AP Inter 1st Year

AP Intermediate 1st Year English Textbook Solutions

English Inter 1st Year Material

UNIT 1 THE AWAKENING

1. The Malady of Overthinking Questions and Answers
2. The Lamb and The Tyger Questions and Answers
3. The Blind Dog Questions and Answers

UNIT 2 METAMORPHOSIS

1. Chief Seattle’s Letter Questions and Answers
2. Invictus Questions and Answers
3. A Retrieved Reformation Questions and Answers

UNIT 3 BRAVE NEW WORLD

1. You’ve Got to Find What You Love Questions and Answers
2. Refugees Questions and Answers
3. A Sound of Thunder Questions and Answers

AP Inter 1st Year English Grammar with Answers

English Grammar Inter 1st Year

• Reading Comprehension
• Non-Verbal Information
• Expansion of Ideas
• Parts of Speech
• Articles
• Prepositions
• Tenses
• Transformation of Sentences
• Common Errors
• Silent Letters
• Synonyms and Antonyms
• Phonetic Transcription
• Odd Sounds
• Dialogue Writing Skills

AP Inter 1st Year English Weightage BluePrint 2026-2027

AP Inter 1st Year Study Material

Regular practice with AP Inter 1st Year Chemistry Study Material Chapter 7 Redox Reactions Questions and Answers helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Chemistry 7th Lesson Redox Reactions Questions and Answers

I. Multiple Choice Questions

Question 1.
The oxidation number of an element in a compound is evaluated on the basis of certain rules. Which of the following rule is incorrect?
1) Oxidation number of hydrogen is always
2) The algebraic sum of all the oxidation numbers of all elements is equal to charge present on a compound.
3) An element in the free or uncombined state, it’s oxidation number is zero.
4) In all its compounds, the oxidation number of fluorine is -1.
Answer:
Oxidation number of hydrogen is not always +1 (Sometimes -1)

Question 2.
When hydrogen sulphide gas is passed through a solution of Cu⁺² ions solution, then
1) Black cupric sulphide is formed
2) White cupric sulphide is formed
3) Red cupric sulphide is formed
4) No reaction
Answer:
Cu⁺² + H₂S → CuS + H₂
Black cupric sulphide is formed.

Question 3.
The Oxidation number of oxygen[ffloy – 2036] [ 3 ]
1) +2 and +1
2) +1 and +1
3) +1 and +2
4) +2 and +2
Answer:
O₂F₂ OF₂
2x + 2(-1) = 0 x + 2(-1) = 0
2x – 2 = 0 x – 2 = 0
x = +1 x = +2

Question 4.
Which of the molecules cqn undergo disproportionation in the alkaline medium
1) S₈
2) P₄
3) Cl₂
4) All of these
Answer:
S₈, P₄, Cl₂ all undergo disproportionation reaction in alkaline medium.
Cl₂ + 2OH^– → Cl^– + OCl^– + H₂O

S₈ + 12OH^– → 4S₂ + 2S₂O₃^-2 + 6H₂O

Question 5.
The oxidation number of Sulphur in Na₂S₄O₆ is
1) 2.5
2) 1.5
3) -2
4) 0
Solution:
Na₂S₄O₆
2(1) + 4x + 6(-2) = 0 ⇒ 2 + 4x – 12 = 0 ⇒ 4x – 10 = 0 ⇒ x = 10/4 = 2.5.

Question 6.
PbO₂ + 4HCl → PbCl₂ + Cl₂ + 2H₂O. In this reaction PbO₂ act as an
1) Reducing agent
2) Both Reducing agent and Oxidising agent
3) Oxidising agent
4) Bleaching agent
Answer:
PbO₂ acts as oxidising agent

Question 7.
Oxidation state of middle carbon in C₃O₂ is
1) +2
2) +3
3) -2
4) 0
Answer:
+2 0 +2
Structure of C₃O₂ is O = C = C = C = 0
Carbon Suboxide
Middle Carbon has zero oxidation state.

Question 8.
xMnO₄^– + Br^– + H₂O → xMnO₂ + BrO₃^– + 2OH^–. The value of x is
1) 1
2) 2
3) 3
4) 4
Answer:
xMnO₄^– + Br^– + H₂O → xMnO₂ + Br₃^– + 2OH^–
x = 2
xMnO₄^– + Br^– + H₂O → xMnO₂ + Br₃^– + 2OH^–

Question 9.
When a strip of metallic zinc is placed in aqueous solution of copper sulphate, the blue colour of the solution disappears due to the formation of
1) Cu²⁺
2) Zn²⁺
3) ZnS
4) CuS
Answer:

Due to formation of Zn⁺². Blue colour of the solution disappears.

Question 10.
In which of the compounds, does manganese exhibits highest oxidation number?
1) MnO₂
2) KMnO₄
3) K₂MnO₄
4) MnSO₄
Solution:
KMnO₄ MnO₂ → + 4
1 + x + 4(-2) = 0 K₂MnO₄ → + 6
x = +7 MnSO₄ → +2

Question 11.
What is the change in oxidation number of Carbon in the following reaction?
CH_4(g) + 4Cl_2(g) → CCl₄₍₁₎ + 4HCl_(g)
1) 0 to +4
2) – 4 to + 4
3) 0 to – 4
4) + 4 to – 4
Solution:
CH₄ CCl₄
x + 4(1) = 0 x + 4(-1) = 0
x = -4 x = +4
∴ – 4 to 4
∴ Change in oxidatation number is – 4 to 4.

Question 12.
Which of the following is the correct order for reducing activity?
1) Zn < Cu > Ag
2) Zn > Cu < Ag
3) Zn < Cu < Ag
4) Zn > Cu > Ag
Answer:
Correct order of reducing activity is Zn > Cu > Ag.

Question 13.
The indicator to be used to detect end point in titration of FeSO₄ solution with KMnO₄ solution in the presence of acid is
1) Phenolphthalein
2) KMnO₄ itself acts as self indicator
3) Starch solution
4) Methyl orange
Answer:
KMnO₄ acts as self indicator.
The indicator to be used to detect. End point is colourless to pale pink.

Question 14.
The salt which is commonly used in salt bridge is
1) Barium sulphate
2) Aluminium chloride
3) Silver chloride
4) Potassium chloride
Answer:
Potassium chloride is used in salt bridge.

Question 15.
Which of the following have no reaction with hydrochloric acid?
1) Mg, Au
2) Ca, Ag
3) Ag, Au
4) Mg, Ca
Answer:
Ag and Au do not react with HCl.

II. Fill in the Blanks

Question 1.
Oxidation Number of sulphur in S₈ molecule is __________.
Answer:
In S₈ molecule, sulphur has zero oxidation number.

Question 2.
The element that can not undergo disproportionation is ______ .
Answer:
Fluorine

Question 3.
In any compounds oxidation states of I A & II A group elements are ______ and ______ respectively.
Answer:
IA Group elements oxidation state was +1.
IIA Group elements oxidation state was +2.

Question 4.
Reductant is the element which can reduce the other substances and itself undergoes _____ .
Answer:
Oxidation

Question 5.
Oxidation state of oxygen in peroxides and super oxides are _______ and ______ respectively.
Answer:
In peroxides it was 1 ; In superoxides it was 1/2.

III. Very Short Answer Questions

Question 1.
What is a redox reaction? Give an example.
Answer:
The chemical reactions in which both reduction and oxidation takes place simultaneously are called redox reactions.
Eg:

Question 2.
What is disproportionation reaction? Give example.
Answer:
Chemical reactions in which the same element undergoes both oxidation and reduction simultaneously are known as disproportionation reactions.
Eg:

Question 3.
Assign oxidation number to the underlined elements in each of the following.
(a) K₂MnO₄
(b) C₃O₂
Answer:
(a) K₂MnO₄
(b) C₃O₂
2(1) + x + 4(-2) = 0
x = +7

Question 4.
Write formulae for the following compounds.
(a) Nickel (II) sulphate (b) Thallium (I) sulphate
Answer:
a) Formula for Nickel (II) Sulphate NiSO₄
b) Formula for Thallium (I) Sulphate Tl₂SO₄

Question 5.
What are the oxidation numbers of the underlined elements in the following compounds,
(a) NaBH₄
(b) C₆H₁₂O₆
Solution:
(a) NaBH₄
(b) C₆H₁₂O₆
1 + x + 4(-1) = 0 ⇒ x = + 3. 6x + 12(1) + 6(-2) = 0 ⇒ x = 0

Question 6.
What are the oxidation numbers of the underlined elements in the following compounds
(a) H₂S₂O₈
(b) CH₃COOH
Answer:
(a) H₂S₂O₈

2(1) + 2x + 2(-1) + 6(-2) = 0
2x = 12 ⇒ x = +6

(b) CH₃COOH
In CH₃ carbon has -3 oxidatation state
In COOH carbon has +3 oxidatation state

IV. Short Answer Questions

Question 1.
Balance the following redox reactions by ion-electron method (in acidic medium).
Cr₂O₇^2- (aq) + Fe²⁺ (aq) → Cr³⁺ (aq) + Fe³⁺ (aq)
Answer:
Given reaction is
Dividing given equation into oxidation / reduction half reaction
Reduction half reaction
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → Cr⁺³
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → 2Cr⁺³
Other than O, H atoms are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → 2Cr⁺³ + 7H₂O
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) + 14H⁺ → 2Cr⁺³ + 7H₂O
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) + 14H⁺ + 6e^– → 2Cr⁺³ + 7H₂O
Now charges are balanced …..(1)

Oxidation half reaction
Fe⁺² → Fe⁺³
Fe⁺² → Fe⁺³
Fe⁺² → Fe⁺³ + e^–
Now changes are balanced
Fe⁺² → Fe⁺³ + e^– ……(2)
Adding two half reactions

This is a required balanced equation.

Question 2.
Balance the following redox reactions by ion-electron method (in acidic medium).
Cr₂O₇^2- (aq) + SO₂^3- (aq) → Cr³⁺(aq) + SO₄^2- (aq)
Answer:
Given reaction is
Dividing given reaction into Oxidation/Reduction half reaction
RHR (Reduction)
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → Cr⁺³
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → 2Cr⁺³
Other than O, H, atoms are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → 2Cr⁺³ + 7H₂O
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) + 14H⁺ → 2Cr⁺³ + 7H₂O
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) + 14H⁺ + 6e^– → 2Cr⁺³ + 7H₂O ……(1)
Here charges are balanced.

OHR (Oxidation)
\(\mathrm{SO}_3^{-2}\) → \(\mathrm{SO}_4^{-2}\)
\(\mathrm{SO}_3^{-2}\) + H₂O → \(\mathrm{SO}_4^{-2}\)
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{SO}_3^{-2}\) + H₂O → \(\mathrm{SO}_4^{-2}\) + 2H⁺
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{SO}_3^{-2}\) + H₂O → \(\mathrm{SO}_4^{-2}\) + 2H⁺ + 2e^– …………(2)
Here charges are balanced

Now adding two half reactions

This is a required balanced equation.

Question 3.
Balance the following redox reaction by ion-electron method (in basic medium).
Cr(OH)₃ + IO₃^– → I^– + CrO₄^2-
Answer:
Given reaction is
Dividing given reaction into two half reactions (OHR / RHR)
OHR (Oxidation)
Cr(OH)₃ → \(\mathrm{CrO}_4^{-2}\)
Cr(OH)₃ + H₃O → \(\mathrm{CrO}_4^{-2}\)
Oxygen atoms are balanced
Cr(OH)₃ + H₂O + 5OH^– → \(\mathrm{CrO}_4^{-2}\) + 5H₂O
Cr(OH)₃ + 5OH^– → \(\mathrm{CrO}_4^{-2}\) + 4H₂O Hydrogen atoms are balanced
Cr (OH)₃ + 5OH^–→ \(\mathrm{CrO}_4^{-2}\) + 4H₂O + 3e^– ……. (1)
Here charges are balanced

RHR (Reduction)
\(\mathrm{IO}_3^{-}\) → I^–
\(\mathrm{IO}_3^{-}\) → I^– + 3H₂O
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{IO}_3^{-}\) + 6H₂O → I^– + 3H₂O + 6OH^–
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{IO}_3^{-}\) + 3H₂O → I^– + 6OH^–
\(\mathrm{IO}_3^{-}\) + 3H₂O + 6e^– → I^– + 6OH^– …. (2)
Here charges are balanced

Adding two half reactions

This is a balanced equation.

Question 4.
Balance the following redox reactions by ion-electron method (in basic medium).
MnO₄^– (aq) + Br^– (aq) → MnO₂ (s) + BrO₃^– (aq)
Answer:
Given reaction is
Dividing given reaction into RHR / OHR
RHR (Reduction)
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) → MnO₂
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) → MnO₂ + 2H₂O
oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 4H₂O → MnO₂ + 2H₂O + 4OH^–
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 2H₂O → MnO₂ + 40H^–
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 2H₂O + 3e^–→ MnO₂ + 4OH^– …….(1)
Now charges are balanced

OHR (Oxidation)
Br^– → \(\mathrm{BrO}_3^{-}\)
Br^– + 3H₂O → \(\mathrm{BrO}_3^{-}\)
Oxygen atoms are balanced
Br^– + 3H₂O + 6OH^– → \(\mathrm{BrO}_3^{-}\) + 6H₂O
Br^– + 6OH^– → \(\mathrm{BrO}_3^{-}\) + 3H₂O
Hydrogen atoms are balanced
Br^– + 6OH^– → \(\mathrm{BrO}_3^{-}\) + 3H₂O + 6e^– …….(2)
Now charges are balanced

Adding two half reactions

This is the required balanced equation.

Question 5.
Write the net ionic equation for the reaction of potassium dichromate with sodium nitrite, in an acid solution to give chromium (III) ion and nitrate ion.
Answer:
The net equation is

Dividing given equation into two half reactions (RHR/OHR)
RHR (Reduction)
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → 2Cr⁺³
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → 2Cr⁺³
Other than O, H are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) → 2Cr⁺³ + 7H₂O
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) + 14H⁺ → 2Cr⁺³ + 7H₂O
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{-2}\) + + 14H⁺ → 2Cr⁺³ + 7H₂O …..(1)
Charges are balanced

OHR (Oxidation)
\(\mathrm{NO}_2^{-}\) → \(\mathrm{NO}_3^{-}\)
\(\mathrm{NO}_2^{-}\) + H₂O → \(\mathrm{NO}_3^{-}\)
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{NO}_2^{-}\) + H₂O → \(\mathrm{NO}_3^{-3}\) + 2H⁺
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{NO}_2^{-}\) + H₂O → \(\mathrm{NO}_3^{-}\) + 2H⁺ + 2e^– ……….(2)
Charges are balanced.

Adding two half reactions

This is the required balanced equation.

Question 6.
Balance the following redox reactions by ion-electron method (in acidic medium):
MnO₄^– (aq) + SO₂ (g) → Mn²⁺ (aq) + HSO₄^– (aq)
Answer:
Given reaction is
Dividing into two half reactions (RHR/OHR)
RHR (Reduction)
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) → Mn⁺²
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) → Mn⁺² + 4H₂O
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 8H⁺ → Mn⁺² + 4H₂O
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 8H⁺ + 5e^– → Mn⁺² + 4H₂O ………(1)
Charges are balanced

OHR (Oxidation)
SO₂ → \(\mathrm{HSO}_4^{-}\)
SO₂ + 2H₂O → \(\mathrm{HSO}_4^{-}\)
Oxygen atoms are balanced
SO₂ + 2H₂O → \(\mathrm{HSO}_4^{-}\) + 3H⁺
Hydrogen atoms are balanced
SO₂ + 2H₂O → \(\mathrm{HSO}_4^{-}\) + 3H⁺ + 2e^– …….(2)
Charges are balanced

Adding two half reactions

This is the required balanced equation.

Question 7.
Explain the following:
1) Oxidation
2) Reduction
3) Oxidizing agent
4) Reducing agent
Answer:
1) Oxidation: The addition of oxygen / electronegative element to a substance (or) removal of hydrogen / electropositive element from a substance is called oxidation.
Eg : C + O₂ → CO₂
(or) loss of electrons (or) increase of oxidation no.of an element is also called oxidation. Fe⁺² → Fe⁺³

2) Reduction : The addition of hydrogens / electropositive element to a substance (or) removal of oxygens / electronegative element from a substance is called reduction.
Eg : 2HgO → 2Hg + O₂
Gain of electrons (or) decrease of oxidation no.of an element is also called reduction.

3) Oxidizing agent: Acceptor of electrons (or) A reagent which can increase the oxidation no. of element in a given substance is called oxidizing agent. Eg : KMnO₄.

4) Reducing agent: Donor of electrons (or) A reagent which lowers the oxidation of an element in a given substance is called reducing agent. Eg : LiA/H₄.

Question 8.
Justify that the following reactions are redox reactions:
1. CuO (s) + H₂(g) → Cu(s) + H₂O (g)
2. Fe₂O₃ (s) + 3CO (g) → 2Fe (s) + 3CO₂ (g)
3. 2K (s) + F₂ (g) → 2 KF (s)
4. 4NH₃ (g) + 5O₂ (g) → 4NO (g) + 6H₂O (g)
Answer:
1. CuO (s) + H₂(g) → Cu(s) + H₂O (g)
In this reaction the oxidation number of Cu decreased from +2 to 0 and the oxidation state of H2 is increased to +1. So it is a redox reaction.

2. Fe₂O₃ (s) + 3CO (g) → 2Fe (s) + 3CO₂ (g)
In this reaction, the oxidation number of Fe ion in Fe₂O₃ is decreased from + 3 to zero in Fe and the oxidation number of carbon in CO is increased from +2 to +4 in CO₂. So it is a redox reaction.

3. 2K (s) + F₂ (g) → 2 KF (s)
In the formation of K⁺F^–, K loses electron (oxidation) and F gains electron (reduction) so it is redox reaction.

4. 4NH₃ (g) + 5O₂ (g) → 4NO (g) + 6H₂O (g)
The oxidation of N increases from -3 to +2 in the conversation of NH₃ to NO. It is oxidation.
The oxidation number of O₂ changes from 0 (zero) to -2.
It is a reduction. So it is a redox reaction.

Question 9.
Consider the elements: Cs, Ne, I and F.
1. Identify the element that exhibits only negative oxidation state
2. Identify the element that exhibits only positive oxidation state
3. Identify the element that exhibits both positive and negative oxidation states
4. Identify the element that exhibits neither positive nor negative oxidation states
Answer:
1. Fluorine (F) exhibits only negative oxidation state.
2. Cs (Caesium) exhibits only positive oxidation state.
3. Iodine (I) exhibits both positive and negative oxidation states.
4. Neon (Ne) exhibits neither positive nor negative oxidation states.

Question 10.
Write about different types of redox reactions.
Answer:
A chemical reaction in which both oxidation and reduction reactions are involved is called an oxidation – reduction reaction or simply a redox reaction.

In this reaction, Zn loses two electrons to form Zn⁺² and undergoes oxidation. Cu⁺² gains two electrons to form Cu and thus undergoes reduction.
Most of the chemical reactions are redox reactions. There are mainly four types of redox reactions. They are
(a) Chemical combination reactions
(b) Chemical decomposition reactions
(c) Chemical displacement reactions and
(d) Chemical disproportionation reactions

a) Chemical combination reactions :
Ex : Burning of coal in air.

In this reaction, the oxidation numbers of carbon and oxygen are zero. In CO₂, the oxidation number of ‘C’ is + 4 and that of oxygen is – 2. As the oxidation number of carbon increases from 0 to +4, we say that carbon undergoes oxidation. Similarly the oxidation number of oxygen decreases from 0 to – 2. Hence the oxygen undergoes reduction. Since this reaction involves both oxidation and reduction, we can infer that the above chemical combination reaction is a redox reaction.

b) Chemical decomposition reactions:
Ex : Thermal decomposition of mercuric oxide.

In HgO, the oxidation number of Hg is +2 and that of oxygen is – 2. The oxidation numbers of free metallic mercury and elemental oxygen are zero. In this reaction Hg undergoes reduction from + 2 to 0 and oxygen undergoes oxidation from – 2 to 0. The decomposition of HgO involves both oxidation and reduction. Hence, we can infer that the above decomposition reaction is a redox reaction.

c) Chemical displacement reactions:
Ex : Zinc displaces copper from aqueous copper sulphate solution.

In this reaction, the oxidation numbers of elemental zinc and elemental copper are each zero, and the oxidation numbers of Cu and Zn in their aq. solutions are each +2. In this reaction the conversion of Zn into ZnSO₄ is oxidation and the conversion of CuSO₄ into Cu is reduction. Hence, we can infer that the above displacement reaction is a redox reaction.

d) Chemical disproportionation reactions :
Ex : Chlorine is passed into cold and dilute solution of NaOH.

In this reaction the oxidation number of elemental chlorine is zero. The oxidation number of Cl in NaOCl is (+1) and in NaCl is (-1). In this reaction the same element chlorine has undergone both oxidation and reduction. Hence this is a redox reaction.

Question 11.
Identify the substance oxidised, reduced, oxidising agent and reducing agent for the following reaction.
2AgBr (s) + C₆H₆O₂(aq) → 2Ag (s) + 2HBr (aq) + C₆H₄O₂ (aq)
Answer:
A substance which undergoes oxidation acts as a good reducing agent while the one which undergoes reduction acts as a good oxidising agent, a) Oxidising agent is AgBr and reducing agent is C₆H₆O₂.

V. Long Answer Questions

Question 1.
Write the balanced equation for the oxidation of sulphite ions to sulphate ions in acid medium by permanganate ion.
Answer:
For the given data, equation is
RHR (Reduction)
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) → Mn⁺²
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) →Mn⁺² + 4H₂O
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 8H⁺ → Mn⁺² + 4H₂O
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 8H⁺ + 5e^– → Mn⁺² + 4H₂O ………(1)
Charges are balanced

OHR (Oxidation)
\(\mathrm{SO}_3^{-2}\) → \(\mathrm{SO}_4^{-2}\)
Oxygen atoms are balanced
\(\mathrm{SO}_3^{-2}\) + H₂O → \(\mathrm{SO}_4^{-2}\) + 2H⁺
Hydrogen atoms are balanced
\(\mathrm{SO}_3^{-2}\) + H₂O → \(\mathrm{SO}_4^{-2}\) +2H⁺ + 2e^– ………(2)
Charges are balanced

Adding two half reactions

This is a balanced equation.

Question 2.
Oxalic acid is oxidised by permanganate ion in acid medium of Mn²⁺ balance the reaction by ion – electron method.
Answer:
Given reaction is
Dividing into two half reactions (RHR/OHR)
RHR (Reduction)
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) → Mn⁺²
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) → Mn⁺² + 4H₂O
Oxygen atoms are balanced.
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 8H⁺ → Mn⁺² + 4H₂O
Hydrogen atoms are balanced.
\(\mathrm{MnO}_4^{-}\) + 8H⁺ + 5e^– → Mn⁺² + 4H₂O ………(1)
Charges are balanced.

OHR (Oxidation)
\(\mathrm{C}_2 \mathrm{O}_4^{-2}\) → CO₂
\(\mathrm{C}_2 \mathrm{O}_4^{-2}\) → 2CO₂
Other than O, H atoms are balanced.
\(\mathrm{C}_2 \mathrm{O}_4^{-2}\) → 2CO₂ + 2e^– …………(2)
Charges are balanced.

Adding two half reactions

This is the balanced equation.

Question 3.
Assign oxidation number to the underlined elements in each of the following species,
(a) NaH₂PO₄
(b) NaHSO₄
(c) H₄P₂O₇
(d) K₂MnO₄
(e) CaO₂
(f) NaBH₄
(g) H₂S₂O₇
(h) KAl(SO₄)₂.12 H₂O
Solution:
a) NaH₂PO₄
1 + 2(1) + x + 4 (-2) = 0
Oxidation number of ‘P’ is x = +5

b) NaHSO₄
1 + 1 + x + 4 (-2) = 0
Oxidation number of ‘S’ is x = +6

c) H₄P₂O₇
4(1) + 2x + 7 (-2) = 0
2x = 10
Oxidation number of ‘P’ is x = +5

d) K₂MnO₄
2(1) + x + 4(-2) = 0
2 + x – 8 = 0
Oxidation number of ‘Mn’ is x = +6

e) CaO₂
2 + 2x = 0
Oxidation number of ‘O’ is x = 1

f) NaBH₄
1 + x + 4(-1) = 0
Oxidation number of ‘B’ is x = +3

g) KAl(SO₄)₂.12 H₂O
2(1) + 2x + 7(-2) = 0
2x = 12
Oxidation number of ‘S’ is x = +6

h) KAl(SO₄)₂.12 H₂O
1 + 3 + 2(x) + 8 (-2) = 0
4 + 2x – 16 = 0 ⇒ 2x – 12 = 0
Oxidation number of ‘S’ is x = 6

Question 4.
What are the oxidation numbers of the underlined elements in each of the following and how do you rationalize your results ?
(a) H₂S₄O₆
(b) Fe₃O₄
(c) CH₃CH₂OH
(d) CH₃COOH
Solution:
a) H₂S₄O₆: H₂S₄O₆ has the following structure

The oxidation states of S₂ and S₃ are zero but the oxidation states of S₁ and S₄ are +5.The average oxidation state is \(\frac{10}{4}\) = 2.5

b) Fe₃O₄: Fe₃O₄ contain FeO and Fe₂O₄
In FeO, oxidation state of Fe = +2
In Fe₂O₃, oxidation state of Fe = +3
So average oxidation state of Fe = \(\frac{(+2)+2 \times(+3)}{3}=\frac{8}{3}\) = 2.67

c) CH₃ – CH₂ – OH

When atoms of the same element combine their oxidation states are taken as zero.
The carbon in CH₃ group is in -3 oxidation state.
The carbon in CH₂OH group is in zero oxidation state.

d) CH₃ COOH

The carbon in CH₃ is in -3 oxidation state while the carbon in COOH group is in +3 oxidation state.

Question 5.
Phosphorus when heated with NaOH solution gives phosphine (PH₃) and H₂PO₂. Give the balanced equation.
Answer:
Reaction for the given data is
Given reaction is divided into two half reactions (OHR/RHR)
RHR (Reduction)
P₄ → 4PH₃
P₄ → 4PH₃
Other than O, H atoms are balanced.
P₄ + 12H₂O → 4PH₃ + 12OH^–
Hydrogen atoms are balanced.
P₄ + 12H₂O + 12e^– → 4PH₃ + 21OH^– ……….(1)
Charge is balanced.

OHR (Oxidation)
P₄ → \(\mathrm{H}_2 \mathrm{PO}_2^{-}\)
P₄ → \(4 \mathrm{H}_2 \mathrm{PO}_2^{-}\)
Other than O, H atoms are balanced.
P₄ + 8H₂O → \(4 \mathrm{H}_2 \mathrm{PO}_2^{-}\)
Oxygen atoms are balanced
P₄ + 8H₂O + 8OH^– → \(4 \mathrm{H}_2 \mathrm{PO}_2^{-}\) + 8H₂O
P₄ + 8OH^– → \(4 \mathrm{H}_2 \mathrm{PO}_2^{-}\)
Hydrogen atoms are balanced.
P₄ + 80H^– → \(4 \mathrm{H}_2 \mathrm{PO}_2^{-}\) + 4e^– (2)
Charge is balanced.

Adding two equations

This is the required balanced equation.

Redox Reactions Class 11 NCERT Solutions

Question 1.
Assign oxidation number to the underlined elements in each of the following species :
i) NaH₂PO₄
ii) NaHSO₄
iii) H₄P₂O₇
iv) K₂MnO₄
v) CaO₂
vi) NaBH₄
vii) H₂S₂O₇
viii) KAl(SO₄)₂.12H₂O
Answer:
i) P in NaH₂PO₄
(+1) + 2(+1) + x + 4(-2) = 0 ⇒ x + 3 – 8 = 0 ⇒ x = +5
Thus, oxidation number of P in NaH₂PO₄ is +5.

ii) S in NaHSO₄
4(+1) + (+1) + x + -4(-2) = 0 ⇒ x – 6 = 0 ⇒ x = +6
Thus, oxidation number of S in NaHSO₄ is +6.

iii) P in H₄P₂O₇:
4(+1) + 2x + 7(-2) = 0 ⇒ 2x – 10 = 0 ⇒ x = +7
Thus, oxidation number of P in H₄P₂O₇, is +5.

iv) Mn in K₂MnO₄
2(+1) + x + 4(-2) = 0 ⇒ x – 6 = 0 ⇒ x = +6
Thus, oxidation number of Mn in K₂MnO₄ is +6.

v) O in CaO₂
+2 + 2(x) = 0 ⇒ x = -1
Thus, oxidation number of O in CaO₂ is -1.

vi) B in NaBH₄:
+ 1 + x + 4(-1) = 0 ⇒ x = +3
Thus, oxidation number of B in NaBH₄, is +3.

vii) S in H₂S₂O₇:
2(+1) + 2(x) + 7 (-2) = 0 ⇒ x = +6
Thus, oxidation number of S in H₂S₂O₇ is +6.

viii) S in KAl(SO₄)₂.12H₂O:
+ 1 + 3 + 2x + 8 (-2) + 12(2 × 1 – 2) = 0 ⇒ x = +6
Thus, oxidation number of S in KAl(SO₄)₂.12H₂O. is +6.

Question 2.
What are the oxidation number of the underlined elements in each of the following and how do you rationalise your results ?
i) KI₃
ii) H₂S₄O₆
iii) Fe₃O₄
iv) CH₃CH₂OH
v) CH₃COOH
Answer:
i) KI₃: Let x be the oxidation number of I; Oxidation number of K = +1
Then, +1 + 3(x) = 0 ⇒ x = \(\frac{-1}{3}\)
Oxidation number cannot be fractional. Hence, consider the structure of KI₃.
In KI₃, an iodine atom forms coordinate covalent bond with an iodine molecule.
K⁺¹ [I⁰ – I⁰] ← I^-1
Thus, in KI₃ molecule, the oxidation number of I atoms forming the molecule I₂ is 0, while the oxidation number of I atom which is forming coordinate bond is -1.

ii) H₂S₄O₆: Let x be the oxidation number of S.

2(+1) + 4(x) + 6(-2) = 0 ⇒ 2 + 4x – 12 = 0 ⇒ x = +21/2
Oxidation number cannot be fractional. Hence, S would be present with different oxidation states in molecule.

The oxidation number of two out of the four S atoms is +5 while that of other two atoms is 0.

iii) Fe₃O₄: Let x be the oxidation number of S.

3(x) + 4 (-2) = 0 ⇒ 3x – 8 = 0 ⇒ x = \(\frac{8}{3}\)
Oxidation number cannot be fractional.
By stoichiometry, Fe₃O₄ is
One of the three atoms of Fe has oxidation number +2 and the other two atoms of Fe has oxidation number +3.

iv) CH₃CH₂OH : Let x be the oxidation number of C.

2(x) + 6(+1) + 1(-2) = 0 ⇒ x = -2
Let us consider the structure

Oxidation number of C₁ = 1 (+1) + 2(+1) + x + 1 (-1) = 0 ⇒ x = -2
Oxidation number of C₂ = 3(+1) + x + 1(-1) = 0 ⇒ x = -2
Therefore, average oxidation state of C in CH₃CH₂OH is -2.

v) CH₃COOH : Let x be the oxidation number of C.
CH₃COOH
2(x) + 4(+1) + 2(-2) = 0 ⇒ 2x + 4 – 4 = 0 ⇒ x = 0
But, 0 is the average oxidation number of carbon. This can be explained by the following structure.

Thus, the carbon atom exhibits +3 and -3 oxidation state on C₁ and C₂ respectively.

Question 3.
Justify that the following reactions are redox reactions.
i) CuO(s) + H₂(g) → Cu(s) + H₂O(g)
ii) Fe₂O₃(s) + 3CO(g) → 2Fe(s) + 3CO₂(g)
iii) 2K(s) + F₂(g) → 2K⁺F^–(s)
iv) 4NH₃(g) + 5O₂(g) → 4NO(g) + 6H₂O(g)
Answer:
i). CuO (s) + H₂(g) → Cu(s) + H₂O (g)
In this reaction the oxidation number of Cu decreased from +2 to 0 and the oxidation state of H2 is increased to +1. So it is a redox reaction.

ii). Fe₂O₃ (s) + 3CO (g) → 2Fe (s) + 3CO₂ (g)
In this reaction, the oxidation number of Fe ion in Fe₂O₃ is decreased from + 3 to zero in Fe and the oxidation number of carbon in CO is increased from +2 to +4 in CO₂. So it is a redox reaction.

iii)
The oxidation number of K is increased from 0 to +1 thus K is oxidised to KF.
The oxidation number of F is decreased from 0 to -1, thus F₂ is reduced to KF.
Thus, it is a redox reaction.

iv) 4NH₃ (g) + 5O₂ (g) → 4NO (g) + 6H₂O (g)
The oxidation of N increases from -3 to +2 in the conversation of NH₃ to NO. It is oxidation.
The oxidation number of O₂ changes from 0 (zero) to -2.
It is a reduction. So it is a redox reaction.

Question 4.
Fluorine reacts with ice and results in the change.
H₂O(S) + F₂(g) → HF(g) + HOF(g)
Justify that this reaction is a redox reaction.
Answer:

Here, oxidation number of F decreases from 0 in F₂ to -1 in HF and increases from 0 in F₂ to + 1 in HOF. Thus, F₂ is both reduced as well as oxidised. Hence, it is a redox reaction.

Question 5.
Calculate the oxidation number of sulphur, chromium and nitrogen in H₂SO₅, \(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{2-}\) and \(\mathrm{NO}_3^{-}\). Suggest structure of these compounds. Count for the fallacy.
Answer:
i) By conventional method, the oxidation number of S in H₂SO₅ is
2(+1) + x + 5 (-2) = 0 ⇒ x = +8
This is impossible because the maximum oxidation number of S cannot be more than six since it has only six electrons in the valence shell.
This fallacy is overcome by chemical bonding method.

2 × (+1) + x + 2(-1) + 3 × (-2) = 0 ⇒ x = +6
Hence, oxidation number of S in H₂SO₅ is +6.

ii) Cr in \(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{2-}\)
Let x be the oxidation number of Cr.

