాయణ దంపతులకు శ్రీకాకుళం జిల్లా గారమండలం కొంక్యాన పేటలో జన్మించారు. 1968లో ఉపాధ్యాయునిగా ప్రస్థానం ప్రారంభించి 2005లో ప్రధానోపాధ్యాయునిగా సుమారు మూడున్నర దశాబ్దాలకు పైగా విద్యాసేద్యం కావించారు.

ఉపాధ్యాయ ఉద్యమాలలో ‘ప్రజా సాహితి’ సంపాదకునిగాను తనదైన ముద్ర వేశారు. అనేక రచనలు చేశారు. ఎన్నెన్నో అవార్డులు పొందారు. ఛాయరాజ్ తన ‘మాతృభాష’ అనే కవిత ద్వారా భాషాభిమానుల మన్ననలను చూరగొన్నాడు. “పుట్టుక దగ్గర, చావు దగ్గర పరభాషలో నవ్వలేను, ఏడ్వలేను” అని అంటూ విశ్వజనీన భావాన్ని వ్యక్తం చేశాడు.

III. ఏక వాక్యరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
భాషోత్పత్తి ఎక్కడ జరిగింది ?
జవాబు:
శ్రమ నుండి శ్రమలోనే భాషోత్పత్తి జరిగింది.

ప్రశ్న 2.
‘మాతృభాష’ కవితలో శ్రమ అంటే ఏమిటి ?
జవాబు:
‘మాతృభాష’ కవితలో శ్రమ అంటే అమ్మ.

ప్రశ్న 3.
తెలుగు పౌరుషాన్ని రాజేయడానికి ఏమి కావాలి ?
జవాబు:
తెలుగు పౌరుషాన్ని రాజేయడానికి మాతృభాష కావాలి.

మాతృభాష Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 4.
మాతృభాష పాఠ్యభాగ రచయిత ఎవరు ?
జవాబు:
మాతృభాష పాఠ్యభాగ రచయిత కొంక్యాన ఛాయరాజ్.

IV. సందర్భ సహిత వ్యాఖ్యలు

ప్రశ్న 1.
అన్నం కావాలి రైస్ వద్దు.
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము “కొంక్యాన ఛాయరాజ్” చే రచింపబడిన “కొంక్యాన ఛాయరాజ్ సమగ్ర సాహిత్య గ్రంథం” నుండి గ్రహింపబడిన “మాతృభాష” అను పాఠంలోనిది.
సందర్భము : మాతృభాషలోనే మాట్లాడతానని సూరమ్మతో ఆమె కొడుకు అన్నాడని చెప్తూ కవి పల్కిన సందర్భము.
భావము : నాకు అన్నమే కావాలి. ఇంగ్లీషులో పలికే మాట నాకు వద్దు.

ప్రశ్న 2.
పుట్టుక దగ్గర, చావు దగ్గర పరభాషలో నవ్వలేను, ఏడ్వలేను.
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము “కొంక్యాన ఛాయరాజ్” చే రచింపబడిన “కొంక్యాన ఛాయరాజ్ సమగ్ర సాహిత్య గ్రంథం” నుండి గ్రహింపబడిన “మాతృభాష” అను పాఠంలోనిది.
సందర్భము : జన్మించినా, మరణించినా మాతృభాషలోనే ఏడుస్తారు/నవ్వుతారు కాని పరభాషలో జరుగదని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భము.
భావము : జన్మించినా, మరణించినా పరభాషలో ఏడ్వలేరు, నవ్వలేరు అని భావము.

మాతృభాష Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 3.
శ్రమకు పుట్టిన శబ్ద సౌందర్యం మాతృభాష.
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము “కొంక్యాన ఛాయరాజ్”చే రచింపబడిన “కొంక్యాన ఛాయరాజ్ సమగ్ర సాహిత్య గ్రంథం” నుండి గ్రహింపబడిన “మాతృభాష” అను పాఠంలోనిది.
సందర్భము : మాతృభాష అయిన తెలుగుభాష యొక్క గొప్పదనాన్ని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భము.
భావము : శ్రమలో నుండి పుట్టిన పదముల సొంపే మన మాతృభాష అయిన తెలుగు భాష.

మాతృభాష Summary in Telugu

కవి పరిచయం

పాఠ్యభాగము : మాతృభాష
గ్రహింపబడిన గ్రంథము : కొంక్యాన ఛాయరాజ్ “సమగ్ర సాహిత్య గ్రంథం” నుండి గ్రహింపబడింది.
కవి: కొంక్యాన ఛాయరాజ్
తల్లిదండ్రులు : సూరమ్మ, సూర్యనారాయణ దంపతులు
కాలము : 20వ శతాబ్దము
నామాంతరము : సిక్కోలు ఛాయరాజ్ పేరొందారు.
పదవి : ‘ప్రజాసాహితి’ సంపాదకులు

రచనలు :

  1. శ్రీకాకుళం – ఉద్యమ కథాకావ్యం
  2. గుమ్మ
  3. దర్శిని
  4. నిరీక్షణ వంటి కావ్యాలు.

బుదడు, దుఖ్కేరు వంటి స్మృతి కావ్యాలు; రస స్పర్శ – కవిత ; మట్టి నన్ను మౌనంగా ఉండనీదు; కవితా సంపుటి; ‘కారువాకి’ అనే చారిత్రక కళింగ యుద్ధ నవల ; అనుపమాన కథా రూపకాలు – దృశ్యరూపకం ; వివిధ పత్రికలలో 300లకు పైగా కవితలు.

విశిష్టిత : ప్రకృతితో పరవశించి, గిరిజన గూడెం గుండెల ఆర్తనాదాలను అక్షరబద్దం చేసి శ్రీకాకుళ ఉద్యమ పోరాటాన్ని గేయ కావ్యంగా మలిచిన తీరు ప్రశంసనీయం.

అవార్డులు :

  1. 2000 సం||రం ఫ్రీవర్స్ ఫ్రంట్ అవార్డు
  2. 2006 సం||రం తెలుగు వికాసం అవార్డు
  3. 2005 సం॥రం లాంగుల్యా మిత్రుల పురస్కారం
  4. 2004 సం||రం డా॥ ఆవంత్స సోమసుందర్ సత్కారం, పిఠాపురం.
  5. 2010 సం||రం నవంబర్లో కృష్ణశాస్త్రి కావ్య పురస్కారం

కవితలో ప్రత్యేకత : “మాతృభాష” అనే కవిత ద్వారా భాషాభిమానుల మన్ననలను చూరగొన్నాడు. “పుట్టుక దగ్గర, చావు దగ్గర పరభాషలో నవ్వలేను, ఏడ్వలేను” అని అంటూ విశ్వజనీన భావాన్ని వ్యక్తం చేశాడు.

పాఠ్యభాగ ఉద్దేశ్యం

శ్రమ జీవితానికి, మాతృభాషకు అవినాభావ సంబంధం ఉందని, శ్రమంటే అమ్మ అని, శ్రమలోనే భాషోత్పత్తి జరిగిందని భావించాడు కవి. ఛాయరాజ్ తన “మాతృభాష” కవిత ద్వారా అమ్మ భాషతోనే విజ్ఞానం వికసిస్తుందని, సంస్కృతి ప్రతిబింబిస్తుందని తెలియజేశాడు.

మాతృభాష Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

అనివార్యమైన ప్రపంచీకరణ “సంస్కృతి – సంప్రదాయాల”తో పాటు భాషను కూడా తీవ్ర ఒడిదుడుకులకు గురి చేసింది. పాశ్చాత్యీకరణ హెూరులో మాతృభాష మూలాలకు ముప్పు పొంచి ఉండకూడదనే భావనతో, భాషపైన మమకారంతో “మాతృభాష” కవితకు శ్రీకారం చుట్టి ఆంధ్రావనిని జాగృతం చేసే ప్రయత్నానికి కంకణం కట్టుకున్నారు కవి ఛాయరాజ్.

పాఠ్యభాగ సారాంశం

మాతృభాష అనేది ఏ జాతి సంస్కృతి సంప్రదాయాలకైనా జీవిక. మాతృభాష అనేది ఏ జాతికైనా బతుకు పతాక. శ్రమశక్తిలోనే అమ్మభాష ఉనికి ఉట్టిపడుతుంది. స్వేద సౌందర్యంలోనే భాషోత్పత్తి ఉద్భవించింది. శిశువు తల్లిద్వారా మాతృభాష ద్వారా మాధుర్యాన్ని చవిచూస్తాడని, తల్లే ఆదిగురువని కవి తెలిపాడు. మాతృభాష విద్యాబోధన సృజనాత్మకతను, మనో వికాసాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది. ప్రజల భాషలో పరిపాలన పరిపుష్టి కలిగిస్తుందని, నా కోపం – ప్రేమ – శ్రమ మాతృభాషలోనే వ్యక్తం చేయాలని కవి భావించాడు. ఆకాశం – మట్టి – మనిషి గురించి అమ్మభాషలోనే తెలుసుకోవాలని, పుట్టుక – చావు దగ్గర మాతృభాషలోనే స్పందించాలని విశదపరిచాడు.

మాతృభాషలో వ్యక్తం చేసే ఏ భావమైనా సంపూర్ణంగా ఉంటుంది. నిప్పులు చెరగడానికి అంటే ధర్మాగ్రహాన్ని వ్యక్తీకరించడానికి, తెలుగుజాతి పౌరుషాన్ని నిలబెట్టడానికి మాతృభాష మూలాధారం కావాలి. మాతృభాషలోనే గ్రహాలతో మాట్లాడతాను అని కవి అనడం వెనుక జపాన్ – జర్మనీ చైనా వంటి ఎన్నో అభివృద్ధి చెందిన దేశాలు మాతృభాషలోనే విద్యనందించి అంతరిక్ష జ్ఞానాన్ని, భౌగోళిక – భూగర్భశాస్త్ర విజ్ఞానాన్ని అభివృద్ధి చేసుకుంటున్నాయని తెలియజేశాడు.

పదాలు – అర్థాలు

అర్థాలు :

స్వరపేటిక = మనిషి గొంతులో ఉండే శబ్ద ఉత్పత్తి కేంద్రం (వాయిస్ బాక్స్)
ఉచ్చరించుట = మాట్లాడుట
శిల్పం = ప్రతిమ
స్వేద సాగరం = చెమట అనెడి సముద్రం
సౌందర్యం = అందం
సముదాయం = సమూహం
భాష + ఉత్పత్తి భాషోత్పత్తి = భాష అభివృద్ధి జరుగుట
సరళం = తేలిక
నాడీమండలం = మెదడు
మువ్వలు = కాలి గజ్జలు (నాట్యం చేసేటప్పుడు ధరించే చిన్న చిన్న గంటలు)
తుళ్ళుట = ఎగిరిపడుట
ఊసులాడుట = ముచ్చట్లు
శపథం = ప్రతిజ్ఞ
కార్మికుడు = కర్మాగారాలలో పనిచేసే శ్రమజీవి
కర్షకుడు = రైతు
రైసు = బియ్యం
స్టడీస్ = చదువుట
పరభాష = అన్య భాష
సత్తువ = బలము
విత్తు = విత్తనము
సృజన = సృష్టి
హర్షం = సంతోషం
శబ్ద సౌందర్యం = పదముల సొంపు
ఘర్షణ = రుద్దుట, రాపిడి
సవ్వడి = ధ్వని
పౌరుష + అగ్ని పౌరుషాగ్ని = పౌరుష మనెడి అగ్ని
పౌరుషము = పరాక్రమము

నాన్నకోసం Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

Reviewing AP Inter 2nd Year Telugu Study Material పద్యభాగం 4th Poem నాన్నకోసం Questions and Answers Summary can help students prepare confidently for exams.

AP Inter 2nd Year Telugu నాన్నకోసం Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
నాన్న కోసం పాఠ్యభాగ సారాంశాన్ని తెలపండి.
జవాబు:
నాలుగు సంవత్సరాలున్న పిల్లవాడు తన తల్లితో – “అమ్మా ! నాన్న ఎక్కడికి వెళ్ళాడు ?” అని ప్రశ్నించాడు. కాని తల్లి పిల్లవాడి తల నిమురుతూ పార్కులోనున్న రేడియోలో వార్తలు వింటోంది. ఆమె కళ్ళముందు విమానాల రెక్కలు కదలుతున్న నీడలు, మర ఫిరంగులు పేలిన జాడలు కదలాడినాయి. కాశ్మీర్లో యుద్ధం చేస్తున్న భర్త ఆమె కళ్ళముందు కనిపించాడు. సైనికుని భార్య రోజూ వార్తల కోసం పార్కుకి వస్తుంది. రేడియో వార్తలు’ వింటోంది. జాతుల మధ్య మత దురహంకారం వైషమ్యాలను సృష్టిస్తుంది. భారత్ పాకిస్తాన్ పై చేస్తున్న యుద్ధం సాధారణమైనది కాదు. ప్రపంచంలో విలువలను కాపాడటానికి చేసే ప్రయత్నం అది. భారతదేశం లా హెూర్పై చేసే యుద్ధాన్ని, సైన్యం చూపే ధైర్య సాహసాలను జాతి అంతా మెచ్చుకొని కృతజ్ఞతలు తెలియజేసింది.

ఆ యుద్ధంలో తన భర్త మరణించడం వల్ల ఆమె సర్వస్వాన్ని కోల్పోయానన్న బాధతో పార్కుకు వచ్చింది. ఆ రోజు యుద్ధంలో భారతసైన్యం చేసిన త్యాగాలను గుర్తు చేసుకుంటూ అక్కడున్న సమూహంతో పాటు సైనికుని భార్య కూడా కుమారుని కౌగిలించుకుంటూ భావోద్రేకానికి గురియై జైహింద్ అని పల్కింది.

II. సంక్షిప్తరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
‘నాన్న కోసం’ కవితలో తల్లి స్పందనను తెలపండి.
జవాబు:
తల్లి సునాయాసంగా నాలుగేళ్ళ కొడుకుని తల నిమురుతూ రేడియోలో వార్తలు వింటోంది. కాశ్మీర్ సరిహద్దుల్లో పొగల మధ్య కాలూని నిల్చున్న సైనికుడు ఆమె కళ్ళ ముందు నిలిచాడు. ఆమె కళవళ పడింది. నిట్టూర్చింది. పైట సరిచేసుకుంది. అంతలో మృదు గర్వ రేఖ ఆమె పెదాల చిరునవ్వుతో కలసి పోయింది.

నాన్నకోసం Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 2.
నాన్న కోసం కవితలో సైనికుడి భార్య ఆవేదన తెల్పండి.
జవాబు:
భారత సైన్యాలు లా హెూర్ సరిహద్దుల మీద విరుచుకుపడింది. నిద్రలేని సింహంలా విజృంభించారు. లక్షలాది అజ్ఞాత సైనికులకు ఆబాలగోపాలం కృతజ్ఞతాంజలి సమర్పించింది. ఆమె చీటికి మాటికి అదిరే పెదవిని మునిపంట నొక్కుతోంది. అక్కడ చేరిన గుంపులు జైహింద్ అన్న నినాదం చేశారు. సైనికుని భార్య తన కుమారుణ్ణి అక్కున చేర్చుకుని బాధాతప్త హృదయంతో ‘జైహింద్’ అని మెల్లగా పలికింది.

III. ఏక వాక్యరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
జాతికి మతావేశం పొదిగితే ఏమవుతుంది ?
జవాబు:
జాతికి మతావేశం పొదిగితే కోతి అవుతుంది.

ప్రశ్న 2.
పాకిస్తాన్ – చైనాల మధ్య మైత్రి ఎలాంటిది ?
జవాబు:
పాకిస్తాన్ – చైనాల మధ్య మైత్రి పామూ తోడేలు కలసినట్టు అవుతుంది.

ప్రశ్న 3.
పార్కులో చేరిన గుంపులు ఏమని నినాదం చేశారు ?
జవాబు:
పార్కులో చేరిన గుంపులు “జైహింద్” అన్న నినాదం చేశారు.

