Srinivas

Living and Non Living – TS 6th Class Science 6th Lesson Questions and Answers Telangana

Question 1.
List out common characteristics of living things. (Conceptual Understanding) 2 M
Answer:
Living things possess characteristics like growth, breathing, excretion, movement, response to stimulus and giving birth to young ones.

Question 2.
Why do cockroaches come out of their places when lights are put out? (Conceptual Understanding) 2 M
Answer:

1. Cockroaches show response to stimulus of darkness.
2. Cockroaches are nocturnals.
3. Naturally, cockroaches search for their food even in dark places with their antenna-like structures.

Question 3.
Which characteristics are same in both living and non-living things? (Conceptual Understanding) 2 M
Answer:

1. All living and non – living things have mass and occupy space.
2. Both living and non – living things are made up of matter.
3. Molecules are the structural units of non – living things and the structural unit of a living thing is the cell.

Question 4.
Which of the following are derived from living things : sugar, coconut oil, pen, rice, fan, omelet, bus, wooden chair, garland, mango, clothes, fruit juice. (Conceptual Understanding) 2 M
Answer:
The following things are derived from living things.
Sugar, coconut oil, rice, omlet, wooden chair, garland, mango, fruit juice.

Question 5.
How can you say that a tree is living even though it doesn’t move? (Conceptual Understanding) 2 M
Answer:

1. Yes, tree can live even though it doesn’t move.
2. It is an autotroph. It means the tree can prepare food by its own biological activities.
3. The process of photosynthesis helps the tree to prepare food.
4. It performs all the functions as animals do, in their daily life except locomotion.
5. Tree can respond to the stimulus as animals do.

Question 6.
What is the use of microscope? (Conceptual Understanding) 2 M
Answer:

1. Microscope magnifies the object to see clearly.
2. It is easy to dissect the smaller organisms and find the inner parts.
3. Microscope helps us to study the history of so many micro – organisms which cause diseases.
4. Every smaller organism can be seen clearly to know the history of origin of living things.

Question 7.
Thread like structures developed in bread are …………………
Answer:
Fungus (Bread mold)

Question 8.
Which of the following is not a response to stimulus :
a) Feeling cold by touching ice.
b) Feeling the weight of carrying a bag of books.
c) Scratching the skin at the place of ant bite.
d) Closing eyes immediately after seeing bright light.
(Conceptual Understanding) 2 M
Answer:
Feeling the weight of carrying a bag of books.

Question 9.
Collect sweet potato, bottle, salt, and water. Take a bottle full of water and add salt, then put sweet potato inside the bottle. Observe for a few days. What happens? Note your observations. How can you prove that sweet potato is also a living thing? (Information skills and projects) 2 M
Answer:
Observation : Sweet potato bulges due to absorption of salt water.
Result:
1. It means it possesses metabolic activities as living organisms.
2. This proves sweet potato is also a living thing.

Question 10.
Venkatesh argues with his friend Tanveer about “seed is living thing”. Think. What questions does Tanveer ask?
(Asking questions and making hypothesis) 2 M
Answer:
Tanveer asked the following questions on arguments of Venkatesh about “see d is living thing”.

1. How can you prove that seeds are living things ?
2. Where did you find seeds showing living-thing activities?
3. If seeds are living things, do they respond to the stimulus?

Question 11.
What will happen if there is no stomata in leaves? Write your predictions. (Asking questions and making hypothesis) 4 M
Answer:
If there is no stomata in leaves, the following things would happen.

1. Lack of stomata stops consumption of carbondioxide by leaves. As a result, photosynthesis stops.
2. Food stocks decrease in the plant. Finally the plant dies.
3. Absence of stomata in the leaves affects decrease in percentage of oxygen in the atmosphere, which is to be released by plants.
4. As a result, all the animals suffer a lot due to lack of oxygen. Finally, the animals die.
5. So, to regulate carbondioxide and oxygen, stomata are essential in the leaves.
6. Transpiration is another important property that is done through stomata to eliminate excess of water from plants.

Question 12.
Write down the steps of the experiment that you did in the lab to observe micro-organisms in pond water. (Experimentation and field investigation) 4 M
Answer:
1. Procedure: Pond water is collected from the village pond. A drop of that water is poured on the glass slide. Now, the glass slide is kept under the microscope. The lens of the microscope is adjusted.

2. Observation: While observing the water drop under microscope, the following creatures are seen.
Amoeba, paramoecium, euglena, small insects, mosquito larvae etc., are some of the organisms we identified.