2x + 7(-2) = -2 ⇒ 2x – 14 = -2 ⇒ x = +6
There is no fallacy about the oxidation number of Cr in \(\mathrm{Cr}_2 \mathrm{O}_7^{2-}\).
Each of the two Cr atoms has the oxidation number of +6.

iii) \(\mathrm{NO}_3^{-}\)
Let x be the oxidation number of N.

x + 3 (-2) = -1 ⇒ x = +5
There is no fallacy about the oxidation number of N in \(\mathrm{NO}_3^{-}\).

Question 6.
Write formulas for the following compounds.
i) Mercury (II) chloride
ii) Nickel (II) sulphate
iii) Tin (IV) oxide
iv) Thallium (I) sulphate
v) Iron (III) sulphate
vi) Chromium (III) oxide
Answer:
i) HgCl₂
ii) NiSO₄
iii) SnO₂
iv) Tl₂SO₄
v) Fe₂(SO₄)₃
vi) Cr₂O₃

Question 7.
Suggest a list of the substances where carbon can exhibit oxidation states from – 4 to + 4 and nitrogen from -3 to +5.
Answer:

Question 8.
While sulphur dioxide and hydrogen peroxide can act as oxidising as well as reducing agents in their reactions, ozone and nitric acid act only as oxidants. Why ?
Answer:
In sulphur dioxide (SO₂), the oxidation number of S is +4 and the range of oxidation number of S is +6 to -2. Hence, SO₂ can act both as reducing as well as oxidising agent.

In hydrogen peroxide (H₂O₂), the oxidation number of O is -1 and the range of oxidation number of O is 0 to -2. Hence, H₂O₂ can act both as reducing as well as oxidising agent,

In ozone (O₃) the oxidation number of O is 0 and the range of oxidation number of O is 0 to -2. Hence, O₃ can act only as an oxidant.

In nitric acid (HNO₃), the oxidation number of N is +5 and the range of oxidation number of N is +5 to -3. Hence, HNO₃ acts only as an oxidant.

Question 9.
Consider the reactions.
i) 6CO₂(g) + 6H₂(O)(l) → C₆H₁₂O₆(aq) + 6O₂(g)
ii) O₃(g) + H₂O₂(l) → H₂O(l) + 2O₂(g)
Why it is more appropriate to write these reactions as :
i) 6CO₂(g) + 12H₂O(l) → C₆H₁₂O₆(aq) + 6H₂O(l) + 6O₂(g)
ii) O₃(g) + H₂O₂(l) → H₂O(l) + O₂(g) + O₂(g)
Also suggest a technique to investigate the path of the above (i) and (ii) redox reactions.
Answer:
i)
Therefore, it is more appropriate to write the equation as (i) because it emphasises that 12H₂O are used per molecule of carbohydrate formed and 6H₂O are produced during this process.
The path can be found with tracer technique by using radioactive H₂O¹⁸ instead of H₂O.

ii)
Therefore, it is more appropriate to write the equation (ii) because it suggests that O₂ is being obtained from each of the two reactants.
The path can be determined by tracer technique using H₂O₂¹⁸ or O₃¹⁸.

Question 10.
The compound AgF₂ is unstable compound. However, if formed, the compound acts as a very strong oxidising agent. Why ?
Answer:
In AgF₂, the oxidation state of Ag is +2 which is very unstable. Therefore, it quickly accepts an electron to form the more stable +1 oxidation state.
Ag²⁺ + e^– → Ag⁺
Therefore, AgF₂ is formed, will act as a strong oxidising agent.

Question 11.
Whenever a reaction between an oxidising agent and a reducing agent is carried out, a compound of lower oxidation state is formed if the reducing agent is in excess and a compound of higher oxidation state is formed if the oxidising agent is in excess. Justify this statement giving three illustrations.
Answer:
i)
C is a reducing agent whereas O₂ is an oxidising agent. If excess of C is burnt in limited supply of O₂, CO is formed in which the oxidation state of C is +2. If, however, excess of O₂ is used, the initially formed CO gets oxidised to CO₂ in which the oxidation state of C is +4.

ii)
P₄ is a reducing agent whereas Cl₂ is an oxidising agent. If excess of P₄ is used, PCl₃ is formed in which the oxidation state of P is +3. If, however, excess of Cl₂ is used, the initially formed PCl₃ reacts with Cl₂ to form PCl₅, in which the oxidation state of P is +5.

iii)
If an excess of K reacts with O₂, it produces K₂O. Here, the oxidation number of O is -2.
If K reacts with an excess of O₂, it produces K₂O₂, where the oxidation number of O is -1.

Question 12.
How do you count for the following observations ?
i) Though alkaline potassium permanganate and acidic potassium permanganate both are used as oxidants, yet in the manufacture of benzoic acid from toluene we use alcoholic potassium permanganate as an oxidant. Why ? Write a balanced redox equation for the reaction.
ii) When concentrated sulphuric acid is added to an inorganic mixture containing chloride, we get colourless pungent smelling gas HCl, but if the mixture contains bromide then we get red vapour of bromine. Why ?
Answer:
i) Toluene can be oxidised to benzoic acid in acidic, basic and neutral media according to the following redox equations,
a) In acidic medium :

b) In basic and neutral medium:

In the laboratory, benzoic acid is usually prepared by alkaline KMnO₄. However, in industry, alcoholic KMnO₄ is preferred over acidic or alkaline KMnO₄ because of the following reasons.

The cost of adding an acid or the base is avoided because in the neutral medium, the base (OH^– ions) are produced in the reaction itself.

Since reactions occur faster in homogeneous medium than in heterogeneous medium, therefore, alcohol helps in mixing the two reactants, i.e., KMnO₄ (due to its polar nature) and toluene (because of its being an organic compound),

ii) When cone. H₂SO is added to an inorganic mixture containing chloride, a pungent smelling gas HCl is produced because a stronger acid displaces a weaker acid from its salt.

Since HCl is a very weak reducing agent, it cannot reduce H₂SO₄ to SO₂ and hence HCl is not oxidised to Cl₂.

However, when the mixture contains bromide ion, the initially produced HBr being a strong reducing agent reduces H₂SO₄ to SO₂ and is itself oxidised to produce red vapour of Br₂.
2NaBr + 2H₂SO₄ → 2NaHSO₄ + 2HBr
2HBr + H₂SO₄ → Br₂↑ + SO₂↑ + 2H₂O

Question 13.
Identify the substance oxidised, reduced, oxidising agent and reducing agent for each of the following reactions :
i) 2AgBr(s) + C₆H₆O₂(aq) → 2Ag(s) + 2HBr(aq) + C₆H₄O₂(aq)
ii) HCHO(l) + 2[Ag(NH₃)₂]⁺(aq) + 3OH^– (aq) → 2Ag(s) + HCOO^–(aq) + 4NH₃(aq) + 2H₂O(l)
iii) HCHO(l) + 2Cu²⁺(aq) + 5OH^–(aq) → Cu₂O(s) + HCOO<sup-2(aq) + 3H₂O(l)
iv) N₂H₄(l) + 2H₂O₂(l) → N₂(g) + 4H₂O(l)
v) Pb(s) + PbO₂(s) + 2H₂SO₄(aq) → 2PbSO₄(s) + 2H₂O(l)
Answer:

Question 14.
Consider the reactions.
\(2 \mathrm{~S}_2 \mathrm{O}_3^{2-}(\mathrm{aq})\) + I₂(s) → \(\mathrm{S}_4 \mathrm{O}_6^{2-}(\mathrm{aq})\) + 2I^– (aq)
\(\mathrm{S}_2 \mathrm{O}_3^{2-}(\mathrm{aq})\) + 2Br₂(l) + 5H₂O(l) → \(2 \mathrm{SO}_4^{2-}(\mathrm{aq})\) + 4Br^–(aq) + 10H⁺ (aq)
Why does the same reductant, thiosulphate react differently with iodine and bromine ?
Answer:
The average oxidation numbers of S in S₂O₃^2- is +2 while in S₄O₆^2- it is +2.5. The oxidation number of S in SO₄^2- is +6. Since Br₂ is a stronger oxidising agent than I₂, it oxidises S of S₂O₃^2- to a higher oxidation state of +6 and hence forms SO₄^2- ion.

I₂, however, being weaker oxidising agent oxidises S of S₂O₃^2- ion to a oxidation state of +2.5 in S₄O₆^2- ion. It is because of this reason that thiosulphate reacts differently with Br₂ and I₂.

Question 15.
Justify giving reactions that among halogens, fluorine is the best oxidant and among hydrohalic compounds, hydroiodic acid is the best reductant.
Answer:
Halogens have a strong tendency to accept electrons. Therefore, they are strong oxidising
agents. Their relative oxidising power is, however, measured in terms of their electrode potentials. Since the electrode potentials of halogens decreases in the order,
F₂ (+2.87 V) > Cl₂ (+1.36 V) > Br₂(+1.09 V) > I₂(+0.54V),
therefore, their oxidising power decreases in the same order.

This is evident from the observation that F₂ oxidises Cl^– to Cl₂, Br^– to Br₂, I^– to I₂; Cl₂ oxidises Br^– to Br₂ and I^– to I₂ but not F^– to F₂. Br₂, however, oxidises I^– to I₂ but not F^– to F₂, and Cl^– to Cl₂.
F₂(g) + 2Cl^–(aq) → 2F^–(aq) + Cl₂(g)
F₂(g) + 2Br^–(aq) → 2F^–(aq) + Br₂(l)
F₂(g) + 2I^–(aq) → 2F^–(aq) + I₂(s)
Cl₂g) + 2Br^–(aq) → 2Cl^–(aq) + Br₂(l)
Cl₂(g) + 2I^–(aq) → 2Cl^–(aq) + I₂(s) and
Br₂(l) + 2I^–(aq) → 2Br^–(aq) + I₂(s)
Thus, F₂ is the best oxidant, conversely, halide ions have a tendency to lose electrons and hence can act as reducing agents. Since the electrode potentials of halide ions decreases in the order,
I^–(-0.54 V) > Br^–(-1.09 V) > Cl^–(-1.36 V) > I₂(-2.87 V), therefore, the reducing power of the halide ions or their corresponding hydrohalic acids decreases in the same order,
HI > HBr > HCl > HF.
Thus, hydroiodic acid is the best reductant. This is supported by the following reactions. For example, HI and HBr reduce H₂SO₄ to SO₂ while HCl and HF do not.
2HBr + H₂SO₄ → Br₂ + SO₂ + 2H₂O
2HI + H₂SO₄ → I₂ + SO₂ + 2H₂O
Further I^– reduces Cu²⁺ to Cu⁺ but Br^– does not.
2Cu²⁺(aq) + 4I^–(aq) → Cu₂I₂(s) + I₂(s)
Cu²⁺(aq) + 2Br^–(aq) → No reaction.
Thus, HI is a stronger reductant than HBr. Further among HCl and HF, HCl is a stronger reducing agent than HF because HCl reduces MnO₂ to Mn²⁺ but HF does not.
MnO₂(s) + 4HCl(aq) → MnCl₂(aq) + Cl₂(g) + 2H₂O
MnO₂(s) + 4HF(l) → No reaction.
Thus, the reducing character of hydrohalic acids decreases in the order,
HI > HBr > HCl > HF

Question 16.
Why does the following reaction occur ?
\(\mathrm{XeO}_6^{4-}(\mathrm{aq})\) + 2F^–(aq) + 6H⁺(aq) → XeO₃(g) + F₂(g) + 3H₂O(l)
What conclusion about the compound Na₄XeO₆ (of which \(\mathrm{XeO}_6^{4-}\) is a part) can be drawn from the reaction? •
Answer:
Given reaction
Here oxidation number of Xe decreases from +8 in \(\mathrm{XeO}_6^{4-}\) to +6 in XeO₃ while that of F increases from -1 in F^– to 0 in F₂. Therefore, \(\mathrm{XeO}_6^{4-}\) is reduced while F^– is oxidised. This reaction occurs because Na₄XeO₆ (or \(\mathrm{XeO}_6^{4-}\)) is a stronger oxidising agent than F₂.

Question 17.
Consider the reactions :
i) H₃PO₂(aq) + 4AgNO₃(aq) + 2H₂O(l) → H₃PO₄(aq) + 4Ag(s) + 4HNO₃(aq)
ii) H₃PO₂(aq) + 2CuSO₄(aq) + 2H₂O(l) → H₃PO₄(aq) + 2Cu(s) + H₂SO₄(aq)
iii) C₆H₅CHO(l) + 2[Ag(NH₃)₂]+(aq) + 3OH^– (aq) → C₆H₅COO^–(aq) + 2Ag(s) + 4NH₃(aq) + 2H₂O(l)
iv) C₆H₅CHO(l) + 2Cu²⁺(aq) + 5OH^–(aq) → No change observed.
What inference do you draw about the behaviour of Ag⁺ and Cu²⁺ from these reactions ?
Answer:
Reactions (i) and (ii) indicate that H₃PO₂ (hypophosphorous acid) is a reducing agent and thus reduces both AgNO₃ and CuSO₄ to Ag and Cu respectively.

Conversely, both AgNO₃ and CuSO₄ act as an oxidising agent and thus oxidise H₃PO₂ to H₃PO₄ (orthophosphoric acid). Reaction (iii) suggests that [Ag(NH₃)₂]⁺ oxidises C₆H₅CHO (benzaldehyde) to C₆H₅COO^– (benzoate ion) but reaction (iv) indicates tha Cu²⁺ ions cannot oxidise C₆H₅CHO to C₆H₅COO^–. Therefore, from the above reactions, we can conclude that Ag⁺ ion is a stronger oxidising agent than Cu²⁺ ion.

Question 18.
Balance the following redox reactions by ion-electron method.
i) MnO₄^–(aq) + I^– (aq) → MnO₂(s) + I₂(s) (in basic medium)
ii) MnO₄^–(aq) + SO₂(g) → Mn²⁺(aq) + HSO₄^–(aq) (in acidic solution)
iii) H₂O₂(aq) + Fe²⁺(aq) → Fe³⁺(aq) + H₂O(l) (in acidic solution)
iv) Cr₂O₇^2-(aq) + SO₂(g) → Cr³⁺(aq) + SO₄^2-(aq) (in acidic solution)
Answer:
i) Given reaction MnO₄^–(aq) + I^– (aq) → MnO₂(s) + I₂(s) (in basic medium)
Oxidation half equation :
2I^–(aq) → I₂(s) + 2e^– ………(i)
Reduction half equation :
MnO₄^–(aq) → MnO₂(s)
MnO₄^–(aq) + 2H₂O(l) + 3e^– → MnO₂(s) + 4OH^–(aq) …….(ii)
Now multiple eq. (i) by 3 and eq. (ii) by 2 and add both the equations,

ii) Given reaction MnO₄^–(aq) + SO₂(g) → Mn²⁺(aq) + HSO₄^–(aq) (in acidic solution)
Oxidation half equation:
SO₂(g) + 2H₂O(l) → HSO₄^– (aq) + 3H⁺(aq) + 2e^– ……….(i)
Reduction half equation:
MnO₄^–(aq) + 8H⁺(aq) + 5e^– → Mn²⁺(aq) + 4H₂O(l) …………(ii)
Multiply eq. (i) by 5 and eq. (ii) by 2 and add, we have,
2MnO₄^–(aq) + 5SO₂(g) + 2H₂O(l) + H⁺(aq) → 2Mn²⁺(aq) + 5HSO₄^–(aq)

iii) Given reaction H₂O₂(aq) + Fe²⁺(aq) → Fe³⁺(aq) + H₂O(l) (in acidic solution)
Oxidation half equation:
Fe²⁺(aq) → Fe³⁺(aq) + e^– …………..(i)
Reduction half equation:
H₂O₂(aq) + 2H⁺(aq) + 2e^– → 2H₂O(l) …….(ii)
Multiply eq. (i) by 2 and add it to eq. (ii), we have,
H₂O₂(aq) + 2Fe²⁺2(aq) + 2H⁺(aq) → 2Fe³⁺(aq) + 2H₂O(l)

iv) Given reaction Cr₂O₇^2-(aq) + SO₂(g) → Cr³⁺(aq) + SO₄^2-(aq) (in acidic solution)
Oxidation half equation :
SO₂(g) + 2H₂O(l) → SO₄^2- (aq) + 4H⁺(aq) + 2e^– ………(i)
Reduction half equation:
Cr₂O₇^2-(aq) + 14H⁺(aq) + 6e^– → 2Cr³⁺(aq) + 7H₂O(l) ……..(ii)
Multiply eq. (i) by 3 and add it to eq. (ii), we have,
Cr₂O₇^2-(aq) + 3SO₂(g) + 2H⁺(aq) → 2Cr³⁺(aq) + 3SO₄^2-(aq) + H₂O(l)

Question 19.
Balance the following equations in basic medium by ion-electron method and oxidation number methods and identify the oxidising agent and the reducing agent.
i) P₄(s) + OH^–(aq) → PH₃(g) + H₂PO₂^–(aq)
ii) N₂H₄(l) + ClO₃^–(aq) → NO(g) + Cl^–(aq)
iii) Cl₂O₇(g) + H₂O₂(aq) → ClO₂^–(aq) + O₂(g) + H⁺(aq)
Answer:
i) Given equation
P₄ acts both as an oxidising as well as a reducing agent.
Oxidation number method:
Total decrease in O.N. of P₄ in PH₃ = 3 × 4 = 12
Total increase in O.N. of P₄ in H₂PO₂^– = 1 × 4 = 4
Therefore, to balance increase/decrease in O.N. multiply PH₃ by 1 and H₂PO₂^– by 3,
we have, P₄(s) + OH^–(aq) → PH₃(g) + 3H₂PO₂^–(aq)
To balance O atoms, multiply OH^– by 6, we have
P₄(s) + 6OH^– (aq) > PH₃(g) + 3H₂PO₂^–(aq)
To balance H atoms, added 3H₂O to L.H.S. and 3OH^– to the R.H.S., we have
P₄(s) + 6OH^–(aq) + 3H₂O (l) →PH₃(g) + 3H₂PO₂^–(aq) + 3OH^–(aq)
or P4(s) + 3OH^–(aq) + 3H₂O(l) → PH₃(g) + 3H₂PO₂^– (aq) ………..(1)
Thus, eq. (1) represents the correct balanced equation.
Ion-electron method : The two half reactions are,
Oxidation-half reaction:
P₄(s) → H₂PO₂^–(aq) ………(2)
Balancing P atoms, we have,
Balance O.N. by adding electrons, P₄(s) → 4H₂PO₂^–(aq) + 4e^–
Balance charge by adding 8OH^– ions.
P₄(s) + 8OH^–(aq) → 4H₂PO₂^–(aq) + 4e^– ……..(3)
O and H get automatically balanced. Thus, eq. (3) represents the balanced oxidation half reaction.
Reduction-half reaction:

Balancing P atoms, we have, P₄(s) → 4PH₃(g)
Balance O.N. by adding electrons, P₄(s) + 12e^– → 4PH₃(g)
Balance charge by adding 12OH^– ions, P₄(s) + 12e^– → 4PH₃(g) + 12OH^–(aq)
Balance O atoms, by adding 12H₂O to L.H.S. of above equation
P₄(s) + 12H₄O(l) + 12e^– → 4PH₃(g) + 12OH^– (aq) …….(5)
To cancel out electrons, multiply eq. (3) by 3 and add it to eq. (5), we have
4P₄(S) + 24OH^–(aq) + 12H₂O(l) → 4PH₃(aq) + 12H₂PO₂^–(aq) + 12OH^–(aq)
or P₄(g) + 3OH^–(aq) + 3H₂O(l) → PH₃(aq) + 3H₂PO₂^–(aq) …. (6)
Thus, eq. (6) represents the correct balanced equation.

ii) Given equation
Oxidation number method:
Total increase in O.N. of N = 2 × 4 = 8
Total decrease in O.N. of Cl = 1 × 6 = 6
Therefore, to balance increase/decrease in O.N. multiply N₂H₄ by 3 and ClO₃^– by 4, we have
3N₂H₄(l) + 4ClO₃^–(aq) → NO(g) + Cl^–(aq)
To balance N and Cl atoms, multiply NO by 6 and Cl^– by 4, we have
3N₂H₄(l) + 4ClO₃^– (aq) → 6NO(g) + 4Cl^–(aq)
Balance O atoms by adding 6H₂O,
3N₂H₄(l) + 4ClO₃^–(aq) > 6NO(g) + 4Cl^–(aq) + 6H₂O(l) ……..(1)
H atoms get automatically balanced and thus eq. (1) represents the correct balanced equation.
Ion electron method:
Oxidation half reaction :

Balance N atoms, N₂H₄(l) → 2NO(g)
Balance O.N. by adding electrons, N₂H₄(l) → 2NO(g) + 8e^–
Balance charge by adding 8OH^– ions, N₂H₄(l) + 8OH^–(aq) → 2NO(g) + 8e^–
Balance O atoms by adding 6H₂O,
N₂H₄(l) + 8OH^–(aq) → 2NO(g) + 6H₂O(l) + 8e^– ……….(2)
Reduction-half reaction :

Balance O.N. by adding electrons, ClO₃^–(aq) + 6e^– → Cl^–(aq)
Balance charge by adding OH^– ions, ClO₃^–(aq) + 6e^– → Cl^–(aq) + 6OH^–(aq)
Balance O atoms, by adding 3H₂O,
ClO₃^–(aq) + 3H₂O(l) + 6e^– → Cl^–(aq) + 6OH^–(aq) ………(3)
Thus, eq. (3) represents the correct balanced reduction half equation.
To cancel out electrons gained and lost, multiply eq. (2) by 3 and eq. (3) by 4 and add, we have,
3N₂H₄(l) + 4ClO₃^–(aq) → 6NO(g) + 4Cl^–(aq) + 6H₂O(l) …. (4)
Thus, eq. (4) represents the correct balanced equation.

iii) Given equation
O.N. increases by 1 per O atom
Thus, Cl₂O₇(g) acts as an oxidising agent while H₂O₂(aq) as the reducing agent.
Oxidation number method:
Total decrease in O.N. of Cl₂O₇ = 4 × 2 = 8
Total increase in O.N. of H₂O₂ = 2 × 1 = 2
∴ To balance increase/decrease in O.N. multiply H₂O₂ and O₂ by 4, we have
Cl₂O₇(g) + 4H₂O₂(aq) → ClO₂^–(aq) + 4O₂(g)
To balance Cl atoms, multiply ClO₂^– by 2, we have
Cl₂O₇(g) + 4H₂O(aq) → 2ClO₂^–(aq) + 4O₂(g)
To balance O atoms, add 3H₂O to R.H.S., we have
Cl₂O₇(g) + 4H₂O₂(aq) →2ClO₂^–(aq) + 4O₂(g) + 3H₂O(l)
To balance H atoms, add 2H₂O to R.H.S. and 2OH^– to L.H.S, we have
Cl₂O₇(g) + 4H₂O₂(g) + 2OH^–(aq) → 2ClO₂^–(aq) + 4O₂(g) + 5H₂O(l)
This represents the balanced redox equation.
Ion electron method:
Oxidation half reaction:

Balance O.N. by adding electrons, H₂O₂(aq) → O₂(g) + 2e^–
Balance charge by adding 2OH^– ions, H₂O₂(aq) + 2OH^–(aq) → O₂(g) + 2e^–
Balance O atoms by adding 2H₂O,
H₂O₂(aq) + 2OH^– (aq) → O₂(g) + 2H₂O(l) + 2e^– ………..(1)
Reduction-half reaction:

Balance Cl atoms, Cl₂O₇(g) → 2ClO₂^–(aq)
Balance O.N. by adding electrons, Cl₂O₇(g) + 8e^– → 2ClO₂^–(aq)
Add 6OH^– ions to balance charge,
Cl₂O₇(g) + 8^– → 2ClO₂^–(aq) + 6OH^–(aq)
Balance O atoms, by adding 3H₂O, to L.H.S., we have
Cl₂O₇(g) + 3H₂O(l) + 8e^– → 2ClO₂^–(aq) + 6OH^–(aq) ……….(2)
To cancel out electrons, multiply eq. (1) by 4 and add it to eq. (2), we have,
4H₂O₂(aq) + 8OH^–(aq) + Cl₂O₇(g) + 3H₂O(l) → 2ClO₂^– (aq) + 6OH^–(aq) + 4O₂(g) + 8H₂O(l)
⇒ Cl₂O₇(g) + 4H₂O₂(aq) + 2OH^–(aq) → 2ClO₂^–(aq) + 4O^–(g) + 5H^–O(l)

Question 20.
What sorts of informations can you draw from the following reaction ?
(CN)₂(g) + 2OH^– (aq) → CN^–(aq) + CNO^–(aq) + H₂O(l)
Answer:
Let x be the Oxidation number (O.N.) of C.
Oxidation number of C in cyanogen, (CN)₂ = 2(x – 3) = 0 or x = +3
Oxidation number of C in cyanide ion, CN^– = x – 3 = -1 or x = +2
Oxidation number of C in cyanate ion, CNO^– = x – 3 – 2 = -1 or x = +4
The information about the given reaction are,
i) The reaction involves decomposition of cyanogen, (CN)₂ in the alkaline medium to cyanide ion, CN^– and fcyanate ion, CNO^–.

ii) The Oxidation number of C decreases from +3 in (CN)₂ to +2 in CN^– ion and increases from +3 in (CN)₂ to +4 in CNO^– ion. Thus, cyanogen is simultaneously reduced to cyanide ion and oxidised to cyanate ion.

iii) It is an example of a redox reaction in general and a disproportionation reaction in particular.

iv) Cyanogen is a pseudohalogen (behaves like halogens) while cyanide ion is a pseudohalide ion (behaves like halide ion).

Question 21.
The Mn³⁺ ion is unstable in solution and undergoes disproportionation to give Mn²⁺, MnO₂ and H⁺ ion. Write a balanced ionic equation for the reaction.
Answer:
The skeletal equation is Mn³⁺(aq) → Mn²⁺(aq) + MnO₂(s) + H⁺(aq)
Oxidation half equation:

Balance O.N. by adding electrons,
Balance O atoms by adding 2H₂O,
Balance H atoms by adding 4H⁺ ions,
…………(1)
Reduction half equation :

Balance O.N. by adding electrons, Mn³⁺(aq) + e^– → Mn²⁺(aq) ………(2)
Adding eq. (1) and eq. (2), the balanced equation for the disproportionation reaction is
2Mn³⁺(aq) + 2H₂O(l) → MnO₂(s) + Mn²⁺(aq) + 4H⁺(aq)

Question 22.
Consider the elements : Cs, Ne, I and F
i) Identify the element that exhibits only negative oxidation state.
ii) Identify the element that exhibits only positive oxidation state.
iii) Identify the element that exhibits both positive and negative oxidation states.
iv) Identify the element which exhibits neither the negative nor the positive oxidation state.
Answer:
i) Take F, Fluorine being the most electronegative element shows only a -ve oxidation state of -1.
ii) Take Cs. Alkali metals because of the presence of a single electron in the valence shell, exhibit an oxidation state of +1.
iii) Take I. Because of the presence of seven electrons in the valence shell, I shows an oxidation state of -1 (in compounds of I with more electropositive elements such as H, Na, K, Ca, etc.) or an oxidation state of +1 compounds of I with more electronegative elements, i.e., O, F, etc) and because of the presence of d-orbitals it also exhibits +ve oxidation states of +3, +5 and +7.
iv) Take Ne. It is an inert gas (with high ionization enthalpy and high positive electron gain enthalpy) and hence it neither exhibits -ve nor +ve oxidation states.

Question 23.
Chlorine is used to purify drinking water. Excess of chlorine is harmful. The excess of chlorine is removed by treating with sulphur dioxide. Present a balanced equation for this redox change taking place in water.
Answer:
The skeletal equation is
Cl₂(aq) + SO₂(aq) + H₂O(l) → Cl^–(aq) + SO₄^2-(aq)
Reduction half equation : Cl₂(aq) → Cl^–(aq)
Balance Cl atoms,
Balance Oxidation number by adding electrons, Cl₂(aq) + 2e^– → 2Cl^– (aq) ………….(i)
Oxidation half equation:

Balance O.N. by adding electrons, SO₂(aq) → SO₄^2- (aq) + 2e^–
Balance charge by adding 4H⁺ ions, SO₂(aq) → SO₄^2-(aq) + 4H⁺(aq) + 2e^–
Balance O atom’s by adding 2H₂O,
SO₂(aq) + 2H₂O(l) → SO₄^2-(aq) + 4H⁺aq) + 2e^– ……………(ii)
Adding eq. (i) and eq. (ii), we have
Cl₂(aq) + SO₂(aq) + 2H₂O(l) → 2Cl^–(aq) + SO₄^2- (aq) + 4H⁺(aq)
This represents the balanced redox reaction.

Question 24.
Refer to the periodic table given in your book and now answer the following questions:
i) Select the possible non-metals that can show disproportionation reaction.
ii) Select three metals that can show disproportionation reaction.
Answer:
i) The taken non-metals are P, Cl and S.
a) P₂(s) + 3OH^–(aq) + 3H₂O(l) → PH₃(g) + 3H₂PO₂^–(aq)
b) or
3Cl₂(g) + 6OH^–(aq) → 5Cl^–(aq) + ClO₃^– (aq) + 3H₂O(l)
c) S₈(s) + 12OH^–(aq) → 4S^2- (aq) + 2S₂O₃^2-(aq) + 6H₂O(l)

ii) The taken metals are Cu, Ca, In, Mn, etc.

Question 25.
In Ostwald’s process for the manufacture of nitric acid, the first step involves the oxidation of ammonia gas by oxygen gas to give nitric oxide gas and steam. What is the maximum weight of nitric oxide that can be obtained starting only with 10.00 g. of ammonia and 20.00g of oxygen ?
Answer:
The balanced equation for the reaction is:
Here, 68 g of NH₃ will react with = 160 g O₂
∴ 10 g of NH₃ will react with = \(\frac{160 \mathrm{~g}}{68 \mathrm{~g}}\) × 10 g = 23.52 g O₂
But the amount of O₂ which is actually available is 20.0 g which is less than the amount
which is needed. Therefore, O₂ is the limiting reagent and hence calculations must be based
upon the amount of O₂taken and not on the amount of NH₃ taken.
From the equation, 160 g of O₂ produce NO = 120 g
120
∴ 20 g of O₂ will produce NO = \(\frac{120}{160}\) × 20 = 15 g

Question 26.
Using the standard electrode potentials given below, predict if the reaction between the following is feasible :
i) Fe³⁺(aq) and I^–(aq)
ii) Ag⁺(aq) and Cu(s)
iii) Fe³⁺(aq) and Cu(s)
iv) Ag(s) and Fe³⁺(aq)
v) Br₂(aq) and Fe²⁺(aq)
Given,\(\mathbf{E}_{\mathbf{I}_{\mathbf{2}} / \mathbf{I}^{-}}^{\circ}\) = 0.54 V, \(\mathrm{E}_{\mathrm{Br}_2 / \mathrm{Br}^{-}}^{\circ}\) = 1,09 V, \(\mathbf{E}^{\circ}{ }_{\mathrm{Fe}^{3+} / \mathrm{Fe}^{2+}}\) = 0.77 V, \(\mathbf{E}^{\circ}{ }_{\mathrm{Cu}^{2+} / \mathrm{Cu}}\) = 0.34 V \(\mathbf{E}^{\circ}{ }_{\mathbf{A g}^{+} / \mathrm{Ag}}\) = 0.80 V
Answer:
i) The possible, Fe³⁺(aq) and I^– (aq)
Oxidation half reaction: 2I^– (aq) → I₂(s) + 2e^– ; E° = -0.54 V …. (1)
Reduction half reaction: [Fe³⁺(aq) + e^– → Fe²⁺(aq)] × 2 ; E° = 0.77 V …. (2)

It may be noted that for oxidation reactions, i.e., eq. (1), the sign of the electrode potential is reversed. To get the equation for the overall reaction, the number of electrons lost in eq.(l) and gained in eq. (2) must be cancelled. To do so, eq. (2) is multiplied by 2 and added to eq.(l). Further, it may be noted that whenever any half reaction equation is multiplied by any integer, its electrode potential is not multiplied by that integer. Thus,
Overall reaction : 2Fe³⁺(aq) + 2I^{-sup> (aq) → 2Fe2+(aq) + I₂(s); E° = +0.23 V
Since the EMF for the above reaction is positive, therefore, the above reaction is feasible.}

ii) The possible reaction between Ag⁺(aq) and Cu(s) is
Cu(s) + 2Ag⁺(aq) → Cu²⁺(aq) + 2Ag(s)
The above redox reaction can be split into the following two half reactions. Writing electrode potential for each half reaction, we have

Since the EMF of the above reaction comes out to be positive, therefore, the above reaction is feasible.

iii) Suppose the reaction between Fe³⁺(aq) and Cu(s) occurs according to the following equation.
Cu(s) + Fe³⁺(aq) → Cu²³⁺(aq) + Fe³⁺(aq)
The above reaction can be split into the following two half reactions. Writing electrode potential for each half reaction, we have

The EMF of the reaction is positive, therefore, the above reaction is feasible.

iv) Suppose the reaction between Ag(s) and Fe3+(aq) occurs according to the following equation.
Ag(s) + Fe³⁺(aq) → Ag⁺(aq) + Fe²⁺(aq)
The above redox reaction can be split into the following two half reactions. Writing electrode potential for each half reaction, we have

Since the EMF of the reaction is negative, therefore, the above reaction is not feasible.

v) Suppose the reaction between Br₂(s) and Fe²⁺(aq) occurs according to the following equation.
Br₂(s) + 2Fe²⁺(aq) → 2Br^–(aq) + 2Fe³⁺(aq)
The above redox reaction can be split into the following two half reactions. Writing electrode potential for each half reaction, we have

Since the EMF for the above reaction is positive, therefore, this reaction is feasible.