ప్రశ్న 4.
నాలుగేళ్ళ పిల్లవాడు తల్లిని ఏమని ప్రశ్నించాడు ?
జవాబు:
నాలుగేళ్ళ పిల్లవాడు తల్లిని “అమ్మా నాన్న ఎక్కడికి వెళ్ళాడు ? అని ప్రశ్నించాడు.

ప్రశ్న 5.
“నాన్న కోసం” పాఠ్యభాగం రచయిత ఎవరు ?
జవాబు:
“నాన్న కోసం” పాఠ్యభాగ రచయిత దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్.

నాన్నకోసం Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 6.
“నాన్న కోసం” పాఠ్యభాగం ఏ గ్రంథం నుండి గ్రహింపబడింది ?
జవాబు:
‘నాన్న కోసం’ పాఠ్యభాగం “అమృతం కురిసిన రాత్రి” అనే వచన కవితా సంపుటి నుండి గ్రహింపబడింది.

IV. సందర్భ సహిత వ్యాఖ్యలు

ప్రశ్న 1.
ఆమె కళ్ళ ముందు నిలిచాడు.
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్చే రచించబడిన “అమృతం కురిసిన రాత్రి” అనే వచన కవితా సంపుటి నుండి గ్రహింపబడిన “నాన్న కోసం” అను పాఠంలోనిది.
సందర్భము : కాశ్మీర్ సరిహద్దుల్లో పొగల మధ్య కాలూని నిల్చున్న సైనికుడు ఆమె కళ్ళముందు నిల్చున్నాడని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భము. భావము : ఆమె కళ్ళముందు సైనికుడు నిలిచాడు.

ప్రశ్న 2.
నిర్ణిద్ర హర్యక్షమై జాతి నిలబడి గర్జించింది.
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలకే రచించబడిన “అమృతం కురిసిన రాత్రి” అనే వచన కవితా సంపుటి నుండి గ్రహింపబడిన “నాన్న కోసం” అను పాఠంలోనిది.
సందర్భము : సాహసోపేతమైన భారతసైన్యాలు లా హెూర్ సరిహద్దుల పై నిద్రలేని సింహంలా విజృంభిస్తూ విరుచుకుపడ్డారని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భము.
భావము : భారత జాతి నిద్రలేని సింహంలా విజృంభించింది.

ప్రశ్న 3.
ఒక వీరునికి హాయిగా, తీయగా వినపడింది.
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్చే రచించబడిన “అమృతం కురిసిన రాత్రి” అనే వచన కవితా సంపుటి నుండి గ్రహింపబడిన “నాన్న కోసం” అను పాఠంలోనిది.
సందర్భము : భారత – లాహెూర్ మధ్య జరిగిన ఘోర యుద్ధంలో వీరమరణం పొందిన సైనికుని భార్య బాధాతప్త హృదయంతో “జైహింద్” అని మెల్లగా పలికిందని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భము.
భావము : సైనికుని భార్య జైహింద్ అన్న మాట ఆ సైనికునికి హాయిగా, తీయగా వినబడింది.

విశేషాంశాలు

భారత్ – పాక్ యుద్ధాలు :
1947 దేశ విభజన మొదలు పాకిస్తాన్ భారతదేశంపై దాడులు, ఉగ్రవాద దాడులను ప్రోత్సహించడం, ఏర్పాటువాదాన్ని సమర్థించడం లాంటి చర్యలు నిరంతరం చేస్తూనే ఉంది.

  1. 1947-48 : మొదటిసారి కాశ్మీర్ విషయంలో భారత్ – పాకిస్తాన్ల మధ్య యుద్ధం జరిగింది.
  2. 1965 : కాశ్మీరు కాపాడుకోవడం కోసం రెండోసారి భారత్ – పాకిస్తాన్ప యుద్ధం చేయవలసి వచ్చింది.
  3. 1971 : మూడవసారి జరిగిన యుద్ధంలో తూర్పు పాకిస్తాన్ ప్రాంతం విషయంపై భారత్ – పాకిస్తాన్ను ఓడించి బంగ్లాదేశ్ను ఏర్పరిచింది.
  4. 1999 : కాశ్మీర్లో చొరబడిన పాకిస్తాన్ చొరబాటుదారులకు వెనుకకు తరిమి వేయడానికి నాల్గవసారి భారత్ – పాకిస్తాన్పై ‘కార్గిల్ యుద్ధం చేసింది.

1965 సెప్టెంబర్ నెలలో జరిగిన భారత్ – పాకిస్తాన్ యద్ధంలో భారత సైన్యం వీరోచితంగా పోరాడి సరిహద్దు దాటివెళ్ళి సెప్టెంబర్ 6న లాహెూర న్ను చుట్టుముట్టింది. 17 రోజులపాటు జరిగిన ఈ యుద్ధంలో భారత్ – పాకిస్తాను గట్టిగా బుద్ధి చెప్పింది.

నాన్నకోసం Summary in Telugu

కవి పరిచయం

పాఠ్యభాగము : నాన్న కోసం
గ్రహింపబడిన గ్రంథము: “అమృతం కురిసిన రాత్రి” అనే వచన కవితా సంపుటి నుండి గ్రహింపబడింది.
కవి : దేవరకొండ బాలగంగాధర తిలక్
జననం : 1 ఆగష్టు 1921
మరణం : 1 జూలై 1966
కాలము : 19వ శతాబ్దము
జన్మస్థలము : తణుకు, పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా
తల్లిదండ్రులు : రామసోదెమ్మ, సత్యనారాయణమూర్తి
రచనలు : గోరువంకలు, స్వయంవరం, మధురవిరహం మున్నగు ఖండకావ్యాలు ‘ఊరి చివర ఇల్లు’ (కథా సంపుటం) ‘సుశీల పెళ్ళి’, ‘సాలెపురుగు’ (నాటకాలు) ‘అమృతం కురిసిన రాత్రి’ (వచన కవితా సంపుటి)

నాన్నకోసం Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

పాఠ్యభాగ ఉద్దేశ్యం

భయంకరమైన యుద్ధాలు ప్రతికూల వాతావరణాన్ని సృష్టిస్తాయి. రేడియోల్లో, వార్తా పత్రికల్లో యుద్ధ బీభత్సాల వార్తలు వస్తుంటాయి. అవి విన్న బాలగంగాధర తిలక్ భావోద్వేగంతో చలించిపోయేవాడు. యుద్ధంలో ప్రాణ త్యాగం చేసిన సైనికుల కుటుంబాలు పడే ఆవేదనను అర్థం చేసుకొన్నాడు. తనకు కల్గిన భావావేశానికి తిలక్ కవితా రూపం ఇచ్చాడు. జరిగినటువంటి పాషాణమైన వాస్తవాలను సమాజం కళ్ళ ముందుంచాడు. వీర సైనికులు చేసిన త్యాగానికి అక్షరంతో అభిషేకం చేసి అమరత్వాన్ని కల్గించాడు. నేటి విద్యార్థులో దేశభక్తిని కలుగజేయడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశ్యం.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

ఒక సైనికుడు భార్యను, కొడుకును వదలి దేశ సరిహద్దులో నివసిస్తూన్నాడు. ఇంతలో భారతదేశం లా హెూర్పై చేసే యుద్ధంలో మరణిస్తాడు. అతని గురించి రేడియో వార్తల్లో దేశభక్తిని, దేశం కోసం ప్రాణాలు అర్పించిన విధానాన్ని చెబుతుంటే అతని భార్య విని కుమారుని కౌగిలించుకుని జైహింద్ అని పల్కిందని కవి వివరిస్తున్న సందర్భము.

పాఠ్యభాగ సారాంశం

నాలుగు సంవత్సరాలున్న పిల్లవాడు తన తల్లితో – “అమ్మా ! నాన్న ఎక్కడికి వెళ్ళాడు ?” అని ప్రశ్నించాడు. కాని తల్లి పిల్లవాడి తల నిమురుతూ పార్కులోనున్న రేడియోలో వార్తలు వింటోంది. ఆమె కళ్ళముందు విమానాల రెక్కలు కదులుతున్న నీడలు, మర ఫిరంగులు పేలిన జాడలు కదలాడినాయి. కాశ్మీర్లో యుద్ధం చేస్తున్న భర్త ఆమె కళ్ళముందు కనిపించాడు.

సైనికుని భార్య రోజూ వార్తల కోసం పార్కుకి వస్తుంది. రేడియో వార్తలు వింటోంది. జాతుల మధ్య మత దురహంకారం వైషమ్యాలను సృష్టిస్తుంది. భారత్ పాకిస్తాన్ పై చేస్తున్న యుద్ధం సాధారణమైనది కాదు. ప్రపంచంలో విలువలను కాపాడటానికి చేసే ప్రయత్నం అది. భారతదేశం లా హెూర్పై చేసే యుద్ధాన్ని, సైన్యం చూపే ధైర్య సాహసాలను జాతి అంతా మెచ్చుకొని కృతజ్ఞతలు తెలియజేసింది. యుద్ధంలో తన భర్త మరణించడం వల్ల ఆమె సర్వస్వాన్ని కోల్పోయానన్న బాధతో పార్కుకు వచ్చింది. ఆ రోజు యుద్ధంలో భారతసైన్యం చేసిన త్యాగాలను గుర్తు చేసుకుంటూ అక్కడున్న సమూహంతో పాటు సైనికుని భార్య కూడా కుమారుని కౌగిలించుకుంటూ భావోద్రేకానికి గురియై జైహింద్ అని పల్కింది.

పదాలు – అర్థాలు

అవలీలగా = సునాయాసంగా
జాడలు = గుర్తులు
కాలూని = ప్రవేశించడం
మృదు = సుకుమారమైన
గర్వ రేఖ = గర్వ మనెడి చంద్రరేఖ
మత + ఆవేశం మతావేశం = మతము యొక్క ఆవేశం
మైత్రి = స్నేహము
ప్రపంచ భవితవ్యానికి = ప్రపంచం యొక్క భవిష్యత్తు
సాహస+ఉపేతము+ఐన సాహసోపేతమైన = సాహసంతో కూడిన
నిర్ణిద్ర = నిద్ర లేనిది
హర్యక్షము = సింహం
బాధాతప్త = బాధతో కూడిన
కళవళపడుట = కలత చెందుట

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Regular practice with AP Inter 1st Year Chemistry Study Material Chapter 1 Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Chemistry 1st Lesson Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers

I. Multiple Choice Questions

Question 1.
The drug Azidothymidine(AZT) is used in the treatment of
1) Cancer
2) AIDS
3) Bronchitis
4) Ulcer
Answer:
2) AIDS
Azidothymidine (or) Zidovudine used in the treatment of HIV/AIDS.

Question 2.
Which one of the following pairs of the compounds illustrate the law of multiple proportions?
1) H2O & Na2O
2) MgO & Na2O
3) Na2O & BaO
4) SnCl2 & SnCl4
Answer:
4) SnCl2 & SnCl4
SnCl2 and SnCl4 pair used to illustrate the law of multiple proportions. Here two elements combine to form more than one compound.

Question 3.
Chemical equation is balanced according to the law of
1) Multiple proportions
2) Reciprocal proportions
3) Conservation of mass
4) Definite proportion
Answer:
3) Conservation of mass
Chemical equations are balanced by law of conservation of mass.

Question 4.
If the abundances of isotopes of iron, 54Fe, 56Fe and 57Fe are 5%, 90% and 5% respectively, the atomic mass of Fe can be
1) 55.85
2) 55.95
3) 55.75
4) 56.05
Solution:
2) 55.95
Average atomic mass of Fe = Σ% of isotope × Atomic mass of isotopes
= (\(\frac{5}{100}\) × 54) + (\(\frac{90}{100}\) × 56) + (\(\frac{5}{100}\) × 57)
= (0.05 × 54) + (0.9 × 56) + (0.05 × 57) = 55.95

Question 5.
The density of gas at STP is 1.25 gL. The molecular mass of the gas is
1) 14 u
2) 28 u
3) 16 u
4) 32 u
Solution:
2) 28 u
d = \(\frac{m}{v}\)
At STP 1 mole of gas occupies 22.4 L of volume
∴ Molecular mass = d × v = 1.25 × 22.4 = 28 u

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 6.
2.4 × 1022 atoms of a diatomic element weighs 1.32 g. It’s molecular mass is
1) 33 u
2) 16.5 u
3) 66 u
4) 40 u
Solution:
3) 66 u
Atomic wt of element is X.
2.4 × 1022 atoms 1.32g.; 6 × 1023 atoms ……… ? x(g)
x = \(\frac{1.32 \times 6 \times 10^{23}}{2.4 \times 10^{22}}=\frac{132 \times 6 \times 10^{21}}{24 \times 10^{21}}=\frac{132}{4}\) = 33
∴ Diatomic element (X2) Molecular mass = 66 u.

Question 7.
Two elements X and Y form two compounds X2Y3 and X2Y. 0.5 mole of X2Y3 weighs 38 g and 0.1 mole of X2Y weighs 4.4 g. The atomic mass of X and Y could be
1) 20 u, 15 u
2) 31 u, 16 u
3) 14 u, 16 u
4) 16 u, 27 u
Solution:
3) 14 u, 16 u
0.5 moles of X2Y3 weighs 38 g.
∴ No. of moles = \(\frac{\text { weight }}{\text { GMW }}\) ⇒ 0.5 = \(\frac{38}{\text { GMW }}\)
GMW of X2Y3 = 76
2M(X) + 3M(Y) = 76 …..(1)
0.1 mole of X2Y weighs 4.4g.
∴ No. of moles = \(\frac{\text { weight }}{\text { GMW }}\) ⇒ 0.1 = \(\frac{4.4}{\text { GMW }}\)
GMW of X2Y = 44
2M(X) + M(Y) = 44 ………… (2)
Solving Eq. (1) and Eq. (2)
2M(X) + M(Y) = 44
-(2M(X) + 3M(Y) = 76)
– 2M(Y) = -32 ⇒ M(Y) = 16
Substituting in Eq. (2)
2M(X) + 16 = 44 ⇒ 2M(X) = 28 ⇒ M(X) = 14
∴ Atomic masses of X and Y = 14 u and 16 u.

Question 8.
Which of the following contain more number of molecules ?
1) 448 L of O2 at STP
2) 440 L of CO2
3) 22.4 L of water at STP
4) 2.24 L of H2 at STP
Solution:
1) 448 L of O2 at STP
From options
1) 448 L of O2 at STP
1 Mole – 22.4L
20 Mole – 448 L
∴ No. of molecules = 20 × 6.022 × 1023

2) 440 L of CO2 at STP
1 mole – 22.4L
19.64 mole – 440 L
∴ No. of Molecules = 19.64 × 6.022 × 1023

3) 22.4 L of H2 at STP
1 Mole – 22.4L
∴ No. of Molecules = 6.022 × 1023

4) 2.24 L of H2 at STP
1 mole – 22.4L
0. 1 mole – 2.24L
∴ No. of molecules = 0.1 × 6.022 × 1023

Question 9.
Which one of the following will have the largest number of atoms?
1) 1 g Au(s)
2) 1 g Na(s)
3) 1 g Li(s)
4) 1 g Cl2(g)
Solution:
3) 1 g Li(s)
In 1 g. of Au, the No. of moles = \(\frac{\text { Weight }}{\text { Atomic mass }}\) = \(\frac{1}{197}\) = 0.00508 mol
In 1 g. of Na, the No. of moles = \(\frac{1}{23}\) = 0.0435 mol
In 1 g.of Li, the No. of moles = \(\frac{1}{7}\) = 0.1429 mol
In 1 g.of Cl2, the No. of moles = \(\frac{1}{35.5}\) = 0.028 mol

II. Fill in the Blanks

Question 1.
One amu is numerically equal to __________
Answer:
1.661 × 10-18 micrograms (or) 1.661 × 10-24 grams

Question 2.
The numerical value of Avogadro number is _______
Answer:
6.022 × 1023

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 3.
The number of atoms present in 64 g of sulphur (S8) is ___________
Solution:
(1.2044 × 1024 atoms
Number of moles persent in 64 g of S8 = \(\frac{64}{8 \times 32} \frac{(\mathrm{wt})}{(\mathrm{GMW})}\) = \(\frac{1}{4}\)
No.of Atoms present in 64g.of S8 = 8 × \(\frac{1}{4}\) × 6.022 × 1023 = 12.044 × 1023 = 1.2044 × 1024 atoms

Question 4.
The molar volume of any gas at STP is _______
Answer:
Molar volume of any gas at STP = 22.4 L

Question 5.
When 20 grams of sugar (C12H22O11) is dissolved in water to make a final volume of 2 litre molarity of sugar solution is ________.
Solution:
Molarity = \(\frac{\mathrm{w}}{\mathrm{GMW}} \times \frac{1}{\mathrm{~V}(\mathrm{~L})}\) = \(\frac{20}{342} \times \frac{1}{2}\) × (GMWC12H22O11 – 342) = \(\frac{10}{342}\) = 0.0292 moles/lit.