Question 27.
Predict the products of electrolysis in each of the following.
i) An aqueous solution of AgNO₃ with silver electrodes
ii) An aqueous solution of AgNO₃ with platinum electrodes
iii) A dilute solution of H₂SO₄ with platinum electrodes
iv) An aqueous solution of CuCl₂ with platinum electrodes.
Answer:
i) In aqueous solution, AgNO₃ ionises to give Ag⁺(aq) and NO₃^–(aq) ions.
AgNO₃(aq) → Ag⁺(aq) + NO₃^–(aq)
Thus, when electricity is passed, Ag⁺(aq) ions move towards the cathode while NO₃^– ions move towards the anode. In other words, at the cathode, either Ag⁺(aq) ions or
H₂O molecules may be reduced. Which of these will actually get discharged would depend upon their electrode potentials which are given below.
Ag⁺(aq) + e^– → Ag(s); E° = +0.8G V (1)
2H₂O(l) + 2e^– → H₂ (g) + 2OH^– (aq) ; E° = – 0.83 V
Since the electrode potential (i.e., reduction potential of Ag⁺(aq) ions is higher than that of H₂O molecules, therefore, at the cathode, it is the Ag⁺(aq) ions (rather than H20 molecules) which are reduced. Similarly, at the anode, either Ag metal of the anode or H₂O molecules may be oxidised. Their electrode potentials are,
Ag(s) → Ag⁺(aq) + e^–; E° = -0.80 V (3)
2H₂O(l) → O₂(g) + 4H⁺(aq) + 4e^–; E° = – 1.23 V
Since the oxidation potential of Ag is much higher than that of H₂O, therefore, at the anode, it is the Ag of the silver anode which gets oxidised and not the H₂O molecules. It may, however, be mentioned here that the oxidation potential of NO₃^– ions is even lower than that of H₂O. Since more bonds are to be broken during reduction of NO₃^– ions than those in H₂O. Thus, when an aqueous solution of AgNO₃ is electrolysed, Ag from Ag anode dissolves while Ag⁺ (aq) ions present in the solution get reduced and get deposited on the cathode.

ii) If, however, electrolysis of AgNO₃ solution is carried out using platinum electrodes, instead of silver electrodes, oxidation of water occurs at the anode since Pt being a noble metal does not undergo oxidation easily. As a result, O₂ is liberated at the anode according to equation (4). Thus, when an aqueous solution of AgNO₃ is electrolysed using platinum electrodes, Ag⁺ ions from the solution get deposited on the cathode while O₂ is liberated at the anode.

iii) In aqueous solution, H₂SO₄ ionises to give H⁺(aq) and SO₄^2-(aq) ions.
H₂SO₄ (aq) ⇌ 2H⁺(aq) + SO₄^2- (aq)
Thus, when electricity is passed, H⁺(aq) ions move towards cathode while SO₄^2-(aq) ions move towards anode. In other words, either H⁺(aq) ions or H₂O molecules are reduced. Their electrode potentials are,
2H⁺(aq) + 2e^– → H₂(g) ; E° = 0.0 V
2H₂O (aq) + 2e^– → H₂(g) + 2OH^–(aq); E° = -0.83 V
Since the electrode potential (i.e., reduction potential) of H⁺(aq) ions is higher than that of H₂O, therefore, at the cathode, it is H⁺(aq) ions (rather than H₂O molecules) which are reduced to evolve H₂ gas. Similarly at the anode, either SO₄^2-(aq) ions or H₂O molecules are oxidised. Since the oxidation potential of SO₄^2- is expected to be much lower (since it involved cleavage of many bonds as compared to those in H₂O) than that of H₂O molecules therefore, at the anode, it is H₂O molecules (rather than SO₄^2- ions) which are oxidised to evolve O₂ gas. From the above discussion, it follows that during electrolysis of an aqueous solution of H₂SO₄ only the electrolysis of H₂O occurs liberating H₂ at the cathode and O₂ at the anode.

iv) In aqueous solution, CuCl₂ ionises as follows.
CuCl₂(aq) ⇌ CuCl²⁺(aq) + 2Cl^–(aq)
On passing electricity, Cu²⁺(aq) ions move towards cathode and Cl^– (aq) ions move
towards anode. Thus, at cathode, either Cu²⁺(aq) or H₂O molecules are reduced. Their electrode potentials are:
Cu²⁺ + 2e^– → Cu(s) ; E° = + 0,34 V
2H₂O(l) + 2e^– → H₂(g) + 2OH^– (aq) ; E° = -0.83 V
Since the electrode potential of Cu²⁺(aq) ions is much higher than that of H₂O, therefore, at the cathode, it is Cu²⁺(aq) ions which are reduced and not H₂O molecules. Similarly, at the anode, either Cl(aq) ions or H₂O molecules are oxidised. Their oxidation potentials are,
2Cl^–(aq) → Cl₂(g) + 2e^– ; E° = -1.36 V
2H₂O(l) → O₂(g) + 4H⁺(aq) + 4e^– ; E° = -1.23 V
Although oxidation potential of H₂O molecules is higher than that of Cl^– ions, nevertheless oxidation of Cl^–(aq) ions occurs in preference to H₂O since due to over voltage of O₂. Much lower potential than -1.36 V is needed for the oxidation of H₂O molecules. Thus, when an aqueous solution of CuCl₂ is electrolysed, Cu metal is liberated at the cathode while Cl₂ gas is evolved at the anode.

Question 28.
Arrange the following metals in the order in which they displace each other from the solution of their salts. A/, Cu, Fe, Mg and Zn.
Answer:
It is based upon the relative positions of these metals in the activity series. The correct order is Mg > Al > Zn > Fe > Cu.

Question 29.
Given the standard electrode potentials,
K⁺/K = -2.93 V, Ag⁺/Ag = 0.80 V, Hg²⁺/Hg = 0.79 V, Mg²⁺/Mg = -2.37 V, Cr³⁺/Cr = -0.74 V
Arrange these metals in increasing order of their reducing power.
Answer:
Lower the electrode potential, better is the reducing agent. Since the electrode potentials increases in the order; K⁺K (-2.93 V), Mg²⁺ (-2.37 V), Cr³⁺/Cr (-0.74 V), Hg²⁺/Hg (0.79 V), Ag⁺/Ag (0.80 V), therefore, reducing power of metals increases in the order i.e., Ag < Hg < Cr < Mg < K.

Question 30.
Depict the galvanic cell in which the reaction Zn(s) + 2Ag⁺(aq) → Zn²⁺(aq) + 2Ag(s)
takes place, Further show :
i) which of the electrode is negatively charged,
ii) the carriers of the current in the cell, and
iii) individual reaction at each electrode.
Answer:
The given redox reaction is Zn(s) + 2Ag⁺(aq) → Zn²⁺(aq) + 2Ag(s)
Since Zn gets oxidised to Zn²⁺ ions and Ag⁺ gets reduced to Ag metal, therefore, oxidation occurs at the zinc electrode and reduction occurs at the silver electrode. Thus, galvanic cell corresponding to the above redox reaction may be depicted as
Zn | Zn²⁺(aq) || Ag⁺(aq) | Ag

i) Since oxidation occurs at the zinc electrode, therefore, electrons accumulate on the zinc electrode and hence zinc electrode is negatively charged.

ii) The ions carry current The electrons flow from Zn to Ag electrode while the current flows from Ag to Zn electrode.

iii) The reaction occurring at the two electrodes are,
At anode :Zn(s) → Zn²⁺(aq) + 2e^–
At cathode: Ag⁺(aq) + e^– → Ag(s)

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 6 Permutations and Combinations Exercise 6d Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Permutations and Combinations Solutions Exercise 6d

Question 1.
If ⁿC₈ = ⁿC₂ find ⁿC₂.
Solution:
We Know that if ⁿC_a = ⁿC_b, then a = b or a + b = n
Therefore, ⁿC₈ = ⁿC₂
⇒ 8 + 2 = n
⇒ n = 10
Hence, ⁿC₂ = ¹⁰C₂
= \(\frac{10!}{2!(10-2)!}=\frac{10!}{2!8!}=\frac{10 \times 9 \times 8!}{2 \times 1 \times 8!}\)
= 5 × 9
= 45

Question 2.
Dterminw n if i) ²ⁿC₃ : ⁿC₃ = 12 : 1
Solution:
Given that ²ⁿC₃ : ⁿC₃ = 12 : 1
⇒ \(\frac{{ }^{2 n} C_3}{{ }^n C_3}=\frac{12}{1}\)

⇒ 8n – 4 = 12n – 24
⇒ 4n = 20
⇒ n = 5

ii) ²ⁿC₃ : ⁿC₃ = 11 : 1
Solution:
²ⁿC₃ : ⁿC₃ = 11 : 1

⇒ 8n – 4 = 11n – 22
⇒ 3n = 18
⇒ n = 6

Question 3.
How many chords can be drawn though 21 points on a circle ?
Solution:
Number of chords that can be drawn though 21 points on a circle
= Number of ways of selecting 2 points from 21 points = ²¹C₂ = \(\frac{21 \times 20}{2}\) = 210.

Question 4.
In how many ways can a team of 3 boys and 3 girls be selected from 5 boys and 4 girls ?
Solution:
3 boys out of 5 boys can be selected in ⁵C₃ ways.
3 girls out of 4 girls can be selected in ⁴C₃ ways.
∴ No. of ways in which 3 boys and 3 girls are selected = ⁵C₃ × ⁴C₃
= 10 × 4
= 40 ways.

Question 5.
If ⁿC₄ = 210, find n.
Solution:
Given that ⁿC₄ = 210
⇒ \(\frac{n(n-1)(n-2)(n-3)}{1 \cdot 2 \cdot 3 \cdot 4}\) = 10 × 21
⇒ n(n – 1) (n – 2) (n – 3) = 10 × 21 × 1 × 2 × 3 × 4
⇒ n(n – 1) (n – 2) (n – 3) = 10 × 7 × 3 × 2 × 3 × 4
⇒ n(n – 1) (n – 2) (n – 3) = 10 × 9 × 8 × 7
⇒ n = 10

Question 6.
If ¹²C_r = 495, find the possible values of ‘r’.
Solution:
¹²C_r = 495
= 5 × 99
= 11 × 9 × 5
= \(\frac{12 \times 11 \times 9 \times 5 \times 2}{12 \times 2}=\frac{12 \times 11 \times 10 \times 9}{1 \times 2 \times 3 \times 4}\)
= ¹²C₄ or ¹²C₈
∴ r = 4 or 8

Question 7.
If 10.ⁿC₄ = 3. ⁿ⁺¹C₃, find n.
Solution:
Given that 10.ⁿC₂ = 3.ⁿ⁺¹C₃
⇒ 10 × n(n – 1)1.2 = 3(n + 1)(n – 1)1.2.3
⇒ 10 = n + 1
⇒ n = 9

Question 8.
If ¹⁵C_2r-1 = ¹⁵C_2r+4 + 4, find r.
Solution:
Given that ¹⁵C_2r-1 = ¹⁵C_2r+4
⇒ 2r – 1 = 2r + 4 or (2r – 1) + (2r + 4) = 15
⇒ (2r – 1) + (2r + 4) = 15
⇒ 4r + 3 = 15
⇒ 4r = 12
⇒ r = 3
∴ r = 3

Question 9.
If ¹²C_r+1 = ¹²C_3r-5, find r.
Solution:
Given that ¹²C_r+1 = ¹²C_3r-5
⇒ r + 1 = 3r – 5 or (r + 1) + (3r – 5) = 12
⇒ 1 + 5 = 2r or 4r – 4 = 12
⇒ 2r = 6 or 4r = 16
⇒ r = 3 or r = 4
r = 3 or 4

Question 10.
If ⁿC₅ = ⁿC₆, then find ¹³C₄.
Solution:
Given that ⁿC₅ = ⁿC₆
⇒ n = 6 + 5 = 11
⇒ ¹³C_n = ¹³C₁₁
= ¹³C₂
= \(\frac{13 \times 12}{1 \times 2}\) = 78

II.

Question 1.
Find the number of ways of selecting 9 balls from 6 red balls, 5 white balls and 5 blue balls if each selection Solution:
The no. of ways of selecting 3 red balls out of 6 red balls = ⁶C₃
The no. of ways of sleeting 3 white balls out of 5 white balls = ⁵C₃
The no. of ways of selecting 3 blue balls out of 5 blue balls = ⁵C₃
The no. of ways of selecting 3 balls of each colour = ⁶C₃ × ⁵C₃ × ⁵C₃
= 20 × 10 × 10
= 2000.

Question 2.
Determine the number of 5 card combinations out of a deck of 52 cards if there is exactly one ace in each combination.
Solution:
One ace will be selected from four aces and four cards will be selected from 52 cards, then 52 – 4 = 48 cards.
If ‘p’ is the required no. of ways, then
⇒ P = ⁴C₁ × ⁴⁸C₄
= 4 × \(\frac{48!}{4!(48-4)!}=\frac{4 \times 48!}{4!44!}\)
= 4 × \(\frac{48 \times 47 \times 46 \times 45 \times 44!}{4 \times 3 \times 2 \times 1 \times 44!}\)
= 778320 ways

Question 3.
In how many ways can one select a cricket team of Eleven from 17 players in which only 5 players can bowl if each cricket team of 11 must include exactly 4 bowlers ?
Solution:
Out of 17 players, 5 players are bowlers. A cricket team of 11 players is to be selected in such away that there are exactly 4 bowlers. 4 bowlers can be selected out of 5 bowlers in 5C4 ways and the remaining 7 players can be selected out of the 12 players in 12C7 ways.
Thus, by multiplication principle, required number of ways of selecting circket team
⁵C₄ × ¹²C₇ = \(\frac{5!}{4!(5-4)!} \times \frac{12!}{7!(12-7)!}=\frac{5 \times 4!}{4!1!} \times \frac{12 \times 11 \times 10 \times 9 \times 8 \times 7}{7!5!}\)
= 5 × 792
= 3960

Question 4.
A bag contains 5 black and 6 red balls. Determine the number of ways in which 2 black and 3 red balls can be selected.
Solution:
There axe 5 black and 6 red balls in the bag.
2 black balls can be selected out of 5 black balls in ⁵C₂ ways and
3 red balls can be selected out of 6 red balls in ⁶C₃ ways.
Thus, by multiplication principle, required number of ways of selecting 2 black and 3 red balls.
⁵C₂ × ⁶C₄
= \(\frac{5!}{2!(5-2)!} \times \frac{6!}{3!(6-3)!}=\frac{5 \times 4 \times 3!}{2!3!}=\frac{6 \times 5 \times 4 \times 3!}{3!3!}\)
= 10 × 20
= 200.

Question 5.
In how many ways can a student choose a programme of 5 courses if 9 courses are available and 2 specific courses are compulsory for every student ?
Solution:
There are 9 courses available out of which, 2 specific courses are compulsory for every student and has to choose 3 courses out of the remaining 7 courses. 2 courses can be selected out of 2 specific courses in ²C₂ ways and 3 courses can be selected out of the remaing 7 courses in ⁷C₃ ways.
Thus, the required number of ways of choosing the programme
²C₂ × ⁷C₃ = \(\frac{2!}{2!(2-2)!} \times \frac{7!}{3!(7-3)!}=\frac{2!}{2!0!} \times \frac{7 \times 6 \times 5 \times 4!}{3!4!}\)
= 1 × 35
= 35

Question 6.
Prove that for 3 ≤ r ≤ n.
^{(n – 3)}C_r + 3.^{(n – 3)}C_{(r – 1)} + 3. ^{(n – 3)}C_{(r – 2)} + ^{n – 3}C_{r – 3} = ⁿC_r
Solution:
Since ⁿC_{r – 1} + ⁿC_r = ^{n + 1}C_r, Given can be taken as
^{n – 3}C_r + ^{n – 3}Cr + 2[^{n – 3}C_{r – 1} + ^{n – 3}C_{r – 2}] + ⁿ C_{r – 2} + ^{n – 3}C_{r – 3}
= ^{n – 2}C_r + 2.^{(n – 2)}C_{r – 1} + ^{n – 2}C_{r – 2}
= ^{n – 1}C_r + ^{n – 1}C_{r – 1}
= ^{n – 1 + 1}C_r
= ⁿC_r

Question 7.
Simp;ify ³⁴C₅ + \(\sum_{\mathbf{r}=0}^4\) ^{(38 – r)}C₄.
Solution:
³⁴C₅ + \(\sum_{\mathbf{r}=0}^4\) ^{(38 – r)}C₄.

Question 8.
In a class there are 30 students. If each student plays a chess game with each of the other student, then find the total number of chess games played by them.
Solution:
Number of students in a class = 30.
Since each student plays a chess game with each of the other students, the total
number of chess games played by them = ³⁰C₂ = 435

Question 9.
Find the number of ways of selecting 3 vowels and 2 consonants from the letters of the word EQUATION.
Solution:
The word EQUATION contains 5 vowels and 3 consonants.
The 3 vowels can be selected from 5 vowels in ⁵C₃ = 10 ways.
The 2 consonants can be selected from 3 consonants in ³C₂ = 3 ways.
The required number of ways of selecting 3 vowels and 2 consonants = 10 × 3 = 30.

Question 10.
Find the number of diagonals of a polygon with 12 sides.
Solution:
The number of diagonals of a polygon with 12 sides = \(\frac{n(n-3)}{2}=\frac{12(12-3)}{2}\) = 54

Question 11.
If n persons are sitting in a row, find the number of ways of selecting two persons, who are sitting adjacent to each other.
Solution:
The number of ways of selecting 2 persons out of n persons sitting in a row, who are sitting adjacent to each other = n – 1

III.

Question 1.
Prove that \(\frac{{ }^{4 n} C_{2 n}}{{ }^{2 n} C_n}=\frac{1.3 .5 \ldots(4 n-1)}{\{1.3 .5 \ldots(2 n-1)\}^2}\).
Solution:
im-4

Question 2.
If a set A has 12 elements, find the number of subsets of A having
(i) 4 elements
(ii) Atleast 3 elements
(iii) Atmost 3 elements.
Solution:
Number of elements in set A = 12.
i) Number of subsets of A with exactly 4 elements ¹²C₄ = 495.
ii) The required subset contains atleast 3 elements.
The number of subsets of A with exactly 0 elements is ¹²C₀
The number of subsets of A with exactly 1 element is ¹²C₁
The number of subsets of A with exactly 2 elements is ¹²C₂
Total number of subsets of A formed = 2¹².
Number of subsets of A with atleast 3 elements = (Total number of subsets) – (number of subsets contains 0 or 1 or 2 elements)
= 2¹² – (¹²C₀ + ¹²C₁ + ¹²C₂)
= 4096 – (1 + 12 + 66)
= 4096 – 79
= 4017

iii) The required subset contains atmost 3 elements.
i.e., it may contain 0 or 1 or 2 or 3 elements.
The number of subsets of A with exactly 0 elements is ¹²C₀.
The number of subsets of A with exactly 1 elements is ¹²C₁
The number of subsets of A with exactly 2 elements is ¹²C₂.
The number of subsets of A with exactly 3 elements is ¹²C₃.
∴ Number of subsets of A with atmost 3 elements = ¹²C₀ + ¹²C₁ + ¹²C₂ + ¹²C₃
= 1 + 12 + 66 + 220
= 299

Question 3.
There are 8 railway stations along a railway line. In how many ways can a train be stopped at 3 of these stations such that no two of them are consecutive ?
Solution:
Number of ways of selecting 3 stations out of 8 = ⁸C₃ = 56.
Number of ways of selecting 3 out of 7 stations such that 3 are consecutive = 6. Number of ways of selecting 3 out of 8 stations such that 2 of them are consecutive = 2 × 5 + 5 × 4
= 10+ 20
= 30
Number of ways for a train to be stopped at 3 or 8 stations such that no two of them are consecutive = 56 – (6 + 30) = 20.

Question 4.
A question paper is divided into 3 sections A, B, C containing 3, 4, 5 questions respectively. Find the number of ways of attempting 6 questions choosing atleast one from each section.
Solution:
The selection of a question may be of the following

Total No. of ways of attempting 6 questions
= ³C₃. ⁴C₂.⁵C₁ + ³C₃. ⁴C₁.⁵C₂ + ³C₂. ⁴C₃.⁵C₁ + ³C₂. ⁴C₂.⁵C₂ + ³C₂. ⁴C₁.⁵C₃ + ³C₁. ⁴C₄.⁵C₁ + ³C₁. ⁴C₃.⁵C₂ + ³C₁. ⁴C₂.⁵C₃ + ³C₁. ⁴C₁.⁵C₄
= 805

Question 5.
A class contains 4 boys and g girls. Every Sunday, five students with atleast 3 boys go for a picnic. A different group is being sent every week. During the picnic, the class teacher gives each girl in the group a doll. If the total number of dolls distributed is 85, find g.
Solution:
No. of boys = 4, No. of girls = g
Since there should be atleast 3 boys it can be done in 2 ways as shown in the table.
The number of girls in G₁ = [⁴C₃ × ^gC₂] × 2
Since each group contains 2 girls.
The number of girls in G₂ = [⁴C₄ × ^gC₁] × 1.
Since each group contains 1 girl.

Given no. of dolls distributed = 85
⇒ [⁴C₃ × ^gC₂] × 2 + [⁴C₄ × ^gC₁] × 1
⇒ 4. g(g – 1)2 × 2 + 1.g.1 = 85
⇒ 4g(g – 1) + 17(g – 5) = 0
⇒ (g – 5)(4g + 17) = 0
Since g ≠ –\(\frac{17}{4}\)
∴ g = 5 ⇒ Hence No. of girls = 5

Referring to the AP Inter 1st Year Maths Study Material Chapter 6 Permutations and Combinations Exercise 6c Solutions makes it easier to understand complex problems.

AP Inter 1st Year Maths Permutations and Combinations Solutions Exercise 6c

I.

Question 1.
If ⁿP₃ = 1320, find n.
Solution:
Given that ⁿP₃ = 1320
\(\frac{n!}{(n-3)!}\) = 1320

= 132 × 10
⇒ n(n – 1)(n – 2)
= 12 × 11 × 10
Comparing on both sides, we get
∴ n = 12

Question 2.
If ⁿP₇ = 42, find n.
Solution:
Given that ⁿP₇ = 42. ⁿP₅

⇒ (n – 5)(n – 6) = 7 × 6
⇒ n – 5 = 7 or n – 6 = 6

Question 3.
If ⁽ⁿ⁺¹⁾P₅ : ⁿP₆ = 2 : 7, find n.
Solution:
Given that ⁽ⁿ⁺¹⁾P₅ : ⁿP₆ = 2 : 7
⇒ \(\frac{(n+1)!}{(n-4)!} \times \frac{(n-6)!}{n!}=\frac{2}{7}\)

⇒ \(\frac{n+1}{(n-4)(n-5)}=\frac{2}{7}\)
⇒ 7n + 7 = 2(n² – 9n + 20)
⇒ 2n² – 25n + 33 = 0
⇒ (n – 1) (2n – 3) = 0
⇒ n – 11 = 0 or 2n – 3 = 0
∴ n = 11

Question 4.
If ¹²P₅ + 5. ¹²P₄ = ¹³P_r, find r.
Solution:
Given that ¹²P₅ + 5. ¹²P₄ = ¹³P_r
⇒ ¹³P₅ = ¹³P_r [∵ ⁿP_r + r. ⁿP_r-1 = ⁽ⁿ⁺¹⁾P_r]
⇒ r = 5 [∵ ⁿP_r = ⁿP_s ⇒ r = s or r + s = n]

Question 5.
If ¹⁸P_(r-1) : ¹⁷P_(r-1) = 9 : 7, find r.
Solution:
Given that ¹⁸P_(r-1) : ¹⁷P_(r-1) = 9 : 7
⇒ \(\frac{{ }^{18} P_{r-1}}{{ }^{17} P_{r-1}}=\frac{9}{7}\)

⇒ \(\frac{18!}{[18-(r-1)]} \times \frac{[17-(r-1)]!}{17!}=\frac{9}{7}\)

⇒ \(\frac{18 \times 17!}{(19-r)!} \times \frac{(18-r)!}{17!}=\frac{9}{7}\)

⇒ \(\frac{18(18-r)!}{(19-r)!}=\frac{9}{7}\)

⇒ \(\frac{18(18-r)!}{(19-r)(18-r)!}=\frac{9}{7}\)

⇒ \(\frac{18}{19-r}=\frac{9}{7}\)
⇒ 19 – r = 14
⇒ r = 19 – 14
⇒ r = 5

Question 6.
Find ‘n’, If ^n-1P₃ : ⁿP₄ = 1 : 9
Solution:
Given that \(\frac{{ }^{n-1} P_3}{{ }^n P_4}=\frac{1}{9}\)

⇒ \(\frac{\frac{(n-1)!}{(n-1-3)!}}{\frac{n!}{(n-4)!}}=\frac{1}{9}\)

⇒ \(\frac{(n-1)!}{(n-4)!} \times \frac{(n-4)!}{n!}=\frac{1}{9}\)

⇒ \(\frac{(n-1)!}{n \times(n-1)!}=\frac{1}{9}\)

⇒ \(\frac{1}{n}=\frac{1}{9}\)
⇒ n = 9

Question 7.
Find r, if
i) ⁵P_r = ²P_r-1 = 2 ⁶P_r-1
Solution:
\(\frac{5!}{(5-r)!}=\frac{2 \times 6!}{(6-r+1)!}\)

⇒ \(\frac{5!}{(5-r)!}=\frac{2 \times 6 \times 5!}{(7-r)!}\)

⇒ \(\frac{5!}{(5-r)!}=\frac{2 \times 6 \times 5!}{(7-r)(6-r)(5-r)!}\)

⇒ 1 = \(\frac{2 \times 6}{(7-r)(6-r)}\)
⇒ (7 – r)(6 – r) = 12
⇒ 42 – 6r – 7r + r² = 12
⇒ r² – 13r + 30 = 0
⇒ r² – 3r – 10r + 30 = 0
⇒ r(r – 3) – 10(r – 3) = 9
⇒ (r – 3)(r – 10) = 0
ⁿP_r = \(\frac{n!}{(n-r)!}\) where 0 ≤ r ≤ n
0 ≤ r ≤ 5
∴ r = 3 but r ≠ 10

ii) ⁵P_r = ⁶P_r-1
Solution:
⇒ \(\frac{5!}{(5-r)!}=\frac{6!}{(6-r+1)!}\)

⇒ \(\frac{5!}{(5-r)!}=\frac{6 \times 5!}{(7-r)!}\)

⇒ \(\frac{1}{(5-r)!}=\frac{6}{(7-r)(6-r)(5-r)!}\)

⇒ 1 = \(\frac{6}{(7-r)(6-r)}\)
⇒ (7 – r)(6 – r) = 6
⇒ 42 – 7r – 6r + r² – 6 = 0
⇒ r² – 13r + 36 = 0
⇒ r² – 4r – 9r + 36 = 0
⇒ r(r – 4) – 9(r – 4) = 0
⇒ (r – 4)(r – 9) = 0
⇒ r – 4 = 0 or r – 9 = 0
When ⁿP_r = \(\frac{n!}{(n-r)!}\) where 0 ≤ r ≤ n,
∴ 0 ≤ r ≤ 5
Hence, r ≠ 9, ∴ r = 4

Question 8.
A man has 4 sons and there are 5 schools within his reach. In how many ways can he admit his sons in the schools so that no two of them will be in the same school.
Solution:
The number of ways of admitting 4 sons into 5 schools if no two of them will be in the same school = ⁵P₄ = 5 × 4 × 3 × 2 = 120

Question 9.
How many 3-digit numbers can be formed by using the digits 1 to 9 if no digit is repeated ?
Solution:
3 digit numbers have to be formed using the digits 1 to 9.
Here, the order of the digit’s matters.
Therefore, there will be as many 3-digit numbers as there are permutations of 9 different digits taken 3 at a time.
So, the required number of 3-digit numbers 9!
= ⁹P₃ = \(\frac{9!}{(9-3)!}=\frac{9!}{6!}=\frac{9 \times 8 \times 7 \times 6!}{6!}\) = 9 × 8 × 7 = 504.

Question 10.
How many 4-digit numbers are there with no-digit repeated ?
Solution:
The thousands place of the 4-digit number is to be filled with any of the digits from 1 to 9 as the digit 6 cannot be included. Therefore, the number of ways in which thousands place can be filled with 1 to 9.
The hundreds, tens and unit places can be filled with any of the digits from 0 to 9.
However, the digits cannot be repeated in the 4-digit numbers and thousands place is already occupied with a digit. The hundred’s, ten’s and unit places are to be filled by the remaining 9 digits.
Therefore, there will be as many such different ways as there are permutations of 9 different digits taken 3 at a time.
So, number of ways to fill remaining 3 places
= ⁹P₃ = \(\frac{9!}{(9-3)!}=\frac{9!}{6!}=\frac{9 \times 8 \times 7 \times 6!}{6!}\)

= 9 × 8 × 7 = 504.
Hence by multiplication principle, the required number of 4-digit numbers is 9 × 504 = 4536.

Question 11.
How many 3-digit even numbers can be made using the digits 1, 2, 3, 4, 6, 7 if no digits is repeated ?
Solution:
3-digit even numbers are to be formed using the given six digits 1, 2, 3, 4, 6 and 7, without repeating the digits.

Then, unit’s digits can be filled in 3 ways with any of the digits 2, 4 or 6.
Since, the digits cannot be repeated in the 3-digit numbers and units place is already occupied with 9.
Therefore, the number of ways in which hundreds and tens place can be filled with the remaining 5 digits is the permutation of 5 different digits taken 2 at a time.
So, number of ways of filling hundreds and tens place.
= ⁵P₂ = \(\frac{5!}{(5-2)!}=\frac{5!}{3!}=\frac{5 \times 4 \times 3!}{3!}\)
= 5 × 4 = 20
Hence, by multiplication principle, the required number of 3 digit even numbers = 3 × 20 = 60.

Question 12.
Find the number of 4 digit numbers that can be formed using the digits 1, 2, 3, 4, 5 if no digit is repeated. How many of these will be even ?
Solution:
4 digit numbers are to be formed using the digits 1, 2, 3, 4 and 5.
There will be as many 4 digit number as there are permutations of 5 different digits taken 4 at a time.
Therefore, required numbers of 4 digit numbers
⁵P₄ = \(\frac{5!}{(5-4)!}=\frac{5!}{1!}=\frac{5 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1}{1}\) = 120
Among the 4-digit numbers formed by using the digits 1, 2, 3, 4, 5, even numbers end with either 2 or 4.
The number of ways in which units place is filled with digits is 2.
Since the digits are not repeated and the units place is already occupied with a
digit (which is even) the remaining places are to be filled by the remaining 4 digits.
Therefore, the number of ways in which the remaining places can be filled is the permutation of 4 different digits taken 3 at a time.
Number of ways of filling the remaining places = ⁴P₃ = \(\frac{4!}{(4-3)!}\) = 4 × 3 × 2 × 1 = 24
Thus by multiplication principle, the required number of even numbers is 24 × 2 = 48.

Question 13.
From a committee of 8 persons, in how many ways can we choose a chairman and a vice-chairman assuming one person cannot hold more than one position?
Solution:
From a committee of 8 persons, a chairman and a vice chairman are to be chosen in such a way that one person cannot hold more than one position.
Here, the number of ways choosing a chairman and vice-chairman is the permutation of 8 different objects taken 2 at a time.
Therefore, required number of ways = ⁸P₂ = \(\frac{8!}{(8-2)!}=\frac{8!}{6!}=\frac{8 \times 7 \times 6!}{6!}\) = 56

Question 14.
Find the number of 4-digit numbers that can be formed using the digits 1, 2, 4, 5, 7, 8 when repetition is allowed.
Solution:
The number of 4 digited numbers that can be formed using the digits 1, 2, 4, 5, 7, 8 when repetition is allowed = 6⁴ = 1296.

Question 15.
Find the number of 5 letter words that can be formed using the letters of the word RHYME if each letter can be used any number of times.
Solution:
The number of 5 letter words that can be formed using the letters of the word RHYME if each letter can be used any number of times = 5⁵ = 3125.

Question 16.
Find the number of functions from a set A containing 5 elements into a set B containing 4 elements. (Hint : The total number of functions from set A containing m elements to set B containing n elements is n^m.)
Solution:
Set A contains 5 elements. Set B contains 4 elements.
For the image of each of the 5 elements of the set, A has 4 choices.
∴ The number of functions from set A containing 5 elements into a set B containing 4 elements = 4 × 4 × 4 × 4 × 4 (5 times) = 45 = 1024.

Question 17.
Find the number of ways of arranging the letters of the words,
(i) MATHEMATICS
(ii) SINGING
(iii) PERMUTATION
(iv) COMBINATION
(v) INTERMEDIATE
Solution:
(i) MATHEMATICS : The word MATHEMATICS contains 11 letters in which there are 2 M’s are alike, 2 A’s are alike, 2 T’s are alike and rest are different.
∴ The number of required arrangements = \(\frac{11!}{2!2!2!}\)

(ii) SINGING : The word SINGING contains 7 letters in which there are 2 I’s are alike, 2. N’s are alike, 2 G’s are alike and rest is different.
∴ The number of required arrangements = \(\frac{7!}{2!2!2!}\)

(iii) PERMUTATION : The word PERMUTATION contains 11 letters in which there are 2 T’s are alike and rest are different.
∴ The number of required arrangements = \(\frac{11!}{2!}\)

(iv) COMBINATION : The word COMBINATION contains 11 letters in which there are 2 O’s are alike, 2 I’s are alike, 2 N’s are alike and rest are different.
∴ The number of required arrangements = \(\frac{11!}{2!2!2!}\)

(v) INTERMEDIATE : The word INTERMEDIATE contains 12 letters in which there are 2 I’s are alike, 2 Ts are alike, 3 E’s are alike and rest are different.
∴ The number of required arrangements = \(\frac{12!}{2!2!3!}\)

Question 18.
In how many of the distinct permutations of the letters in MISSISSIPPI do the four I’s not come together ?
Solution:
In the given word MISSISSIPPI, I appear 4 times, S appears 4 times, P appears 2 times, and M appears just once.
Therefore, number of distinct permutation of letters in the given word.
\(\frac{11!}{4!4!2!}=\frac{11 \times 10 \times 9 \times 8 \times 7 \times 6 \times 5 \times 4!}{4!\times 4 \times 3 \times 2 \times 1 \times 2 \times 1}\)
= 11 × 10 × 9 × 7 × 5
= 34650
There are 4 Ts in the given word when they occur together, they are treated as a single object for the time being. This single object Till’ together with the remaining 7 objects will account 8 objects.
These 8 objects in which there 4 ‘S’ and 2 ‘P’ can be arranged in
\(\frac{8!}{4!2!}=\frac{8 \times 7 \times 6 \times 5 \times 4!}{4!\times 2 \times 1}\)
= 840 ways
Number of arrangements where all ‘I’ occur together = 840. Hence, number of distinct permutations of the letter in MISSISSIPI in which four T do not come together = 34650 – 840 = 33810.