III. One Word Answer Questions

Question 1.
How many litres are present in 1 mL ?
Answer:
1 L = 1000 ml
∴ 1 ml = 0.001 L.

Question 2.
What is the basicity of hypophosphorus acid (H3PO2) ?
Answer:
Hypo phosphorous acid H3PO2 :
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 1
Basicity = no.of replaceble OH = 1

Question 3.
In the given reaction, NaOH + H2SO4 → NaHSO4 + H2O; what is the equivalent weight of H2SO4?
Answer:
Equivalent weight of H2SO4 = \(\frac{\mathrm{GMW}}{\text { Basicity }}\) = \(\frac{98}{2}\)

Question 4.
Write the relation between Kelvin scale and Celsius scale of temperature.
Answer:
°K = °C + 273.
(Kelvin Scale) = (Celcius Scale) + 273

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 5.
How many molecules are present in 1 cc of N2 gas at STP?
Solution:
1 mole of N2 at STP occupies 22.400 cc of volume; ? ← 1 cc of volume
No. of moles = \(\frac{1}{22400}\) = 4.4 × 10-5
No. of molecules = 4.4 × 10-5 × 6.022 × 1023 = 2.64 × 1019 molecules.

IV. Very Short Answer Questions

Question 1.
How many moles of glucose are present in 540 g of glucose?
Solution:
Number of moles = \(\frac{\text { Weight }}{\text { G.M.W }}\) = \(\frac{540}{180}\)
= 3[GMW (C6H12O6) = 180 ⇒ 6(12) + 12(1) + 6(16) = 180]
In 540 g of glucose 3 moles are present.

Question 2.
Calculate the weight of 0.1 mole of sodium carbonate.
Solution:
Number of moles = \(\frac{\text { Weight }}{\text { G.M.W }}\)
Weight = GMW × Number of moles
= 106 × 0.1 [GMW(Na2CO3) = 106 ⇒ 2(23) + 12 + 3(16) = 106]
= 10.6g

Question 3.
How many molecules of glucose are present in 5.23 g of glucose?
Solution:
No. of moles of glucose = \(\frac{\text { Wt. of glucose }}{\text { G.M.W }}\) = \(\frac{5.23}{180}\)
No. of molecules = No. of moles ×Avogadro’s number
= \(\frac{5.23}{180}\) × 6.022 × 1023 = 1.75 × × 1022 molecules

Question 4.
The empirical formula of a compound is CH20. It’s molecular mass is 90. Calculate the
Solution:
Molecular formula = empirical formula × n ⇒ n = \(\frac{\text { M.Wt. }}{\text { Empirical formula wt. }}\) Empirical formula weight of CH2O = 12 + 2 +16 = 30
n = \(\frac{90}{30}\) = 3
Molecular formula = (CH2O)3 = C3H6O3

Question 5.
Calculate the volume of O2 at STP required to completely burn 100 mL of acetylene.
Solution:
C2H2 → \(\frac{5}{2}\) O2 → 2 CO2 + H2O
To bum 22400 ml. of C2H2, the volume of O2 required is 22400 × \(\frac{5}{2}\)
For burning 100 ml. of C2H2, the volume of O2 requires
100 × 22400 × \(\frac{5}{2}\) × \(\frac{1}{22400}\) = 250 ml.

Question 6.
Calculate the mass percent of the different elements present in sodium sulphate (Na2SO4).
Solution:
Molecular weight of Na2SO4 = 142
142 gm of Na2SO4 contain 46 gms of sodium
∴ 100 gm of Na2SO4 contain \(\frac{100 \times 46}{142}\) = 32.38%
142 gm of Na2SO4 contain 32 gm of sulphur
∴ 100 gm of Na2SO4 contain \(\frac{100 \times 32}{142}\) = 22.54%
142 gm of Na2SO4 contain 64 gm of oxygen
∴ 100 gm of Na2SO4 contain \(\frac{100 \times 64}{142}\) = 45.08%

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 7.
What do you mean by significant figures?
Answer:
Significant figures are meaningful digits which are known with certainity.
Eg : If we write 11.2 ml., the 11 is certain and 2 is uncertain and the uncertainly may be ± 1 in the last digit. So the significant figure is 2.

Question 8.
How many significant figures are present in the following?
i) 0.0025
ii) 208
Answer:
i) 0.0025 has two significant figures.
ii) 208 has three significant figures.

Question 9.
Define and explain molar mass.
Answer:
Molar mass : The mass of one mole of any substance in grams is called its molar mass.
Eg: Molar mass of sulphuric acid = 98 g.
Molar mass of hydrogen
= one gram for a gm atomic mass.
= two grams for a gm molecular mass.
Thus molar masses are atomic weights, molecular weights, formula weights etc. expressed in grams.

Gram atomic weight is atomic weight expressed in grams. Gram molecular weight is molecular weight expressed in grams.
Gram atom : One gram atomic weight of a substance is known as gram atom.
Gram molecule : One gram molecular weight of a substance is known as gram molecule.
Mole : It is the mass of a substance which contains Avogadro number of structural units.
1 mole = 1 gram molecule
= 1 gram molecular weight
= Mass of 6.022 × 1023 molecules in grams.
1 mole = 1 gram atom
= 1 gram atomic weight
= Mass of 6.022 × 1023 atoms in grams.

Question 10.
What volume of CO2 (in L) is obtained at STP by heating 4g of CaCO2?
Solution:
Calcium carbonate decomposes on heating.
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 2
According to the reaction,
1 mole of CaCO3 on heating gives 1 mole of CO2
Mol. wt. of CaCO3 = 100
∴ 100 gm of CaCO3 on heating gives 22.4 lit.
4 gm of CaCO3 on heating gives ?
\(\frac{4 \times 22.4}{100}\) = 0.896 lit.

V. Short Answer Questions

Question 1.
How much minimum volume of CO at STP is needed to react completely with 0.112 L of 02 at 1.5 atm pressure and 127 °C to give CO2?
Solution:
Reaction between CO and O2
2 CO + O2 → 2CO2
Moles of O2 = \(\frac{\mathrm{PV}}{\mathrm{RT}}=\frac{1.5 \times 0.112}{0.0821 \times 400}\) = 5.11 × 10-3
According to the reaction, for every one mole of O2 reacts with two moles of CO2.
The minimum volume of CO required at STP = 5.11 × 10-3 × 2 = 10.22 × 10-3
⇒ 10.22 × 10-3 × 22400 = 229.32 ml.

Question 2.
Chemical analysis of a carbon compound gave the following percentage composition by weight of the elements present, carbon = 10.06%, hydrogen = 0.84% and chlorine = 89.1%. Calculate the empirical formula of the compound.
Solution:

Symbol of the element% CompositionAtomic weightAtomic ratioSimple ratio
C10.0612\(\frac{10.06}{12}\) = 0.84\(\frac{0.84}{0.84}\) = 1
H0.841\(\frac{0.84}{1}\) = 0.84\(\frac{0.84}{0.84}\) = 1
Cl89.135.5\(\frac{89.1}{35.5}\) = 2.51\(\frac{2.51}{0.84}\) = 3

∴ Empirical formula of the compound = CHCl3.

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 3.
Dinitrogen and dihydrogen react with each other to produce ammonia according to the following chemical equation.
N2(g) + 3H2 (g) → 2 NH3 (g).
i) Calculate the mass of ammonia produced, if 2.00 × 103 g of dinitrogen reacts with 1.00 × 103 g of dihydrogen.
ii) Will any of the two reactants remain unreacted?
Solution:
i) Given equation,
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 3
2.00 × 103 g + 1.00 × 103 g → ? ; No. of moles of N2 = \(\frac{2 \times 10^3}{28}\) = 71.4 mole
No. of moles of H2 = \(\frac{1 \times 10^3}{2}\) = 5 × 102 moles (or) 500 moles
1 mole of N2 reacts with 3 moles of H2
71.4 moles of N2 reacts with 214.2 moles of H2
1 mole of N2 produce 34 g of NH3
71.4 mole of N2 produce ?
71.4 × 34 = 2427.6g = 2.427 ×103g

ii) Yes, Here no.of moles of H2 are more than required
∴ Hydrogen remains unreacted
The no.of moles of H2 unreacted = 500 – 214.2 = 285.8

Question 4.
Calculate the empirical formula of a compound having percentage composition potassium (K)=26.57, Chromium (Cr) =35.36, Oxygen (O) = 38.07 (Given the atomic weights of K, Cr, and O are 39,52, and 16 respectively).
Answer:

Symbol of the element% CompositionAtomic weightAtomic ratioSimple ratio
K26.5739\(\frac{26.57}{39}\) = 0.68\(\frac{0.68}{0.68}\) = 1 × 2 = 2
Cr35.361\(\frac{35.36}{52}\) = 0.68\(\frac{0.68}{0.68}\) = 1 × 2 = 2
O38.0716\(\frac{38.07}{16}\) = 2.38\(\frac{2.38}{0.67}\) = 3.55 × 2 = 7

∴ Empirical formula of the compound = K2Cr2O7

Question 5.
A carbon compound contains 12.8% Carbon, 2.1% Hydrogen and 85.1% Bromine. The molecular mass of the compound is 187.9 u. Calculate its molecular formula.
Answer:

Symbol of the element% CompositionAtomic weightAtomic ratioSimple ratio
C12.812\(\frac{12.8}{12}\) = 1.067\(\frac{1.067}{1.067}\) = 1
H2.11\(\frac{2.1}{1}\) = 2.1\(\frac{2.1}{1.067}\) = 2
Br85.180\(\frac{85.1}{80}\) = 1.067\(\frac{1.067}{1.067}\) =  1

∴ Empirical formula of the compound = C1H2Br1
Empirical formula weight = 1 × C + 2 × H + 1 × Br = 1 × 12 + 2 × 1 + 1 × 80 = 94
Molecular weight = 187.9
∴ n = \(\frac{\text { Molecular weight }}{\text { Empirical formula weight }}=\frac{187.9}{94}\) = 2
Molecular formula = Empirical formula × n = C1H2Br1 × 2 = C2H4Br2.

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 6.
Calculate the amount of 90% H2SO4 required for the preparation of 420 Kg HCl as per the given equation.
2 NaCl + H2SO4 → Na2SO4 + 2HCL
Solution:
No. of moles of HCl to be prepared = \(\frac{420 \times 10^3}{36.5}\) = 11.5 × 103
According to the reaction, for every two moles of HCl one mole of H2SO4 is required.
Therefore the no. of moles of H2SO4 required is \(\frac{11.5}{2}\) × 103 = 5.75 × 103
Wt. of H2SO4 = 5.75 × 103 × 98 = 563.5 kg
Since the given H2SO4 contain only 90%.
The weight to be taken as \(\frac{563.5 \times 100}{90}\) = 627 kg.

Question 7.
When 50 g of sample of sulphur was burnt in air 4% of the sample was left over. Calculate the volume of air required at STP containing 21% of oxygen by volume.
Solution:
Amount of Sulphur given = 50 gm
Wt. of sulphur left = 4% = 2 gm
Wt. of sulphur reacted = 50 – 2 = 48 gm
Sulphur bums in air according to the reaction, S + O2 → SO2
Moles of Sulphur = \(\frac{48}{32}\) = 1.5
Moles of Oxygen required =1.5
Volume of oxygen at STP = 22.4 × 1.5 = 33.6 lit.
Volume of air = \(\frac{33.6 \times 100}{21}\) = 160 lit.
(∵ Air contains of 21% O2)

Question 8.
Calcium carbonate reacts with aqueous HCl to give, CaCl2 and CO2 according to the reaction. CaCO3(s) + 2HCl (aq) → CaCl2(aq) + CO2 (g) + H2O (l)
What mass of CaCO3 is required to react completely with 250 mL of 0.75 M HCl ?
Solution:
CaCO3(s) + 2HCl(aq) → CaCl2(aq) + CO2(g) + H2O (l)
No.of moles of HCl = \(\frac{250 \times 0.75}{1000}\) = 0.1875 (∵ V = 250ml, M = 0.75M)
1 mole of CaCO3 reacted with 2 mol. of HCl with 0.1875 mol. of HCl no.of moles of CaCO3 – ?
\(\frac{0.1875}{2}\) = 0.09375
Weight of CaCO3 = No. of moles × GMW of CaCO3 = 0.09375 × 100 = 9.375g.

Question 9.
Calculate the volume of 0.1M KMnO4 required to react with 100 mL of 0.1M H2C2O4.2H2O solution in presence of H2SO4.
Solution:
Potassium permanganate reacts with oxalic acid according to the reaction
2 KMnO4 + 5H2C2O4 + 3H2SO4 → K2SO4 + 2 MnSO4 + 8 H2O + 10 CO2
Volume of KMnO4, (V1) = ?
Volume of H2C2O4, (V2) = 100 ml.
Molarity of KMnO4, (M1) = 0.1 M
Molarity of H2C2O4, (M2) = 0.1
No. of moles of KMnO4, (n1) = 2
No. of moles of H2C2O4, (n2) = 5
\(\frac{\mathrm{V}_1 \mathrm{M}_1}{\mathrm{n}_1}=\frac{\mathrm{V}_2 \mathrm{M}_2}{\mathrm{n}_2}\) ⇒ V1 = \(\frac{\mathrm{V}_2 \mathrm{M}_2}{\mathrm{n}_2} \times \frac{\mathrm{n}_1}{\mathrm{M}_1}\) = \(\frac{100 \times 0.1}{5} \times \frac{2}{0.1}\) = 40 ml.

Question 10.
Calculate the amount of carbon dioxide that could be produced when
i) 1 mole of-carbon is burnt in air
ii) lmole of carbon is burnt in 16g of dioxygen.
Solution:
i) 1 mole of carbon is burnt in air
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 4
1 mole of carbon burnt in air, 44g of CO2 produced
ii) 1 mole of carbon is burnt in 16 g of dioxygen
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 5
12 g. of ‘C’ + 32 g. of O2 gives 44 g. of CO2
16 g. of dioxygen (limiting reagent) gives 22 g. of CO2
∴ 22g of CO2 is produced.

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

VI. Long Answer Questions

Question 1.
The aproximate production of sodium carbonate per month is 424 × 106 g, while that of methyl alcohol is 320 × 106 g. Which is produced more in terms of moles?
Solution:
Moles of sodium carbonate produced per month = \(\frac{424 \times 10^6}{106}\) = 4 × 106
Moles of methyl alcohol produced per month = \(\frac{320 \times 10^6}{32}\) = 107
So, methyl alcohol produced in terms of moles is more.

Question 2.
0.188 g of an organic compound having an empirical formula CH2Br displaced 24.2 cc. of air at 14°C and 752 mm pressure. Calculate the molecular formula of the compound. (Aqueous tension at 14°C is 12 mm)
Solution:
Pressure of dry gas = Pressure of gas – aqueous tension = 752 – 12 = 740 mm
According to ideal gas equationm PV = \(\frac{\mathrm{W}}{\mathrm{M}}\) RT.
W = 0.188; V = \(\frac{24.2}{1000}\) Lit.; M.wt = ?; P = \(\frac{740}{760}\); T = 273 + 14 = 287K Substituting these values in ideal gas equation,
Molecular weight = \(\frac{0.188 \times 0.0821 \times 287 \times 760 \times 1000}{740 \times 24.2}\) = 188
Empirical formula of the compound = CH2Br
Empirical formula wt. of the compound = 12 + 2 + 80 = 94
\(\frac{\text { M.W }}{\text { Empirical formula } \mathrm{wt} .}=\frac{188}{94}\) = 2
Molecular formula = Empirical formula × 2 = (CH2Br)2 = C2H4Br2.