Question 19.
If there are 25 railway stations on a railway line, how many types of single second class tickets must be printed, so as to enable a passenger to travel from one station to another.
Solution:
Number of stations on a railway line 25.
∴ The number of single second class tickets must be printed so as to enable a passenger to travel from one station to another ²⁵P₂ = 25 × 24 = 600

Question 20.
Find the number of ways of arranging the letters to the word TRIANGLE so that the relative positions of the vowels and consonants are not disturbed.
Solution:
Vowels A, E, I, O, U.
In a given word, the number of vowels is 3, number of consonants is 5

Since the relative positions of the vowels and consonants are not disturbed, the 3 vowels can be arranged in their relative positions in 3! ways and the 5 consonants can be arranged in their relative positions in 5! ways.
∴ The number of required arrangements = (3!) (5!) = 6 × 120 = 720

II.

Question 1.
How many words, with or without meaning can be made from the letters of the word MONDAY, assuming that no letter is repeated, if.
i) 4 letters are used at a time
ii) all letters are used at a time
iii) all letters are used but first letter is a vowel ?
Solution:
The word MONDAY contains 6 different letters.
i) Number of 4 letter words that can be formed from the letters of the word MONDAY, without repetition of letters is the number of permutations of 6 different objects taken 4 at a time is
⁶P₄ = \(\frac{6!}{(6-4)!}=\frac{6!}{2!}\) = 6 × 5 × 4 × 3 = 360.

ii) Number of words that can be formed by using all the letters of word MONDAY at a time is the number of permutations of 6 different objects taken 6 at time is ⁶P₆ = 6! = 720.

iii) In the given word, there are 2 different vowels, which have to occupy the right most place of the words formed in 2 ways only. The letters cannot be repeated and right most place is already occupied with a letter, the remaining five places are to be filled by the remaining 5 letters is 5! ways.
∴ The required number of words that can be formed is 5! × 2 = 120 × 2 = 240.

Question 2.
In how many ways can the letters of the word PERMUTATIONS be arranged if the
i) words start with P and end with S,
ii) vowels are all together
iii) there are always 4 letters between P and S ?
Solution:
i) If P and S are fixed at the extreme ends (P at the left end S at the right end), then 10 letters are left. So in this case, required number of arrangements are
\(\frac{10!}{2!}=\frac{10 \times 9 \times 8 \times 7 \times 6 \times 5 \times 4 \times 3 \times 2!}{2!}\) = 1814400

ii) There are 5 vowels in the given word. Each appearing only once since they have to always occur together, they are treated as a single object for the time being. This single object together with the remaining 7 objects will account for 8 objects.
These 8 objects in which there are 2 ‘T’ can be arranged in a \(\) ways.
Corresponding to each of these arrangements, the 5 different vowels can be arranged in 5! ways. Therefore, the required number of arrangements can be
\(\frac{8!}{2!}\) × 5!
= \(\frac{8 \times 7 \times 6 \times 5 \times 4 \times 3 \times 2!}{2!}\) × 120 = 2419200

iii) The letters have to be arranged in such a way that there are always 4 letters P and S. Therefore, in a way, the places of P and S are fixed. The remaining 10 letters in \(\frac{10!}{2!}\) which there are 2 ‘T’ can be arranged in yyy ways. For the places P and S, there are 7 following cases
P and S can take the position of 1 and 6, P and S can take the position of 2 and 7. P and S can take the position of 3 and 8, P and S can take the position of 4 and 9. P and S can take the position of 5 and 10, P and S can take the position of 6 and 11. P and S can take the position of 7 and 12.
Also the letters P and S can interchange in two ways.
So, the ways to arrange P and S such that there are 4 letters between them in 2 × 7 = 14 ways.
Therefore, by multiplication principle, required number of arrangements in this case is
\(\frac{10!}{2!}\) × 14 = \(\frac{10 \times 9 \times 8 \times 7 \times 6 \times 5 \times 4 \times 3 \times 2!}{2!}\) × 14 = 25401600

Question 3.
Find the sum of all 4 digited numbers that can be formed using the digits 0, 2, 4, 7, 8, without repetition.
Solution:
Here n = 5, r = 4, digits are {0, 2, 4, 7, 8}.
Hence, the sum of all 4 digited numbers that can be formed using the digits {0, 2, 4, 7, 8} without repetition is
^{(5 – 1)}P_{(4 – 1)} × (0 + 2 + 4 + 7 + 8) × (1111) – ^{(5 – 2)}P_{(4 – 2)} × (0 + 2 + 4 + 7 + 8) × (111)
= ⁴P₃ (21) × 1111 – ³P₂ (21) (111)
= 24 × 21 × 1111 – 6 (21) (111)
= 21 (26664) – 21 (666)
= 21 (26664-666)
= 21 (25998)
= 545958

Question 4.
Find the number of numbers that are greater than 4000 which can be formed using the digits 0, 2, 4, 6, 8 without repetition.
Solution:
While forming any digit number With the given digits, zero cannot be filled in the first place.
We can fill the first place with the remaining 4 digits. The remaining places can be filled with the remaining 4 digits. All the numbers of 5 digits are greater than 4000. In the 4-digit numbers, the number starting with 4 or 6 or 8 are greater than 4000.

The number of 4-digit numbers that begin with 4 or 6 or 8 = 3 × ⁴P₃ = 3 × 24 = 72
The number of 5-digit numbers = 4 × 4! = 4 × 24 = 96
∴ The number of numbers greater than 4000 is 72 + 96 = 168.

III.

Question 1.
Find the number of ways of arranging 10 students A₁, A₂ …. A₁₀ in a row such that
(i) A₁, A₂, A₃ sit together.
(ii) A₁, A₂, A₃ sit in a specified order.
(iii) A₁, A₂, A₃ sit together in a specified order.
Solution:
A₁, A₂ …. A₁₀ are the ten students.
i) Consider A₁, A₂, A₃ as one unit and A₄, A₅, A₆, A₇, A₈, A₉, A₁₀ as seven units. These 8 units can be arranged in 8! ways.

The students A₁, A₂, A₃ in one unit can be arranged among themselves in 3! ways. The number of ways arranging 10 students in which A₁, A₂, A₃ sit together = (8!) (3!)

ii) To arrange A₁, A₂, A₃ to sit in a specified order,
A₁, A₂, A₃ can arrange in 10 positions in specific order in \(\frac{{ }^{10} \mathrm{P}_3}{3!}\) ways.

The remaining 7 people can be arranged in the remaining places in 7! ways.
∴ The number of ways of A₁, A₂, A₃ sit in a specific order = \(\frac{10!}{7!3!}\) × 7! = \(\frac{10!}{3!}\)

iii) To arrange A₁, A₂, A₃ sit together in a specified order.

Consider A₁, A₂, A₃ in that order as one unit. Now there are 8 objects, they can be arranged in 8! ways.
∴ The number of ways of A₁, A₂, A₃ sit together in specified order = 8! ways.

Question 2.
Find the sum of all 4 digited numbers that can be formed using the digits 1, 2, 4, 5, 6 without repetition.
Solution:
Here n = 5, r = 4, digits = {1, 2, 4, 5, 6}.
The sum of all 4 digited numbers that can be formed using the digits 1, 2, 4, 5, 6 without repetition is
^(5-1)P_(4-1) × (1 + 2 + 4 + 5 + 6) × (1111)
= ⁴P₃ (18) (1111)
= 24 × 18 × 1111
= 4,79,952

Question 3.
9 different letters of an alphabet are given. Find the number of 4 letter words that can be formed using these 9 letters which have
(i) no letter is repeated
(ii) atleast one letter is repeated.
Solution:
The number of 4 letter words that can be formed from 9 different letters of an alphabet when repetition is allowed = 94 = 6561.
i) The number of 4 letter words the can be formed 9 different letters of an alphabet when no letter is repeated = ⁹P₄ = 9 × 8 × 7 × 6 = 3024.
ii) The number of 4 letter words that can be formed from 9 different letter of an alphabet with atleast one letter is repeated.
= 94 – ⁹P₄ = 6561 – 3024 = 3537.

Question 4.
Find the number of 4-digit numbers that can be formed using the digits 0, 1,2, 3, 4, 5 which are divisible by 6 when repetition of the digits is allowed.
Solution:
im-6
5 ways 6ways 7 ways 8 ways
Given digits 0, 1,2, 3, 4, 5 these are consecutive digits.
Total number of 4-digit numbers = 5 × 6³.
Among these total numbers some of the numbers are divisible by ‘6’.
By fixing first places with some fixed digits from 1, 2, 3, 4, 5 and 2nd, 3rd places with some fixed digits 0, 1, 2, 3, 4, 5 we get the following consecutive numbers.
a₁, a₂, a₃, 0
a₁, a₂, a₃, 1
a₁, a₂, a₃, 2
a₁, a₂, a₃, 3
a₁, a₂, a₃, 4
a₁, a₂, a₃, 5
We know that out of any 6 consecutive integers exactly 1 is divisble by 6.
∴ \(\frac{1}{6}\)th of these 5 × 6³ numbers are divisible by ‘6’.
Hence, required number = \(\frac{1}{6}\) × 5 × 6 = 5 × 36 = 180.

Question 5.
Find the number of ways of arranging the letters of the word ASSOCIATIONS. In how many of them
(i) all the three S’s come together
(ii) The two A’s do not come together
Solution:
The given word ASSOCIATIONS has 12 letters in which there are 2 As are alike, 3 Ss are alike, 2 O’s are alike, 2 I’s are alike and rest are different.
They can be arranged = \(\frac{12!}{2!3!2!2!}\)
i) Treat the 3 S’s as one unit. Then we have 9 + 1 = 10 entities in which there are 2 A’s are alike, 2 O’s are alike, 2 I’s are alike and rest are different.
They can be arranged in \(\frac{(10)!}{2!2!2!}\) ways.
The 3 S’s among themselves can be arranged in \(\frac{3!}{3!}\) = 1 way.
∴ The number of required arrangements = \(\frac{(10)!}{2!2!2!}\)

ii) Since 2 A’s do not come together, first arrange the remaining 10 letters in which there are 3. S’s are alike, 2 O’s are alike 2 I’s are alike and rest are different in \(\frac{(10)!}{3!2!2!}\) Ways.
Then we can find 11 gaps between them. The 2 A’s can be arranged in these 11 gaps in \(\frac{{ }^{11} \mathrm{P}_2}{2!}\) ways.
∴ The number of required arrangements = \(\frac{(10)!}{3!2!2!} \times \frac{{ }^{11} \mathrm{P}_2}{2!}\)

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 5th Lesson మహామనిషి రతన్ టాటా Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu మహామనిషి రతన్ టాటా Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
రతన్ టాటా భారతీయులకు చేసిన సేవలను వివరించండి.
జవాబు:
వ్యాపార సామ్రాజ్యంలో చక్రవర్తిగా ఎదిగిన రతన్జటా గొప్ప మానవతావాది. టాటాగ్రూప్ ఆదాయంలో 66% డబ్బును ప్రజా సంక్షేమం మరియు సమాజ పురోభివృద్ధి కోసం ఖర్చు చేస్తున్నారు. గ్రామీణాభివృద్ధి, విద్య, వైద్యం, మౌలిక వసతుల కల్పన, రహదారుల నిర్మాణం మొదలైన అంశాలలో వందలాది సేవా కార్యక్రమాలను దేశవ్యాప్తంగా టాటా గ్రూప్స్ నిర్వహిస్తున్నాయి.

కరోనా వైరస్ కారణంగా భారతదేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ మందగించింది. అప్పుడు రతన్ టాటా 1500 కోట్ల రూపాయిలను దానం చేశారు. ఎన్నో జీవితాలను నిలబెట్టారు.

రతన్ టాటా ఔదార్యం రంతిదేవుడు, శిబి చక్రవర్తి వంటి వారితో పోల్చతగినది.

ఒక సందర్భంలో ఆయన ఒకే ద్విచక్రవాహనంపై ప్రయాణిస్తున్న ఒక కుటుంబాన్ని చూసి చలించిపోయారు. అటువంటి ప్రయాణాలు ప్రమాద కరమని గుర్తించారు. ప్రమాదం జరిగితే ఆ కుటుంబం ఛిన్నాభిన్నం ఔతుందని ఆందోళన చెందారు. వెంటనే పేదలకారైన ‘నానో” తయారీకి ఆయన మనసులో బీజం పడింది. అందరికీ అందుబాటులో ఉండే ధరను నిర్ణయించా లనుకొన్నారు.

అందుకే లక్ష రూపాయిలకే నానో కారు అందించారు. నానో తయారీ, ఆటోమొబైల్ రంగంలో వారు చేసిన కృషి ఫలితంగా “ఇండియన్ హెన్రీ ఫోర్డ్”గా విఖ్యాతి గడించారు. కార్నెల్ విశ్వ విద్యాలయంలో చదువుకొనే భారతీయ విద్యార్థుల సంక్షేమం కోసం 2.8 కోట్ల డాలర్లతో ఉపకారవేతన నిధిని ఏర్పరిచారు. రతన్ టాటా తనకున్న 3,800 కోట్ల రూపాయిల ఆస్తిలో ఎక్కువ భాగాన్ని రతన్జటా ఎండోమెంట్ ఫౌండేషన్, రతన్లాటా ఎండోమెంట్ ట్రస్టులకు కేటాయించారు. ఈ రెండు సంస్థలూ ఆ నిధులను సేవా కార్యక్రమాలకే వినియోగించాలి.

ఈ విధంగా భారతదేశాన్ని తన కుటుంబంగా భావించిన గొప్ప వ్యక్తి రతన్ టాటా. భారతీయులందరినీ తన కుటుంబ సభ్యులుగా భావించిన మహా మనీషి రతన్ టాటా. ఆయన భారతదేశానికి చేసిన సేవలు కొన్ని తరాలపాటు భారతీయులకు స్ఫూర్తి దాయకంగా నిలుస్తాయనడంలో ఎటువంటి సందేహం లేదు.

ప్రశ్న 2.
రతన్ టాటా వ్యాపారాన్ని ఏ విధంగా అభివృద్ధి చేశాడు ?
జవాబు:
నావల్టాటా, సూనీ దంపతులకు రతన్ టాటా 28.12.1937న బొంబాయిలో
జన్మించారు. 1962లో చదువు ముగించుకొని భారతదేశానికి వచ్చారు. వ్యాపారంలో మెళకువలను తెలుసుకోవడానికి జంషెడ్ పూర్ లోని టాటా స్టీల్ కంపెనీలో సాధారణ ఉద్యోగిగా చేరారు. కష్టపడి పని చేశారు.

1991లో టాటా సన్స్ పగ్గాలను అందుకొన్నారు. కానీ, కొంతమంది మేనేజింగ్ డైరెక్టర్లు, ఇతర సీనియర్ అధికారులు రతన్లాటాను వారసుడిగా గుర్తించలేదు. సహకరించేవారు కాదు. రతన్జటా చైర్మన్ గా బాధ్యతలు స్వీకరించే నాటికి 10,000 కోట్ల టర్నోవర్ ఉండేది. 2012లో ఆయన పదవీ విరమణ చేసే నాటికి 100 బిలియన్ డాలర్లకు చేరిందంటే ఆయన వ్యాపార దక్షత ఎటువంటిదో మనకు అర్థమౌతుంది.

బ్రిటిష్ స్టీల్ కంపెనీ, డచ్ స్టీల్ కంపెనీ ‘హూగోవెన్స్’ కలిసి 1999లో ‘కోరస్’ సంస్థగా ఏర్పడ్డాయి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా దానికి 42,000 మంది ఉద్యోగులున్నారు. కొన్ని కారణాల వలన ‘కోరస్’ అమ్మకానికి వచ్చింది. ఎవ్వరూ ఊహించని విధంగా దానిని కొనుగోలు చేశారు. తన టాటాస్టీల్స్లో కలిపేశారు. ఆయన పదవీ విరమణ చేసేనాటికి కోరస్, టాటాస్టీల్స్ కలిసి 50 దేశాలలో 80 వేలమందికి ఉద్యోగులకు ఉపాధి కల్పిస్తున్నాయి. 32 బిలియన్ డాలర్ల టర్నోవర్తో ప్రపంచంలోని ప్రధాన ఉక్కు సంస్థలలో 5వ స్థానంలో నిలిచాయి.

1898లో టాటా ఇండికా పేరుతో కార్ల తయారీ రంగంలోకి ప్రవేశించారు. అనుకున్నంత అభివృద్ధి కనబడక ఆ కంపెనీని ఫోర్డ్కు అమ్మాలనుకొన్నారు. అమెరికాలో కల్సినపుడు ఆయన చులకనగా మాట్లాడాడు, దానితో టాటా అమ్మకం విరమించారు. పట్టుదలతో ఇండికాను లాభాల బాటలో నడిపారు.

పది సంవత్సరాలు తర్వాత అమెరికాలో ఆర్థికమాంద్యం ఏర్పడింది. ఫోర్డ్ దివాళా తీసింది. తన దిగ్గజ బ్రాండైన జాగ్వార్, ల్యాండ్ రోవర్లను అమ్మకానికి పెట్టింది. రతన్లాటా 2.3 బిలియన్ డాలర్లకు ఆ కంపెనీలను సొంతం చేసుకొన్నారు.

ఈ విధంగా వ్యాపార రంగంలో తనకు ఎదురులేదని నిరూపించారు.

ప్రశ్న 3.
రతన్ టాటా మానసికంగా బలవంతుడని ఎలా చెప్పగలరు ?
జవాబు:
కార్ల తయారీ రంగంలో ‘టాటా ఇండికా’ కార్ల తయారీ సంస్థను స్థాపించారు రతన్ టాటా. అది విజయవంతం కాలేదు. దానిని ‘ఫోర్డ్’కు అమ్మాలను కొంటే, ఆయన అవమానకరంగా మాట్లాడాడు.

మానసిక బలవంతుడైన టాటాలో పట్టుదల పెరిగింది. టాటా ఇండికాను లాభాల బాటలో నడిపారు. జాగ్వార్, ల్యాండ్ రోవర్లను ఫోర్డ్ నుండి కొన్నారు. అది ఆయన దక్షతకు, మానసిక బలానికి తార్కాణం.

26.11.2008న కొంతమంది ఉగ్రవాదులు బొంబాయిలో చాలా చోట్ల దాడులు జరిపారు. రతస్టాటాకు చెందిన తాజ్ హెూటల్పై కూడా వాళ్లు. పంజా విసిరారు. తాజ్ హెూటల్లో ఉన్న అతిథులు, ఉద్యోగులను బంధించారు. విషయం తెలుసుకొన్న రతన్ టాటా హెూటల్కు ఫోన్ చేశారు. ఎవరూ ఫోన్ ఎత్తలేదు. ఇక టాటాయే బయల్దేరి హెూటల్కు వెళ్లారు. లోపల భయంకరమైన వాతావరణం ఉంది.

రతన్ టాటా మానసిక ధైర్యం ముందు ఆ పరిస్థితి వెల వెల బోయింది.

ఆయనను భద్రతా సిబ్దంది వారించారు. 70 సంవత్సరాల వయస్సులో భద్రతా సిబ్బంది దగ్గరకు వెళ్లారు. హెూటల్ దగ్గర భద్రతా వలయంలోకి వెళ్లారు. దేశ ద్రోహం తలపెట్టిన తీవ్రవాదులను కఠినంగా శిక్షించాలన్నారు. హెూటల్లోని సామాను పూర్తిగా ధ్వంసం అయినా పరవాలేదని భరోసా ఇచ్చారు.

ఏ క్షణానికి ఏమౌతుందో తెలీదు. ఉగ్రవాదులు ఎవరిపై విరుచుకు పడతారో తెలీదు. వాళ్లు సాయుధులు. రతన్ టాటా వయస్సు 70 సంవత్సరాలు. కానీ, ఆయన మానసిక ధైర్యం ముందు ఇవన్నీ చిన్నబోయాయి.

1991లో జె.ఆర్.డి. టాటా నుండి టాటాసన్స్ పగ్గాలను రతన్ టా అందుకొన్నారు. సుదీర్ఘ నాయకత్వం, ఘనచరిత్ర కలిగిన జె.ఆర్.డి. టాటా తర్వాత వ్యాపారంలో వారసుడిగా వచ్చిన రతన్ టాటా మీద కొంతమంది ఉద్యోగులకు నమ్మకం లేదు. కొంతమంది మేనేజింగ్ డైరెక్టర్లు, ఇతర సీనియర్ అధికారులు రతన్ టాటాను వారసుడిగా గుర్తించలేదు. అయినా ఆయన ఆగ్రహించలేదు. చింతించలేదు. మనోధైర్యం కోల్పోలేదు. వారి వైపు నుండి ఆయనకు ఎటువంటి సహాయ సహకారాలు అందలేదు. అయినా టాటా చలించలేదు. ధైర్యం కోల్పోలేదు. చాలా ఓర్పుతో వ్యవహరించారు. నేర్పుతో అటువంటి క్లిష్ట పరిస్థితులను కూడా తనకు అనుకూలంగా మలచుకొన్నారు. మేరునగధీరత్వం కలిగిన మానసిక స్థైర్యం రతన్ టాటాకు పెట్టని కోట.

ప్రశ్న 4.
రతన్ టాటా ఉదార స్వభావాన్ని తెలియజేయండి.
జవాబు:
నావ టాటా, సూనీ దంపతులకు 28.12.1937న రతన్ టాటా బొంబాయిలో జన్మించారు.

రతన్ టాటా ఉదారతకు మారుపేరు. ఆయన కార్నెల్ యూనివర్శిటీలో అమెరికాలో చదువుకొన్నారు. తరువాత కాలంలో కార్నెల్ విశ్వవిద్యాలయంలో చదువుకొనే భారతీయ విద్యార్థుల సంక్షేమం కోసం 2.8 కోట్ల డాలర్లతో ఉపకారవేతన నిధిని ఏర్పాటు చేశారు.

హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్లో అడ్వాన్స్ మేనేజ్మెంట్ ప్రోగ్రాం కోర్సును పూర్తి చేశారు. 2010వ సంవత్సరంలో హార్వర్డ్ బిజినెస్ స్కూల్కు 5 కోట్ల డాలర్ల సహాయాన్ని అందించారు.

రతన్ టాటా గొప్ప మానవతా వాది. టాటా గ్రూప్ ఆదాయంలో 66% డబ్బును ప్రజా సంక్షేమం, సమాజ పురోభివృద్ధి కోసం ఖర్చు చేస్తున్నారు. గ్రామీణాభివృద్ధి, విద్య, వైద్యం, మౌలిక వసతుల కల్పన, రహదారుల నిర్మాణం మొదలైన అంశాలలో వందలాది సేవాకార్య క్రమాలను దేశవ్యాప్తంగా నిర్వహిస్తున్నారు.

కరోనా వైరస్లో దేశ ఆర్థిక వ్యవస్థ మందగించినప్పుడు 1500కోట్ల రూపాయిలు దానం చేశారు. ఎన్నో జీవితాలను నిలబెట్టారు.

వీధి కుక్కలంటే చాలామందికి చులకన. ఒకసారి చలికి వణికిపోతున్న వీధి కుక్కను చూశారు. వెంటనే కారు ఆపారు. ఆ కుక్కను ఆప్యాయంగా దగ్గరకు తీసుకున్నారు. తనతోపాటు తీసుకెళ్లి పెంచుకొన్నారు. తాజ్ హెూటల్లోకి వీధి కుక్కలు స్వేచ్ఛగా ప్రవేశించే వీలు కల్పించిన ఉదార హృదయుడు రతన్ టాటా. తన పెంపుడు కుక్కకు అనారోగ్యం కారణంగా బ్రిటన్ యువరాజు చార్లెస్ ఇస్తానన్న జీవిత సాఫల్య పురస్కారానికి కూడా టాటా వెళ్లలేదు. తన పెంపుడు కుక్కల కోసం 12 లక్షల రూపాయలను తన ఆస్తిలో కేటాయించిన జాలి గుండె రతన్ టాటాది.

26.11.2008న తాజ్ హెూటల్పై బొంబాయిలో జరిగిన ఉగ్రవాద దాడిలో 31 మంది హెూటల్ సిబ్బందితో పాటు అతిథులు కూడా బలయ్యారు. ఇది రతన్ టాటాను కలచివేసింది. మరణించిన వారి కుటుంబ సభ్యులను రతన్ టాటా ఆదుకొన్నారు. మరణించిన వారి జీవితకాలం ఎంత సంపాదించగలరో దానిని లెక్కగట్టి ఆ డబ్బును ఆ కుటుంబాలకు అందించారు. వారి పిల్లలు దేశ విదేశాలలో ఎక్కడ చదువుకున్నా అయ్యే ఖర్చును భరించారు. వారి కుటుంబ సభ్యులకు ఉద్యోగాలిచ్చారు. వైద్య ఖర్చులు భరించారు.

తన వీలునామాలో కూడా దాతృత్వానికి పెద్ద పీట వేశారు. రతన్ టాటా తనకున్న 3,800 కోట్ల ఆస్తిలో ఎక్కువ భాగాన్ని రతన్ టాటా ఎండోమెంట్ ఫౌండేషన్, రతన్ టాటా ఎండోమెంట్ ట్రస్టులకే కేటాయించారు.

పురాణాలలో శిబి, దధీచి వంటి త్యాగధనులతో పోల్చదగిన ఉదార హృదయుడు రతన్ టాటాజీ.

మహామనిషి రతన్ టాటా Summary in Telugu

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

119వ పేజి :

అనుయాయులు = అనుసరించేవారు
ఆరాధకులు = పూజించేవారు
యుగద్రష్ట = యుగాన్ని దర్శించినవాడు
పితామహుడు = తాత (తండ్రి తండ్రి)
దార్శనికత = ముందుచూపు
ఆర్జన = సంపాదన
కృషి = ప్రయత్నం
సంయమనం = నిగ్రహం
పయనం = ప్రయాణం

120వ పేజి :

వేత్త = బాగా తెలిసినవాడు
దివంగతులవ్వడం = మరణించడం
కొనియాడడం = పొగడడం
చిరు = చిన్న
భూరి = చాలా ఎక్కువ (అధిక మొత్తం)
కీర్తి = యశస్సు
ఇనుమడించడం = ఎక్కువ అవ్వడం
నడత = ప్రవర్తన
మెళకువ = సులువు

121వ పేజి :

దక్షత = సామర్థ్యం

122వ పేజి :

ఆసక్తి = ఇష్టం, శ్రద్ధ

123వ పేజి:

కలచి వేయడం = కలవర పరచడం
దుర్దినం = చెడ్డరోజు
ముష్కరులు = దుర్మార్గులు

Regular practice with AP Inter 1st Year Chemistry Study Material Chapter 4 Chemical Bonding and Molecular Structure Questions and Answers helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Chemistry 4th Lesson Chemical Bonding and Molecular Structure Questions and Answers

I. Multiple Choice Questions

Question 1.
The octet rule is valid for which of the following molecules?
1) SF₆
2) PCl₅
3) BeCl₂
4) NH₃
Answer:
4) NH₃
NH₃ obeys octet rule. Central atom ‘N’ Contains total eight electrons (four from bonding, four from lone pairs). In SF₆, PCl₅ exceeds the valance electrons 12, 10 respectively.

In BeCl₂ ‘Be’ Contains only four electrons.

Question 2.
The valency shell of calcium contains
1) 2 electrons
2) 4 electrons
3) 6 electrons
4) 8 electrons
Answer:
1) 2 electrons
Calcium electronic Configuration – [Ar] 4s². It contains only two electrons

Question 3.
Which of the following compound has an electrovalent bond?
1) CH₄
2) MgCl₂
3) SiCl₄
4) BI₃
Answer:
2) MgCl₂
MgCl₂ Contains ionic bond, Mg⁺² + 2 Cl^– → MgCl₂
Remaining CH₄, SiCl₄, BI₃ Contains covalent bonds.

Question 4.
Which of the following is ionic?
1) KI
2) CH₄
3) Diamond
4) H₂
Answer:
1) KI
KI is an ionic compound remaining are covalent.

Question 5.
The low solubility of BaSO₄ in water can be attributed to
1) high lattice energy
2) dissociation energy
3) low lattice energy
4) Ionic bond
Answer:
1) high lattice energy
Due to high lattice energy BaSO₄ is less soluble in water.

Question 6.
The number of bond pairs and number of lone pairs of electrons actually present in OO₂ as per Valence Bond theory are
1) 2, 2
2) 2, 4
3) 2, 1
4) 2, 3
Answer:
2) 2, 4

Question 7.
A covalent bond is formed
1) By the transfer of electrons
2) By sharing of electrons
3) By donating electrons
4) All of these
Answer:
2) By sharing of electrons
Covalent bond is formed by sharing of electrons between atoms.

Question 8.
The shape of molecule of the type AX₅ (where the central atom has no lone pairs) as per VSEPR theory is
1) Octahedral
2) Square pyramidal
3) Tetrahedral
4) Trigonal bipyramidal.
Answer:
4) Trigonal bipyramidal.
AX₅ Type (no lone pairs on central atom).
According to VSEPR Theory AX₅ type has trigonal bipyramidal shape.

Question 9.
Water shows abnormal properties due to
1) Intramolecular hydrogen bonding
2) Covalent bonds
3) Intermolecular hydrogen bonding
4) Polarity
Answer:
3) Intermolecular hydrogen bonding
Water shows abnormal property due to inter molecular hydrogen bonding

Question 10.
A central atom in a molecule has two lone pairs of electrons and forms three single bonds. The shape of the molecule is
1) Trigonal pyramidal
2) Planar triangular
3) T-shaped
4) See-saw
Answer:
3) T-shaped
A central atom in a molecule has two lone pairs and three single bonds then the shape of molecule is T-shape.

Question 11.
What is the shape of AB₄E type of molecule like SF₄?
1) Distorted tetrahedron
2) A folded square
3) See-saw
4) All of these
Answer:
4) All of these
The shape of AB₄E (E = lone pair) type of molecule like SF₄ has See-Saw (or) Distorted tetrahedron (or) folded square.

Question 12.
Which of the following molecules has a triple bond?
1) CH₄
2) C₂H₄
3) C₂H₂
4) CO₂
Answer:
3) C₂H₂
C₂H₂ has triple bond. CH ☰ CH (Carbon sp-hybridised)

Question 13.
If the bond enthalpy of O₂, N₂ and H₂ are 498 kJ/mol, 946 kJ/mol and 435.8 kJ/mol respectively. Choose the correct order of decreasing bond strength [ 2 ]
1) H₂ > N₂ > O₂
2) N₂ > O₂ > H₂
3) H₂ > O₂ > N₂
4) N₂ > H₂ > O₂
Answer:
2) N₂ > O₂ > H₂
Bond Strengths order, N₂ > O₂ > H₂
(946 kJ/mol) (498 kJ/mol) (435.8 kJ/mol)
Bond enthalpy increases, bond strength also increases.

Question 14.
Which of the following has zero dipole moment?
1) HF
2) H₂O
3) NH₃
4) BF₃
Answer:
4) BF₃
BF₃ has zero dipole moment (µ).
Bonds Vector moment sum = 0 ⇒ ∴ µ = 0.

Question 15.
Which of the following is correct?
1) PCl₅ has 3 equatorial and 2 axial bonds.
2) In PCl₅ bond angles are 120° and 90°.
3) Axial bonds are longer but weaker than equatorial bonds, which makes PC/5 more reactive.
4) All of the above.
Answer:
4) All of the above.
1, 2, 3 all statements are true regarding to PCl₅ molecule.

II. Fill in the Blanks

Question 1.
A chemical bond in which the electron cloud is unevenly shared is known as _______.
Answer:
The bond in which electron cloud is unevenly shared is called polar covalent bond.

Question 2.
Hybridisation produces a set of orbitals.
Answer:
In hybridisation hybrid orbitals are formed.

Question 3.
Bond order in N₂ molecule is .
Answer:
Bond order of N₂ molecule is 3. N ☰ N

Question 4.
The shape of ammonia molecule is ________.
Answer:
The shape of ammonia molecule is Pyramidal.

Question 5.
The total number of sigma and pi bonds in C₂H₄ molecule is ______
Answer:
C₂H₄, CH₂ = CH₂ (or)

Total 5σ – bonds and one π – bond.

III. One Word Answer Questions

Question 1.
What is the carbon oxygen bond length in CO₂ molecule ?
Answer:
In CO₂ carbon-oxygen bond length is 116.3pm (approximately).

Question 2.
How many electrons are shared during the formation of a double bond?
Answer:
Four electrons are involved in the formation of a double bond.

Question 3.
Define formal charge.
Answer:
The formal charge of an atom in polyatomic molecule (or) ion may be defined as the difference between the no.of valence electrons of that atom in free state and the no.of electrons assigned to that atom in Lewis structure.

Question 4.
What is the shape of NH₄⁺ ion?
Answer:
Shape of NH₄⁺ ion is Tetrahedral.

Question 5.
What is the bond angle in SO₂ molecule?
Answer:
In SO₂ bond angle is 119°.

IV. Very Short Answer Questions

Question 1.
Draw the Lewis structure for the NF₃ molecule.
Answer:
Lewis structure of NF₃ molecule is

Question 2.
BF₃ is trigonal planar, but NF₃ is pyramidal. Why?
Answer:
In BF₃ central atom, ‘B’ has no lone pair of electrons so it has trigonal planar.
But in NF₃ central atom ‘N’ has one lone pair so it has shape NF₃.

Question 3.
O₂ is paramagnetic, while O₂^2- is diamagnetic. Why?
Answer:
O₂ is para magnetic because it has unpaired electrons (or) odd no. of electrons.
O₂^-2 is dia magnetic because it has no unpaired electrons.

Question 4.
N-F bond is more polar than N-H bond, but NH₃ is more polar than NF₃. Why?
Answer:

• N-F bond is more polar than N-H because fluorine is more electronegative than hydrogen.
• NH3 is more polar than NF₃ because individual dipole moments of N-H bonds in NH₃ add up to form large dipole moment (1.46D) while in dipoles of NF₃ partially cancel each other out (μ = 0.24D).

Question 5.
Water is a liquid at room temperature, but hydrogen sulphide is a gas. Give reason.
Answer:
In water inter molecular hydrogen bond is present whereas in H₂S it is absent so water is a liquid at room temperature but H₂S is a gas.

Question 6.
Write the bond order and magnetic behaviour of H₂.
Answer:
H₂(1s¹) σ1s²
Bond order = \(\frac{1}{2}\) [No. of bonding electrons – No.of antibonding electrons] = \(\frac{1}{2}\) [2 – 0] = 1.
H₂ is a dia magnetic molecule because it has no unpaired electrons.

Question 7.
What is Hybridisation?
Answer:
The intermixing of atomic orbitals of an atom to form equal no.of new orbitals (hybrid orbitals) is called hybridisation.

Question 8.
State Octet rule.
Answer:
The tendency of atom to prefer to have eight valence electrons in the valence shell. This is called octet rule.

Question 9.
What is meant by bond order?
Answer:
The no.of bonds present between the two atoms in a molecule is called bond order.
Eg : Bond order of O₂ is ‘2’ (O = O).

Question 10.
Give two examples of odd electron molecules.
Answer:
Nitric oxide (NO), Nitrogen dioxide (NO₂) are examples of odd electron molecules.

V. Short Answer Questions

Question 1.
State Fajan’s rules and give suitable examples.
Answer:
Fajan’s rules are applied to predict the nature of bond in a molecule.
Fajan’s rules:
1) As the size of cation increases, the ionic nature of the bond increases.
Eg : The ionic nature among alkali metal ions follows the order :
Li⁺ < Na⁺ < K⁺ < Rb⁺ < Cs⁺.

2) Ionic bond is favoured with a small anion. Eg :Out of CaF₂ and Cal<sub<2, CaF<sub<2 is more ionic, as the size of I^– ion is smaller than that of I^– ion. size : F^– < I^–.

3) Smaller charges on cation or anion or both the ions, favours the formation of ionic bond. Eg :NaCl is more ionic than AlCl₃ as the charge on Na (Na⁺) is less than that on Al Al⁺³.

4) Cations with inert gas configuration form ionic bonds, while cations with pseudo inert gas configuration favour covalent bond formation.
Eg : NaCl is ionic, since Na⁺ (2, 8, 8) has inert gas configuration.
CuCl is more covalent, since Cu⁺ (2, 8, 18) has pseudo inert gas configuration.

Question 2.
Define dipole moment and give its applications.
Answer:
Dipole moment is the product of the magnitude of the charge and the distance between the centres of positive and negative charges. It is designated by m.
Dipole moment (μ) = Charge (Q) × distance (r) between the charges.
Units of dipole moment are Debye units (D).

Applications:

1. Dipole moment is useful in calculating the percent ionic character of polar covalent bonds.
   % ionic character = \(\frac{\mu_{\text {obs }}}{\mu_{\text {ionic }}}\) × 100
2. Dipole moment is useful in predicting the shapes of molecules.
   1. In the case of AX₂ type molecules if dipole moment is zero they have linear structure but if they have some dipole moment they are angular.
   2. AX₃ type molecules with dipole moment zero are planar triangular in shape but if they have some dipole moment they have pyramidal shape.
   3. AX₄ type molecules with dipole moment zero have symmetric tetrahedral structure but if they have some dipole moment they have distorted tetrahedral shape.
   4. In geometrical isomers trans isomers have zero dipole moment. While cis isomers have some dipole moment.
3. It is useful to predict the polarity of molecule.
   1. Molecular with dipole moment is greater than zero are polar.
   2. Molecular with dipole moment is equal to zero are non polar.

Question 3.
Explain the structure of CH₄ molecule.
Solution:
CH₄ (Methane):
In the formation of methane molecule the central carbon atom undergoes sp³ hybridisation in its excited state 1s³2s¹ \(2 p_x^1 2 p_y^1 2 p_z^1\).
As a result of which four sp³ hybrid orbitals will form on it. All of them contain an electron, each. Now, these four hybrid orbitals overlap Head – Head with Is orbitals of four hydrogen atoms forming CH₄ molecule.

The structure of the molecule is tetrahedral. The bond angle is 109°28′. Since there are no lone pairs, there is no distortion in the shape of the molecule.

Question 4.
What are a and n bonds? Specify the differences between them.
Solution:
Sigma (σ) Bond : A covalent bond formed by end-end overlap of orbitals is called sigma covalent bond.
Pi (π) Bond : A covalent bond formed by lateral overlap of orbitals is called pi covalent bond.

Question 5.
Explain the structure of Ethylene.
Solution:
C₂ H₄ (Ethylene): In the formation of ethylene molecule, the two carbon atoms will undergo sp² hybridisation in their excited states.

As a result of which sp² hybrid orbitals will form on each of them.

All the six hybrid orbitals contain an electron, each. At first, one sp² hybrid orbital of each carbon atom overlap Head-Head forming one sigma bond in between them. Now, the remaining four sp² hybrid orbitals overlap Head-Head with’ 1 s’ orbitals of four ‘H’ atoms forming four sigma bonds.

Now, the unhybridised pure 2p_z orbitals of each carbon atom overlap side-wise forming π bond in between them.

Thus a double bond is formed in between the two carbon atoms.

In total there are five sigma bonds and one pi bond in ethylene molecule. The molecule as a whole is planar.

Question 6.
Explain the structure of Acetylene.
Solution:
C₂H₂ (Acetylene) : In the formation of acetylene molecule, the two carbon atoms undergo
sp hybridisation in their excited states (1s² 2s¹ \(2 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1\)).

• As a result of which two sp hybrid orbitals form on each of them. All of them contain an electron, each.
• One sp hybrid orbital of each carbon atom overlaps Head – Head forming a sigma bond in between them.
• Now, the remaining two ‘sp’ hybrid orbitals overlap Head – Head with ‘1s’ orbitals of two H – atoms forming two σ bonds.
• Now, the unhybridised, pure 2p_y and 2p_z orbitals of each carbon atom overlap side – wise forming two π bonds in between them.
• Thus, a triple bond is formed between the two carbon atoms. In total there are three sigma bonds and two pi bonds in acetylene molecule.
  
• The bond angle is 180°.
• The molecule is linear.

Question 7.
Explain the hybridisation involved in PCl₅ molecule.
Solution:
In the formation of PCl₅ molecule the central phosphorus atom undergoes sp3d hybridisation.
Eg: Formation of PCl₅ molecule Atomic number of (P) = 15
Ground state electronic configuration = 1s²2s²2p⁶3s²3p³
Excited state configuration = 1s²2s²2p⁶3s¹ \(3 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1\)3d¹

• In the formation of PC/5 molecule the central ‘P’ atom undergoes sp3d hybridisation in its excited state. As a result of which five sp³d hybrid orbitals will form on it.
  
• All the five hybrid orbitals contain an electron, each.
• Now, the five sp³d hybrid orbitals overlap Head – Head with half-filled 3p_z orbitals of five chlorine atoms forming five sigma bonds.
• The shape of the molecule is trigonal bipyramidal with bond angles 120° and 90°.

Question 8.
Explain the hybridisation involved in SF₆ molecule.
Solution:
In the formation of SF₆ molecule the central ‘S’ atom undergoes sp³d² hybridization.
Eg : Formation of SF₆ molecule :
Atomic number of Sulphur =16
Ground state configuration of ‘S’ = 1s²2s²2p⁶3s²3p⁴
Excited state I configuration = 1s²2s²2p⁶3s² \(3 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1 3 \mathrm{~d}_{\mathrm{x}^2-\mathrm{y}^2}^1\) .
Excited state II configuration = 1s²2s²2p⁶3s¹ \(3 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 3 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1 3 \mathrm{~d}_{\mathrm{x}^2-\mathrm{y}^2}^1 3 \mathrm{~d}_{\mathrm{z}^2}^1\)

• In the formation of SF₆ molecule, the central ’S’ atom undergoes sp³d² hybridization in its excited state II configuration.
  
• As a result of which six hybrid orbitals form on it. All of them contain an electron, each.
• Now all these six hybrid orbitals overlap Head – Head with half-filled 2p_z orbitals of six ‘F’ atoms forming six σ bonds.
• The shape of the molecule is octahedral with a bond angle of 90° and 180°.

Question 9.
What is hydrogen bond? Explain the different types of hydrogen bonds with examples.
Solution:
‘The electrostatic force of attraction between a partially charged hydrogen atom of a molecule
Explanation :
1) The molecule having H – bonds should have a highly electronegative atom like F, O or N directly linked to H – atom by a covalent bond.

2) H – bond is stronger than van der Waal’s forces but weaker than ionic and covalent bonds.
van der waal’s forces < H – bond
Energy : 2 – 10 kJ mol^-1 2 – 40 kJ mol^-1
< Covalent bond < Ionic bond
200 – 400 kJ mol^-1

3) The strength of H – bond increases with the EN of the atom attached covalently to H atom.
Types of H – bonds : The are 2 types.
1) Intramolecular H – bonding and
2) Intermolecular H – bonding

1) Intramolecular H – bonding : The H – bonding formed between H atom of a molecule and a highly electronegative atom of the same molecule, is called intramolecular hydrogen bond.
Eg:

2) Intermolecular H – bonding : The H – bonding formed in between H – atom of one molecule and a highly electronegative atom of another molecule of same substance or different substances is called intermolecular hydrogen bond.
Eg:

Consequences of H – bonding :

1. Highly viscous nature of H₂SO₄ , HNO₃, H₃PO₄ etc, is due to H – bonding.
2. The high b.p. of water is due to H – bonds in it.
3. H₂O is a liquid but H₂S is a gas, since H — bond is present in H₂O only.

Question 10.
Explain the formation of Ionic bond with suitable examples.
Solution:
“The electrostatic force of attraction between oppositely charged ions formed by the transfer of electrons” is called ionic bond.

Orbital concept of bonding : The method of formation of ionic bond in sodium chloride can be shown by the following orbital model.

Electronic configurations are :
Na (Z = 11) 1s²2s²2p⁶3s¹and Cl (Z = 17) 1s²2s²2p⁶3s²3p⁵

In the formation of sodium chloride, the 3s electron of Na atom is transferred to the half- filled 3p orbital of Cl atom. It gets paired up with it.

The Na⁺ and Cl^– ions thus formed will have the inert gas configurations of neon and argon and get attracted by coulombic electrostatic forces of attraction, forming Na⁺Cl^–, ionic compound.

Question 11.
Explain valence bond theory with suitable examples.
Solution:
Valence Bond Theory (VBT) :

• VBT was introduced by London and Heitler and further developed by Pauling.
• It explains how atoms form chemical bonds by overlapping atomic orbitals.

Postulates :

• Covalent bonds are formed by the overlap of atomic orbitals of two atoms each containing an unpaired electron.
• Greater the extent of overlap stronger will be the bond formed.
• Overlappings in ‘s’ and ’p’ orbitals are s-s, s-p, p-p.
• Decreasing order of overlapping of orbitals is p-p > s-p > s-s

Fraction of H₂ Molecule (s-s overlap)

Question 12.
Explain the polar covalent bond with suitable example.
Solution:

• When a covalent bond is formed between two similar atoms, for example in H₂, O₂ Cl₂, N₂ or F₂ the shared pair of electrons is equally attracted by the two atoms. So the shared electron pair is situated exactly between the two identical nuclei.
• The bond so formed is non-polar covalent bond.
• If a bond is formed between atoms of different elements to form heteronuclear molecule like HF the shared electron pair between the two atoms gets displaced more towards fluorine since the electronegativity of fluorine is more than that of hydrogen.
• As a result partial negative charge develops on fluorine atom while an equal amount of partial positive charge develops on hydrogen atom.
  
• The resultant covalent bond becomes polar covalent bond. The direction of the displacement of electron is represented with an arrow mark on the bond.

VI. Long Answer Questions

Question 1.
Draw the MOED of N₂ molecule. Calculate the bond order and write its magnetic behaviour.
Solution:
Molecular Orbital Energy diagram of N₂:
Electronic configuration of molecular orbital of N₂ :
σ1s², σ*, 1s², σ, 2s², σ* 2s², π2p_y² = π2p_z², σ2p_x²

Calculation of bond order of Ncc:
Number of bonding electrons (N_b) = 10
Number of anti-bonding electrons (N_a) = 4
Bond order = \(\frac{1}{2}\) (N_b – N_a)
= \(\frac{1}{2}\)(10 – 4)
= \(\frac{1}{2}\)(6) = 3
Nitrogen is diamagnetic since all the electrons of N\(\frac{1}{2}\) molecule are paired.

Question 2.
Draw the MOED of O₂ molecule. Calculate the bond order and write its mignetic behaviour.
Solution:
Molecular Orbital Energy diagram of O₂ :

Electronic configuration of molecular orbital of O₂ :
σ1s², σ* 1s², 2s², σ* 2s², σ2p_x²,
π2_y² = π2p_z² , π* 2p_y¹ = π* 2p_z¹
Calculation of bond order of O₂:
Number of bonding electrons (N_b) = 10
Number of anti-bonding electrons (N_a) = 6
Bond order = \(\frac{1}{2}\) (N_b – N_a)
= \(\frac{1}{2}\) (10 – 6) = \(\frac{1}{2}\)(4) = 2
Oxygen is paramagnetic as there are two unpaired electrons in two antibonding π* 2p_y and π* 2p_z molecular orbitals. So oxygen is diamagnetic.

Question 3.
Explain the structure of Ethane and BCl₃.
Solution:
Structure of Ethane ((C₂H₆) :
In Ethane molecule each carbon undergoes sp³ hybridisation, in 1st excited state.

C – 1s²2s²2p²

Each carbon forms three σ-bonds with three hydrogen atoms and σ-bond is formed between two carbon atoms.
Shape of the molecule is tetrahedral and bond angle is 109°. 18′.

Structure of BCl₃:
In BCl₃ the central atom is boron. Its atomic number is 5. Therefore its ground state electronic configuration is 1s²2s²\(2 p_x^1 2 p_y^1 2 p_z^0\). From this configuration it is evident that it exhibits mono-valency.

The first excited state configuration of B is 1s²2s¹ \(2 p_x^1 2 p_y^1 2 p_z^0\). Since, there are two half-filled orbitals, the valency of Boron is 3.

In order to explain the formation of BCl₃ molecule sp² hybridisation is to be assumed to boron atom in its excited state I.

As a result of which three sp² hybrid orbitals will form on it.

Now, the three sp² hybrid orbitals of ‘B’ atom overlap Head – Head with 3p_z orbitals of three Cl atoms forming three sigma bonds.

The shape of the molecule is plane triangular and the bond angle is 120°.

Question 4.
Write the postulates of VSEPR Theory and how it is helpful in predicting the shapes of NH₃ and H₂O molecules?
Solution:
VSEPR theory was proposed by Gillespy and Nyholm. It predicts the shapes of molecules without reference to the hybridisation.
The important points in the VSEPR theory are :

1. The shape of a molecule depends upon the number of electron pairs (bond pairs) present on the central atom. If there are only ‘bond pairs’ and no ‘lone pairs’ on the central atom, the molecules assume a regular geometrical shape.
2. If there are ‘lone pairs’ also on the central atom, then the structure gets distorted and the bond angle changes.
3. A ‘lone pair of electrons’ occupy more space around the central atom than a bond pair, because the ‘lone pair’ is attracted by only one nucleus, while the ‘bond pair’ is attracted by two nuclei.
4. The electron pairs orient in space so as to have minimum repulsions among them, which determines the ‘bpnd angles’.
5. The order of repulsion between various electron pairs is
   1.p – 1.p > 1.p – b.p > b.p – b.p
6. The magnitude of repulsion between bond pairs of electrons depends on the electronegativity differences between the central atom and the other atoms.
7. The order of repulsion between different bonds is :
   Triple bond > Double bond > Single bond
   Shapes of molecules based on VSEPR theory

Applications:
1. Structure of NH₃ molecule :

• In NH₃ molecule, the central ‘N’ atom contains 3 borid pairs one lone pair. In total, there are four pair and of electrons.
• Hence, according to VSEPR theory, the expected structure of the molecule in tetrahedral with a bond angle of 109°28′. But, because of the presence of lone pair, the shape of the molecule gets distorted.
• Therefore, the real structure of the molecule is pyramidal with a bond angle of 107°.
  

2. Structure of H₂O molecule :

• In H₂O molecule, the central ‘O’ atom contains two bond pair and two lone pairs.
• In total, there are four pair of electrons. Hence, according to VSEPR theory, the expected structure of the molecule is tetrahedral with a bond angle of 109°28’.
  
• But, because of the presence of lone pair, the shape of the molecule gets distorted.
• Therefore, the real structure of the molecule is V-shape with a bond angle of 104.5°.

Chemical Bonding and Molecular Structure Class 11 NCERT Solutions

Question 1.
Explain the formation of a chemical bond.
Answer:

• The chemical bond formation can be explained on the basis of electronic theory of valency.
• According to this theory, the cause of chemical combination among atoms is the tendency to attain the stable electronic configuration of the neighbouring inert gas by losing, gaining or sharing of electrons.

Question 2.
Write Lewis dot symbols for atoms of the following elements : Mg, Na, B, O, N, Br.
Answer:

Question 3.
Write Lewis symbols for the following atoms and ions : S and S²; Al and Al³⁺; H and H^–
Answer:

Question 4.
Draw the Lewis structures for the following molecules and ions. H₂S, SiCl₄, BeF₂, CO₃^2-, HCOOH
Answer:

Question 5.
Define octet rule. Write its significance and limitations.
Answer:
Octet rule states that atoms of various elements enter into chemical combination so as to attain the configuration of eight electrons in their outermost shell.

Significance : It helps in explaining why different atoms combine with each other to form ionic and covalent compounds.

Limitations Some limitations of the octet rule are given below.
a) Incomplete Octet of the central Atom
b) Odd Electron Molecules
c) Expanded Octet/Hypervalent Compounds
d) Noble Gas Elements

Question 6.
Write the favourable factors for the formation of ionic bond.
Answer:
The formation of ionic bond between two atoms is favoured by the following factors.

1. Low ionization enthalpy of the metal atom.
2. High electron affinity of the non-metal atom.
3. High lattice energy of the compound formed.
4. Low sublimation energy of metals.

Question 7.
Discuss the shape of the following molecules using the VSEPR model:
BeCl₂, BCl₃, SiCl₄, AsF₅, H₂S, PH₃
Answer:
i) BeCl₂: The central atom Be having two valence electrons has only two bond pairs and no lone pair. It is of the type AB . Hence, shape is linear.
Cl – Be – Cl

ii) BCl₃: The central atom B having 3 valence electrons has only 3 bond pairs and no lone pair. It is of the type AB₃. Hence, shape is triangular planar.

iii) SiCl₄: Bond pairs = 4, lone pairs = 0.
It is of the type AB₄.
Hence, shape is tetrahedral.

iv) AsF₅ : Bond pairs = 5, lone pair = 0.
It is Of the type AB₅.
Hence, shape is trigonal bipyramidal.

v) H₂S : Bond pairs = 2, lone pairs = 2.
It is of the type AB₂E₂.
Hence, the shape Bent/V shaped.

vi) PH₃: Bond pairs = 3, lone pair = 1.
It is of the type AB₃E.
Hence, shape is trigonal pyramidal.

Question 8.
Although geometries of NH₃ and H₂O molecules are distorted tetrahedral, bond angle in water is less than that of ammonia. Discuss.
Answer:

• In NH₃, there is only one lone pair on N-atom to repel the bond pairs, while in H₂O, there are two lone pairs on O-atom to repel the bond pairs.
• Therefore, the repulsions on bond pairs are greater in H₂O than in NH₃ and hence the bond angle is less.

Question 9.
How do you express the bond strength in terms of bond order ?
Answer:
Bond order ∝ bond strength i.e., greater the bond order, greater is the bond strength.

Question 10.
Define the bond length.
Answer:
Bond length is defined as the equilibrium distance between the nuclei of two bonded atoms in a molecule.

Question 11.
Explain the important aspects of resonance with reference to the CO₃^2- ion.
Answer:

• If only one lewis structure were considered, then there are two single bonds and one double bond between C and O but according to experimental findings, all carbon to oxygen bond in CO₃^2- are found to be equivalent.

Thus, carbonate ion is best explained on the basis of the following resonating structures.

Here, all the resonating structures have similar energy and same no.of bonded and non- bonded pair of electrons with same positions of atom therefore, all the C — O bonds have same bond length.

Question 12.
H₃PO₃ can be represented by structures 1 and 2 as shown below. Can these two structures by taken as the canonical forms of the resonance hybrid representing H₃PO₃ ? If not, give reasons for the same.

Answer:
No, these two structures cannot be taken as canonical forms because position of the H- atom have been changed in these structures.

Question 13.
Write the resonance structures for SO₃, NO₂ and NO₃^–
Answer:

Question 14.
Use Lewis symbols to show electron transfer between the following atoms to form cations and anions : (i) K and S (ii) Ca and O (iii) Al and N.
Answer:

Question 15.
AlthoUgh both CO₂ and H₂O are triatomic molecules, the shape of H₂O molecule is bent while that of CO₂ is linear. Explain this on the basis of dipole moment.
Answer:
The dipole moment studies show that net dipole moment of CO₂ molecule is zero. This is possible only if dipole moments of C — O are equal and opposite and cancel out each other.
On the other hand, H₂O molecule is found to have a net dipole moment (1.84 D) which means the 2O — H bonds must be inclined to each other at a certain angle. This shows that it is a bent molecule.

Question 16.
Write the significance/applications of dipole moment.
Answer:

1. Dipole moment measurements help us to distinguish between a polar and a non-polar molecule. Molecules having dipole moments are called polar molecules where as non-polar molecules have zero dipole moment.
2. Dipole moment gives an idea about the ionic character of a bond in a molecule.
   % Ionic character = \(\frac{\text { Observed dipole moment }}{\text { Calculated dipole momen }}\) × 100
3. From the known values of dipole moment, shapes of molecules can be easily predicted. For example, the experimental dipole moment of CO₂ is zero which suggests that CO₂ molecule is linear.
4. The greater the dipole moment, the greater is the polarity in the molecule.

Question 17.
Define electronegativity. How does it differ from electron gain enthalpy ?
Answer:
The ability of an atom to attract the shared pair of electrons towards itself is called electronegativity (χ) of the atom.
The difference between electron affinity and electronegativity is

Question 18.
Explain with the help of suitable example polar covalent bond.
Answer:
Polar covalent bond is formed between two unlike atoms which differ in their affinities for electrons.
Eg :

Question 19.
Arrange the bonds in order of increasing ionic character in the molecules : LiF, K₂O, N₂, SO₂ and ClF₃.
Answer:
Ionic character a lattice energy ∝ charge on the ion ∝ \(\frac{1}{\text { size of the ion }}\). Therefore the correct size of the ion order is N₂ < SO₂ < ClF₃ < K₂O < LiF

Question 20.
The skeletal structure of CH₃COOH as shown below is correct, but some of the bonds are shown incorrectly. Write the correct Lewis structure for acetic acid.

Answer:

Question 21.
Apart from tetrahedral geometry, another possible geometry for CH₄ is square planar with the four H atoms at the corners of the square and the C atom at its centre. Explain why CH₄ is not square planar ?
Answer:
Electronic configuration of C – atom is 1s² 2s² \(2 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1\) in the ground state and 1s² 2s¹\(2 \mathrm{p}_{\mathrm{x}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{y}}^1 2 \mathrm{p}_{\mathrm{z}}^1\) in the excited state. Hence, carbon is sp³ hybridised and has tetrahedral shape.

• For square planar the hybridisation required is dsp² which is not possible for C-atom in CH₄ because of absence of d-orbitals.
• Also according to VSEPR theory, if CH₄ were square planar, the bond angle would be 90°.
• For tetrahedral structure, the bond angle is 109° 28′.
• Therefore, in the square planar structure, repulsions between the bond pairs would be more and thus, the stability will be less.

Question 22.
Explain why BeH₂ molecule has a zero dipole moment although the Be-H bonds are polar.
Answer:
In BeH₂ molecule, there are two Be-H bonds. Since Be and H differ in their electronegativities, so the Be-H should be a polar bond. This means that Be- H bond has a dipole moment.

The two dipole must be oriented in the opposite direction, at 180‘, so that their sum is zero. So, the BeH2 molecule is linear molecule.

Net dipole = µ – µ = 0, the two dipoles cancel each other completely so the net dipoles of BeH₂ is zero

Question 23.
Which out of NH₃ and NF₃ has higher dipole moment and why ?
Answer:

• NH₃ has higher dipole moment than NF₃ because F is more electronegative than N and therefore the direction of bond from N to F in dipoles NF₃.
• On the other hand, N is more electronegative than H and thus the direction of bond dipoles from H to N in NH₃.
• Therefore, In NF₃ the resultant moment of the 3N – F bonds partially cancels the resultant moment of lone pair and In NH₃, the resultant moment of N – H bonds adds up to the bond moment of lone pair of electrons.
  

Question 24.
What is meant by hybridisation of atomic orbitals ? Describe the shapes of sp, sp², sp³ hybrid orbitals. ,
Answer:
Hybridisation is the process of intermixing of the orbitals of slightly different energies so as to redistribute their energies, to generate a new set of orbitals of equivalent energies and shape.

sp Hybrid orbitals : In this type of hybridisation, one s and one p-orbital is hybridized (or intermix) to produce two equivalent hybrid orbitals, known as sp hybrid orbitals.

sp² Hybrid orbitals: In this type of hybridisation, one s and two p (p_x and p_y) orbitals of one atom is hybridized to give three equivalent sp² hybrid orbitals.

sp³ Hybrid orbitals : In this hybridisation, one s and three p-orbitals intermix to form four sp³ hybrid orbitals of equivalent energy and identical shape.

Question 25.
Describe the change in hybridisation (if any) of the Al atom in the following reaction.
AlCl₃ + Cl^– → AlCl₄^–
Answer:
E.C. of ₁₃Al = 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p_x¹ (Ground state) or = 1s² 2s² 2p⁶ 3s¹ 3p_x¹ 3p_y¹ (Excited state). In case of AlCl₃, Al undergoes sp² hybridisation to give trigonal planar structure. For the formation of AlCl₄^–, the empty 3p_z orbitals is also involved, so that hybridisation is sp3 and the shape is tetrahedral.

Question 26.
Is there any change in the hybridisation of B and N atoms as a result of the following reaction?
BF₃ + NH₃ → F₃B.NH₃
Answer:

• In BF₃, B is sp² hybridised and in NH₃, N is sp₃ hybridised.
• After the reaction, hybridisation of B changes to sp³ but that of N remains unchanged.
• This is because N shares its lone pair with electron deficient B.

Question 27.
Draw diagrams showing the formation of a double bond and a triple bond between carbon atoms in C₂H₄ and C₂H₂ molecules.
Answer:

Question 28.
What is the total number of sigma and pi bonds in the following molecules ?
i) C₂H₂
ii) C₂H₄
Answer:

Question 29.
Considering x-axis as the internuclear axis, which of the following will not form a sigma bond and why ?
(i) 1s and 1s
(ii) 1s and 2p_x;
(iii) 2p_y and 2p_y;
(iv) 1s and 2s.
Answer:
Only (iii) will not form a a bond. This is because taking x-axis as the intermolecular axis, there will be lateral (sideway) overlap between the two 2p_yorbitals forming a π bond.

Question 30.
Which hybrid orbitals are used by carbon atoms in the following molecules ?
i) CH₃ – CH₃;
(ii) CH₃ – CH = CH₂;
(iii) CH₃ – CH₃ – OH ;
(iv) CH₃ – CHO;
(v) CH₃COOH
Answer:

Question 31.
What do you understand by bond pairs and lone pairs of electrons ? Illustrate by giving one example of each type.
Answer:

• Covalent bonds are formed by mutual sharing of electrons between the two atoms.
• The shared pairs of electrons present between the bonded atoms are called bond pairs of electrons.
• The electron pairs present on the atoms which do not take part in bonding are called lone pairs of electrons.
• For example, in , there are only 4 bond pairs but in NH₃ three bond pairs and one lone pair of electrons.

Question 32.
Distinguish between a sigma and a pi bond.
Answer:

Question 33.
Explain the formation of H2 molecule on the basis of valence bond theory.
Answer:
Hydrogen molecule consists of two hydrogen atoms.
Hydrogen atom contains one proton in the nucleus and an electron revolving around the
nucleus.
When the two hydrogen atoms are separated by a large distance, there is a virtually no interaction between them, the potential energy of the system (the two H atoms) is taken as zero.
At larger separation, the two hydrogen atoms maintian their identity and no hydrogen molecule is formed.

• However, the situation entirely changes when the two hydrogen atoms approach closer to each other the attraction of the nuclei for the electrons increases and the repulsion between the nuclei and also between the electrons increases.
• So as long as the attraction prevails over repulsion, the potential energy of the system decreases.
• The decrease in potential energy continues till a certain minimum value is attained. If the two hydrogen atoms are brought still closer, the potential energy shows a sharp rise.
• This is due to the fact, that the repulsion between the two nuclei at such a small inter- nuclear distance becomes dominant.
• The formation of a covalent bond between two hydrogen atoms takes place at the point which corresponds to the minimum is the potential energy curve.
• The decrease in potential energy must be accompanied by a release of energy i.e., as the H molecule is formed from two hydrogen atoms, heat is given off.

Question 34.
Write the important conditions required for the linear combination of atomic orbitals to form molecular orbitals.
Answer:
Conditions for the combination of Atomic Orbitals :
i) The combining atomic orbitals must possess the same or nearly the same energy.

ii) The combining atomic orbitals must possess the same symmetry about the molecular axis with same energy. If the orbitals possess same energy but their symmetry is not same then they will not combine.

iii) The combining atomic orbitals must overlap to the maximum extent. Greater the extent of overlap, the more will be the electron-density between the nuclei of a molecular orbital.

Types of Molecular orbitals :
In case of diatomic molecules, the molecular orbitals are designated as σ (sigma), π (pi), δ (delta) etc.-Bonding molecular orbitals are designated as (σ, π, δ) etc. and anti-bonding molecular orbitals are represented as (σ*, π*, δ*) etc.
i) A sigma molecular orbital is formed by the additive or subtractive combination of s – s, s – p and p_z – p_z atomic orbital. They have cylindrical symmetry around the inter- nuclear axis.

ii) A pi-molecular orbital is formed by the lateral or side-wise overlap of p-orbitals.

Question 35.
Use molecular orbital theory to explain why Be₂ molecule does not exist.
Answer:
Electronic configuration of 4Be is 1s² 2s².
Be₂(8e^–) = σ1s2, σ* 1s², σ2s², σ*2s²
∴ Bond over = \(\frac{1}{2}\)(4 – 4) = 0. Thus, Be₂ order does not exist.

Question 36.
Compare the relative stability of the following species and indicate their magnetic properties; O₂, O₂⁺, O₂^– (superoxide), O₂^2- (peroxide)
Answer:
O₂(16e⁺) = σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x¹ ≈ π* 2p_y¹
B.O = \(\frac{1}{2}\) (10 – 6) = 2; Paramagnetic
O₂⁺ (15e^–) = σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x¹ ≈ π* 2p_y⁰
B.O = \(\frac{1}{2}\) (10 – 5) = 2.5; Paramagnetic
O₂^– (17e^–) = σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x² ≈ π* 2p_y¹
B.O = \(\frac{1}{2}\) (10 – 7) = 1.5; Paramagnetic
O₂^2-(18e^–) = σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x² ≈ π* 2p_y²
B.O = \(\frac{1}{2}\) (10 – 8) = 1; Paramagnetic
Since, the bond order ∝ bond stability. Therefore, the relative stabilities of the given species is in the order : O₂⁺ > O₂ > O₂^– > O₂^2-.

Question 37.
Write the significance of a plus and a minus sign shown in representing the orbitals.
Answer:

• As orbitals are represented by wave functions, a plus sign in an orbital represents a
• +ve wave function and a minus sign represents a -ve wave function.
• When the wave functions with similar sign combines, it gives bonding molecular orbitals whereas that having opposite sign gives antibonding molecular orbitals.

Question 38.
Describe the hybridisation in case of PCl₅. Why are the axial bonds longer as compared to equatorial bonds ?
Answer:
PCl₃: The ground state and excited state of outer electronic configuration of Phosphorus (Z = 15) is given below.

Therefore hybridisation is sp³d and shape is trigonal bipyramidal. In PCl₅ molecule, axial bonds are longer as compared to the equatorial bonds because axial bond pairs suffers greater repulsion from equatorial bond pairs.

Question 39.
Define hydrogen bond. Is it weaker or stronger than the van der Waals forces ?
Answer:
The bond formed between the hydrogen atom of one molecule with the electronegative atom (F, O, or N) of another molecule is known as hydrogen bond.
Types of Hydrogen bond : There are two types of hydrogen bonds.
i) Intermolecular Hydrogen Bond: It exists between two different molecules of the same or different compounds.
Ex : hydrogen bond formed between the molecules of HE

ii) Intramolecular Hydrogen Bond: It exists when hydrogen atom and the highly electro-negative (F, O, or N) is present in the same molecule.
Ex:

Yes, Hydrogen bond is stronger than van der Wall’s forces.

Question 40.
What is meant by the term bond order? Calculate the bond order of: N₂, O₂, O₂⁺ and O₂^–.
Answer:
Bond order is defined as the number of covalent bonds present between the two atoms in a molecule
i) N₂(14) → σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², π 2p_x² ≈ π2p_y², σ* 2p_z¹
B.O. = \(\frac{1}{2}\)(10 – 4) = 3

ii) O₂(16) → σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π2p_y², π* 2p_x¹ ≈ π* 2p_y⁰
B.O. = \(\frac{1}{2}\)(10 – 6) = 2

iii) O₂⁺ (15) → σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π 2p_y², π* 2p_x¹ ≈ π* 2p_y⁰
B.O. = \(\frac{1}{2}\)(10 – 5) = 2.5

iv) O₂^– (17) → σ1s², σ* 1s², σ 2s², σ* 2s², σ 2p_z², π 2p_x² ≈ π 2p_y², π* 2p_x² ≈ π* 2p_y¹
B.O. = \(\frac{1}{2}\)(10 – 7) = 1.5

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 4th Lesson వానకురిస్తే Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu వానకురిస్తే Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
అవినీతి మార్గంలో డబ్బు సంపాదించే వారి తీరును, అప్పులు తీర్చే విషయంలో పాపయ్య ఆలోచనా తీరును వివరించండి.
జవాబు:
అప్పు తీసుకుంటే అణాపైసల్తో సహా అప్పు తీర్చాలనేది పాపయ్య పద్ధతి. అతనే కాదు వారి వంశంలో వారంతా అటువంటివారే. ఋణం ఉంచుకో కూడదు, బంధువుల దగ్గర రుణం అస్సలు ఉంచుకోకూడదనేది పాపయ్యకు ఆయన తండ్రి చెప్పిన మాటలు. అందుకే తను బాధ్యత తీసుకోగానే 10 ఎకరాలను అమ్మి, అప్పులను వడ్డీతో సహా తీర్చేశాడు.