Question 3.
An astronaut receives the energy required in his body by the combustion of 34g of sucrose per hour. How much oxygen he has to carry along with him for his energy requirement in a day?
Solution:
Wt. of sucrose required per day = 34 × 24 = 816 gm
Moles of sucrose = \(\frac{\mathrm{W}}{\mathrm{M} . \mathrm{Wt}}=\frac{816}{342}\) = 2.385
Sucrose react with oxygen as follows.
C12H22O11 + 12 O2 → 12 CO2 + 11 H2O
According to the above reaction,
1 mole of sucrose requires – 12 moles of O2
2.385 moles requires = \(\frac{2.385 \times 12}{1}\) = 28.63
Wt. of oxygen = No. of moles × Mol. Wt. = 28.63 × 32 = 916.2 gm.

Question 4.
Calculate the volume of H2 liberated at 27° C and 760 mm of Hg pressure by action by 0.6g magnesium with excess of dil HCl.
Solution:
Magnesium reacts with dilute hydrochloric acid as, Mg + 2 HCl → MgCl2 + H2
No. of moles of Mg = \(\frac{0.6}{24}\) = 0.025
No. of moles of H2 = 0.025 (∵ 1 mole Mg liberates)
Ideal gas equation PV = nRT
P = 760 mm = 1 atm; T = 27 + 273 = 300 K; V = ?; n = 0.025; R = 0.0821
Substituting these values in ideal gas equation.
Volume of H2, V = \(\frac{\mathrm{nRT}}{\mathrm{P}}\) = \(\frac{0.025 \times 0.0821 \times 300}{1}\) = 0.615 L

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 5.
Calculate the mass of sodium acetate (CH3COONa) required to make 500 mL of 0.375 molar aqueous solution. Molar mass of sodium acetate is 82.0245 g mol-1.
Solution:
Molar mass of CH3COO Na = 82.0245 g mol-1 ; 1 mol = 82.0245 g
0.375 mol = ?
0.375 × 82.0245 gm 1000 m
1000 ml. contain 0.375 × 82.0245 g
500 ml. contain ?
= \(\frac{500}{1000}\) × 0.375 × 82.0245 = 15.375 gm.
∴ The mass of CH3COONa present in 500 ml. = 15.375 gm.

Some Basic Concepts of Chemistry Class 11 NCERT Solutions

Question 1.
Calculate the molar mass of the following.
i) H2O
ii) CO2
iii) CH4
Answer:
i) Molecular mass of H2O = 2 × Atomic mass of hydrogen + 1 × Atomic mass of oxygen
= 2 × 1.0079 amu + 1 × 16.00 amu = 18.016 amu
ii) Molecular mass of CO2 = 1 × Atomic mass of carbon + 2 × Atomic mass of oxygen
= 1 × 12.01 amu + 2 × 16.00 amu – 44.01 amu
iii) Molecular mass of CH4 = 1 × Atomic mass of carbon + 4 × Atomic mass of hydrogen
= 1 × 12.01 amu + 4 × 1.008 amu = 16.042 amu

Question 2.
Calculate the mass percent of different elements present in sodium sulphate (Na2SO4).
Answer:
Molecular weight of Na2SO4 = 142
142 gm of Na2SO4 contain 46 gms of sodium
∴ 100 gm of Na2SO4 contain \(\frac{100 \times 46}{142}\) = 32.38%
142 gm of Na2SO4 contain 32 gm of sulphur
∴ 100 gm of Na2SO4 contain \(\frac{100 \times 32}{142}\) = 22.54%
142 gm of Na2SO4 contain 64 gm of oxygen
∴ 100 gm of Na2SO4 contain \(\frac{100 \times 64}{142}\) = 45.08%

Question 3.
Determine the empirical formula of an oxide of iron, which has 69.9% iron and 30.1% dioxygen by mass.
Answer:

ElementSymbol% by massAtomic massRelative no.of moles of elementSimplest molar ratioWhole number ratio
IronFe69.955.85\(\frac{69.9}{55.85}\) = 1.25\(\frac{1.25}{1.25}\) = 11 × 2 = 2
OxygenO30.116.00\(\frac{30.1}{16.00}\) = 1.88\(\frac{1.88}{1.25}\) = 1.51.5 × 2 = 3

∴ Empirical formula is Fe2O3.

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 4.
Calculate the amount of carbon dioxide that could be produced when
i) 1 mole of carbon is burnt in air.
ii) mole of carbon is burnt in 16 g of dioxygen.
iii) 2 moles of carbon are burnt in 16 g of dioxygen.
Answer:
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 6
i) According to the equation given above, when 1 mole of carbon is burnt completely, the amount of carbon dioxide produced is 44 g.
ii) As 1 mole of carbon requires 32 g of dioxygen from the equation and only 16 g of dioxygen gas is available. Therefore, the dioxygen is a limiting reagent. Hence CO2 produced = 22 g.
iii) In this case also, dioxygen is the limiting reagent and therefore, 16 g of dioxygen can react with only 0.5 mole of carbon and thus, CO2 produced = 22 g.

Question 5.
Calculate the mass of sodium acetate (CH3COONa) required to make 500 mL of 0.375 molar aqueous solution. Molar mass of sodium acetate is 82.0245 g mol-1.
Solution:
Molarity (M) = \(\frac{\mathrm{W}}{\mathrm{GMW}} \times \frac{1000}{\mathrm{~V}(\mathrm{ml})}\)
W = \(\frac{\mathrm{M} \times \mathrm{GMW} \times \mathrm{V}}{1000}=\frac{0.375 \times 82.0245 \times 500}{1000}\) = 15.379 g.

Question 6.
Calculate the concentration of nitric acid in moles per litre in a sample which has a density, 1.41 g mL-1 and the mass percent of nitric acid in it being 69%.
Solution:
Mass percent of 69% nitric acid means 69 g of nitric acid dissolved in 100 g of solution.
Volume of solution = \(\frac{100 \mathrm{~g}}{1.41 \mathrm{~g} \mathrm{ml}^{-1}}\) = 70.92 ml [∵ Density = \(\frac{\text { Mass }}{\text { Volume }}\)]
Now, Molarity (M) = \(\frac{\text { Mass of solute (w) }}{\text { Molar mass of solute } \left.\left(\mathrm{M}^{\prime}\right) \times \text { Volume of solution (V) (in } \mathrm{L}\right)}\)
= \(\frac{69 \times 1000}{63 \times 70.92}\) [∵ Molecular mass of HNO3 = 1 + 14 + 3 × 16 = 63 g mol-1] = 15.44 mol/litre.

Question 7.
How much copper can be obtained from 100 g of copper sulphate (CuSO4) ?
Solution:
1 mole of CuSO4 contains 1 mole of Cu.
∵ Molar mass of CuSO4 = 1 × 63.5 u + 1 × 32.0 u + 4 × 16u = 159.5 g mol-1
∴ Cu obtained from 159.5 g of CuSO4 will be 63.5 g.
Hence, Cu obtained from 100 g of CuSO4 = \(\frac{63.5}{159.5}\) × 100 = 39.81 g.

Question 8.
Determine the molecular formula of an oxide of iron, in which the mass percent of iron and oxygen are 69.9 and 30.1 respectively.
Answer:

ElementSymbol% by massAtomic massRelative no.of moles of elementSimplest molar ratioWhole number ratio
IronFe69.955.85\(\frac{69.9}{55.85}\) = 1.25\(\frac{1.25}{1.25}\) = 11 × 2 = 2
OxygenO30.116.00\(\frac{30.1}{16.00}\) = 1.88\(\frac{1.88}{1.25}\) = 1.51.5 × 2 = 3

∴ Empirical formula is Fe2O3.
Empirical formula mass = (2 × 55.85) + (3 × 16.00) = 159.7 g mol-1
n = \(\frac{\text { Molar mass }}{\text { Empirical formula mass }}=\frac{159.7}{159.7}\) = 1
Thus, molecular formula of the compound is also Fe2O3.

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 9.
Calculate the atomic mass (average) of chlorine using the following data.
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 7
Solution:
Given, % of natural abundance of 35Cl = 75.77
Molar mass of 35Cl = 34.9689
% of natural abundance of 37Cl = 24.23
Molar mass of 37Cl = 36.9659
Average atomic mass = \(\frac{(75.77 \times 34.9689)+(24.23 \times 36.9659)}{75.77+24.23}\)
= 35.4527 amu.

Question 10.
In three moles of ethane (C2H6), calculate the following.
i) Number of moles of carbon atoms.
ii) Number of moles of hydrogen atoms.
iii) Number of molecules of ethane.
Answer:
i) 1 mole of C2H6 contains 2 moles of carbon atoms.
∴ 3 moles of C2H6 will contain = 3 × 2, = 6 moles of carbon atoms.

ii) 1 mole of C2H6 contains 6 moles of hydrogen atoms.
∴ 3 moles of C2H6 will contain = 3 × 6, = 18 moles of hydrogen atoms.

iii) 1 mole of C2H6 contains 6.022 × 1023 molecules of ethane.
∴ Number of ethane molecules in 3 moles of C2H6 = 3 × 6.022 × 1023 = 1.807 × 1024.

Question 11.
What is the concentration of sugar (C12H22O11) in mol L-1 if its 20 g are dissolved in enough water to make a final volume up to 2 L ?
Solution:
Given, Mass of solute = 20 g; Volume of solution = 2 L
Molar mass of sugar (C12H22O11) = 12 × 12u + 22 × 1u + 11 × 16u = 342 g
As we know that,
Molarity = \(\frac{\text { Mass of solute }}{\text { Molar mass of solute } \text { × } \text { Volume }(\mathrm{L})}=\frac{20}{342 \times 2}\) = 0.0293 moles/litre.

Question 12.
If the density of methanol is 0.793 kg L-1, what is its volume needed for making 2.5 L of its 0.25 M solution ?
Solution:
Given, density = 0.793 kg L-1 = 0.793 × 103 g L-1
If we assume volume of solution = 1 L, then
Mass of tnethanol (w) = 0.793 × 103 g
Molar mass of methanol (CH3OH) = 32 g mol-1
Now, Molarity (M1) = \(\frac{0.793 \times 10^3}{32 \times 1}\) = 24.781 mol L-1
Final volume (V2) = 2.5 L
Final molarity (M2) = 0.25 M
On applying the equation, M1V1 = M2V2
We get, 24.781 × V1 = 0.25 × 2.5
V1 = \(\frac{0.25 \times 2.5}{24.781}\) = 0.02522 L = 25.22 mL.

Question 13.
Pressure is determined as force per unit area of the surface. The SI unit of pressure, pascal is as shown below.
1 Pa = 1 N m-2
If mass of air at sea level is 1034 g cm-2, calculate the pressure in pascal.
Solution:
Pressure is the force or weight acting per unit area.
Given, mass of air = 1034 g cm-2
Weight = 1034 g cm-2 × 9.8 ms-2
Pressure = \(\frac{\text { Force }}{\text { Area }}\) = \(\frac{1034 \mathrm{~g} \mathrm{~cm}^{-2} \times 9.8 \mathrm{~ms}^{-2}}{\mathrm{~cm}^2} \times \frac{1 \mathrm{~kg}}{1000 \mathrm{~g}} \times \frac{100 \mathrm{~cm}}{1 \mathrm{~m}} \times \frac{100 \mathrm{~cm}}{1 \mathrm{~m}} \times \frac{1 \mathrm{~N}}{\mathrm{~kg} \mathrm{~ms}^{-2}} \times \frac{1 \mathrm{~Pa}}{1 \mathrm{Nm}^{-2}}\)
= 1.0132 × 105 Pa.

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 14.
What is the SI unit of mass ? How is it defined ?
Answer:
The SI unit of mass is kilogram (kg).
Unit of mass is defined by taking the fixed numerical value of the Planck’s constant (h) to be 6.62607015 × 10-34. When expressed in the unit Js, which is equal to kgm2s_1, where the metre and the second are defined in terms of C and AVCS.

Question 15.
Match the following prefixes with their multiples.

PrefixesMultiples
i) micro10s
ii) deca109
iii) mega10-6
iv) giga10-15
v) femto10

Answer:
micro = 10-6, deca = 10, mega = 106, giga = 106 and femto = 10-15.

Question 16.
What do you mean by significant figures ?
Answer:
The meaningful digits known with certainty are called significant figures.

Question 17.
A sample of drinking water was found to be severely contaminated with chloroform, CHCl3, supposed to be carcinogenic in nature. The level of contamination was 15 ppm (by mass).
i) Express this in percent by mass.
ii) Determine the molality of chloroform in the water sample.
Solution:
i) 15 ppm (by mass) means 15 parts in one million (106) parts
∴ Percent by mass = \(\frac{15 \times 100}{10^6}\) = 1.5 × 10-3 %

ii) 1.5 × 10-3 percent means 1.5 × 10-3 g of chloroform present in 100 g of sample water.
Molar mass of CHCl3= 1 × 12 u + 1 × 1 u +3 × 35.5 u = 119.5 g mol-1
Now, Molality (m) = \(\frac{\text { Mass of solute }(\text { in } \mathrm{g}) \times 1000}{\text { Molar mass of solute } \text { × } \text { Weight of solvent (in g) }}\)
= \(\frac{1.5 \times 10^{-3} \times 1000}{119.5 \times 100}\) = 1.255 × 10-4 m

Question 18.
Express the following in the scientific notation :
i) 0.0048
ii) 234,000
iii) 8008
iv) 500.0
v) 6.0012
Answer:
i) 4.8 × 10-3
ii) 2.34 × 105
iii) 8.008 × 10-3
iv) 5.000 × 102
v) 6.0012 × 100

Question 19.
How many significant figures are present in the following ?
i) 0.0025
ii) 208
iii) 5005
iv) 126,000
v) 500.0
vi) 2.0034
Answer:
i) 2
ii) 3
iii) 4
iv) 3
v) 4
vi) 5

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 20.
Round up the following upto three significant figures. .
i) 34.216
ii) 10.4107
iii) 0.04597
iv) 2808
Answer:
i) 34.2
ii) 10.4
iii) 0.0460
iv) 2810

Question 21.
The following data are obtained when dinitrogen and dioxygen react together to form different compounds.

Mass of dinitrogenMass of dioxygen
i)14 g16 g
ii)14 g32 g
iii)28 g32 g
iv)28 g80 g

a) Which law of chemical combination is obeyed by the above experimental data ? Give in statement.
Fill in the blanks in the following conversions. .
i) 1 km = ______ mm = ________ pm
ii) 1 mg = ________ kg = ________ ng
iii) 1 mL = ________ L = _______ dm3
Answer:
a) When the mass of dinitrogen is fixed as 28 g, then in the given four oxides, the masses of dioxgen combined are 32, 64, 32 and 80. These are in the simple whole number ratio, i.e., 2 : 4 : 2 : 5. Thus, the given data obey the law of multiple proportions.
Law of Multiple Proportion : It states that “if two elements can combine to form more than one compound, the masses of one element that combine with a fixed mass of the other element, are in the ratio of small whole numbers.”

b) i) 1 km = 1 km × \(\frac{1000 \mathrm{~m}}{1 \mathrm{~km}}\) × \(\frac{100 \mathrm{~cm}}{1 \mathrm{~m}}\) × \(\frac{100 \mathrm{~mm}}{1 \mathrm{~cm}}\) = 106 mm
1 km = 1 km × \(\frac{1000 \mathrm{~m}}{1 \mathrm{~km}} \times \frac{1 \mathrm{pm}}{10^{-12} \mathrm{~m}}\) = 1015 pm.

ii) 1 mg = 1 mg × \(\frac{1 \mathrm{~g}}{1000 \mathrm{mg}} \times \frac{1 \mathrm{~kg}}{1000 \mathrm{~g}}\) = 10-6 kg.
∴ 1 mg = 10-6 kg = 106 ng

iii) 1 mL = 1 mk × \(\frac{1 \mathrm{~L}}{1000 \mathrm{~mL}}\) = 10-3 L.
1 mL = 1 cm3 = 1 cm3 × \(\frac{1 \mathrm{dm} \times 1 \mathrm{dm} \times 1 \mathrm{dm}}{10 \mathrm{~cm} \times 10 \mathrm{~cm} \times 10 \mathrm{~cm}}\) = 10-3 dm3
∴ 1 mL = 10-3 L = 10-3 dm3.