అంత కచ్చితంగా బాకీలు తీర్చేవారెవ్వరూ ఈ రోజులలో లేరని పాపయ్య అభిప్రాయం. అప్పులు చేసేస్తారు. ఆస్తులు ఎవరి పేరో పెట్టేస్తారు. సొమ్ము వెనకేసుకుంటారు. దొంగ బాండుల్ని పుట్టిస్తారు. I.P పెట్టి సంపాదించుకొనే వాళ్ళు నీతికీ, అభిమానానికీ కట్టుబడరని పాపయ్య అభిప్రాయం.

పాపయ్య ఆలోచన ప్రకారం అటువంటి డబ్బు సంపాదించడం వలన ప్రయోజనం లేదు. అటువంటి డబ్బు లేకపోయినా నష్టం లేదు. ఆస్తి తగ్గిపోయినా ఫరవాలేదు. తమ కుటుంబానికి పరువుంది. ప్రతిష్ఠ ఉంది. పరువు ప్రతిష్ఠలు లేకుండా ఎంత డబ్బున్నా ప్రయోజనం లేదనేది పాపయ్య ఉద్దేశం.

అంగడి రామిరెడ్డి దగ్గర కావల్సినంత డబ్బుంది ఆ డబ్బు కోసం దొంగ సారా అమ్మాడు. దొంగ సల్ఫేటమ్మాడు. నానా దొంగ పనులూ చేశాడు. దొంగ వడ్డీ లెక్కలు కట్టి వసూలు చేసి డబ్బు సంపాదించాడు. ఎన్నో కొంపలు కూల్చి డబ్బు పోగు చేశాడు.

ఈ రోజులలో ఎంత నీతిని విడిస్తే అంత డబ్బు సంపాదించవచ్చును. ఎంత సిగ్గును విడిచిపెడితే అంత ధనం పోగు చేసుకోవచ్చు. ఇతరులను ఎంత మోసం చేయగలిగితే అంత ఐశ్వర్యవంతుడు కావచ్చు. కాని పాపయ్యకు అలాంటి సంపాదనంటే అసహ్యం. అలాగ సంపాదించేవారంటే పరమ అసహ్యం.

పాపయ్య దృష్టిలో డబ్బు కోసం తప్పుడు పనులు చేయకూడదు. మోసం చేయకూడదు. దొంగ లెక్కలు రాయకూడదు. అధిక వడ్డీలు వసూలు
చేయకూడదు.

కష్టపడి డబ్బు సంపాదించాలి. నిబద్ధతతో బతకాలి. నిజాయితీగా జీవించాలి. ప్రకృతిని నమ్ముకోవాలి. తన రెక్కల కష్టంతో కుటుంబాన్ని పోషించాలి. అప్పు చేసినా, వడ్డీతో సహా తీర్చేయాలి. ఎవరి ఋణాన్ని, ఎప్పుడూ ఉంచుకోకూడదు. ఆస్తి లేకున్నా పరవాలేదు కాని, అప్పిచ్చిన వారిని మోసం చేయకూడదనేది పాపయ్య ఆలోచనా తీరు.

ప్రశ్న 2.
‘వాన కురిస్తే’ కథ ఆధారంగా రైతు జీవితాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
రైతు ప్రకృతిని నమ్ముకొని జీవిస్తాడు. ఇప్పుడు కాకుంటే రేపైనా ప్రకృతి కరుణిస్తుందని భావిస్తాడు. అదే ఆశతో జీవిస్తాడు.

ఎన్ని కష్టాలనైన భరిస్తాడు కానీ, వ్యవసాయాన్ని మాత్రం విడిచిపెట్టడు. రైతు ఎవ్వరినీ ఎప్పుడూ మోసం చేయడు. విధి లేక అప్పులు చేసినా వడ్డీతో సహా తీర్చేస్తాడు. తను మోసపోతాడేమో కానీ, మోసం చేయడు. అవసరమైతే ఆస్తులు అమ్మేసి అయినా అప్పులు పూర్తిగా తీర్చేస్తాడు.

వివాదాలను ఇష్టపడడు. రోజంతా వ్యవసాయం గురించే ఆలోచిస్తాడు. తన పనేదో తాను చేసుకొంటాడు. వీలైతే ఉపకారం చేస్తాడే తప్ప ఇతరుల పనులలో కల్పించుకొని వాటిని పాడుచేయడు. ఎవరి చేతా మాటపడడు. ఎవరైనా హేళన చేస్తే సహించడు.

రైతు పదిమందికీ పెడతాడు తప్ప ఎవరి దగ్గరా ఏదీ ఆశించడు. ఆత్మగౌరవం కాపాడుకొంటాడు. ఆత్మాభిమానంతో జీవిస్తాడు.

వర్షం కోసం ఎదురుచూస్తాడు. తన సుఖం కోరుకోడు. ఎంత డబ్బున్నా వ్యవసాయానికే ఖర్చు పెడతాడు. అధిక లాభాలు ఆశించడు. గౌరవంగా జీవించగలిగితే చాలనుకొంటాడు. పెద్ద పెద్ద ఆశలు ఉండవు. ఎవ్వరితోనూ పోటీ పడడు.

ఏ రైతైనా తను మాత్రమే బాగుపడాలనుకోడు. అందరూ బాగుండాలని కోరుకొంటాడు. వ్యవసాయంలో ఒకటి రెండేళ్లు నష్టాలు వచ్చినా భయపడడు. ఈ సంవత్సరం కాకపోతే వచ్చే సంవత్సరమైనా బాగా పండుతుందనే ఆశతో జీవిస్తాడు. ఎప్పటికైనా వ్యవసాయం కలిసి వస్తుందని ఆశిస్తాడు. పరిస్థితులెంత దారుణంగా ఉన్నా నిరాశపడడు. అధైర్యపడడు, బెదరడు, ఆ యేటికాఏడు ఉత్సాహంగా పనిచేస్తాడు.

రైతు పరిస్థితులను తనకనుకూలంగా ఎలాగ మలచుకోవాలా ? అనే ఆలోచిస్తాడు. ఖర్చులెలా తగ్గించుకోవాలో ఆలోచిస్తాడు. ఇంకా కష్టపడి పని చేయాలి అనుకొంటాడు. చేస్తాడు.

ప్రశ్న 3.
ఈనాడు చాలామంది వ్యవసాయాన్ని ఎందుకు విడిచి పెడుతున్నారో వ్రాయండి.
జవాబు:
ఈ రోజులలో వ్యవసాయం అనేది చాలా కష్ట నష్టాలతో కూడినదిగా తయారైంది.

ఖర్చులు పెరిగిపోయాయి. విత్తనాలు నాటడం నుండి పంట కోసే వరకూ అన్నీ సమస్యలే, కూలీలు దొరకడం లేదు. దొరికినా కూలీ రేట్లు బాగా పెరిగిపోయాయి. విత్తనాలు కూడా రేటు పెరిగిపోయాయి. సరైన విత్తనాలు కాకపోతే మొలకలు రావు. ఎరువులు, పురుగుమందులు కూడా కొంతమంది కల్తీవి అమ్మేస్తున్నారు.

ప్రకృతి కూడా వ్యతిరేకమే. సకాలంలో వర్షాలు పడితే పరవాలేదు. అనావృష్టి వల్ల మొలకలు మాడిపోతాయి. అతివృష్టి వలన వరిమళ్లు కుళ్లిపోతాయి. మళ్లీ నారు నాటాలంటే అప్పులు చేయక తప్పదు. వడ్డీలు కట్టలేక బాధపడాలి. అన్ని అడ్డంకులూ దాటి పంట చేతికొచ్చే సమయం సమీపించినా, సరిగ్గా అప్పుడు వర్షాలు, గాలివానలు మొదలైనవి వస్తే ఇంతే సంగతులు. పంట చేజారిపోతుంది. దుఃఖం మిగులుతుంది.

గ్యారంటీ లేని వ్యవసాయం చేసి, చేతులు కాల్చుకోవడం ఎందుకనే ఉద్దేశంతో చాలామంది వ్యవసాయానికి దూరమౌతున్నారు.

ఎవరి వస్తువులకీ, సేవలకీ వారు ధర నిర్ణయించుకోవచ్చును కానీ, రైతుకి మాత్రం తను పండించిన వాటికి తాను ధర నిర్ణయించుకొనే స్వేచ్ఛ లేదు. ప్రభుత్వం నిర్ణయించిన ధరకే అమ్మాలి. ధాన్యం తడిసినా, ముక్కినా కొనే నాధుడే ఉండడు. ధర పాతాళానికి పడిపోతుంది.

రైతు దేశానికి వెన్నెముక, రైతు అన్నదాతా లాంటి నినాదాలకు లోటు లేదు. కానీ, ఆదుకొనే ఆపద్బాంధవుడే కనుచూపు మేరలో కనబడడు. ప్రభుత్వం ఆదుకొంటే మళ్లీ మన భూములన్నీ వ్యవసాయంతో కలకల లాడతాయి. రైతుల ఇంట సిరుల పంట పండుతుంది.

ప్రశ్న 4.
పాపయ్య వర్షం గురించి అంత ఎక్కువగా ఎదురుచూశాడో వివరించండి.
జవాబు:
పాపయ్యది రాయలసీమ. అక్కడ ఎక్కువగా వ్యవసాయం అంతా వర్షం మీదే ఆధారపడుతుంది. పాపయ్యది కూడా అదే పరిస్థితి.

అతని పొలంలో బావిలో నీరు లేదు. ఎన్ని బావులు తవ్వించినా ప్రయోజనం లేదు. అతని దగ్గర అంత డబ్బూ లేదు. పంట పండించడానికి సరిపడ నీటి సదుపాయం లేదు. కాలువలు లేవు. చెరువులు లేవు. వర్షం తప్ప దిక్కులేదు.

300 అడుగులు బోరు వేస్తే నీరు పడవచ్చు. కానీ, అది ఖర్చుతో కూడు కొన్న పని. ఒక సామాన్య రైతుకు అంత ఖర్చు పెట్టే పరిస్థితి ఉండదు.

పట్టాభి చెప్పినట్లుగా చెక్క భజనలు చేస్తారు. తప్పించి ప్రభుత్వం పట్టించుకోదు. కనీసం తాలూకాకు పది రిగ్గులు దించినా వ్యవసాయం చేయడానికి అనువుగా నీరు దొరుకుతుంది. కానీ ప్రభుత్వం ఆ పని చేయించదు. భూమిలోని నీరు పైకి తేవడానికి చవకగా బావులు తవ్వించవచ్చు. కానీ, ప్రభుత్వ పెద్దలకు అవసరం లేదు.

చెరువులైనా బాగు చేయించరు. 5 లక్షలు పెట్టి, చెరువు కట్టించినా, కనీసం బట్టలుతుక్కొందుకు కూడా దానిలో నీరు నిలబడలేదు. మట్టి కొట్టుకొని పోతున్నా ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు. ఆ చెరువే ఉంటే పాపయ్య లాంటి రైతులు మబ్బుల కోసం ఆకాశంలోకి చూడక్కర్లేదు కదా !

గండికోట ప్రాజెక్టు కడితే వ్యవసాయానికి నీటికి లోటు లేకపోను కదా! పోనీ తుంగభద్ర ఎగువ కాలువ వచ్చినా పాపయ్య వంటి రైతులకు బాధలుండక పోను.

ఇవన్నీ ప్రభుత్వంలోని పెద్దలు పట్టించుకోవాలి. స్థానిక నాయకులు, అధికారులు పరిస్థితులను వివరించాలి. ఒత్తిడి తెచ్చి, వ్యవసాయానికి నీటి సదుపాయం కల్పించుకోవాలి. కానీ, ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు. ఎవ్వరికీ అక్కర్లేదు.

అందరి నిర్లక్ష్యం కారణంగా పాపయ్య లాంటి ఎంతోమంది రైతులు ఆకాశంలో మబ్బుల వైపు చూస్తున్నారు. నిరాశ చెందుతున్నారు. అప్పుల విషవలయంలో కూరుకుపోతున్నారు. చివరకు ప్రాణాలనే కోల్పోతున్నారు.

వానకురిస్తే Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

రచయిత పేరు : కేతు విశ్వనాథ రెడ్డిగారు.
జననం : వై.యస్.ఆర్. కడపజిల్లా, కమలాపురం తాలూకా రంగశాయిపురంలో 10.7.1939న జన్మించారు.
చదువు : రంగశాయిపురం, ఎర్రగుంట్ల, ప్రొద్దుటూరు, కడప, తిరుపతులలో పూర్తయింది. వీరు పరిశోధనలో కొత్త ఒరవడికి శ్రీకారం చుట్టారు. ‘కడప ఊర్ల పేర్లు’ అనే అంశంపై డాక్టరేట్ పొందారు.
ఉద్యోగం : పాత్రికేయుడిగా ఉద్యోగ జీవితం ప్రారంభించారు. ప్రభుత్వ కళాశాల, తిరుపతిలోని శ్రీవేంకటేశ్వరా విశ్వ విద్యాలయం, హైదరాబాద్ లోని డా॥ బి.ఆర్ అంబేద్కర్ సార్వత్రిక విశ్వ విద్యాలయంలోనూ ఆచార్యునిగా పనిచేశారు. విద్యాశాఖలో డైరెక్టరుగా ఉద్యోగ విరమణ పొందారు.

కొడవటిగంటి కుటుంబరావు గారి రచనా సంపుటాలకు, విశాలాంధ్ర వారి – తెలుగు చరిత్ర సంస్కృతి, రాయలసీమ రాగాలు అనే సంకల నాలకు సంపాదకులుగా పనిచేశారు.

రచనలు : అనాది వాళ్లు (1963-తొలికథ), జప్తు, ఇచ్ఛాగ్ని, కేతు విశ్వనాథరెడ్డి, కథలు – 3 సంపుటాలు, సుమారు 100కు పైగా కథలను రచించారు. విశ్వరూపం, దప్పిక, నమ్ముకున్న నేల, కూలిన బురుజు వంటి గొప్ప కథలు రచించారు. వేర్లు, బోధి (నవలలు), దృష్టి (వ్యాస సంపుటం), ‘దీపదారులు’ (ప్రసిద్ధ కథా రచయితల గురించి)

ప్రత్యేకతలు : పాఠశాల స్థాయి నుండి విశ్వవిద్యాలయ స్థాయి వరకు పాఠ్యపుస్తకాల రూపకల్పనలో చాలాసార్లు సంపాదకత్వం వహించారు. డిగ్రీ చదివేటప్పుడే కథానికా రచన ప్రారంభించారు. నల్లపాటి రామప్ప నాయుడు అనే మిత్రుడి సహవాసంతో మంచి రచనలు చేశారు. వామపక్ష సాహిత్యానికి దగ్గరయ్యారు. సామ్యవాద భావజాలాన్ని అవగాహన చేసుకొన్నారు. రాయలసీమ గ్రామీణ సమస్యలే మూలాలుగా అనేక కథానికలు, నవలలు, నాటకాలు, వ్యాసాలు రాశారు. 1960 నుండి 30 సం||ల మానవ సమాజ మార్పులే కథానికల వస్తువుగా స్వీకరించారు.

“ఒక మధ్యతరగతి మేధావి, ఆధునిక రచయిత. తన సమాజానికి చేయగలిగినంతా విశ్వనాథరెడ్డిగారు చేశారు’ అని ఆచార్య రాచపాళెం చంద్రశేఖర రెడ్డిగారు ప్రశంసించారు. విశ్వనాథ రెడ్డిగారు కథలు ఆంగ్లం, రష్యన్, అనేక భారతీయ భాషలలో అనువదించబడ్డాయి.

అవార్డులు : కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డుతో బాటు అనేక అవార్డులు పొందారు. మే 22, 2023న కీర్తిశేషులయ్యారు.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

108వ పేజి :

సచిత్రవార పత్రిక = బొమ్మలతో కూడిన వారపత్రిక
ఇచ్ఛ = ఇష్టం
అగచాట్లు = బాధలు, కష్టాలు
దుఃఖం = బాధ
దోబూచులాడటం = కనబడడం, కనబడకుండా దాగడం అనే ఆట ఆడడం
అప్పు = ఋణం
ఆటుపోటులు = లాభనష్టాలు, కష్టసుఖాలు
పట్టుదల = సాధించాలనే ఆలోచన
అదను = తగిన సమయం
పులక = నారు వేసిన తర్వాత (మూడో రోజు) పెట్టే తడి
సేద్యం = వ్యవసాయం
పారకం = ప్రవాహం
మట్లు = మెట్లు
ఏడు = సంవత్సరం
దండిగా = ఎక్కువగా
ధర = ఖరీదు
బావి = రాతి కట్టడంతో ఏర్పరచిన పెద్ద నుయ్యి
హీనం = తక్కువ
బాకీ = అప్పు
వెలి = మెట్ట (బయలు)

110వ పేజి:

ముందుకు రావడం = బాగుపడడం
మర్యాద = గౌరవం
ముంచడం = నష్టపరచడం
మాదిరి = ఉదాహరణ
లెక్క = లక్ష్యం
దోవ = త్రోవ, దారి
బ్రహ్మాండమయిన = గొప్పదయిన
లాయికీ = యోగ్యమైనది
ముక్తసరిగా = పొడిపొడిగా, బాగా తక్కువగా మాట్లాడడం
ధోరణి = పద్ధతి
దండగ = వృథా
చీనీ చెట్లు = కమలా చెట్లు వంటివి (నారింజ రకం)
పీడ = బాధ

111వ పేజి:

స్వామివారు = పంతులుగారు
లగ్నం = ముహూర్తం
బొంగు = లోపల గట్టిగా లేని కర్ర (వెదురు వంటిది)
వాక్కు = మాట
చట్టు = భూమి
వంక = వైపు
కమామిషి = వ్యవహారం
నిక్కచ్చి = కచ్చితం
I.P. = Insolvency Petition – ఆస్తి కంటే అప్పులు ఎక్కువ ఉన్నాయని, అప్పులు తీర్చ లేమని కోర్టులో వేసే దివాళా పిటిషన్

112వ పేజి :

గడ్డి తినడం = తప్పుడు పనులు చేయడం
ముచ్చు = దొంగ
స్మృతి = జ్ఞప్తి
అసహ్యం = సహింపలేనిది
పగవాడు = విరోధి
దైన్యం = దీనత్వం
కార్తె = కృత్తికా నక్షత్రం మొదలు ఒక్కొక్క నక్షత్రంలో సూర్యుడుండే కాలం, సుమారు 132 రోజులు ఇరవై ఏడు నక్షత్రాలకు ఇరవై ఏడు కార్తెలు ఉంటాయి.
పంచాంగం = 5 అంగములు (తిథి, వారం, నక్షత్రం, యోగం, కరణం)తో మంచి చెడ్డలు వివరించే పుస్తకం
వల్లె = (వల్లెవాటు సరియైనది)
వల్లెవాటు = కండువా (లేక) అంగవస్త్రం

113వ పేజి:

తల + ఎత్తుకోవడం = దర్జాగా ఉండడం
అవ్యక్తం = వ్యక్తం చేయలేని, చెప్పలేని
నిడు + ఊర్పు = నిట్టూరు = బలంగా గాలి పీల్చి వదలడం
మోడం = ముసురు, మబ్బు
దొబ్బుతెగులు = లోటు లేని పరిస్థితి
తత్తా = వేడి

114వ పేజి :

దేశం = ప్రాంతం
ఇరు+నూరు = ఇన్నూరు = రెండు వందలు
మూడు + నూరు = మున్నూరు = మూడు వందలు
అగ్గువ = చౌక
కేకలు = అరుపులు
లౌక్యం = లోకజ్ఞానం
గుడ్డొచ్చి పిల్లనెక్కిరించడం = = గుడ్డు కంటె పిల్ల చిన్నది, అయినా గుడ్డుకు అవయవాలు లేవు. పిల్లకు అవయవాలు, తెలివి ఉంటాయి కదా ! తెలివైన వారిని తెలివిలేని వారు వేళాకోళం చేయడం అని దీని భావం
విసర్జనం = విడిచిపెట్టడం
వంక = నీటి వాగు
గుమ్మళ్లు = గుమ్మడి కాయలు
గవాసులు = కిటికీలు
దంతె = వాసం, దూలం
పదిలం = జాగ్రత్త
జాగరం = రాత్రంతా నిద్రపోకుండా ఉండడం

116వ పేజి :

ఉబ్బరం = కడుపు నిండుగా ఉన్నట్లు ఉండడం
తోటకాడ = తోట దగ్గర
అంగడి = దుకాణం
నాయన = నాన్న

117వ పేజి :

మద్దెన = మధ్యన
దివసం = దినకార్యం (రోజు)
ఆత్రగాడు = కంగారు మనిషి

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 3rd Lesson గాలివాన (పాటకథ) Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu గాలివాన (పాటకథ) Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
“గాలివాన” కథా సారాంశాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
బహుముఖ ప్రజ్ఞాశాలియైన అడవి బాపిరాజు గారి కలం నుండి జాలువారిన రాగమాలిక కథా సంపుటి నుండి గ్రహించబడిన ‘గాలివాన’ కథ ఒక చక్కని కథ.

గాలివాన సృష్టించిన విధ్వంసం వలన పూర్తిగా నష్టపోయిన ఓ మారుమూల పల్లెవాసులకు ఒక తండ్రీ కూతురూ ధైర్యసాహసాలతో చేసిన సహాయం గురించి గాలివాన కథలో అడవి బాపిరాజుగారు చక్కగా వివరించారు.

విశాఖపట్టణం జిల్లాపైన గాలివాన విరుచుకుపడింది. కారు పల్లెగ్రామంపై గాలివాన ప్రభావం చాలా తీవ్రంగా పడింది. ఆ గ్రామంలో భైరి అప్పల స్వామి మంచి రైతు. ఉపకారి. అతను ఆ గ్రామంలో పర్యటించాడు. పాడైపోయిన పంటలను చూశాడు. కూలిపోయిన ఇళ్లను గమనించాడు. ప్రజల బాధలను అర్థం చేసుకొన్నాడు. తన గాదెలలోని ధాన్యం తీశాడు. బియ్యంగా ఆడించాడు. పెద్ద పెద్ద గుండిగలలో వంటలు చేయించాడు. వారందరికి భోజనాలు పెట్టించాడు.

అప్పలస్వామి కూతురు, చాలా అందమైనది, అందరితో ఆప్యాయంగా ఉంటుంది. విజయనగరంలో కాలేజీ చదువు చదువుకొంటోంది. తుఫాను గురించి ఆమెకు తెలిసింది. వెంటనే వచ్చేసింది. ఆ అమ్మాయి పేరు కామేశ్వరి, కామమ్మ, కాముడు, కామం అనేవి ఆమె ముద్దు పేర్లు.

గాలివాన వలన కారుపల్లెలో విపరీతమైన కరువు ఏర్పడింది. బియ్యమే కాదు, జొన్నలు, చోళ్లు వంటివి కూడా లేవు. ఎంతమంది నాయకులు కోరినా ప్రభుత్వం నుండి ఏ రకమైన సహాయం రాలేదు.

అప్పలస్వామి గాదె ఖాళీ అయింది, దాచిన ధనం కూడా తుఫాను బాధితులకే అయిపోయింది. ఆయన బంధువులు, మిత్రులు కూడా ధనం అడుగుతాడేమోనని దూరమయ్యారు.

ఇంట్లోని బంగారు నగలన్నీ అమ్మాడు. వెండి సామాను అమ్మేశాడు, భూములన్నీ తాకట్టుపెట్టేసి, వచ్చిన డబ్బంతా తుఫాను బాధితులకు ఖర్చు చేసేశాడు. ఆయన దాన గుణంలో కర్ణుడు, శిబి, దధీచిలను మించిపోయాడు.

ఆయన కూతురైన కామేశ్వరి విజయ నగరంలోని తన స్నేహితురాళ్లకు ఉత్తరాలు రాసింది. ఒక సంఘం స్థాపించమంది. చందాలు వసూలు చేయమంది. కానీ, వాళ్లంతా అనవసరమైన వేదాంతం చెప్పారు తప్ప సరిగ్గా డబ్బు వసూలు చేయలేదు.

చివరకు కామేశ్వరి తన శరీరం మీద ఉన్న నగలు అమ్మేసింది. రెండువేల రూపాయిలు వచ్చాయి. ఆ డబ్బు తన తండ్రికి ఇచ్చేసింది. చివరకు విజయనగరం వెళ్లి దివానును కలుసుకొని, చందా వసూలు చేయాలనుకొంది.
టిక్కెట్టు లేకుండా రైలెక్కింది. టిక్కెట్టు కలెక్టరుకు తమ ఊరిలోని కరువు గురించి చెప్పింది. తమ చందాల కోసం వెడుతున్నట్లు చెప్పింది. దివానుగారు తనకు తెలుసని టిక్కెట్టు కలెక్టరు చెప్పాడు.

రైలు ఆలస్యంగా రాత్రి 7 గంటలకు విజయనగరం చేరింది. టిక్కెట్టు కలెక్టరు కామేశ్వరిని వెంటబెట్టుకొని గుఱ్ఱం బండిలో బయల్దేరాడు. అది విజయనగరం దగ్గర నిర్జన ప్రదేశంలో వారిని వదిలేసి విజయనగరం వైపు వెళ్లిపోయింది. అతను కామేశ్వరిని చెయ్యి పట్టుకొని బలవంతంగా తోటలలోకి తీసుకొని వెళ్లిపోయాడు. కామేశ్వరికి స్పృహ తప్పింది. కొంతసేపటికే మెలకువ వచ్చింది. వాడిని గట్టిగా దవడమీద కొట్టింది. లేడిలా పరుగెత్తింది. వాడుకూడా పరుగెత్తాడు. ఒకరాయి తగిలి పడిపోయాడు.

అంతలో ఒక కారులో వస్తూ దివానుగారు ఎదురయ్యారు. విషయం చెప్పింది. ఆమెను గుర్తు పట్టాడు. పదివేల రూపాయిలు వసూలు చేసినవి ఇచ్చాడు. ఆమెకు ఆనందంతో నోటమాట రాలేదు.

ప్రశ్న 2.
“కామేశ్వరి” పాత్ర స్వభావాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
కామేశ్వరి చాలా ధనవంతుడైన అప్పలస్వామిగారమ్మాయి. చాలా అందమైనది. తెలివైనది. తన తండ్రిలాగే మంచి గుణాలు కలది. ఆపదలో ఉన్న వారిని ఆదుకొనే స్వభావం కలది. తనకున్నదంతా దానం చేసి అయినా ఇతరుల కష్టాలు నివారించాలనుకొనే స్వభావం కలది. బంగారు నగల కంటే పరులకు ఉపకారం చేయడానికే ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది. అందుచేతనే తన ఒంటిపైనున్న నగలన్నీ అమ్మేసింది. వచ్చిన రెండువేల రూపాయిలను తన తండ్రికిచ్చేసింది. అది కూడా తుఫాను బాధితుల సహాయానికే ఖర్చు పెట్టమంది.

ఆమె పేదలకు అన్నపూర్ణాదేవిలా అన్నం పెట్టి, ఆదరించే స్వభావం కలది. పేదలకు సహాయం చేయడం కోసం ప్రయత్నిస్తుంది. ముందూ వెనకా ఆలోచించదు. ఎంతదూరమైనా వెడుతుంది. ఎంత కష్టమైనా భరిస్తుంది. అనుకొన్నది సాధించడంలో ఎదురయ్యే ఎంతటి కష్టాన్నైనా ఎదిరిస్తుంది. అనుకొన్నది సాధిస్తుంది. సాహసవంతురాలు.

అందుచేతనే తుఫాను బాధితులకు సహాయం చేయమని కోరుతూ విజయనగరం దివాను గారికి ఉత్తరం రాసింది. తన స్నేహితురాళ్ళను కోరింది. స్నేహితురాళ్లు పెద్దగా చందాలు సేకరించలేదు.

టిక్కెట్టు లేకుండా రైలెక్కింది. టిక్కెట్టు కలెక్టరుకు దొరికిపోయింది. ఇతరులను తేలికగా నమ్మే స్వభావం కలది. కనుకనే అతనికి విషయం చెప్పింది. ఆ దుర్మార్గుడు దానిని లోకువగా తీసుకున్నాడు. ఆమె జీవితాన్ని పాడు చేయబోయాడు. అయినా ధైర్యం కూడదీసుకొంది. అతనిని ఎదిరించింది. కొట్టింది. తప్పించుకొంది. పరుగెత్తింది. దివానుగారిని కలుసుకొంది. అనుకొన్నది సాధించింది. 10 వేల రూపాయిలు విరాళం తీసుకొంది.

ప్రశ్న 3.
ప్రకృతి విపత్తులు వచ్చినపుడెవరు ఎలా ఆదుకోవాలి ?
జవాబు:
ప్రకృతి విపత్తులంటే వరదలు, తుఫానులు, భూకంపాలు, అగ్ని ప్రమాదాలు మొదలైనవి.

వరదలు, వానలు వచ్చినపుడు జనాలు చాలా నష్టపోతారు. ఇళ్లు కూలిపోతాయి. పంటలు పాడౌతాయి. కనీసం తలదాచుకొందుకు కూడా చోటుండదు, లోతైన ప్రాంతాలలోని వారికి ప్రాణనష్టం కూడా జరుగుతుంది.

వానలు, వరదలు వస్తాయని ప్రభుత్వం ముందుగానే ప్రజలను హెచ్చరించాలి. సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలించాలి. వారికి ఆహారం, మంచి నీరు, మందులు, వైద్య సదుపాయం, వసతి కల్పించాలి. ఆస్తినష్టం కలిగితే ధనసహాయం చేయాలి. మళ్లీ పంటలు వేసుకొందుకు విత్తనాలు, పురుగుమందులు, ఎరువులను ప్రభుత్వం ఉచితంగా ఇవ్వాలి. పల్లపు ప్రాంతాలలోని నీటిని తోడించాలి. ఇళ్లు పాడైతే ప్రభుత్వం ధనసహాయం చేసి, మళ్లీ ఇళ్లు నిర్మించుకొందుకు సహాయపడాలి. స్వచ్ఛంద సంస్థలు కూడా సేవా కార్యక్రమాలలో పాల్గొనాలి. ధనవంతులు విరివిగా విరాళాలివ్వాలి.

గాలివాననే తుఫాను అంటారు. తుఫాను సమయంలో కూడా వానలు, వరదల వల్ల వచ్చే నష్టాలే వస్తాయి. వాటితోపాటు అదనంగా చెట్లు కూలిపోతాయి. కరెంటు స్తంభాలు పడిపోతాయి. సమాచార వ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది. రవాణా వ్యవస్థ పాడౌతుంది. వీటన్నిటినీ చక్కదిద్దాలి. వరదలు, వానలు వచ్చినపుడు చేసే సహాయ సహకారాలే తుఫాను వచ్చినపుడు కూడా చేయాలి.

భూకంపాలు వచ్చినపుడు ఆస్తినష్టం, ప్రాణనష్టం చాలా ఎక్కువగా ఉంటుంది. భూకంపాలు వచ్చినపుడు ఇళ్లు, భవనాల నుండి మైదాన ప్రాంతానికి వచ్చేయాలి. భవనాలకు దూరంగా ఉండాలి. ముఖ్యంగా ఎక్కువ అంతస్తులున్న భవనాలకు దూరంగా పరుగెత్తుకొని వెళ్లిపోవాలి. ప్రభుత్వం పైన పేర్కొన్న సహాయ, సహకారాలందివ్వాలి.

అగ్ని ప్రమాదం అన్నిటికంటే ఎక్కువ నష్టం కలిగిస్తుంది. ఇళ్లు, భవనాలు, ఫర్నిచర్ మొదలైనవి పూర్తిగా నాశనమౌతాయి. ప్రాణనష్టం కూడా ఎక్కువగా ఉండవచ్చు. అగ్నిప్రమాదం జరిగిన వెంటనే ‘అగ్ని మాపకశాఖ’ వారికి ఫోన్ చేయాలి. అవసరమైతే పోలీసులకు, అంబులెన్స్లకు కూడా ఫోన్ చేయాలి. ప్రభుత్వం, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, చుట్టుపక్కలవారూ వెంటనే స్పందించాలి. కాపాడాలి. ఆదుకోవాలి.

ప్రశ్న 4.
గాలివాన వచ్చినపుడు ఎటువంటి జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి ?
జవాబు:
గాలివాన వచ్చినప్పటి కంటే రావడానికి ముందే జాగ్రత్తపడాలి. ప్రభుత్వం వారిచ్చే సూచనలను మీడియా, టముకుల ద్వారా తెలుసుకోవాలి. వాటిని అనుసరించాలి. సురక్షిత ప్రాంతాలకు తరలి వెళ్ళిపోవాలి. అవసరమైన సర్టిఫికెట్లు, డబ్బు, నగలు, మందులు, బట్టలు మొదలైనవి తీసుకొని వెళ్ళాలి. దాని వలన ప్రాణనష్టం ఉండదు.

చెట్ల దగ్గరికి వెళ్ళకూడదు. పాత భవనాలలో ఉండకూడదు. పూరిళ్లు, పెంకుటిళ్ళు, రేకులషెడ్లు మొదలైన వాటిలో ఉండకూడదు. వాటిని ఖాళీ చేయాలి. అనవసరంగా బైటకు రాకూడదు. వాహనాలపై ప్రయాణించకూడదు. ప్రయాణించవలసి వచ్చినా ప్రభుత్వ వాహనాలనే ఉపయోగించాలి. అది కూడా ప్రభుత్వాధికారుల అనుమతితో చేయాలి.