Question 22.
If the speed of light is 3.0 × 108 ms-1, calculate the distance covered by light in 2.00
Solution:
Given, speed = 3.0 × 108 ms-1
time = 2.00 ns = 2.00 × 10-9 s
Distance covered = Speed × Time = 3 × 108 ms-1 × 2.00 × 10-9 s = 0.6 m

Question 23.
In a reaction : A + B2 → AB2
Identify the limiting reagent, if any, in the following reaction mixtures.
i) 300 atoms of A + 200 molecules of B.
ii) 2 mol A + 3 mol B.
iii) 100 atoms of A + 100 molecules of B.
iv) 5 mol A + 2.5 mol B.
v) 2.5 mol A + 5 mol B.
Answer:
According to the given equation, A + B2 → AB2
i) 200 molecules of B2 will react with 200 atoms of A and 100 atoms of A will be left in excess. Therefore, B is the limiting reagent.

ii) 2 moles of A will react with 2 moles of B and 1 mole of B will be left in excess. Therefore, A is the limiting reagent.

iii) 100 atoms of A will react with 100 molecules of B. Thus, both will get consumed. So, no limiting reagent.

iv) 2.5 moles of B will react with 2.5 moles of A, therefore, B is the limitjfig reagent.

v) 2.5 moles of A will react with 2.5 moles of B, therefore, A is the limiting reagent.

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 24.
Dinitrogen and dihydrogen react with each other to produce ammonia according to the following chemical equation.
N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g)
i) Calculate the mass of ammonia produced if 2.00 × 103 g dinitrogen reacts with 1.00 × 103 g of dihydrogen.
ii) Will any of the two reactants remain unreacted ?
iii) If yes, which one and what would be its mass ?
Answer:
i)
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 8
Since, 28 g of N2 reacts with 6 g of H2.
∴ 2000 g of N2 will react with \(\frac{2000 \times 6}{28}\) = 428.57 g of H2.
Hence, N2 limits the amount of ammonia produced.
Now, 28 g of N2 produces 34 g of NH3.
Therefore, 2000 g of N2 will produce = \(\frac{34}{28}\) × 2000 = 2428.57 g of NH3

ii) H2 is present in excess, so it will remain unaffected.

iii) Amount of H2 remains unreacted = 1000 – 428.57 = 571.43 g.

Question 25.
How are 0.50 mol. Na2CO3 and 0.50 M Na2CO3 different ?
Answer:
Molar mass of Na2CO3 = (2 × 23 + 12 + 3 × 16) = 106 g mol-1
∵ 1 mol of Na2CO3 = 106 g mol-1 (M = Molarity)
∴ 0.5 mol of Na2CO3 = 53 g of Na2CO3
0.50 M Na2CO3 means 53 g of Na2CO3 is present in 1 L of the solution.

Question 26.
If 10 volumes of dihydrogen gas reacts with five volumes of dioxygen gas, how many volume of water vapour would be produced ?
Answer:
According to the given question,
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 9
According to Gay Lussac’s law, 2 volumes of H2 react with 1 volume of O2 to produce 2 volumes of water vapour. Thus, on reaction of 10 volumes of H2 with 5 volumes of O2 will produce 10 volumes of water vapour.

Question 27.
Convert the following into basic units.
i) 28.7 pm
ii) 15.15 pm
iii) 25365 mg
Solution:
i) 28.7 pm = 28.7 pm × \(\frac{10^{-12} \mathrm{~m}}{1 \mathrm{pm}}\) m = 28.7 × 10-11 m.
ii) 15.15 pm = 15.15 pm × \(\frac{10^{-12} \mathrm{~m}}{1 \mathrm{pm}}\) = 1.515 × 10-11 m.
iii) 25365 mg = 25365 mg × \(\frac{10^{-6} \mathrm{~kg}}{1 \mathrm{mg}}\) = 2.5365 × 10-2 kg.

Question 28.
Which one of the following will have the largest number of atoms ?
i) 1 g of Au(s)
ii) 1 g of Na(s)
iii) 1 g of Li(s)
iv) 1 g of Cl2(g)
Answer:
In 1 g. of Au, the No. of moles = \(\frac{\text { Weight }}{\text { Atomic mass }}\) = \(\frac{1}{197}\) = 0.00508 mol
In 1 g. of Na, the No. of moles = \(\frac{1}{23}\) = 0.0435 mol
In 1 g.of Li, the No. of moles = \(\frac{1}{7}\) = 0.1429 mol
In 1 g.of Cl2, the No. of moles = \(\frac{1}{35.5}\) = 0.028 mol

Question 29.
Calculate the molarity of a solution of ethanol in water, in which the mole fraction of ethanol is 0.040 (assume the density of water to be one).
Solution:
Given, mole fraction of ethanol = 0.040
n(C2H5OH) = \(\frac{\mathrm{n}_{\left(\mathrm{C}_2 \mathrm{H}_5 \mathrm{OH}\right)}}{\mathrm{n}_{\left(\mathrm{C}_2 \mathrm{H}_5 \mathrm{OH}\right)}+\mathrm{n}_{\left(\mathrm{H}_2 \mathrm{O}\right)}}\) = 0.040
Number of moles in 1 L in H2O = \(\frac{1000}{18}\) = 55.55 mol
0.040 = \(\frac{\mathrm{n}_{\left(\mathrm{C}_2 \mathrm{H}_5 \mathrm{OH}\right)}}{\mathrm{n}_{\left(\mathrm{C}_2 \mathrm{H}_5 \mathrm{OH}\right)}+\mathrm{n}_{\left(\mathrm{H}_2 \mathrm{O}\right)}}\) = \(\frac{\mathrm{n}_{\left(\mathrm{C}_2 \mathrm{H}_5 \mathrm{OH}\right)}}{\mathrm{n}_{\left(\mathrm{C}_2 \mathrm{H}_5 \mathrm{OH}\right)}+55.5}\)
∴ nC2H5OH – 0.040 nC2H5OH = (55.5 × 0.040)
nC2H5OH – 0-040 nC2H5OH = 55.5 × 0.040
nC2H5OH = \(\frac{55.5 \times 0.040}{(1-0.040)}\) = 2.31 mol
Now, molarity is defined as the moles of solute (ethanol) in 1 L of the solution. Therefore, molarity of the solution = 2.31 M.

Question 30.
What will be the mass of one 12C atom in g ?
Answer:
Mass of one atom of 12C = \(\frac{\text { Atomic mass of } \mathrm{C}}{\text { Avogadro’s number }}=\frac{12 \mathrm{~g}}{6.022 \times 10^{23}}\) = 1.993 × 10-23

Question 31.
How many significant figures should be present in the answer of the following calculations?
i) \(\frac{0.02856 \times 298.15 \times 0.112}{0.5785}\)
ii) 5 × 5.364
iii) 0.0125 + 0.7864 + 0.0215
Answer:
i) \(\frac{0.02856 \times 298.15 \times 0.112}{0.5785}\) = 3 significant figures, as the least precise term i.e., 0.112 has 3 significant figures.

ii) 5 × 5.364 = 4 significant figures, as 5 is exact number but the other term, i.e., 5.364 has 4 significant figures.

iii) 0.0125 + 0.7864 + 0.0215 = 0.8204, i.e., 4 significant figures as the least number of decimal place is 4.

Question 32.
Use the data given in the following table to calculate the molar mass of naturally occurring argon isotopes.
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 10
Solution:
Molar mass of Ar = \(\frac{0.337 \times 35.96755+0.063 \times 37.96272+99.600 \times 39.96924}{0.337+0.063+99.600}\)
= 39.948 g mol-1.

Question 33.
Calculate the number of atoms in each of the following.
i) 52 moles of Ar
ii) 52 u of He
iii) 52 g of He
Solution:
i) 1 mol of Ar contains 6.022 × 1023 atoms
Therefore, 52 mol of Ar = 52 × 6.023 × 1023 = 3.131 × 1025 atoms of Ar.

ii) 1 mol of He contains 4 u of He or 1 atom of He
∴ 52u of He = \(\frac{1}{4}\) × 52 = 13 atoms of He.

iii) 4 g of He contains 6.022 × 1023 atoms
∴ 52 g of He = \(\frac{6.022 \times 10^{23}}{4}\) × 52 = 7.8286 × 1024 atoms.

Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1

Question 34.
A welding fuel gas contains carbon and hydrogen only. Burning a small sample of it in oxygen gives 3.38 g of carbon dioxide, 0.690 g of water and no other products. A volume of 10.0 L (measured at STP) of this welding gas is found to weigh 11.6g. Calculate (i) empirical formula, (ii) molar mass of the gas, and (iii) molecular formula.
Solution:
44 g of C02 contains 12 g of carbon, 3.38 g CO2 = \(\frac{12}{44}\) × 3.38 = 0.9218 g of carbon g
18 gof H2O contains 2 g of hydrogen, 0.690 g H2O = \(\frac{2}{18}\) × 0.690 g = 0.0767 g of hydrogen
Total mass of compound = 0.9218 + 0.0767 = 0.9985 g
% of C in the compound = \(\frac{0.9218}{0.9985}\) × 100 = 92.318
% of H in the compound = \(\frac{0.0767}{0.9985}\) ×100 = 7.682

Element% by massAtomic massRelative no.of molesSimplest molar ratio
C92.31812\(\frac{92.318}{12}\) = 7.693\(\frac{7.693}{7.682}\) = 1
H7.6821\(\frac{7.682}{1}\) = 7.682\(\frac{7.682}{7.682}\) = 1

∴ Empirical formula = CH.

ii) 10.0 L of the gas at STP weigh = 11.6 g
∴ 22.4 L of the gas at STP will weigh = \(\frac{11.6}{10.0}\) × 22.4 * 26 g
Thus, molar mass = 26 g mol-1

iii) Empirical formula mass =12 + 1 = 13
∴ n = \(\frac{26}{13}\) = 2
Molecular formula = n × empirical formula
∴ Molecular formula = 2 × CH = C2H2.

Question 35.
Calcium carbonate reacts with aqueous HCl to give CaCl2 and CO2 according to the reaction.
CaCO3(s) + 2HCl(aq) → CaCl2(aq) + CO2(g) + H2O(l)
What mass of CaCO3 is required to react completely with 25 mL of 0.75 M HCl?
Solution:
Molar mass of HCl = 1 + 35.5 = 36.5 g/mol
Molarity = \(\frac{\mathrm{w} \times 1000}{\text { Molar Mass } \text { × } \text { Volume }(\mathrm{mL})}\) ⇒ 0.75 = \(\frac{w \times 1000}{36.5 \times 25}\) ⇒ w = 0.6844 g
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 11
According to the given equation,
73 g of HCl completely react with 100 g of CaCO3.
∴ 0.6844 g of HCl completely reacts with \(\frac{100 \times 0.6844}{73}\) = 0.9375 g.

Question 36.
Chlorine is prepared in the laboratory by treating manganese dioxide (Mn02) with aqueous hydrochloric acid according to the reaction.
4HCl(aq) + MnO2(s) → 2H2O(l) + MnCl2(aq) + Cl2(g)
How many grams of HCl react with 5.0 g of manganese dioxide ?
Solution:
Some Basic Concepts of Chemistry Questions and Answers AP Inter 1st Year Chemistry Chapter 1 12
87 g of MnO2 react with 146 g of HCl.
∴ 5.0 g of MnO2 will react with HCl = \(\frac{146}{87}\) × 5.0 g = 8.39 g.

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

Reviewing AP Inter 2nd Year Telugu Study Material పద్యభాగం 3rd Poem పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary can help students prepare confidently for exams.

AP Inter 2nd Year Telugu పద్యరత్నాలు Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
“పద్య రత్నాలు” పాఠ్యభాగ సారాంశాన్ని వ్రాయండి.
జవాబు:
మనకి ఇతరులు ఏ పనిచేస్తే ఇష్టముండదో ఆ పనిని మనం ఇతరులకు చేయకుండా ఉండటమే ఉత్తమ ధర్మం. సత్యధర్మాలు రెంటినీ రక్షించే దక్షత ఉన్నవారు వాటిని రక్షించాలని, లేకుంటే అది వారికీ నష్టం కల్గిస్తుంది. వాటి పరిరక్షణకు సదాభగవంతుడు కూడా ఉంటాడు. మేలు కలిగించే అసత్యం పలకడం సత్యంతో సమానం. కీడును కలిగించే సత్యం పలకడం అసత్యంతో సమానం. అనుకూల పరిస్థితులు లేనపుడు విద్వత్తు ఉన్నవాళ్ళు సైతం మిన్నకుండవలసి ఉంటుంది. ఈ భూమ్మీద మనిషికి విద్యాజ్ఞానం మాత్రమే గుర్తింపుని, గౌరవమర్యాదలను కల్గిస్తుంది. పెద్దలను బాధ పెట్టినవారు, తల్లిదండ్రులను గౌరవించనివారు దుర్గతులు పొందుతారు.

మంత్ర ఉచ్చారణలేని సంధ్యావందనం, మౌనంగా చేయని తపస్సు, రాగంలేని గీతం.. ఇవన్నీ అనవసరమైనవి. మానవుడు తన స్వశక్తిని నమ్ముకోవాలేగాని అదృష్ట దురదృష్టాలను కాదు. మంచి గురువులు చేసే ఉపదేశం వల్ల ఎంతటి అజ్ఞానమైనా నశిస్తుంది. అన్నదానం, వస్త్రదానం, గృహదానం, భూదానం కంటే విద్యాదానం మాత్రమే ధరణీతలంపై వర్ధిల్లుతుంది. సమాజంలో నిర్భీతితో మంచి – చెడులను ప్రజా సమూహానికి తెలియజేసే పత్రికలే ప్రజాస్వామ్య సౌధానికి మూలస్తంభాల వంటివి. ప్రాచీనతను మాత్రమే అనుసరించకుండా ఆధునికతను కూడా స్వీకరించాలి. మంచికోసం మార్పును ఆహ్వానించాలి. ఓర్పు, సహనాలతో కార్యాలు సాధించాలి. సర్వశక్తులు ధారపోసి దేశాన్ని పునరుద్ధరించాలి. మన కర్తవ్యాలను మనం గుర్తెరగాలి అన్న విషయాలను విద్యార్థులు గ్రహించాలి.

II. సంక్షిప్తరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
శ్రీనాథుని గురించి రాయండి.
జవాబు:
15వ శతాబ్దకాలంలో సాహిత్య సింహాసనం అధిష్ఠించిన కవి సార్వభౌముడు శ్రీనాథుడు. 15వ శతాబ్దానికి చెందిన పెదకోమటి వేమారెడ్డి ఆస్థానంలో విద్యాధికారి. తల్లిదండ్రులు మారయ, భీమాంబ. విజయనగర ప్రభువైన ప్రౌఢ దేవరాయల ఆస్థాన పండితుడు. గౌఢ డిండిమభట్టును పాండితీ చర్చలో ఓడించి, కనకాభిషేకాన్ని పొందాడు. సీస పద్య రచనలో శ్రీనాథునిది అందెవేసిన చేయి. ఈయన మరుత్తరాట్చరిత్ర, శాలివాహన సప్తశతి, శృంగార నైషథం, కాశీఖండం, భీమఖండం మొదలైన రచనలు చేశాడు. అఖండ ఐశ్వర్యాన్ని అనుభవించిన శ్రీనాథుడు జీవితం చివరి దశలో అష్టకష్టాలు పడ్డాడు.

ప్రశ్న 2.
ఎవరు దుర్గతులను పొందుతారు ?
జవాబు:
అబద్ధాలాడి పూజ్యులకు బాధ కలిగించేవాడును, తల్లిదండ్రులకు ఎదురుచెప్పి మాట్లాడేవాడును, వరి పొలంలో సంతోషంగా గడ్డిమేయుచున్న ఎద్దును వెళ్ళగొట్టేవాడును, దుర్గతులను పొందుతారు.

ప్రశ్న 3.
వివిధ రకాలైన దానాలను గురించి వివరించండి.
జవాబు:

  1. అన్నదానం
  2. వస్త్రదానం
  3. గృహదానం
  4. విద్యాదానం ఇవి గొప్పవి.

ప్రశ్న 4.
దక్షులు వేనిని ఉపేక్షించరాదు ?
జవాబు:
ఉత్తమమైన ధర్మం, నిర్మలమైన సత్యం పాపం చేతను, అబద్ధం చేతనూ, దరిచేరలేక చెడటానికి సంసిద్ధంగా ఉన్న స్థితిలో వాటిని రక్షించే శక్తి కలిగియూ దక్షులు వీటిని ఉపేక్ష చేయరాదు.

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 5.
వ్యర్థ కార్యములు ఏవి ?
జవాబు:
మంత్రం లేని సంధ్యా వందనము, మౌనంగా చేయని తపస్సు, వేదమంత్రో చ్చారణ లేని యాగము, పదాల పోహళింపు లేని కవిత్వము, తీగలు లేని వీణ, రాగతానములు లేని పాట, మంత్రులు లేని రాజ్యము ఇవన్నీ వ్యర్థ కార్యములు.

III. ఏక వాక్యరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఆంధ్రా మిల్టన్గా పేరుగాంచినదెవరు ?
జవాబు:
ఆంధ్రా మిల్టన్ పేరు గాంచినది చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులు.

ప్రశ్న 2.
పత్రిక దేనితో సమానము ?
జవాబు:
పత్రిక పదివేల సైన్యంతోను, కోటిమంది స్నేహితులతోను సమానము.

ప్రశ్న 3.
మహాభారతంలో తిక్కన ఎన్ని పర్వాలు అనువదించాడు ?
జవాబు:
మహాభారతంలో తిక్కన 15 పర్వాలను అనువదించాడు.

ప్రశ్న 4.
గొప్పవారికి అలంకారమైనది ఏది ?
జవాబు:
గొప్పవారికి విద్యాదానమే అలంకారమైనది.

ప్రశ్న 5.
కాకులు పెద్దగా అరచినప్పుడు రాజహంస ఏమి చేయడం మంచిది ?
జవాబు:
కాకులు పెద్దగా అరచినప్పుడు రాజహంస తొలగిపోవడమే మంచిది.

ప్రశ్న 6.
“సింహాసన ద్వాత్రింశిక”లో సాలభంజికలు ఎన్ని ?
జవాబు:
సింహాసన ద్వాత్రింశికలో 32 సాలభంజికలు కలవు.

ప్రశ్న 7.
‘భోజ రాజీయం’ గ్రంథ రచయిత ఎవరు ?
జవాబు:
భోజ రాజీయం గ్రంథ రచయిత అనంతామాత్యుడు.

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

ప్రశ్న 8.
“శంభుదాసుడు” అనే బిరుదు ఎవరికి ఉంది ?
జవాబు:
శంభుదాసుడు అనే బిరుదు ఎఱ్ఱనకు కలదు.

ప్రశ్న 9.
శివభారతం కావ్య రచయిత ఎవరు ?
జవాబు:
శివభారతం కావ్య రచయిత గడియారం వేంకట శేషశాస్త్రి.

IV. సందర్భ సహిత వ్యాఖ్యలు

ప్రశ్న 1.
పరమ ధర్మ పథములకెల్లన్
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము తిక్కనచే రచింపబడిన శ్రీమదాంధ్ర భారతము శాంతి పర్వము నుండి గ్రహింపబడిన ‘పద్యరత్నాలు’ అను పాఠంలోనిది.

సందర్భము : ఇతరులు చేసే పనులు తనకు ఇష్టం లేనపుడు ఆ పనులు చేయకుండుట గొప్ప ధర్మమని కవి చెప్పిన సందర్భము.

భావము : అన్ని మార్గాల కన్నా గొప్ప ధర్మము. (ఇతరులు చేసిన పని తాను చేయకుండుట)

ప్రశ్న 2.
కాదు, భాగ్యదేవత యెందు కారణంబు !
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులుచే రచింపబడిన రాజశేఖర చరిత్ర నుండి గ్రహింపబడిన పద్యరత్నాలు అను పాఠములోనిది.

సందర్భము : మానవులు తమరు చేసిన తప్పులకు కారణము దేవతలంచు వాపోతారు. కాని తమరు చేసిన కీడుకు అదృష్ట దేవత కారణం కాదు కదా! అని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భములోనిది.

భావము : అదృష్టదేవత కారణం కాదు కదా ! అని భావం.

ప్రశ్న 3.
దారుణంబగు రోగంబు తలగునట్లు !
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులుచే రచింపబడిన గయోపాఖ్యానం నుండి గ్రహింపబడిన ‘పద్య రత్నాలు’ అను పాఠంలోనిది.

సందర్భము : సద్గురులు చేసేటువంటి ఉపదేశాల వల్ల ఎంత అజ్ఞానమైనను పోతుంది. అలాగే అనుభవిజ్ఞుడైన వైద్యుడు ఇచ్చేటువంటి చిన్న మాత్ర వల్ల భయంకరమైన రోగము పోతుంది కదా ! అని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భము.

భావము : చిన్న మాత్ర వల్ల భయంకరమైన రోగము తగ్గుతుంది కదా !

ప్రశ్న 4.
విద్యాదానమొకటి జగతి
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము చిలకమర్తి లక్ష్మీ నరసింహం పంతులచే రచింపబడిన గయోపాఖ్యానం నుండి గ్రహింపబడిన ‘పద్య రత్నాలు’ అను పాఠములోనిది.

సందర్భము : అన్ని దానాల్లో కెల్ల విద్యాదానం గొప్పదని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భము.

భావము : జగతికి విద్యాదానమే ఆధారము.

ప్రశ్న 5.
క్రొత్త నీరు రాని కోనేరు పసరెక్కు!
జవాబు:
కవి పరిచయం : ఈ వాక్యము నార్ల వెంకటేశ్వరరావు రచించిన నార్ల వారిమాట శతకము నుండి గ్రహింపబడిన ‘పద్యరత్నాలు’ అను పాఠములోనిది.

సందర్భము : గొప్పదనమంతా పాత విషయాలలో లేదు. కొత్త విషయాలు కీడును కలుగజేయవు. క్రొత్త నీరు రాకపోతే చెరువు పసరుతో కూడుకుని ఉంటుంది అని వివరిస్తూ కవి పల్కిన సందర్భము.

భావము : కొత్తనీరు రాకపోతే సరస్సులో ఉన్న నీరు పసరెక్కుతాయి అని భావము.

విశేషాంశాలు

నవీనాంధ్ర పంచకావ్యాలు :

  1. ఆంధ్రపురాణం – మధునాపంతుల సత్యనారాయణ శాస్త్రి
  2. శివభారతం – గడియారం వెంకటశేష శాస్త్రి
  3. సౌందర నందము – పింగళి – కాటూరి కవులు
  4. రాణా ప్రతాపసింహ చరిత్ర – దుర్భాక రాజశేఖర శతావధాని
  5. బాపూజీ ఆత్మకథ – తుమ్మల సీతారామమూర్తి చౌదరి

పద్యరత్నాలు Summary in Telugu

కవి పరిచయం

1. పాఠ్యభాగము : 1, 2 పద్యాలు
గ్రహింపబడిన గ్రంథము : 1వ పద్యము – ఆంధ్ర మహాభారతము – శాంతి – పర్వము నుండి 2వ పద్యము – ఆంధ్ర మహాభారతము – ఉద్యోగ పర్వము నుండి
కవి : తిక్కన
కాలము : 13వ శతాబ్దము
బిరుదులు : కవి బ్రహ్మ, ఉభయకవి మిత్రుడు
తల్లిదండ్రులు : అన్నమాంబ, కొమ్మనామాత్యులు
ఆస్థానము : మనుమసిద్ధి ఆస్థానము
స్థలం : విక్రమసింహపురి (నెల్లూరు)
రచనలు : విజయసేనము, నిర్వచనోత్తర రామాయణము, ఆంధ్ర మహాభారతము (15 పర్వాలు), కవి సార్వభౌమఛందము, కృష్ణ శతకము
అంకితం : తిక్కన తాను ఆంధ్రీకరించిన భారతాన్ని ‘హరి హర నాథునికి’ అంకితం చేశాడు.
కవితా వైభవం : ఈయన కవితా శిల్పంలో, పాత్రచిత్రణలో, నాటకీయమైన సంభాషణలు నడపడంలో దిట్ట. పాత్రల ముఖంగానే కథను నడపడంలో అద్వి తీయుడు. ఈయన మంత్రి, యుద్ధనీతి విశారదుడు కావడం వల్ల ఇతని రచనలలో యుద్ధ వర్ణనలు సహజంగాను, గంభీరంగాను ఉంటాయి. అలతి’ అలతి దేశ పదాలతో అనల్పార్థాన్ని చెప్పడంలో అందె వేసిన చేయి. రసోచిత పదాలు, వృత్తాలు ప్రయోగించడంలో నిపుణుడు.

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

2. పాఠ్యభాగము : 3వ పద్య౦
గ్రహింపబడిన గ్రంథము: ఆంధ్ర మహాభారతము – అరణ్యపర్వ శేషము
కవి : ఎఱ్ఱన
కాలము : 14వ శతాబ్దము
బిరుదులు : శంభుదాసుడు, ప్రబంధ పరమేశ్వరుడు
ఆస్థానము : రెడ్డి రాజ్య స్థాపకుడు ప్రోలయ వేమారెడ్డి.
తల్లిదండ్రులు : పోతమాంబా, సూరనార్యుల పుత్రుడు.
రచనలు : భారతం అరణ్య పర్వ శేషము, నృసింహ పురాణము, హరివంశము, రామాయణము, కవి సర్పగరుడము.

విశిష్ఠత : ఈయన ప్రతిభా పాండిత్యాలలో నన్నయ, తిక్కనలకు సమానుడై భారతారణ్య పర్వ శేషాన్నే గాక హరివంశాన్ని కూడా రచించి భారతానికి సమగ్రత కల్పించాడు. ఈయన అరణ్య పర్వ శేషాన్ని నన్నయ పేరు మీదనే తెనిగించి రాజ రాజ నరేంద్రునికే అంకితం చేశాడు. ఈ అరణ్య పర్వ శేషాన్ని నన్నయ శైలిలో ఆరంభించి, తిక్కన శైలితో ముగించాడు. అందులో ఈయన శైలి నన్నయ తిక్కనల రచనలనే రెండు మహా సముద్రాలను కలిపే జల సంధి వలె ఉంటుంది.

మధ్యాక్కరలో మూడవగణం తర్వాత లేవడి పాటించాడు. ఈయన శైలి సత్త్వశుద్ధికి నెలవు. శ్రీనాథ మహాకవి ఇతని సూక్తి వైచిత్రిని ప్రశంసించాడు. ఈయన కావ్యాలన్నింటిలో ప్రబంధ లక్షణాలు ప్రస్ఫుటంగా కనిపిస్తాయి. కనుక ఈయనకు “ప్రబంధ పరమేశ్వర” బిరుదు సార్థకమైంది. ఎర్రని తండ్రి సూరనామాత్యుడు ఉభయ కవిత్వ – ప్రౌఢుడట. వీరి ఇంటి పేరు “చదలువాడ వార”ని కొందరంటున్నారు. ఇతని రామాయణంలోని పద్యాలను కూచిమంచి తిమ్మకవి లక్షణ సార సంగ్రహంలో ఉదాహరించాడు.

3. పాఠ్యభాగము : 4, 5 పద్యాలు
గ్రహింపబడిన గ్రంథము : 4వ పద్యము కాశీఖండము నుండి 5వ పద్యము భీమఖండం నుండి గ్రహింపబడింది.
కవి : శ్రీనాథుడు
కాలము : 15వ శతాబ్దము
తల్లిదండ్రులు : భీమాంబ, మారయలు

ఆస్థానము :

  1. విజయనగర ప్రభువైన ప్రౌఢ దేవరాయల ఆస్థాన పండితుడు.
  2. పెదకోమటి వేమారెడ్డి ఆస్థానంలో విద్యాధికారి

బిరుదులు : కవి రాజు, కవి సార్వభౌముడు
ప్రతిభ : గౌడ డిండిమభట్టును పాండితీ చర్చలో ఓడించి కనకాభిషేకాన్ని పొందాడు.

రచనలు :

  1. మరుత్తరాట్చరిత్ర
  2. శాలివాహన సప్తశతి
  3. శృంగార నైషధము
  4. కాశీఖండం
  5. భీమ ఖండం
  6. పల్నాటి వీరచరిత్ర
  7. పండితారాధ్య చరిత్ర
  8. శివరాత్రి మాహాత్మ్యము

విశిష్ఠత : తెలుగు సాహిత్యంలో శ్రీనాథునికి ఒక ప్రత్యేక స్థానముంది. ఈయన మహా విద్వాంసుడు. కావ్య రచనలో ఈయన తొక్కని మార్గమే లేదు. జీవిత మంతా రసమయం చేసుకొని తన రచనలన్నింటి “లోను తన రూపాన్ని దృగ్గోచరం చేసుకున్నాడు. సంస్కృతంలో ఉన్న శ్రీహర్షుని నైషధ కావ్యాన్ని ఆంధ్రీకరించి సంస్కృత ప్రౌఢికి, తెలుగు నుడి కారాన్ని జోడించాడు. ఈయన హరవిలాస, భీమేశ్వర, కాశీఖండ కావ్యాలు శివపారమ్య బోధకు కవితా ప్రౌఢికి ఎనలేని నిధులు. ఈయన నవ్య వాఙ్మయ మార్గంలోనే గాక శైలిలో, కల్పనలలో, శబ్ద సృష్టిలో అప్రతిముడై ఆంధ్ర వాఙ్మయంలో శాశ్వత స్థానం సంపాదించుకున్నాడు.

4. పాఠ్యభాగము: 6వ పద్యము
గ్రహింపబడిన గ్రంథము: భోజరాజీయము నుండి గ్రహింపబడింది.
కవి : అనంతామాత్యుడు
కాలము : 15వ శతాబ్దము
నివాసము : పెనమకూరు – తోట్లవల్లూరు మండలం
సమకాలికులు : శ్రీనాథుడు, పెదకోమటి వేమారెడ్డి
రచనలు : భోజరాజీయము, ఛందోదర్పణము, రసాభరణము
అంకితం : భోజరాజీయం అనే కథా కావ్యాన్ని “అహెూబిల నరసింహస్వామికి” అంకితం ఇచ్చాడు.

5. పాఠ్యభాగము : 7వ పద్యము
గ్రహింపబడిన గ్రంథము: సింహాసన ద్వాత్రింశిక
కవి : కొఱవి గోపరాజు
కాలము : 15వ శతాబ్దము
తల్లిదండ్రులు : కామాంబిక, కసవరాజు
అంకితం : ఈ కథా కావ్యాన్ని హరిహరనాథునికి అంకితం’ ఇచ్చాడు.
ప్రతిభ : సాహిత్యంతో పాటు రాజనీతి, ఛందస్సు, యోగం, జ్యోతిష్యం మొదలైన శాస్త్రాల్లో ప్రావీణ్యం ఉంది.
రచన : సింహాసన ద్వాత్రింశిక
శైలి : కవిత్వం రసవంతమై మృదు మధురంగా ఉంటుంది.