పిల్లలను, వృద్ధులను, రోగులను జాగ్రత్తగా కాపాడుకోవాలి. అనవసరమైన పుకార్లు నమ్మకూడదు. అనవసర పుకార్లను వ్యాపింప చేయకూడదు. సమాచార వ్యవస్థ దెబ్బతింటుంది కనుక మంచిచెడులు ఎవరికి వారే ఆలోచించుకోవాలి. తెగిపడిపోయిన విద్యుత్ తీగలను తాకకూడదు. వాటిలో విద్యుత్తు ఉంటే చాలా ప్రమాదం. సగం పడిన చెట్ల దగ్గరకు వెళ్లకూడదు. అవి పూర్తిగా కూలితే ప్రమాదం. పాములు, తేళ్లు, జెర్రిలు మొదలైన విషపు పురుగులు చేరే ప్రమాదాన్ని గమనించుకోవాలి. నిరంతరం అప్రమత్తంగా ఉండాలి. అవసరమైతే నిద్రమానుకొని అయినా యువతరం కాపలా కాయాలి.

శుద్ధిచేసిన మంచినీటిని మాత్రమే త్రాగాలి. లేకపోతే అతిసార వ్యాధి వంటివి పట్టుకొంటాయి. పరిశుభ్రమైన ఆహారమే తినాలి. ముఖ్యంగా పిల్లలు, వృద్ధులు, రోగులు, గర్భిణులు, బాలెంతలు మొదలైనవారికి రోగ నిరోధక శక్తి తక్కువగా ఉంటుంది. కనుక వారిని మరీ జాగ్రత్తగా చూసుకోవాలి. కాచిన నీరు త్రాగాలి.

తుఫాను వచ్చే సమయంలో ఆస్తినష్టం ఎలాగూ ఆపలేము. ప్రాణనష్టం జరగకుండా జాగ్రత్తపడాలి.

తుఫాను వెళ్లిపోయాక అంటువ్యాధులు వ్యాపించే అవకాశాలు ఉంటాయి. వాటి బారిన పడకుండా ఎవరి జాగ్రత్త వారే తీసుకోవాలి. నీరు, చెత్త నిలవ ఉండకుండా చూసుకోవాలి. పరిసరాలు పరిశుభ్రంగా ఉంచుకోవాలి. బ్లీచింగ్ చల్లుకోవాలి. ఆహారం, నీరు విషయంలో మరీ జాగ్రత్తలు పాటించాలి. అన్ని పదార్థాల పైనా మూతలు తప్పక పెట్టుకోవాలి. వేడి పదార్థాలనే తినాలి. వండుకొన్న పదార్థాలేవీ నిలవ చేసుకొని తినకూడదు.

గాలివాన (పాటకథ) Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

రచయిత పేరు : అడవి బాపిరాజు
జననం : 8.10.1895న పశ్చిమ గోదావరి జిల్లా భీమవరానికి 11 మైళ్ల దూరాన ఉన్న, క్రొవ్విడి వారి ముఖాసా గ్రామంలో జన్మించారు.
తల్లిదండ్రులు : అడవి వెంకట కృష్ణయ్య, సుబ్బమ్మ దంపతులు.
చదువు : ప్రాథమిక విద్య – కొవ్వూరులో, ఉన్నత విద్య – నరసాపురంలో, కళాశాల విద్య – రాజమండ్రి – ఆర్ట్స్ కాలేజీలో, న్యాయవాద విద్య మద్రాసులోనూ పూర్తి చేశారు.
భార్య : సుభద్రమ్మ

రచనలు : నారాయణరావు నవల. (జైలులో రచించారు) తుఫాను, కోనంగి, నరుడు, జాజిమల్లి, హిమ బిందు, గోన గన్నారెడ్డి, అడవి శాంతిశ్రీ, అంశు మతి అనే నవలలు రచించారు. అంజలి, తరంగిణి, తూలికా నృత్యం, భగీరలోయ, రాగమాలిక, వింధ్యాచలం అనే 6 కథా – సంపుటాలుగా – 35 కథలు రచించారు. తొలకరి, గోధూళి, శశికళ, అంజలి, చిగురుటాకులు, జ్యోతి, దీపమాల, గడ్డిపూల పళ్ళెము మొదలైన కవితా సంపుటాలు వ్రాశారు.

చలనచిత్రరంగం : సతీ అనసూయ- ధ్రువ విజయం (1935), మీరాబాయి (1940), పల్నాటియుద్ధం (1944), మల్లీశ్వరీ చలనచిత్ర కళా దర్శకత్వం వహించారు.

పత్రికారంగం : అభినవాంధ్ర సాహిత్యం, మీజాన్ పత్రికలకు సంపాదకత్వం వహించారు.

చిత్రాలు : విశ్వనాథ వారి కిన్నెరసాని, కోకిలమ్మ పాటలకు, నండూరి సుబ్బారావు గారి ఎంకిపాటల గీతా సంపుటాలకు రేఖాచిత్రాలు, ముఖ చిత్రాలు గీశారు. సముద్రగుప్తుడు, గౌతమ బుద్ధుడు, ధన్వంతరి, శశికళ, మీరాబాయి మొదలైన ఉత్తమ కళాఖండాలను సృష్టించారు.

బిరుదులు-బహుమతులు : ముట్నూరి కృష్ణారావు గారిచే కులపతి బిరుదును అందుకొన్నారు. 1934లో ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయం నిర్వహించిన నవలా పోటీలలో ‘నారాయణరావు’ నవలకు ప్రథమ బహుమతి లభించింది.

ప్రత్యేకతలు : సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొని, అరెస్టయి, జైలులో ‘నారాయణరావు’ నవలను రచించడం ప్రారంభించారు. ఆంధ్ర జాతీయ కళాశాలలో చిత్రకళా విద్యార్థిగా చేరిన బాపిరాజు గారు అదే కళాశాలకు ప్రిన్సిపాల్ పదవిని చేపట్టారు. ఆంధ్ర చలన చిత్రానికి కళా దర్శకత్వం వహించిన మొట్టమొదటి ఆంధ్రుడు బాపిరాజుగారు. ‘కవి చిత్రకారుడు కాలేడు, చిత్రకారుడు కవి కాలేడు’ అన్న బెర్నార్డ్ అభిప్రాయాన్ని తారుమారు చేశాడు. ‘చిత్రకారుడు కవిగాను, కవి చిత్రకారుడు’ గాను కాగలడని నిరూపించిన కళాతపస్వి అడవి బాపిరాజు. 22. 9. 1952న ఆయన తుది శ్వాస విడిచారు.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

100వ పేజి :

విధ్వంసం = నాశనం
ప్రాణాలు అరచేతిలో పెట్టుకోవడం = చాలా భయంభయంగా బ్రతకడం
సహకారం = సహాయం
వాగు = చిన్న కాలువ
శివాలెత్తడం = ఒళ్లు తెలియని ఆవేశంతో ఊగిపోవడం
పరవళ్లెత్తడం = నదులు చాలా నీటితో నిండి వేగంగా ప్రవహించడం
అంబరం = ఆకాశం
రుద్రుడు = శివుడు
ప్రళయం = సృష్టి అంతమయ్యే స్థితిలో వచ్చే భయంకర స్థితి
తాండవం = పురుషులు ఉధృతంగా చేసే నాట్యం
ఆరితేరిన = బాగా నైపుణ్యం గల
దిట్టరి = గట్టివాడు
ప్రత్యక్షం = కనబడడం
గాదె = ధాన్యం నిలవచేసే పెద్ద గది వంటిది
గుండిగ = పెద్ద ఇత్తడి గిన్నె
అండిగ = పెద్ద పాత్ర (వెడల్పు మూతి కలది)
బాన = పెద్ద కుండ
ఆబాలగోపాలం = బాలుని నుండి గోపాలుని వరకు (అందరూ)

102వ పేజి :

అష్టాదశ వర్ణాలు = 18 కులాలవారు (అన్ని కులాల వారు)
అన్నమో రామచంద్ర = ఆకలి ఎక్కువగా ఉన్నదని తెలియజేసే మాట
మొహమాటం = కావలసినది అడగలేని స్థితి (సిగ్గు)
కాశిక + అన్నదాత = అన్నపూర్ణాదేవి
పంతులు = ఉపాధ్యాయుడు
చారడేసి కళ్లు = అరచేయంత కళ్లు (పెద్ద పెద్ద కళ్లు)
పువ్వు పుటలు = పూలబుట్టలు
నవరత్నాలు = 9 రకాలైన రత్నాలు: కెంపు, ముత్యం, పగడం, పచ్చ, కనక పుష్యరాగం, వజ్రం, నీలం, గోమేధికం, వైడూర్యం
కుసుమాలు = పూలు
కంఠం = గొంతు
నాగులు = పాములు
నృత్యం = నాట్యం
ఆలకించడం = వినడం
ఖండం = ప్రాంతం
కాటకం = కరువు
ఉద్భవించడం = పుట్టడం
తీపు = ప్రేమ
నాయకుడు = నేత
గగ్గోలు పెట్టడం = చాలా గొడవ చేయడం
దాక్షిణ్యం = దయతో కూడిన స్వభావం
వితరణ = దానం
అరుదు = తక్కువ
మొహాలు చాటువేయడం = ఎదురుపడకుండా తప్పించుకు తిరగడం
నగలు = ఆభరణాలు
తనఖా పెట్టడం = తాకట్టు (కుదువ) పెట్టడం
ఈనాము = బహుమతిగా వచ్చిన భూమి
షాహూకార్లు = వ్యాపారస్తులు (వడ్డీ వ్యాపారి)
వరిగెలు = చేలలో రాలిన వెన్నులు
అభినవ = ఆధునికమైన

103వ పేజి :

ఉత్తర = లేఖ
అమ్మలక్కలు = స్త్రీలు
వేదాంతం = ఉపనిషత్తు
వేదాంతం = అర్థం కాని మాటలు
ఆడడం = పలకడం
విత్తనం = బీజం
సత్తువ = బలం
చిన్ని కందు = చిన్న బిడ్డ

104వ పేజి :

కాలుపెట్టడం = రావడం
కడుపుకు లేకపోవడం = తినడానికి తిండి లేకపోవడం
ఊళ్లు + ఏలువారు = ఊళ్లను పరిపాలించే అధికారులు
ఘనవంతులు = గొప్పవారు
టట్ డామిట్ = చిరాకును వ్యక్తపరిచే పదం
ఎరగడం = తెలియడం
కలకటేరు = కలెక్టర్
దివాను = రాజప్రతినిధి
ఖామందు = భూస్వామి
సంపన్నులు = ధనవంతులు
గడుసు = = తెలివి, (బ్రతక నేర్చిన)
రస్తాదారి = రహదారి
దౌడు = పరుగు
దుడుకు = భయం
దండం = నమస్కారం
లోన = లోపల

105వ పేజి :

నిః + జన – నిర్జన = మనుషులు లేని
రక్తంచరుడు = ఇది నక్తంచరుడు అని ఉండాలి
నక్తంచరుడు = రాత్రులు తిరిగేవాడు (రాక్షసుడు (లేక) దేశ దిమ్మరి)
పిశాచి = రక్త మాంసాలు తినే ఒకరకమైన దయ్యం
సొమ్ము = ధనం
శక్తి = పార్వతీదేవి
ఉరకడం = పరుగెత్తడం

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 2nd Lesson ఉరి Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu ఉరి Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఉరి కథలో సామాన్యుడి వేదన ఎటువంటిది ?
జవాబు:
కవిసమ్రాట్ విశ్వనాథ సత్యనారాయణగారు రచించిన, ‘ఆనందవాణి’ పత్రికలో 17.12.1950న ప్రచురితమైన ‘ఉరి’ కథలోని నాయకునికి రచయిత పేరు పెట్టలేదు.

అతను సామాన్యులలో అతి సామాన్యుడు. అతనిని సమాజంలో ఎవ్వరూ పట్టించుకోరు. ఎవరికీ అతను అవసరం లేదు. చాలా దురదృష్టవంతుడు. మన దేశానికి స్వాతంత్ర్యం తెచ్చుకొన్నాం, సమానత్వం, న్యాయం, రక్షణ వంటివి కాగితాలలోనే మిగిలాయి. సామాన్యులకవేమీ దక్కవు అని కథా రచయిత అభిప్రాయం.

కథానాయకుడైన అతి సామాన్యుడు చాలా వేదన చెందాడు. నేటి సమాజం, రక్షణ, న్యాయం, సమానత్వాలపై తన ఆవేదనను వెళ్లగక్కాడు.

తను మాట్లాడినా, మాట్లాడకపోయినా ఒకటే అని అతని భావన. ఎందుకంటే తన మాటలను, తనను ఎవరూ పట్టించుకోరని అతని ఆవేదన. తను ఒక మనిషిని చంపాడని ఉరిశిక్ష విధించారు. కానీ, తను చంపినట్లు తనకు తెలియదు. ఆ మాట అన్నవారికీ తెలియదు. సాక్షులకూ తెలియదు. అయినా ఉరిశిక్ష విధించారు.

అతని ఆవేదనంతా తన పెళ్లాం బిడ్డల గురించే వాళ్లని పోషించలేక చాలా బాధలు పడ్డాడు. వాళ్లకు తిండి లేదు. తనకు తిండిలేదు. అతనిని జైలులో పెట్టి రెండు నెలలైంది. ఈ రెండు నెలల నుండి తనకు తిండి దొరుకుతోంది. కానీ తన భార్యా బిడ్డలకు తిండి లేదనేదే అతని బాధ. బహుశా వారు మరణించి ఉంటారని అతని ఊహ. వాళ్ల కంటే తానే అదృష్టవంతుడని అతని నమ్మకం. వాళ్లు ఆకలికి తట్టుకోలేక మరణించి ఉంటారు. కానీ, తనకు చచ్చే ముందు తిండి దొరుకుతోందని ఆనందపడ్డాడు.

అతనికి ఉద్యోగం లేదు, మోసం చేయలేడు, కూలీనాలీ కుదరలేదు. ఎలాగో కాస్త డబ్బు సంపాదించాడు. వాటితో కొనుక్కొందామంటే బియ్యం దొరకలేదు. ఏడ్చే ఓపిక కూడా లేని తన భార్యా పిల్లలని చూసి, అతని వేదన రెట్టింపయింది.

ఒక ముసలిది తనకు వచ్చిన బియ్యంలో సగం బియ్యం రెట్టింపు ధరకు ఇచ్చింది. అవి పశువులు కూడా తినని బియ్యం. ఆ బియ్యం ఎవరూ దంచలేదు. ఆమెకు ఓపిక లేదు. పుల్లలు ఏరుతుంటే ఒకాయన కొట్టాడు. ఆ దెబ్బలు తిని ఇంటికి వచ్చాడు. అది ఇల్లు కాదు. గోడపక్క చిన్న మరుగు. ఆపైనున్న పుల్లలు పీకి అతని భార్య వంట చేస్తోంది. తన దరిద్రానికి అతనికి భరించలేని వేదన కలిగింది.

పిల్లలు ఆకలికి తట్టుకోలేకపోతున్నారు. కడుపునొప్పితో మెలి తిరిగి పోతున్నారు. చేతిలో డబ్బులు లేక అలా చూస్తూ అతను చాలా బాధపడ్డాడు.

బియ్యం ఇస్తారని తెలిసి వెళ్లాడు. చాలామంది జనం. అలజడి రేగింది. పోలీసులు కాల్పులు జరిపారు. జనం రాళ్లు విసిరారు. నడవడానికి కూడా ఓపికలేని అతను ఇంటికి పోదామనుకొన్నాడు. ఇంతలో ఎవరో విసిరిన
రాయి తగిలి ఒకడు మరణించాడు.

ఆ రాయిని అనామకుడే విసిరాడనుకొన్నారు. తరిమారు. కొట్టారు. పట్టుకొన్నారు. ఖైదీ అయ్యాడు. చేయని తప్పుకు ఖైదీ అయినందుకు బాధపడలేదు. అన్నం చూసి ఆనందించాడు. వేదనను కూడా వేదనగా అనుభవించలేని అత్యంత దౌర్భాగ్యకరమైన పరిస్థితి అనామకునిది. అతని వేదన చూసి కష్టాలకే కన్నీళ్లు వస్తాయి.

ప్రశ్న 2.
ఉరి కథలోని అనామకుని వంటి వారి పరిస్థితి ఎప్పుడు బాగుంటుంది ?
జవాబు:
ఉరి కథలోని అనామకుని వంటి వారి పరిస్థితి బాగుపడాలంటే ప్రభుత్వం పూర్తి బాధ్యత వహించాలి.

అటువంటివారికి ఉచిత భోజన, వసతి సదుపాయాలు కల్పించాలి. ప్రభుత్వం పనులను కల్పించాలి. పనికి తగిన వేతనం ఇవ్వాలి. వారి బాధలు, భయాలు చెప్పుకొందుకు అవకాశాలు కల్పించాలి. వాటిని పరిష్కరించాలి. వారికి విద్యా సదుపాయాలు కల్పించాలి. అటువంటి వారి పిల్లలకు ఉచితంగా బట్టలు, పుస్తకాలు, మూడుపూటలా తిండి, చదువు ఏర్పాటు చేయాలి. బలమైన పౌష్టికాహారం ఇవ్వాలి. సెలవులలో కూడా తిండి ఏర్పాటు చేయాలి.

నెలకొకసారైనా అటువంటి కుటుంబాలకు ఉచితంగా వైద్య పరీక్షలు చేయించాలి. ఉచితంగా మందులు ఇవ్వాలి. వైద్యం చేయించాలి.

ధైర్యంగా బతకగలమనే భరోసా కల్పించాలి. ఈ ప్రభుత్వం మనది. ఈ ప్రభుత్వ ఏర్పాటులో నేనూ భాగస్వామినే. నాకు జీవించే హక్కుంది. పని చేయవలసిన బాధ్యత ఉంది. నా హక్కులను పోరాడి సాధించుకోగలను అనే నమ్మకం కలిగించాలి. ఏదో ఒక విషయంలో శిక్షణనివ్వాలి. ధన సంపాదనకు అవకాశాలు కల్పించాలి.

మీడియా కూడా ఈ విషయంలో ప్రధానపాత్ర వహించాలి. అనామకుని వంటి వారి జీవితాలలో పడే బాధలను వెలుగులోకి తేవాలి. వారి అభిప్రాయాలను బాహ్య ప్రపంచానికి తెలియజేయాలి. వారి సమస్యలను తెలుసుకోవాలి. సంబంధిత అధికారులకు తెలిసే అవకాశం ఏర్పాటు చేయాలి. ఆ సమస్యల పరిష్కారానికి కృషి చేయాలి. వారి జీవితాలలో వెలుగులు నింపాలి.

ప్రశ్న 3.
ఉరి పాఠ్యాంశాన్ని కథగా వ్రాయండి.
జవాబు:
ఉరి పాఠంలోని నాయకుడు, అనామకుడు. అతనికి ఉద్యోగం లేదు. పనిలేదు. ఎవరినీ మోసం చేయలేడు. అతని జీవితం చాలా దుర్భరమైనది. కటికదరిద్రం అనుభవిస్తున్నాడు. భార్యా బిడ్డలకు కనీసం తిండి కూడా పెట్టలేని హీనస్థితి. వారు ఆకలితో బాధపడుతుంటే చూస్తూ ఉండడం ఏమీ చేయలేని నిస్సహాయ స్థితి. కనీసం ఏడవడానికి కూడా ఓపిక లేని స్థితిలో ఉన్న పిల్లలను చూస్తే అతని కడుపు తరుక్కుపోతోంది.

ఎలాగోలా నాలుగుడబ్బులు సంపాదించాడు. వాటితో బియ్యం కొందామని షాపుకు వెళ్లాడు. కాని, అక్కడ పెద్ద పులి తోకలా పెరిగిపోతున్న వరుస. ఆ వరుసలో చిట్టచివర నిల్చున్నాడు. అక్కడ దాకా బియ్యం రావేమో అనుకొన్నాడు. నిలబడడానికి ఓపిక లేదు. అందుచేత రెట్టింపు ధరతో ఒక ముసలిదాని దగ్గర సగం బియ్యం కొన్నాడు. అవి పశువులు కూడా తినలేనంతగా ఉన్నాయి. అవి దంపుకొని, చెరిగితే బాగుంటాయని ఆశ. కాని, అతని భార్యకు అవి దంచే ఓపిక లేదు. చాలామందిని దంచి పెట్టమని అడిగింది. ఎవ్వరూ ఉపకారం చేయలేదు. అవి వండడానికి పుల్లల కోసం అతను ఒక విరిగిపోయిన దడ్డి దగ్గర పుల్లలేరు కొచ్చాడు. దానికి ఆ యజమాని అతనిని కొట్టాడు. దెబ్బలు తిని ఇంటికి వచ్చాడు.

పడిపోయిన గోడపై కొద్దిమేర ఉన్న చిన్న తడిక క్రింద వారి మకాం. అదే వారి ఇల్లు. అతను వచ్చేసరికి దాని పుల్లలు లాగి ఇల్లాలు వంటచేస్తోంది. పిల్లలు ఆకలితో మెలితిరిగిపోతున్నా ఏమీ చేయలేని దౌర్భాగ్య స్థితి అతనిది.

ఆ రోజు మధ్యాహ్నం, బియ్యం ఇస్తున్నారని తెలిసి వెళ్లాడు. అక్కడ చాలామంది జనం ఉన్నారు. అక్కడ బియ్యం ఇస్తారేమోనని అతని ఆశ. కానీ, పోలీసులు వచ్చారు. గొడవైంది. పోలీసులు కాల్పులు జరిపారు. జనం రాళ్లు రువ్వారు. ఆ గొడవ చూసి అనామకుడు భయపడ్డాడు. ఇంటికి వెళ్లిపోదామనుకొన్నాడు. అంతలో ఎవరో రాయి విసిరాడు. ఒకడు మరణించాడు. ఆ రాయి అనామకుడే విసిరాడనుకొన్నారు. తరిమారు. కొట్టారు. పట్టుకొన్నారు. జైలులో పెట్టారు మరునాడు అన్నం పెట్టారు.

అయ్యో ! తన భార్యాపిల్లలు తిండిలేక, ఆకలిబాధ తట్టుకోలేక మరణించి ఉంటారనుకొన్నాడు. తనకు ఉరిశిక్ష విధించారు. మరణించేముందు తనకు ఆకలిబాధ లేనందుకు ఆనందించాడు. తన భార్యా బిడ్డలకు మరణించే ముందు ఆహారం కూడా లేనందుకు బాధపడ్డాడు. ఇది ఒక నిర్భాగ్యుని వ్యథ. అనామకుని అమరగాథ, కష్టాలు కూడా కన్నీటితో కరిగిపోయే తీరని మారని జీవనగాథ.

ఉరి Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

రచయిత పేరు : విశ్వనాథ సత్యనారాయణ గారు
జననం : 10.9.1895 న కృష్ణాజిల్లా నందమూరులో పార్వతమ్మ, శోభనాద్రి దంపతులకు శుద్ధ శ్రోతియ వైదిక కుటుంబంలో జన్మించారు.
గురువు : తిరుపతి వేంకట కవులలోని చెళ్లపిళ్ల వేంకట శాస్త్రిగారు. విశ్వనాథ వారికి గురువు గారంటే చాలా భక్తి.
ఉద్యోగం : బందరు హిందూ కళాశాలలో కొంతకాలం, బెజవాడలోని ఎస్. ఆర్. ఆర్. మరియు సి.వి.ఆర్ కళాశాలలో చాలాకాలం తెలుగు అధ్యాపకులుగా పనిచేశారు.

రచనలు : వరలక్ష్మీ త్రిశతి. (మొదటి భార్య జ్ఞాపకార్థం 300 పద్యాస్మృతి కావ్యం)
రామాయణ కల్పవృక్షము (జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు తెచ్చిన రచన) ఆంధ్ర పౌరుషం, కిన్నెరసాని పాటలు, వేయిపడగలు, పురాణ వైర గ్రంథమాల, కాశ్మీరీ చారిత్రక నవలలు, విశ్వనాథ మధ్యాక్కరలు, నన్నయ ప్రసన్న కథా కలితార్థయుక్తి మొదలైనవి రచించారు. ఏకవీర నవల (మలయాళ, తమిళ భాషలలోకి అనువదించబడింది) సినిమాగా కూడా వచ్చింది.

రచనా ప్రక్రియలు : పద్యం, నవల, నాటకం, కథానిక, శతకం, కావ్యం, కవిత, విమర్శ, వ్యాసం, రేడియో ప్రసంగాలు, పాట, ఆత్మకథ, చరిత్ర మొదలైన అనేక సాహితీ ప్రక్రియలలో రచనలు చేశారు.

రచనా వస్తువులు : చరిత్ర, తత్త్వశాస్త్రం, మతం, సామాజిక శాస్త్రం, ఆథ్యాత్మికత, రాజకీయశాస్త్రం, భాషాశాస్త్రం మొదలైన అనేక అంశాలు.

ప్రశంసలు అవార్డులు : ప్రపంచం పట్టనంతటి కవి విశ్వనాథ అని మల్లాది రామకృష్ణశాస్త్రి గారన్నారు. ‘నిన్నటి నన్నయ భట్టు- ఈనాటి కవి సమ్రాట్ విశ్వనాథ’ అని శ్రీశ్రీ ప్రశంసించారు. తెలుగు సాహిత్యానికి భారతదేశం లోనే అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైన ‘జ్ఞానపీఠ్’ అవార్డును తొలిసారి అందుకున్నవారు కవిసమ్రాట్ విశ్వ నాథగారు.

ప్రత్యేకతలు : 1921లో మహాత్మాగాంధీ గారి పిలుపు మేరకు సహాయ నిరాకరణోద్యమంలో పాల్గొనడానికై కళాశాల చదువును వదిలేశారు. చివరకు 1926-27లో కళాశాల చదువును పూర్తిచేశారు. విశ్వనాథ వారి వేయిపడగలు నవలను మాజీ ప్రధాని కీ.శే. పి.వి. నరసింహారావుగారు ‘సహస్రఫణ్’ పేరుతో హిందీ భాషలోకి అనువ దించారు. దీనికి గాను ఆయనకు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు వచ్చింది. 18.10.1976న విశ్వనాథ వారు స్వర్గస్తులు అయ్యారు.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

94వ పేజి :

సమాజం = సంఘం
అత్యంత = చాలా ఎక్కువ
దురదృష్టవంతుడు = అదృష్టం లేనివాడు
పరాయివారు = ఇతరులు
ఆకాంక్ష = కోరిక
లక్ష్యం = గురి
చావు = మరణం
మాయ+అపిహితులు = మాయ కూడా ఇష్టపడేవారు
సహజం = ప్రకృతిధర్మం
శరీరం = దేహం
మాడి = ఆకలితో బాధపడి
తిండి = భోజనం
దయ = జాలి
తమాయించుకోవడం = నిగ్రహించుకోవడం
ఇంటిల్లపాతికా = ఇంట్లో వారంతా
బక్క నరాలు = బక్క చిక్కినవారు (నరం లాగా సన్నబడిన వారు)
అల్లే = అలాగ

96వ పేజి :

దుకాణం = కొట్టు (షాపు)
గొడ్లు = పశువులు
పోట్లు = రోకలితో దంపడాలు
విసిరికొట్టడం = పొమ్మని కఠినంగా చెప్పడం
నోము = పూజ
అట్లు = దోసెలు
ప్రోయ్యి = పొయ్యి
దొడ్డి = పెరడు
నాలుగణాలు = పావులా (24 పైసలు)
అణా = ఆరు పైసలు
బొబ్బ = అరుపు
హంగామా = హడావుడి

97వ పేజి :

వ్యవహారం = పని (విషయం)
నెల్లాళ్ళ మట్టి = నెల్లాళ్ల నుండి
అర్భనాకారి = బాగా సన్నని శరీరం కలవాడు
మనుష్య + ఆకృతి = మనుష్యాకృతి = మానవాకారం
రక్షకభటులు = పోలీసులు
నెమరకణత = చెవికి, నుదుటికి మధ్యభాగం
తరమడం = వెంటబడి పరుగెత్తించడం
గాఢము = దట్టమైన
అంధకారం = చీకటి
ఖైదు = జైలు
ఒకపూట = 6 గంటల కాలం
ప్రాణాలు లేచిరావడం = ఉత్సాహం కలగడం
దశ ఎత్తుకోవడం = అదృష్టం కలిసి రావడం
కడుపులు చల్లగా ఉండడం = సంతానంతో చక్కగా జీవించడం
వెయ్యి+ఏళ్లు -వెయ్యేళ్ళు = చాలాకాలం
ఇంటిది = భార్య
చింత = ఆలోచన
కడుపున పుట్టడం = ఋణం తీర్చుకోవడం

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material ఉపవాచకం 1st Lesson గౌరవ స్థానం Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu గౌరవ స్థానం Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
గౌరవస్థానం కథా సారాంశం ఏమిటి ?
జవాబు:
గుంటూరు జిల్లా బాపట్లలో జన్మించిన కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మగారు రచించిన కథల నుండి గౌరవస్థానం అనే కథ గ్రహించబడింది.

ఆనాటి సమాజంలో స్త్రీలు వంటింటికి మాత్రమే పరిమితమైపోయారు. వారిలోని శక్తిసామర్థ్యాలకు తగిన అవకాశాలు లభించలేదు. గౌరవస్థానం లభించలేదు. నేటి కాలంలో స్త్రీలు విద్యావంతులు కావాలి. ఆర్థిక స్వావలంబన కల్గి ఉండాలి. అన్ని రంగాలలోనూ ప్రతిభాపాటవాలు కలిగి ఉండాలి. స్త్రీలను ఉత్తేజపరచాలి. చైతన్యవంతులను చేయాలి. సభ్య సమాజంలో స్త్రీలకు దక్కవలసిన గౌరవస్థానాన్ని దక్కనివ్వాలి. సముచితస్థానం లభించాలి అనే ఆకాంక్షతో ఈ కథ వ్రాయబడింది.

రాఘవరావు కుటుంబానికి రేడియోయే లోకమై పోయింది. వారు రేడియో కొన్న తర్వాత కార్యక్రమాలు వినడం, విమర్శించుకోవడం, వాటి గురించే చర్చించుకోవడం అదే వాళ్లపని.

సాయంత్రం నాలుగు గంటలకు రేడియోలో వచ్చిన ప్రసంగాన్ని రాఘవరావు, రాజేశ్వరీ దంపతులు చాలా శ్రద్ధగా విన్నారు. భారతరాజ్యాంగం ప్రకారం స్త్రీలకు పురుషులతో సమానంగా లభించిన హక్కుల గురించి ప్రసంగంలో ఆ విదుషీమణి చాలా చక్కగా వివరించారు. ఆ ప్రసంగాన్ని బట్టి స్త్రీలకు హక్కులన్నీ వచ్చేశాయని, రాఘవరావు నవ్వుతూ అన్నాడు. అవన్నీ కాగితాలలో మాత్రమే ఉంటాయని వాస్తవంలో ఉండవని రాజేశ్వరి అభిప్రాయపడింది.

మరి గవర్నర్లు, మంత్రులు, రాయబారులు, శాసనసభల్లో సభ్యులు, స్పీకర్లు ఇలా అన్నీ చేస్తున్నారు కదా అని రాఘవరావు అన్నాడు. పదహారుకోట్ల నలభై లక్షలమంది స్త్రీలలో ఏదో అతికొద్దిమందికి మాత్రమే ఆ అవకాశం ఇస్తున్నారని రాజేశ్వరి అభిప్రాయం.

చట్టాలు ఉన్నంత మాత్రాన లంచగొండులైన ఉద్యోగులను ఏమీ చేయలేక పోతున్నారు. బ్లాక్ మార్కెట్టు చేసే వ్యాపారులను ఎవ్వరూ ఏమీ చేయలేక పోతున్నారు. వాళ్లను శిక్షించే చట్టాలు ఉన్నా ఉపయోగం లేదనీ అలాగే మహిళాహక్కులూ అని రాజేశ్వరి అభిప్రాయం.

మనదేశంలో స్త్రీల కష్టాలను శాసనాలు తొలగించలేవు. స్త్రీకి కావలసింది గౌరవం. ఆ గౌరవం కూడా జీవితాంతం కావాలి అని రాజేశ్వరి అంది. లక్ష్మీ, సరస్వతి, పార్వతి అనే ముగ్గురమ్మలకూ ఉన్న గౌరవం లోకంలో ఎవ్వరికీ లేదని రాఘవరావు అన్నాడు.

ప్రతి కథ, కావ్యం, పత్రిక, పురాణం ఇలా ఏ రకమైన సాహిత్య ప్రక్రియలోనైన స్త్రీ లోకువగానే చూడబడుతోందని రాజేశ్వరి ఉద్దేశం. రాజ్యాంగం ప్రకారం స్త్రీలకు పోటీచేసే హక్కు, ఓటువేసే హక్కు, ఉద్యోగాలు, ఆస్తులు, అధికారాలు అన్నీ ఉన్నాయి. కానీ, స్త్రీ పురుషుల మధ్య బానిస, యజమాని భావం అలాగే ఉంది. ఆమెపై అనేక రకరకాలుగా అధికారాలు చెలాయిస్తూనే ఉన్నారు. వరకట్నం గురించి వేధిస్తూనే ఉన్నారు. కట్టుకొన్న భార్యను వదిలేసి పునర్వివాహాలు చేసుకొంటూనే ఉన్నారు. ఆమెను తనతో సమానంగా చూడాలనే ఆలోచన పురుషుడికి లేదు. మగవాళ్లలో మనఃపరివర్తన లేనిదే స్త్రీకి గౌరవస్థానం దక్కదు. స్త్రీకి ఆర్థిక స్వాతంత్ర్యం కావాలి. పాటకపు స్త్రీలకు కూడా సుఖం లేదని తన అభిప్రాయాన్ని రాజేశ్వరిగారు చక్కగా చెప్పారు.

ప్రశ్న 2.
రాజేశ్వరి స్త్రీలకు ఏ విధమైన గౌరవస్థానం దక్కాలని కోరుకొంది ?
జవాబు:
కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మగారు రచించిన ‘గౌరవస్థానం’ కథలో స్త్రీలకు దక్కవలసిన గౌరవస్థానం గురించి నిస్సంకోచంగా కచ్చితమైన అభిప్రాయాలను రాజేశ్వరి గారు వ్యక్తపరిచారు.

స్త్రీలకు రాజ్యాంగం ప్రకారం చదువులు, ఉద్యోగాలు, ఆస్తి, ఓటు, ప్రాతినిధ్యపు హక్కులు చాలా సంక్రమించాయి.