6. పాఠ్యభాగము : 8వ పద్యము
గ్రహింపబడిన గ్రంథము: రాజశేఖర చరిత్ర
కవి : కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు
కాలము : 19వ శతాబ్దము
బిరుదు : గద్య తిక్కన
కవితా విశిష్ఠత : తెలుగులో నవల, ప్రహసనం, కథ, వ్యాసం, స్వీయ చరిత్ర

రచనలు :

  1. శుద్ధాంధ్ర నిరోష్ట్య నిర్వచన నైషధము
  2. రాజశేఖర చరిత్ర
  3. అభిజ్ఞాన శాకున్తలము
  4. నీతి కథా మంజరి
  5. రత్నావళీ మున్నగునవి.

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

7. పాఠ్యభాగము : 9, 10 పద్యాలు
గ్రహింపబడిన గ్రంథము: గయోపాఖ్యానము
కవి : చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం పంతులు
కాలము : 19వ శతాబ్దము
బిరుదు : కళాప్రపూర్ణ
ప్రతిభ : బహుగ్రంథ కర్త, పత్రికా సంపాదకుడు, సంఘ సంస్కర్త, జాతీయవాది
రచనలు : గయోపాఖ్యానము, ప్రసన్నయాదవం, ప్రహ్లాద చరిత్ర, ద్రౌపదీ పరిణయం, అను నాటకాలు, రామచంద్ర విజయం, హేమలత, అహల్యాబాయి, గణపతి అనే నవలలు.

8. పాఠ్యభాగము : 11, 12 పద్యాలు
గ్రహింపబడిన గ్రంథము : శతకం
కవి : నార్ల వేంకటేశ్వరరావు
కాలము : 20వ శతాబ్దము
రచనలు : నార్ల వారి మాట (శతకం) జాబాలి, సీతజోస్యం పౌరాణిక నాటకాలు.
అవార్డు : సీత జోస్యం అను రచనకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు.
ప్రతిభ : తెలుగు నాట ప్రముఖ పాత్రికేయులుగా, కథా రచయితగా, శతక కర్తగా, నాటక మరియు నాటికల కర్తగా, రాజ్యసభ సభ్యులుగా సుప్ర సిద్దులు. ఆంధ్రప్రభ, ఆంధ్రజ్యోతి పత్రికలకు సంపాదకత్వం వహించారు.

9. పాఠ్యభాగము : 13, 14 పద్యాలు
గ్రహింపబడిన గ్రంథము: శివభారతం నుండి గ్రహింపబడింది.
కవి : గడియారం వెంకట శేషశాస్త్రి
కాలము : 20వ శతాబ్దము
బిరుదు : కవిసింహ
ప్రతిభ : శాసనమండలి సభ్యులుగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ ఉపాధ్యక్షులుగా సేవలందించారు. కడప జిల్లాకు చెందిన ప్రఖ్యాత పండితులు, శతావధాని.

పాఠ్యభాగ ఉద్దేశ్యం

నేటి విద్యార్థులకు ప్రాచీన సాహిత్యం మరియు ఆధునిక సాహిత్యాలలోని నీతి పద్యాలను ఏరి కూర్చిన పద్యాలే పద్య రత్నాలు. ఇవి మానవీయ విలువలను పెంపొందించుట. తన కాళ్ళపై తాను నిలబడి పరోపకారం చేసే అలవాటు చేయుట, పెద్దలను గౌరవించుట, విద్య యొక్క గొప్పతనాన్ని తెలియజేయడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ సారాంశం

మనకి ఇతరులు ఏ పనిచేస్తే ఇష్టముండదో ఆ పనిని మనం ఇతరులకు చేయకుండా ఉండటమే ఉత్తమ ధర్మం. సత్యధర్మాలు రెంటినీ రక్షించే దక్షత ఉన్నవారు వాటిని రక్షించాలని, లేకుంటే అది వారికీ నష్టం కల్గిస్తుంది. వాటి పరిరక్షణకు సదాభగవంతుడు కూడా ఉంటాడు. మేలు కలిగించే అసత్యం పలకడం సత్యంతో సమానం. కీడును కలిగించే సత్యం పలకడం అసత్యంతో సమానం. అనుకూల పరిస్థితులు లేనపుడు విద్వత్తు ఉన్నవాళ్ళు సైతం మిన్నకుండవలసి ఉంటుంది. ఈ భూమ్మీద మనిషికి విద్యాజ్ఞానం మాత్రమే గుర్తింపుని, గౌరవమర్యాదలను కల్గిస్తుంది. పెద్దలను బాధపెట్టినవారు, తల్లిదండ్రులను గౌరవించనివారు దుర్గతులు పొందుతారు.

మంత్ర ఉచ్చారణలేని సంధ్యావందనం, మౌనంగా చేయని తపస్సు, రాగంలేని గీతం.. ఇవన్నీ అనవసరమైనవి. మానవుడు తన స్వశక్తిని నమ్ముకోవాలేగాని అదృష్ట దురదృష్టాలను కాదు. మంచి గురువులు చేసే ఉపదేశం వల్ల ఎంతటి అజ్ఞానమైనా నశిస్తుంది. అన్నదానం, వస్త్రదానం, గృహదానం, భూదానం కంటే విద్యాదానం మాత్రమే ధరణీతలంపై వర్ధిల్లుతుంది. సమాజంలో నిర్భీతితో మంచి చెడులను ప్రజా సమూహానికి తెలియజేసే పత్రికలే ప్రజాస్వామ్య సౌధానికి మూలస్తంభాల వంటివి. ప్రాచీనతను మాత్రమే అనుసరించకుండా ఆధునికతను కూడా స్వీకరించాలి. మంచికోసం మార్పును ఆహ్వానించాలి. ఓర్పు, సహనాలతో కార్యాలు సాధించాలి. సర్వశక్తులు ధారపోసి దేశాన్ని పునరుద్ధరించాలి. మన కర్తవ్యాలను మనం గుర్తెరగాలి అన్న విషయాలను విద్యార్థులు గ్రహించాలి.

పద్యాలు – ప్రతిపదార్థాలు – తాత్పర్యాలు

1. కం. ఒరులేయవి యొనరించిన
నరవర! యప్రియము దనమనంబున కగు దా
నొరులకు నవి సేయకునికి
పరాయణము పరమధర్మపథముల కెల్లన్ !

ప్రతిపదార్ధము :

నరవర ! = ఓ రాజా !
ఒరుల = ఇతరులు
ఏ + అవి + ఒనరించినన్ ఏయవి యొనరించినన్ = ఏయే పనిచేస్తే
తన మనంబునకున్ = తన మనస్సుకు
అప్రియము + అగున్ అప్రియమగున్ = అనిష్టమగునో
తాను ఒరులకున్ = తాను పరులకు
చేయక + ఉనికి చేయకునికి = చేయకుండా ఉండటం
పరమ ధర్మపథములకున్ + ఎల్లన్ పరమధర్మ పథములకెల్లన్ = శ్రేష్ఠమైన ధర్మమార్గాలన్నింటికీ
పరాయణము = ఉత్తమమైన ఆశ్రయం

తాత్పర్యము : రాజా ! ఇతరులు ఏమేమి చేస్తే తన మనస్సునకు అప్రియంగా ఉంటుందో, ఆ పనులను తాను ఇతరులకు చేయకుండా ఉండటమే అన్ని ధర్మ మార్గాలకూ ఉత్తమమైన ఆలంబనంగా ఉంది.

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

2.ఉ. సారపు ధర్మమున్ విమలసత్యము బాపముచేత బొంకుచే
బారము బొందలేక చెడబాఱినదైన యవస్థ దక్షులే
వ్వార లుపేక్షసేసి రది వారల చేటగు గాని ధర్మని
స్తారకమయ్యు సత్యశుభదాయక మయ్యును దైవముండెడిన్ !

ప్రతిపదార్థము :

సారపు ధర్మమున్ = శ్రేష్ఠమైన ధర్మాన్ని
విమల సత్యమున్ = నిర్మలమైన సత్యమును
పాపము చేతన్ = దురితం చేతనూ
బొంకు చేతన్ = అబద్ధం చేతనూ
పారమున్ + పొందన్ + లేక పారము బొందలేక = గట్టు చేరలేక
చెడన్ పాఱినది + ఐన + అవస్థన్ చెడఁబాఱినదైన యవస్థన్ = చెడటానికి సిద్ధంగా ఉన్న దుర్దశలో
దక్షులు = చక్కదిద్దటానికి సమర్థులు
ఏ + వారలు ఎవ్వారులు = ఎవరు
ఉపేక్ష + చేసిరి ఉపేక్ష సేసిరి = అశ్రద్ధ వహిస్తారో
అది = ఆ విధంగా
వారల చేటు + అగున్ వారలచేటగున్ = వారికే హాని కలిగిస్తుంది
కాని = కాని
ధర్మ నిస్తారకము + అయ్యున్ ధర్మ నిస్తారకమయ్యున్ = ధర్మమును ఉద్దరించేది గాను
సత్య శుభదాయకము + అయ్యును సత్య శుభదాయకమయ్యును = సత్యానికి మేలు కల్గించేది గాను
దైవము + ఉండెడున్ దైవముండెడున్ = దైవం ఆధారంగా ఉంటుంది.

తాత్పర్యము : ఉత్తమమైన ధర్మం, నిర్మలమైన సత్యం పాపం చేతను, అబద్ధం చేతనూ దరిచేరలేక చెడటానికి సంసిద్ధంగా ఉన్న స్థితిలో వాటిని రక్షించే శక్తి కలిగియూ ఎవరు అడ్డుపడక అశ్రద్ధ వహిస్తారో అది వారలకే హానికరమవుతుంది. ఆ స్థితిలో భగవంతుడు ధర్మమును ఉద్ధరించడానికి ముందుకు వస్తాడు.

3.ఉ. భూతహితంబుగా పలుకు బొంకును సత్యఫలంబునిచ్చు, త
ద్భూత భయాస్పదంబగు ప్రభూతపు సత్యము బొంకునట్లు, ప్రా
ణాతురుడైనచో, పరిణయంబున యందును పల్కుబొంకు స
త్యాతిశయంబు యండ్రు, మహితాత్మక ! ఇట్టివి ధర్మసూక్ష్మముల్

ప్రతిపదార్థము :

మహిత + ఆత్మక మహితాత్మక = గొప్ప ఆత్మ కలవాడా !
భూత – హితంబుగాన్ = జీవులకు మేలు కలిగించేటట్లుగా
పలుకు = మాట్లాడే
బొంకును = అసత్యం కూడా
సత్య ఫలంబున్ + ఇచ్చున్ సత్యఫలంబునిచ్చున్ = నిజం పలికిన ఫలితాన్నే ఇస్తుంది
తత్ + భూత – తద్భూత = ఆ జీవులకు
భయ + ఆస్పదంబు + అగు భయాస్పదంబగు = భీతికి నెలవైన
ప్రభూతము + సత్యము ప్రభూతపు సత్యము = గొప్పదైన నిజం
బొంకును అట్లు + అ బొంకునట్ల = అసత్యం వంటిదే .
ప్రాణ + ఆతురుడు + ఐనచోన్ ప్రాణాతుడైనచోన్ = ప్రాణం పోవునేమో అనే భయం కలిగినప్పుడు
పరిణయంబున + అందున్ పరిణయంబునయందున్ = పెండ్లి లోను
పల్కు = మాట్లాడే
బొంకు = అసత్య౦
సత్య + అతిశయంబు + అ సత్యాతిశయంబు = సత్యం కంటే గొప్పదే
అండ్రు = అంటారు
ధర్మ సూక్ష్మముల్ = ధర్మాన్ని ప్రస్తరించేటప్పుడు ఏర్పడే అగోచరా లైన ముఖ్యమైన చిన్న అంశాలు
ఇట్టివి = ఇటువంటివి

తాత్పర్యము : ఓ మహానుభావా ! ధర్మాన్ని ప్రస్తరిస్తే అగోచరాలైనను ముఖ్యాలైన చిన్న అంశాలుగా విడివడుతుంది. ప్రాణికోటికి మేలు జరగటానికై చెప్పబడిన అసత్యం సత్యం కంటె కూడా గొప్పది. ప్రాణికోటికి కీడు కలిగించే సత్యం అసత్యంతో సమానం. ప్రాణరక్షణకూ వివాహం జరిపించటానికీ ఆడిన అసత్యం సత్యం కంటే ఘనమైనది, ఇవి ధర్మసూక్ష్మాలు సుమా !

4. కం. సిద్ధింప పిత్సంబులు
సిద్ధించెనయేని బిదపజెడు; నన్యుని సం
వృద్ధి గనుంగొని యెవ్వని
బుద్ధి నసూయాగ్రహంబు బొందు నతనికిన్ !

ప్రతిపదార్థము :

అన్యుని సంవృద్ధిన్ + కనుంగొని అన్యుని సంవృద్ధిఁగనుంగొని = ఇతరుని అభ్యుదయాన్ని చూచి
ఏ + వని – బుద్ధిన్ ఎవ్వని – బుద్ధిన్ = ఎవని బుద్ధిని
“అసూయ + ఆగ్రహంబు” అసూయాగ్రహంబు అసూయా = అసూయ యనెడి
గ్రహంబు = దయ్యము
పొందున్ = ఆవేశించునో
అతనికిన్ = అట్టివానికి
ఈప్సితంబులు = కోరికలు
సిద్ధంపవు = ఫలింపవు
సిద్ధించెన + ఏనిన్ సిద్ధించెన యేనిన్ = మొదట సిద్ధించినను
పిదపన్ + చెడున్ పిదపఁజెడున్ = పిమ్మట చెడిపోవును

తాత్పర్యము : ఇతరుల అభివృద్ధిని చూచినంతనే ఎవరి బుద్ధిని అసూయ అనెడి గ్రహము ఆవేశించునో, అట్టివాని కోరికలు సిద్ధింపనే సిద్ధింపవు. ఒకవేళ సిద్ధించినను పిదప చెడిపోవును.

5. తే.గీ. నికటముననుండి శ్రుతి పుట నిష్ఠురముగ
నడరి కాకులు తాము బిట్టరచినప్పు
డుదధి రాయంచ యూరకయుంట లెస్స
సైపరాకున్న నెందేని జనుట యొప్పు !

ప్రతిపదార్ధము :

నికటమునన్ + ఉండి నికటమున నుండి = దగ్గరగా ఉండి
శ్రుతి పుట నిష్టురముగన్ = కర్ణ కఠోరముగ
అడరి = అతిశయించి
కాకులు = కాకులు
బిట్టు = వేగముగా
పెద్ద + అఱచిన + అప్పుడు పెద్దఱచినప్పుడు = పెద్దగా అరచినప్పుడు
రాయంచ = రాజహంస
ఉడిగి = తగ్గి (మానుకుని)
ఊరక + ఉంట ఊరక యుంట = ఊరకుండుట
లెస్స = మంచిది
సైపరాకున్నన్ = సహింపజాలని యెడల
ఎందేనిన్ = ఎచ్చటికైనను
చనుట = వెడలుట
ఒప్పు = తగును

తాత్పర్యము : కాకి మూక చుట్టును చేరి కర్ణకఠోరముగా మాటి మాటికి అరచు చున్నప్పుడు రాజహంస ఏమియు పలుకకుండ ఊరకుండుట మంచిది. సహింప జాలని యెడల ఆ చోటును వీడి మరెచ్చటికైనను వెడలుట తగును.