ఎంతో మంది స్త్రీలు గవర్నర్లు, మంత్రులు, రాయబారులు, శాసనసభ్యులు, స్పీకర్లు మొదలైన ఎన్నో ఉన్నత పదవులను నిర్వహిస్తున్నారు. కానీ, 16 కోట్ల 40 లక్షలమంది స్త్రీలలో అది గణనీయమైన భాగం కాదు. చట్టాలు ఎన్ని వచ్చినా లంచగొండులైన ఉద్యోగులను ఏమీ చేయలేవు. బ్లాక్ మార్కెట్లో లో వ్యాపారం చేసే వ్యాపారస్తులను అరికట్టలేకపోతున్నాయి. అలాగే చట్టాల వలన స్త్రీలకు గౌరవస్థానం దక్కదు.

స్త్రీకి జన్మించిన దగ్గర నుండి మరణించే వరకు గౌరవంగా చూసే పరిస్థితి కావాలి.

స్త్రీల కష్టాలను శాసనాలు తొలగించలేవు. మనదేశంలో పురుషులకు స్త్రీలను గౌరవించడం తెలియదు. స్త్రీని గౌరవించడం అది ఒక హీనమైన పనిగా భావిస్తారు. స్త్రీలను కించపరచడం ఒక సరదాగా భావిస్తారు. అది తప్పు. శ్లోకాలలోనే తప్ప స్త్రీలకు వాస్తవంలో గౌరవంలేదని రాజేశ్వరిగారి అభిప్రాయం.

ఆధునికులు వ్రాసే కథలు, కావ్యాలు, పత్రికలు, ప్రహసనాలు, నాటకాలు, సినిమాలు, పురాణాలు, హరికథలు, పాటలు, పద్యాలు మొదలైన ఏ సాహితీ ప్రక్రియలోనూ స్త్రీలకు గౌరవస్థానం లేదు. విద్యార్థులకు కూడా తోటి విద్యార్థినులంటే లోకువే. భార్యను లోకువగా చూసే భర్తలే ఎక్కువమంది. ఈ శ్రీస్థితి మారాలి. ప్రతి సాహితీ ప్రక్రియలో స్త్రీకి పూజ్యత పెరగాలి. గౌరవస్థానం ఉండాలి.

రాజ్యాంగం ప్రకారం స్త్రీ చదువుకోవచ్చు. ఉద్యోగాలు చేయవచ్చు. ఆస్తులు అనుభవించవచ్చు. ఓటు వేయవచ్చు. పోటీ చేయవచ్చు. కానీ ఎన్ని అధికారాలు వచ్చినా స్త్రీని మగవాడు బానిసగానే చూస్తున్నాడు. ఆమెపై అధికారం చెలాయిస్తున్నాడు. ఆమె పట్ల నిరంకుశంగా వ్యవహరిస్తున్నాడు. ఆమెను పుట్టింటి నుండి అవీ, ఇవీ తెమ్మని వేధిస్తున్నాడు. కొందరైతే భార్యలను వదిలేసి, మళ్లీ పెళ్ళిళ్లు చేసుకొంటున్నారు. ఈ పరిస్థితి మారాలి. స్త్రీ గౌరవింపబడాలి. స్వతంత్రంగా జీవించగలగాలి. స్త్రీని తనతో సమానంగా చూడాలనే భావన పురుషునిలో కలగాలి. అది రానంత కాలం ఎన్ని చట్టాలు చేసినా ప్రయోజనం లేదని రాజేశ్వరిగారి అభిప్రాయం.

ఈ విధంగా స్త్రీలకు పురుషులతో సమానమైన గౌరవస్థానం దక్కాలని రాజేశ్వరిగారి అభిప్రాయం. అదే ఆమె కోరిక.

ప్రశ్న 3.
స్త్రీలకు గౌరవస్థానం దక్కడం వలన సమాజానికి కలిగే ప్రయోజనం ఏమిటి?
జవాబు:
స్త్రీలకు గౌరవస్థానం దక్కడం వలన సమాజానికి చాలా ప్రయోజనాలున్నాయి. గౌరవస్థానం వలన స్త్రీకి ఆత్మవిశ్వాసం పెరుగుతుంది. ఆత్మవిశ్వాసం వలన ఏ పనినైనా సమర్థవంతంగా చేయగలదు. విజయం సాధించగలదు. జీవితంలో ఉన్న స్థితి నుండి ఉన్నత స్థితికి ఎదగగలదు.

దాని వలన సమాజం అభివృద్ధి చెందుతుంది. సమాజం ఆర్థికంగా అభివృద్ధి చెందుతుంది. మేథోపరమైన అభివృద్ధి కూడా సమాజంలో పెరుగుతుంది.

సమాజంలో స్త్రీ పురుషులిద్దరూ సమానమే. ఇద్దరికీ సమాన గౌరవం ఉంటే ఇద్దరూ విద్య, ఉద్యోగం, వ్యాపారం మొదలైన అన్ని రంగాలలోను పురోభివృద్ధిని సాధిస్తారు. ఇది సమాజాభివృద్ధికి అన్ని విధాలుగానూ సహకరిస్తుంది. అప్పుడే స్త్రీలలో చైతన్యం బాగా పెరుగుతుంది. స్త్రీలు చైతన్యవంతులైతే సమాజంలో అక్షరాస్యతా శాతం పెరుగుతుంది. అక్షరాస్యత పెరిగితే విజ్ఞానం పెరుగుతుంది. విజ్ఞానం పెరిగితే నూతన ఆవిష్కరణలు పెరుగుతాయి. సమాజంలో సంపద పెరుగుతుంది. సౌకర్యాలు పెరుగుతాయి. ఆరోగ్యాలు పెరుగుతాయి. ఎవరి సమస్యలు వారే పరిష్కరించుకొంటారు. మోసాలు, దోపిడీలు ఉండవు.

స్త్రీలను గౌరవింపబడే కుటుంబంలో ఆనందం పెరుగుతుంది. విచక్షణ పెరుగుతుంది. పిల్లలకు అక్షరాస్యత పెరుగుతుంది. నిజాయితీ, నిర్భీతి పెరుగుతుంది. ఆనందంగా ఉన్న కుటుంబాలు ఆరోగ్యంగా ఉంటాయి. ఆరోగ్యాన్ని బట్టి పనిచేసే సామర్థ్యం పెరుగుతుంది. ఉత్పత్తి పెరుగుతుంది. సమాజంలో సంపద, ఆరోగ్యం, ఆయుర్దాయం పెరుగుతుంది. అటువంటి సమాజమే ప్రపంచం చేత గౌరవం అందుకొంటుంది. ఆదర్శవంతమౌతుంది.

స్త్రీ గౌరవ స్థానాన్ని బట్టే సమాజానికి గౌరవం పెరుగుతుందని అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఏ సమాజంలో స్త్రీలు గౌరవింపబడతారో ఆ సమాజం అందరి మన్ననలూ అందుకొంటుంది. పురోగమిస్తుంది. విచక్షణతో ఉంటుంది. సుసంపన్నమౌతుంది అని గ్రహించాలి.

ప్రశ్న 4.
స్త్రీలకు గౌరవస్థానం ఎప్పుడు దక్కుతుంది ?
జవాబు:
స్త్రీలకు గౌరవస్థానం దక్కాలంటే స్త్రీలు బాగా చదువుకోవాలి. తమ కాళ్లపై తాము నిలబడాలి. తమను అగౌరవపరిచేవారిని ఎదిరించాలి. చట్టాలపై అవగాహన పెంచుకోవాలి. తమను తాము కాపాడుకొందుకు అధికారుల సహాయం తీసుకోవాలి. ధైర్యంగా ఉండాలి. ప్రతిదానికీ భయపడడం మానుకోవాలి. తమ కుటుంబం నుండే సంస్కరణ మొదలు పెట్టాలి. ఆడపిల్లలను ఒకలాగా, మగ పిల్లలను ఒక లాగా చూసే పద్ధతిని విడిచిపెట్టాలి. ఆడపిల్లలకే కాకుండా మగపిల్లల చేత కూడా ఇంటిపనులు చేయించాలి. స్త్రీలను గౌరవించే అలవాటును చిన్నతనం నుండీ అలవరచాలి.

పాఠశాల విద్యలో స్త్రీల గొప్పదనాన్ని తెలియజేసే పాఠాలు ఉండాలి. గొప్ప గొప్ప పనులు చేసిన స్త్రీలను గురించి పాఠాలు పెట్టాలి. స్త్రీ పురుషులిద్దరూ సమానమేననే భావాన్ని విద్యార్థులకు కలిగించే పాఠాలు ఉండాలి.

సినిమారంగం కూడా ఈ విషయంలో నడుం బిగించాలి. స్త్రీని ఒక ఆటబొమ్మగా చూపించకూడదు. హీరోని బాగా ఎక్కువచేసి చూపడం, పాత్రలకు తగిన ప్రాధాన్యం లేకుండా, తక్కువ చేసి చూపకూడదు. స్త్రీని కించపరచడం, హేళన చేయడం తప్పు అనే భావన కలిగించేలా సినిమాలు ఉండాలి. స్త్రీ కుటుంబానికి, సమాజానికీ చేస్తున్న సేవను ఎక్కువ చేసి చూపాలి.

స్త్రీలను హేళన చేసేవారిని, కించపరిచే వారిని కఠినంగా శిక్షించాలి. స్త్రీలను కాపాడడానికి ప్రత్యేకంగా పోలీసు బృందాలను ఏర్పరచాలి. స్త్రీలను కాపాడడం, వారి గౌరవాన్ని కాపాడడం కేవలం ప్రభుత్వ బాధ్యతే కాదు. అది సామాజిక బాధ్యతగా గుర్తించాలి.

స్త్రీల గౌరవానికి భంగం కలిగే మాటలను, చేష్టలను గమనిస్తే వాటిని నిరోధించాలి. మనకెందుకులే అనే ధోరణి పనికిరాదు. దీనిపై వక్తృత్వ, వ్యాసరచన మొదలైన పోటీలు పెట్టాలి. సెమినార్లు, వర్క్షాపులు నిర్వహించాలి. విరివిగా ప్రచారం చేయాలి. ప్రింట్ మీడియా, ఎలక్ట్రానిక్ మీడియాలో విస్తృత ప్రచారం జరగాలి.

అప్పుడే స్త్రీలకు గౌరవ స్థానం దక్కుతుంది. నిలబడుతుంది.

గౌరవ స్థానం Summary in Telugu

కవయిత్రి పరిచయం

కథ పేరు : గౌరవస్థానం
కవయిత్రి పేరు : కనుపర్తి వరలక్ష్మమ్మ
జననం : 6.10.1896న గుంటూరు జిల్లా బాపట్లలో
తల్లిదండ్రులు : పాలపర్తి హనుమాయమ్మ, శేషయ్య దంపతులు
కలం పేరు : లీలావతి

రచనలు : మా చెట్టు నీడ ముచ్చటలు (వ్యాసాలు) మహిళా మహోదయం, పునఃప్రతిష్ఠ, లేడీస్ క్లబ్, రాణీ మల్లమ్మ (నాటికలు) ద్రౌపదీ వస్త్ర సంరక్షణ (ద్విపద రచన) నమో ఆంధ్రమాత (గేయాలు) పిల్లలపాటలు, నవలలు మొదలైనవి.

ప్రత్యేకతలు : వరలక్ష్మమ్మ గారు మహిళాభ్యుదయం కోసం రచనలు చేశారు. గృహలక్ష్మి మాస పత్రికలో ఆమె రాసిన ‘శారద లేఖలు’ చాలాకాలం ప్రచురిత మయ్యాయి. బాలికాభివృద్ధి కోసం బాపట్లలో ‘స్త్రీ హితైషిణి’ మండలి స్థాపించి, చాలా కార్య క్రమాలు నిర్వహించారు. వీరి రచనలు కన్నడ, తమిళ, హిందీ భాషలలోకి కూడా అనువదించ బడ్డాయి. ఆమె ఖాదీ ప్రచారంలో చురుకుగా పాల్గొన్నారు.

అవార్డులు – రివార్డులు: వరలక్ష్మమ్మగారు గృహలక్ష్మి పత్రిక వారి స్వర్ణ కంకణ గ్రహీతలలో మొదటివారు. మద్రాసు, విజయవాడ ఆకాశవాణి కార్యక్రమాలలో పాల్గొన మొదటి మహిళ. సమాజ సేవలో తరించిన వరలక్ష్మమ్మగారు 13.8.1978లో స్వర్గస్తు లయ్యారు.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

87వ పేజి :

అదే లోకం = అదే పని
నవనవం = కొత్త కొత్త
విమర్శ = మంచి, చెడుల చర్చ

88వ పేజి :

ఫలాహారాలు = ఫలాహారాలు (టిఫిన్స్)
ముగించడం = పూర్తి చేయడం
తయారైనావా = వచ్చావా (వెటకారంగా అనే మాట)
విషయం = సమాచారం
భారతవర్షం = భారతదేశం
స్థానం = చోటు
విదుషీమణి = గొప్ప పండితురాలు
సతీపతులు = భార్యా భర్తలు
కాగితాల మీద వ్రాయబడిన హక్కులు = ఆచరణలో లేని హక్కులు
మందహాసం = చిరునవ్వు
పదింపది = అనేకమార్లు
రొట్టె విరిగి నేతిలో పడడం = ఊహించని అదృష్టం కలిసి రావడం
వంతు = భాగం
సాటి = పోలిక
త్రోసి వేయడం = తిరస్కరించడం
శిక్షాస్మృతి = చట్టం
దొంగకు తోడుపోవడం = దొంగకు కూడా సహాయం చేసే వెర్రితనం

90వ పేజి :

పదవి = హోదా
సంఘం = సమాజం
ఒరుగు = ఎండినవి
గర్భం = కడుపు
కాలగర్భంలో కలవడం = మరణించడం
ఆక్షేపించడం = వెక్కిరించడం
అంతరాయం = ఆటంకం
లా = న్యాయశాస్త్రం
బద్ధం = కట్టుబడడం
న్యూనత = హీనం
చిన్నబుచ్చడం = అవమానించడం
అలవోక = అనుకోకుండా
పొరబడడం = తప్పుగా అనుకోవడం
త్రిమూర్తులు = బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు
పూజ్యత = గౌరవం
అపోజిషన్ = ప్రతిపక్షం
అపోహ = భ్రమ
ఆడంబరం = అట్టహాసం
చులకన = లోకువ
అవలేశం = కొంచెం
తార్కాణం = ఉదాహరణ

91వ పేజి :

ఆధునికులు = నేటివారు
ప్రహసనం = హాస్యంగా ఉండే చిన్ని నాటిక
ఎదురుతిరిగి = ఎదిరింది
వమ్ము = వృథా
ప్రతిక్రియ = ప్రతీకారం
విరహితలు = చేయలేనివారు
తేలిక = లోకువ
సంగతి = విషయం
మన్నవ = గౌరవం
మచ్చు = నాణ్యత పరిశీలన
ఒడిగట్టు = పాల్పడు
పడతి = స్త్రీ
బానిస = వేతనం లేని పనివాడు
నిరంకుశత్వం = కఠినత్వం
బహుముఖాలు = అనేకరకాలు
చెలాయించడం = మితిమీరి ప్రదర్శించడం
నిర్బంధం = కఠినంగా బంధించడం
పరిత్యజించడం = విడవడం
పునఃవివాహం = మళ్లీ పెళ్లి
తగలేయడం = పాడుచేయడం
సహధర్మిణి = భార్య
జోగిని = యోగిని
భోగిని = సంసారి
యుక్తాయుక్తం = తగనిది, తగినది
పరిజ్ఞానం = తెలివి
పరివర్తన = ప్రవర్తనలో మార్పు
హైన్యత = హీనత్వం

92వ పేజి :

ఆర్థికోపపత్తి = డబ్బుపై అధికారం
నయం = మంచిది
పాటక స్త్రీ = కూలిపని చేసే స్త్రీ
అధోగతి = హీన స్థితి
క్లిష్ట సమస్య = కఠిన సమస్య

Regular practice with AP Inter 1st Year Telugu Study Material గద్యభాగం 5th Lesson దొంగ ఎవడు? దొర ఎవడు? Questions and Answers Summary helps students stay prepared for examinations.

AP Inter 1st Year Telugu దొంగ ఎవడు? దొర ఎవడు? Questions and Answers

అభ్యాసం

I. వ్యాసరూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
అనాగరపు రోజులలో మానవ సామూహిక జీవన విధానం ఎలాంటిది ?
జవాబు:
ప్రకృతిలోని అన్ని ప్రాణులూ సమానమనే సత్యాన్ని బోధించే ప్రస్తుత పాఠం “దొంగ ఎవడు ? దొర ఎవడు ?” తాపీ ధర్మారావు గారి ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ” గ్రంథం నుండి స్వీకరించబడింది.

ప్రకృతిలోని సంపద ఏ ఒక్కరి సొత్తూ కాదు. జీవమున్న ప్రతి ప్రాణికి అందులో హక్కు ఉంది. అనాగరికపు రోజుల్లో జంతువులను చంపుకొని తినేవారు. సృష్టిలోని సూత్రమే అది. ఒకడు ఒక జంతువును చంపినా, పదిమంది పది జంతువులను చంపినా, అందరూ ఒక్క లాగానే తినేవారు. చంపిన కీర్తి వారిది. స్వాదు భోజనం అందరిదీని.

అడవులలో చెట్టుపళ్ళు తినేవారైనా, అప్పుడు కూడా ఇదే సిద్ధాంతం. ఒకడు చెట్టు పళ్ళు రాల్చినా, పదిమంది రాల్చినా దొరికిన పళ్ళు అందరికీని. అంతేగాని, నేను రాల్చాను, నేనే తినాలి అని అనుకుంటే ఆ క్షణంలో పక్కవాణ్ణి హతమార్చేవాడు. కుంటీ, గుడ్డీ, బలహీనుడు, ఆడది, శిశువు అందరూ ఆ ఫలాలను తినడానికి అర్హులే. ఆ ప్రతిఫలం ఒకడి సొత్తు కాదు. సంఘానిది, అందరిదీ కూడా.

ఇప్పటికీ అనాగరిక జాతులలో ఇంకా అలాంటి అభ్యాసం ఉంది. చెట్టు దులిపినా, చేపలు పట్టినా, తెచ్చిన కీర్తి ఒక్కడికే. కాని, తినే అధికారం అందరిదీ. అనుభవంలో ఆవంతయినా వ్యత్యాసం లేదు.

ప్రశ్న 2.
మానవ స్వార్థ స్వభావాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
సమస్త జీవావరణంలో భాగమైన మానవుడు బుద్ధి వికాసం వల్ల కలిగిన ఆధిపత్యంతో మిగిలిన అన్ని ప్రాణుల కంటే అధికుడయ్యాడు. మెల్లగా ఆ ఆధిపత్యం ధోరణి తనలాంటి తోటి మానవుల మీద కూడా చెలాయించడం మొదలుపెట్టాడు. స్వార్థం, అదుపులేని కోరికలు మానవుణ్ణి ఆథోగతిపాలు చేశాయి. అందరి కోసం రావలసిన ప్రతిఫలం కొందరి కోసమే అయింది. అందరికి చెందవలసిన సొత్తును తన సొత్తుగా మనిషి భావిస్తున్నాడు. తన స్వార్థంతో మానవుడు సుభిక్షంగా ఉండవలసిన సంఘంలో దుర్భిక్షాన్ని జొప్పిస్తున్నాడు.

ఈ ఆరంభం అలా అల్లుకుపోయింది. కూసే గాడిదను చూసి మేసే గాడిదంటారు. అలాగనే ఒకణ్ణి చూచి ఇంకొకడు. ఈ అన్యాయం, ఈ అధర్మం, ఈ ఘోరం వ్యాపించిపోయింది. అందరూ అనుభవించవలసిన దానిని అంతా నాదేనంటాడు స్వార్ధపరుడు. ఇచ్చేటప్పుడయినా ఇవ్వాల్సినంత ఇవ్వడు. తక్కువే ఇస్తాడు. అదే తీసుకునేటప్పుడు ఎక్కువ తీసుకుంటాడు. అవసరం కంటే అధికంగా ఆక్రమించుకున్నారు. ఇచ్చేటప్పుడు పిడికిలి మరింత బిగబడతారు స్వార్థపరులు.

దొరికిన పండ్లను తాను తినినంతవరకు తిని, తక్కినవి విడిచిపెడితే, తక్కినవాళ్ళు కూడా తిని పొట్టపోసుకుంటారు కదా ! అనే ఆలోచన చేయడు స్వార్థపరుడు. ఇతరులకు పెట్టే ఆలోచన లేకపోగా, “రేపు, ఎల్లుండి …. ముందు ముందు నేను తింటాను, మీకు ఇవ్వను” అని అన్నింటినీ మూటకడతాడు.

నెలపొడుగునా కష్టపడి ఓనమాలు నేర్పిన వాడికి ఒక్క రూపాయి ఇవ్వడానికి ఆలోచిస్తాడు. అదే దస్తావేజు రిజిష్టరు చేయడానికి ఏదో సాయం చేసిన బంట్రోతుకు మూడు రూపాయలు బక్టీసు ఇస్తాడు. క్షణికమైన సుఖాల కోసం వందలు, వేలు ఖర్చు పెట్టే మనిషి రాత్రనక పగలనక కష్టపడేవారికి దమ్మిడీలు లెక్కపెట్టి, తగ్గించి ఇవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తాడు. వికలాంగులైన పేదవారికి దమ్మిడీ ధర్మం చేయనివాడు, వేడుక కోసం డబ్బును నీళ్ళ ప్రాయంగా ఖర్చు చేస్తాడు.

ఇతరులకు చెందాల్సినది, తాను అపహరించి తనది అని అన్యాయంగా అంటున్నానని ఎవరూ అనుకోరు. మరి ఏమనుకుంటారు. ప్రతిదీ తమ కష్టార్జితమే అని అనుకుంటారు. ఇతరులను మోసం చేశామని అనుకోరు. తాను పోగు చేశానని ఆనందిస్తాడే కాని, తన స్వార్థంతో ఎన్ని కొంపలను ధ్వంసం చేశానో అని ఆ మాట తలచుకోడు. ఇదంతా వట్టి దోపిడీ. ఇప్పటి శిక్షాస్మృతికి చిక్కని దోపిడి.

II. సంక్షిప్త రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
దొర స్వభావాన్ని వివరించండి.
జవాబు:
పూర్వపు నాయకులు ఎంత పరాక్రమం ఉండేవాడైనా, ఎంత మహాధీరుడైనా, దొరైనా నలుగురితో పాటు తానూ ఉన్నటువంటి ఆ జొన్న రొట్టే తినేవాడు.

ఆ కటిక నేలపైనే పడుకొనేవాడు. దొరగా ఉన్నప్పటికీ నలుగురితో సమానంగా ఉండేవాడు. యుద్ధంలో దొరికిన వస్తువులను అందరూ అనుభవించేవారు. ఏదైనా ఎక్కువ ఉంటే కత్తుల కోసం, కటారుల కోసం, పశువుల కోసం, బండ్ల కోసం అంటే సంఘానికి పనికి వచ్చినట్టు ఉపయోగించేవారు. ప్రత్యేక భావం అన్నది దొరకు ఉండేది కాదు. అంతా నాదే అన్నది అసలే లేదు. అలెగ్జాండరు వంటి నాయకులు దిగ్విజయ యాత్రలు చేసినప్పుడు ప్రతి భటునికి తగినట్టు గొప్ప గొప్ప పారితోషికాలిచ్చారు. పేరు నాయకుడిది. లాభం అందరిదీ. అదే న్యాయబుద్ధి. ఆ బుద్ధి ఉన్నవాడే దొర.

ప్రశ్న 2.
మానవుని దుబారా, పిసినారి తత్త్వాలను తెలపండి.
జవాబు:
నెల పొడుగునా ఓనమాలు నేర్చినవాడికి ఒక్క రూపాయి ఇస్తారు. దస్తావేజు రిజిష్టరు చేయడానికి ఏదో సాయం చేసిన బంట్రోతుకు మూడు రూపాయలు బక్షీసు (బహుమానం) ఇస్తారు. క్షణ సౌఖ్యానికి వందలు, వేలు ఖర్చు పెడతారు. రాత్రనక, పగలనక కష్టపడేవారికి దమ్మిడీలు లెక్కపెట్టి తగ్గించి ఇస్తారు. కరివేపాకూ, తోటకూరా కొన్నప్పుడు మూడు దమ్మిడీలకు ………….. పరమ పట్టుదలతో బేరమాడతారు. పట్టుచీరలు కొన్నప్పుడు వేలైనా, లక్షలైనా లక్ష్యం చేయక బడాయికి పోతారు. వేడుక కోసం రూపాయలు ఖర్చు పెడతారు. వీధిలో అడుక్కునే వాడికి ఒక దమ్మిడీ ఇవ్వరు. ఇవే నేటి మానవుల దుబారా, పిసినారి తత్త్వానికి ఉదాహరణలు.

ప్రశ్న 3.
తాపీ ధర్మారావుగారి గురించి రాయండి.
జవాబు:
పాఠ్యభాగం : దొంగ ఎవడు ? దొర ఎవడు ?
రచయిత : తాపీ ధర్మారావు
కాలం : 19.09.1887 నుండి 08.05.1973 వరకు
తల్లిదండ్రులు : నరసమ్మ, అప్పన్న
జన్మస్థలం : బరంపురం, ఒరిస్సా

విద్యాభ్యాసం : విజయనగరంలో ప్రాథమిక విద్య, విజయవాడ, మద్రాసులలో ఉన్నత విద్య బి.ఏ.
వృత్తి : రచయిత పండితుడు, హేతువాది, నాస్తికుడు, గణిత ఉపాధ్యాయుడు, సినీ రచయిత.

రచనలు : ఆంధ్రుల కొక మనవి, రాలూ-రప్పలు, పాతపాళీ, కొత్తపాళీ, పెళ్ళి దాని పుట్టుపూర్వోత్తరాలు, ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ, సాహిత్య మొర్మరాలు మొ॥. చేమకూరి వేంకట కవి రచించిన ‘విజయవిలాసం’ గ్రంథానికి వీరు రాసిన ‘హృదయోల్లాసం’ వ్యాఖ్య.

బిరుదులు, పురస్కారాలు : శృంగేరి పీఠాధిపతులు జగద్గురు చంద్రశేఖర భారతీ శంకరాచార్యుల వారి నుండి 1926లో ఆంధ్ర విశారద బిరుదు, హృదయోల్లాస వ్యాఖ్యకు 1971లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం.
గురువు : గిడుగు రామ్మూర్తి గారు, కోడి రామ్మూర్తి నాయుడు.
శిష్యులు : నార్ల వెంకటేశ్వరరావు, పండితారాధ్యుల నాగేశ్వర రావు, పి. శ్రీరాములు.

III. ఏక వాక్య / పద రూప సమాధాన ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
బసు అంటే అర్థం ఏమిటి ?
జవాబు:
బసు అంటే ఉచితంగా పొందినది లేదా సంతోషంగా ఇచ్చేది.

ప్రశ్న 2.
తాపీ ధర్మారావుగారి ఆత్మకథ పేరు ఏమిటి ?
జవాబు:
తాపీ ధర్మారావు గారి ఆత్మకథ పేరు “రాలూ – రప్పలు”.

ప్రశ్న 3.
ఎంతమంది ధనికులున్నా దేశానికి ఏది తప్పడం లేదు ?
జవాబు:
ఎంతమంది ధనికులున్నా దేశానికి దారిద్ర్యం తప్పడం లేదు.

దొంగ ఎవడు? దొర ఎవడు? Summary in Telugu

రచయిత పరిచయం

పాఠ్యభాగం : దొంగ ఎవడు ? దొర ఎవడు ?
రచయిత : తాపీ ధర్మారావు
కాలం : 19.09.1887 నుండి 08.05.1973 వరకు
తల్లిదండ్రులు : నరసమ్మ, అప్పన్న
జన్మస్థలం : బరంపురం, ఒరిస్సా
విద్యాభ్యాసం : విజయనగరంలో ప్రాథమిక విద్య, విజయవాడ, మద్రాసులలో ఉన్నత విద్య బి.ఏ.
వృత్తి : రచయిత పండితుడు, హేతువాది, నాస్తికుడు, గణిత ఉపాధ్యాయుడు, సినీ రచయిత.

రచనలు : ఆంధ్రులకొక మనవి, రాలూ-రప్పలు, పాతపాళీ, కొత్తపాళీ, పెళ్ళి దాని పుట్టుపూర్వోత్తరాలు, ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ, సాహిత్య మొర్మరాలు మొ॥.
చేమకూరి వేంకట కవి రచించిన ‘విజయవిలాసం’ గ్రంథానికి వీరు రాసిన ‘హృదయోల్లాసం’ వ్యాఖ్య.

బిరుదులు, పురస్కారాలు: శృంగేరి పీఠాధిపతులు జగద్గురు చంద్రశేఖర భారతీ శంకరాచార్యుల వారి నుండి 1926లో ఆంధ్ర విశారద బిరుదు, హృదయోల్లాస వ్యాఖ్యకు 1971లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం.
గురువు : గిడుగు రామ్మూర్తి గారు, కోడి రామ్మూర్తి నాయుడు.
శిష్యులు : నార్ల వెంకటేశ్వరరావు, పండితారాధ్యుల నాగేశ్వరరావు, పి. శ్రీరాములు.

విశేషాలు : బరంపురంలో ‘వేగుచుక్క’ గ్రంథమాలను స్థాపించారు. కొండెగాడు, జనవాణి, ప్రజాతంత్ర, సమదర్శిని, కాగడా మొదలైన పత్రికలను నిర్వహించారు. వీరి జయంతి (సెప్టెంబరు 19)ని తెలుగు మాధ్యమాల దినోత్సవంగా జరుపుతారు. రాలూ-రప్పలు (1887 నుండి 1908) ఆయన రాసిన ఆత్మకథ.

పాఠ్యభాగ నేపథ్యం

ప్రకృతిలోని సంపద ఏ ఒక్కరి సొత్తూ కాదు. జీవమున్న ప్రతి ప్రాణికి అందులో హక్కు ఉంది. సమస్త జీవావరణంలో భాగమైన మానవుడు బుద్ధివికాసం వల్ల కలిగిన ఆధిపత్యంతో మిగిలిన అన్ని ప్రాణుల కంటే అధికుడయ్యాడు. మెల్లగా ఆ ఆధిపత్య ధోరణి తనలాంటి తోటి మానవులమీద కూడా చెలాయించడం మొదలుపెట్టాడు. స్వార్థం, అదుపులేని కోరికలు మానవుణ్ణి అధోగతిపాలు చేశాయి. ఈ పాఠ్యాంశంలోని విషయాలు మానవుల అంతఃకరణ పరిశీలనకు దోహదం చేసి సమానత్వం వైపు నడిపిస్తాయి. ప్రకృతిలోని అన్ని ప్రాణులూ సమానమనే సత్యాన్ని బోధించే ప్రస్తుత వ్యాసం “ఆలిండియా అడుక్కుతినేవాళ్ళ మహాసభ” గ్రంథం నుండి స్వీకరించబడింది.

కఠిన పదాలకు అర్థాలు

83వ పేజి :

అవస్థ = ఇబ్బంది
దాత = దానం చేసేవాడు
ధర్మాత్ముడు = మంచి గుణాలు ఉన్నవాడు
సోలు = అనుకొను
కటువు = కఠినం
స్వాదు = ఆస్వాదించుటకు యోగ్యమైనది, ఇంపైన
సొత్తు = సొమ్ము
ఆవంత = కొంచెమైనా
వ్యత్యాసం = తేడా
పరమయోగ్యుడు = మిక్కిలి సరైనవాడు
పరిణమించు = మార్పుచెందు

84వ పేజి :

ప్రతిఫలం = బహుమతి
సుభిక్షం = సమృద్ధి
దుర్భిక్షం = కరువు
అల్లుకొను = చుట్టుకొను

“కూసే గాడిదను చూచి మేసే గాడిద” …………………… ఇది ఒక సామెత.
వివరణ : గాడిదను సామాన్యంగా బరువులు మోయడానికి వాడతారు. ఏ బరువూ మోయకుండా ఊరికే కూసే గాడిదను చూసి, మోసే గాడిద కూడా చెడిపోయి తాను చేసే పని మానేసిందని భావం. పనీ పాటా లేకుండా తిరుగుతూ, చక్కగా పని చేసుకుంటున్న వారిని చెడ్డగొట్టే వారి గురించి ఈ సామెత వాడతారు.

ఘోరం = అమానుషం, భయంకరం
బిగపట్టు = ఇవ్వకుండా చేయు
పొట్టపోసుకొను = కడుపు నింపుకొను
ఆగడం = దుడుకుపని, చెడ్డపని
ముష్కరుడు = చెడ్డవాడు, మొండివాడు
మెత్తనివాడు = నెమ్మదైనవాడు
లేనివాడు = దరిద్రుడు
అంతస్థు = స్తోమత
కటికనేల = కేవలం నేలపై
కటారు = బాకు

85వ పేజి:

విపర్యాసం = తారుమారు
అంతరించు = చచ్చు, నశించు
దమ్మిడీ = ఐదుకాసుల నాణెం, తక్కువ డబ్బు
చెక్కు చేయు = కత్తిరించు
బేరమాడు = ధరలు తగ్గించి అడుగు
లక్ష్యం చేయక = లెక్క చేయక
బడాయించు = బడాయికొట్టు, అతిశయంగా మాట్లాడు
కష్టార్జితం = శ్రమ చేసి సంపాదించినది
ధ్వంసం = నాశనం
పైకం = డబ్బు
ఉపోష్యం = ఉపవాసం
ఉబ్బు = పొంగు, సంతోషం, అహంకారం
దోపిడి = దోచుకొనుట
శిక్షాస్మృతి = నేరానికి తగిన దండన వివరణలు, నియమ నిబంధనలు తెలుపు న్యాయశాస్త్రం
చిక్కని = దొరకని
దిగ్విజయ = దిక్కుల వరకు ఉన్న ప్రాంతాలను జయించుట
పారితోషికం = గౌరవ బహుమానం
దొర = గొప్పవాడు
ప్రయోజకత్వం = పనిని సాధించే లక్షణం
నొల్లుకొను = అత్యాశతో పోగు చేయు
అదును = సమయం