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

6. ఉ. ప్రల్లదమాడి పెద్దలకు బాధ యొనర్చు నతండు తండ్రికిం
దల్లికి మాఱు పల్కెడు నతండును నాఁకొని వచ్చి యొడ్ల చే
నుల్ల మెలర్ప మేయఁ జనుచున్న వృషంబు నదల్చు నాతఁడున్
ద్రెల్లెడునట్టి దుర్గతులఁ ద్రెళ్లుదు నేనిటురాక తక్కినన్

ప్రతిపదార్థము:
ఏన్ + ఇటురాక – తక్కినన్ ఏనిటురాక తక్కినన్ = చెప్పిన విధంగా నేను నీ దగ్గరకు రాకపోతే
ప్రల్లదము + ఆడి ప్రల్లదమాడి = అబద్ధాలాడి
పెద్దలకు = పూజ్యులకు
బాధ + ఒనర్చున్ బాధయొనర్చున్ = బాధపెట్టే
అతండు = ఆతడు
తండ్రికిన్ + తల్లికిన్ తండ్రికిందల్లికిన్ = తల్లిదండ్రలకు
మాఱుపల్కెడున్ = ఎదురు తిరిగి మాట్లాడే
అతండును = ఆతడు
ఆకొనివచ్చి = ఆకలితో వచ్చి
ఒడ్ల చేన్ = వరి చేనును
ఉల్లము + ఎలర్పన్ ఉల్లమెలర్పన్ = హృదయానందంతో
మేయన్. + చనుచున్న మేయఁజనుచున్న = గడ్డి మేస్తున్నటువంటి
వృషంబున్ = ఎద్దును
అదల్చున్ = వెళ్ళగొట్టే పని
అతడున్ = అతడు
తెల్లెడునట్టి = వెళ్ళేటువంటి
దుర్గతులన్ = వివిధములైన నరకాలకు
త్రెళ్ళెదును = వెడతాను

తాత్పర్యము : అబద్ధాలాడి పూజ్యులకు బాధ కలిగించేవాడును, తల్లిదండ్రులకు ఎదురు జెప్పి మాట్లాడేవాడును, వరిపొలంలో సంతోషంగా గడ్డి మేయుచున్న ఎద్దును వెళ్ళగొట్టేవాడును ఏయే నరకాలకు వెడతారో, నేను చెప్పిన విధంగా ఇక్కడకు రాకపోతే ఆయా నరకాలకు వెడతాను. అనగా ఆడినమాట తప్పను అని ఆవు పులితో పల్కెను.

7. ఉ. మంత్రములేని సంధ్యయును మౌనములేని తపంబు వేదవి
తంత్రములేని యాగముఁ బదజ్ఞతలేని కవిత్వమున్ సదా
తంత్రులులేని వీణయును తానము రాగములేని గీతమున్
మంత్రులులేని రాజ్యము సమానము లిన్నియు వ్యర్థకార్యముల్!

ప్రతిపదార్థము :

మంత్రములేని = మంత్ర పఠనము లేని
సంధ్యయును = సంధ్యావందనము
మౌనములేని = మౌనంగా లేకుండా చేసే
తపంబు = తపసు
వేదవిత్తంత్రములేని = వేదమంత్రోచ్చారణలేని
యాగమున్ = యాగము
పదజ్ఞతలేని = పదాల పోహళింపులేని
కవిత్వమున్ = కవిత్వము
సదా = ఎల్లప్పుడు
తంత్రులు లేని = తీగలు లేని
వీణయును = వీణ
తానము రాగములేని = రాగతాళములు లేని
గీతమున్ = పాట
మంత్రులు లేని = రాజ్యాంగబద్ధంగా మంత్రులు లేని
రాజ్యము = రాజ్యము
ఇన్నియు = ఇవి అన్నియును
వ్యర్థకార్యముల్ సమానము = ఎందుకు పనికిరాని వాటితో సమానము

తాత్పర్యము : మంత్రం లేని సంధ్యావందనము, మౌనంగా చేయని తపస్సు వేదమంత్రోచ్చారణ లేని యాగము, పదాల పోహళింపులేని కవిత్వము, తీగలు లేని వీణ, రాగ తానములు లేని పాట, మంత్రులు లేని రాజ్యము ఇవన్నియు పనికిరాని వానితో సమానములు.

8. తే.గీ. ప్రజలు తమ దోషముననె విపత్తులొంది
నిలుపు దురదృష్ట దేవతలను తప్పు,
ధరణి, తమ కీడు మేళ్ళకు తామెకాని కాదు,
భాగ్యదేవతయెందు కారణంబు

ప్రతిపదార్థము :

ప్రజలు = మానవులు
తమ దోషముననె = తమ తప్పుల వల్ల
విపత్తులు + ఒంది విపత్తులొంది = ఆపదలను పొంది
దురదృష్ట = దురదృష్టము
దేవతలను = దేవతలయందు
తప్పు నిలుపు = దోషముంచుతారు
ధరణి = భూమిపైన
తమ కీడు మేళ్ళకు = తమకు కల్గిన కీడులకు
తామోకాని = వారే కారణము కాని
భాగ్యదేవత + ఎందు భాగ్యదేవతయెందు = అదృష్టదేవత యందు
కారణముకాదు = కారణం కాదుగదా !

తాత్పర్యము : మానవులు తమరు చేసిన తప్పులకు కారణము దేవతలంచు వాపోతారు. కాని తమరు చేసిన కీడుకు అదృష్టదేవత కారణం కాదు కదా !

9. తే.గీ. సద్గురులు సేయు నుపదేశసారములను
నెంత యజ్ఞానమైనను నిట్టెపోవు
మంచి వైద్యుడిచ్చెడి చిన్నిమాత్ర చేత
దారుణంబగు రోగంబు తలగునట్లు!

ప్రతిపదార్థము:

సద్గురులు + చేయు సద్గురులు సేయు = మంచి గురువులు చేసెడి
ఉపదేశ సారములను = హితోపవాక్యాలు
ఎంత + అజ్ఞానము + ఐనను ఎంతయజ్ఞానమైనను = ఎంతటి అజ్ఞానమైనా
నిట్టెపోవు = తేలికగా పోతాయి
మంచి వైద్యుడు + ఇచ్చెడి మంచి వైద్యుడిచ్చెడి = అనుభవిజ్ఞుడైన వైద్యుడు ఇచ్చేటటువంటి
చిన్న మాత్ర చేత = చిన్న మాత్ర చేత
దారుణంబగు = భయంకరమైన
రోగంబు = రోగము
తలగును + అట్లు తలగునట్లు = నశించిపోవును

తాత్పర్యము: సద్గురులు చేసేటువంటి ఉపదేశాల పల్ల ఎంత అజ్ఞానమైనను పోతుంది. ఎలాగంటే అనుభవజ్ఞుడైన వైద్యుడు ఇచ్చేటువంటి చిన్న మాత్ర వల్ల భయంకరమైన రోగము పోతుంది కదా !

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

10. సీ. అన్నదానము గొప్పదనవచ్చునేగాని
అన్నంబు జాములో నరిగిపోవు
వస్త్రదానము గూడ భవ్యదానమెగాని వస్త్రమేడాదిలో పాతదగును
గృహదానమొకటి యుత్కృష్ట దానమెగాని కొంప కొన్నేండ్లలో కూలిపోవు
భూమిదానము మహాపుణ్య దానమెగాని భూమి యన్యుల జేరిపోవవచ్చు

తే.గీ. అరిగిపోక యించుకయేని చిరిగిపోక
కూలిపోవక యన్యుల పాలుగాక
నిత్యమయి, వినిర్మలమయి, నిశ్చలమయి
యొప్పుచుండు విద్యాదాన మొకటి జగతి!

ప్రతిపదార్థము :

అన్నదానము = చేసేటువంటి అన్నదానము
గొప్పది + అనవచ్చునే గాని గొప్పదనవచ్చునే గాని = గొప్పది అని చెప్పవచ్చును కాని
వస్త్రదానము = చేసేటువంటి వస్త్రదానము
భవ్యదానమెగాని =గొప్పది అని చెప్పవచ్చును కాని
వస్త్రము = బట్ట
ఏడాదిలో పాతది + అగును ఏడాదిలో పాతదగును = సంవత్సరానికి పాతదే అవుతుంది
గృహదానము + ఒకటి గృహదానమొకటి = గృహాన్ని దానం చేస్తే
ఉత్కృష్టదానమెగాని = గొప్పదే కాని
కొంప = ఇల్లు
కొన్ని + ఏండ్లలోన్ కొన్నేండ్లలో = కొంతకాలానికే
కూలిపోవు = కూలిపోతుంది
భూమిదానము = భూమిని దానం చేయుట
మహాపుణ్యదానమె గాని = గొప్ప పుణ్యము వస్తుంది కాని
భూమి = దానం చేసినటువంటి భూమి
అన్యులన్ + చేరిపోవచ్చున్ అన్యుల జేరిపోవవచ్చున్ = ఇతరుల కధీనమైపోతుంది
అరిగిపోక = అరిగిపోనటువంటి
ఇంచుక + ఏని ఇంచుకయే = కొంచెమైనను
చిరిగిపోక = చినిగిపోనటువంటి
కూలిపోవక = కూలి పోనటువంటి
అన్యుల పాలుగాక = ఇతరులకు అధీనము కానటువంటి
నిత్యమయి = శాశ్వతమై
వినిర్మలమై = నిర్మింపబడినటువంటి
నిశ్చలమయి = కదలికలేనటువంటి
జగతిన్ = ప్రపంచంలో
విద్యాదానము + ఒకటి విద్యాదానమొకటి = విద్యాదానమనునది
ఒప్పుచుండు = ప్రకాశిస్తుంది

తాత్పర్యము : గొప్పదైన అన్నదానం చేస్తే క్షణంలో అరిగిపోతుంది. గొప్పదైన వస్త్రదానం చేస్తే ఏడాదిలో చిరిగిపోతుంది. గృహదానం చేస్తే కొంతకాలానికి కూలి పోతుంది. భూమి దానం చేస్తే మరొకరి సొంతమైపోతుంది. అరిగి పోనటువంటిది, చిరిగిపోనటువంటిది, ఇతరులకు చిక్కనిది, శాశ్వతమైనది విద్యాదానమొక్కటే ప్రకాశిస్తుంది.

11. ఆ.వె. పత్రికొక్కటున్న పదివేల సైన్యము
పత్రికొక్కటున్న మిత్రకోటి
ప్రజకు రక్షలేదు పత్రిక లేకున్న
వాస్తవమ్ము నార్లవారి మాట

ప్రతిపదార్థము:

పత్రిక + ఒక్కటి + ఉన్న పత్రికొక్కటున్న = ఒక్క పత్రిక ఉంటే
పదివేల సైన్యము = పదివేలమంది సైన్యంతో సమానము
పత్రిక + ఒక్కటి + ఉన్న పత్రికొక్కటున్న = ఒక్క పత్రిక ఉంటే
మిత్రకోటి = కోటిమంది మిత్రులతో సమానము
పత్రిక లేకున్న = పత్రిక లేకపోతే
ప్రజకు రక్ష లేదు = మానవులకు రక్షణ లేదు
నార్ల వారి మాట = నార్లవారి మాట
వాస్తవమ్ము = నిజము

తాత్పర్యము : ఒక్క పత్రిక ఉంటే పదివేల సైన్యంతో సమానం మరియు కోటిమంది స్నేహితులతో సమానము. కాని పత్రిక లేకపోతే మానవులకు రక్షణ లేదు. కనుక నార్ల వారు చెప్పెడి మాట నిజము.

12. ఆ.వె. ప్రాతలోనె లేదు ప్రాశస్త్యమంతయు
క్రొత్తయెల్ల హాని కూర్పబోదు
క్రొత్తనీరు రాని కోనేరు పసరెక్కు
వాస్తవమ్ము నార్లవారి మాట

ప్రతిపదార్థము :

ప్రాశస్త్యము + అంతయు ప్రాశస్త్యమంతయు = గొప్ప ధనమంతయు
ప్రాతలోనె లేదు = పాత విషయములందు లేదు
క్రొత్త + ఎల్లన్ క్రొత్తయెల్లన్ = కొత్త విషయాలు
హాని = కీడు
కూర్పున్ + పోదు కూర్పుబోదు = కలుగదు
క్రొత్తనీరు రాని = కొత్త నీరు రాకపోతే
కొనేరు = సరస్సు
పసరు + ఎక్కు పసరెక్కు = పసరు కలిగి ఉంటుంది.
నార్ల వారి మాట = నార్లవారు చెప్పెడి మాట
వాస్తవమ్ము = నిజము

తాత్పర్యము : గొప్పదనమంతా పాత విషయాలలో లేదు. కొత్త విషయాలు కీడును కలుగచేయవు. క్రొత్త నీరు రాకపోతే చెరువు పసరుతో కూడుకుని ఉంటుంది. నార్ల వారు చెప్పెడిమాట నిజము.

పద్యరత్నాలు Questions and Answers Summary Inter 2nd Year Telugu

13. మ. అలతం జెందకు, తొందరం బడకు పుత్రా! చీకటుల్ వోయెవె
న్నెల రాదా? కసుగాయ పండవలెగానీ బల్మి బండింతువా?
యిలకుం గంగనుదెచ్చు కచ్చెఱుగవా ? యీ యేటిలో నెన్ని ము
న్కలతోనో నెఱయీతకాడగుట యన్నా ! యోపికన్ జూపుమీ.

ప్రతిపదార్థము :

అలతన్ + చెందకు అలతంజెందకు = బాధపడకు
తొందరన్ + పడకు తొందరంబడకు = తొందరపాటు వద్దు
పుత్రా = ఓ బిడ్డా!
చీకటుల్ + పోయె చీకటులోవోయె = చీకట్లు పోయి
వెన్నెల రాదా ? = వెన్నెల వస్తుంది కదా !
కసుగాయ = లేతకాయ
పండవలెగానీ = సహజంగా పండాలి గాని
బల్మిన్ + పండింతువా ? బల్మిబండింతువా = బలవంతంగా పండించలేము కదా !
ఇలకున్ = భూమి పైకి
గంగనున్ + తెచ్చు గంగనుదెచ్చు = గంగను తీసికొని వచ్చిన విధంగా
క్రచ్చు + ఎఱుగవా ? క్రచ్చెఱుగవా ? = కోరికను గ్రహించలేదా ?
ఈ + ఏటిలోన్ ఈయేటిలోన్ = ఈ నదిలో
ఎన్ని మున్కలతోనో = ఎన్నోసార్లు మున్కలు వేయగా
నెఱ + ఈతకాడు + అగుట నెఱయీతకాడగుట = గజ ఈతగాడగుట
అన్నా ! = అన్నా !
ఓపికన్ + చూపుమీ యోపికన్ + జూపుమీ = ఓపిక అవసరము

తాత్పర్యము : అన్నా ! బాధపడకూడదు. తొందరపడకూడదు. కుమారా ! చీకట్లుపోయి వెన్నెల వస్తోంది కదా ! లేతకాయలు సహజంగా పండాలే కాని బలవంతంగా పండించలేము. భూమి పైకి కోరికతో గంగను తెచ్చిన రీతి ఎఱుగవా? నదిలో ఎన్నిసార్లో మున్కలు వేస్తానే కాని గజయీతకాడు కాలేడు. కనుక ఓపిక అవసరం.

14. తే.గీ. చెదరిపోయిన యంగముల్ కుదురు పఱచి,
సడలువాఱిన తంతువుల్ చక్కఁ దీర్చి,
యనుగతశ్రుతి భువన మోహనముగాఁ గ
హాయిఁ బలికింప లెమ్ము జాతీయ వీణ

ప్రతిపదార్థము :

చెదరిపోయిన + అంగముల్ చెదరిపోయిన యంగముల్ = చెల్లా చెదురైన అవయవాలు
కుదరు పఱచి = స్థిరపడేటట్లు చేసి
సడలు వాటిన = చెడిపోయిన
తంతువుల్ = తీగెలను
చక్క + తీర్చి చక్కఁదీర్చి = సరిచేసి
అనుగతశ్రుతి = అనుసరింపబడిన శ్రుతి
భువనమోహముగాఁగ = మనోహరంగా
జాతీయవీణ = జాతీయవీణను
హాయిన్ + పలికింప = ఆనందంగా పలికింప
లెమ్ము = సిద్ధపడు

తాత్పర్యము : చెల్లా చెదురైన అవయవాలను సరిచేసినట్లును, చెడిపోయిన తీగెలను సరిచేసినట్లును, అనుసరింపబడిన శ్రుతి మనోహరంగా జాతీయ వీణను ఆనందంగా పలికించుటకు సిద్ధపడాలి.