Question 13.
How do you feel when you touch Touch me not plant’. Write your feelings. (Appreciation and Aesthetic sense/values) 2 M
Answer:

1. When I touched a “touch me not” plant, the leaves get folded all of a sudden.
2. Touching them with my hand is stimulus and folding of leaves is response.
3. It is a wonder that how leaves behaved in such a rare manner.
4. I think they tried to protect themselves from the adverse conditions.
5. I concluded that not only animals, but also plants respond amazingly to the nature’s stimulus.

Question 14.
Prepare Venn diagram to represent living and non – living characters of dog and tree. (Communication through drawing and model making) 8 M

Answer:
Common characters:

Question 15.
Do you think both living and non-living things are necessary for our environment. Why? (Asking questions and making hypothesis) 4 M
Answer:

1. Living and non-living things are necessary for our environment.
2. Because, all the living things should depend on non-living things like air, water and soil for various life activities.
3. For example, animals take oxygen from air for breathing. Likewise, plants consume carbondioxide from air. Air is a component of non-living things.
4. When living things lose their life, they become non-living things.
5. Dead material decomposes to form non-living things.
6. We should take care of protecting the nature by utilising the non-living things in a judiciary way.

Question 16.
Collect information from your school library / internet about Sir J.C. Bose who invented “response to stimulus in plants.” (Information Skills and Projects) 4 M
Answer:

1. Jagadeesh Chandra Bose, an eminent scientist from India, contributed valuable information to the world of living things.
2. He conducted several experiments on plants and discovered that plants have life. He also said that they exhibit feelings.
3. He discovered an instrument “CRESCOGRAPH” to find out the growth of plants.

TS 6th Class Science 16th Lesson Notes – Living and Non Living

• There are some movements in plants for example, closing and opening of flowers.
• By using carbon dioxide green colour substance in the leaves and sunlight, plants prepare their own food. This is called “photosynthesis”.
• When living things lose their life they become dead.
• Dead material decomposes to form non living things.
• Living things possess characteristics like growth, breathing air, excretion, movement, response to stimulate and giving birth to young ones.
• Among living things, plants and trees can’t move like animals.
• Seed is also a living thing but it doesn‘t have all characteristics of the living world.
• Living things : The things that possess the characteristics like growth, breathing, excretion, movement etc are called living things. Eg: Animals, birds, plants etc.
• Non – living things : The things that do not possess the characteristics like growth, breathing, excretion, movement etc are called non-living things. Eg: Rock, chair, table etc.
• Growth : The process of increasing physical size or development in a person, animal or plant is called growth.
• Breathing : The process of taking of air into the lungs and letting it out is called breathing. This is also a characteristic of living beings.
• Excretion : The process of getting rid of wastes is called excretion.
• Stimulus : Action that influences in or on the organisms.
• Movement : Living beings going from one place to another is called movement.
• Micro – organisms : A micro – organism is a very small living thing which we can only see through microscope.
  Eg: Bacteria, virus etc.
• Microscope : It is an instrument with the help of which we are able to see minute things that we can not see with our naked eyes. It works like mangifying lens but it is much more powerful.

Telangana SCERT 8th Class English Guide Telangana State Unit 1B My Mother (Poem) Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class English Guide Unit 1B My Mother (Poem)

I cannot remember my mother,
only sometime in the midst of my play
a tune seems to hover over my playthings,
the tune of some song that she used
to hum while rocking my cradle.
I cannot remember my mother,
but when in the early autumn morning
the smell of the shiuli flowers floats in the air,
the scent of the morning service in the temple
comes to me as the scent of my mother.
I cannot remember my mother,
only when from my bedroom window I send my
eyes into the blue of the distant sky,
I feel that the stillness of my mother’s gaze
on my face has spread all over the sky.

– Rabindranath Tagore

Questions and Answers:

Question 1.
How does the poet feel the presence of his mother?
Answer:
The poet Rabindranath Tagore feels the presence of his mother as if she were still staying with him showing her great love and care. He says that he feels the presence of his mother when he is playing and listening to a tune hovering over his play things. He remembers the humming of his mother while she was rocking the cradle.

He also says that in the early autumn morning as the smell of shiuli flowers floats in the air, he remembers his mother’s presence in the scent of the morning service in the temple. He feels the presence of his mother while peeping through the window into the distant sky. He feels his mother’s gaze on his face has spread all over the sky. He depicts his mother’s existence through beautiful imageries which he experienced in his childhood days.

Question 2.
What do you understand from the statement – ‘I cannot remember my mother’?
Answer:
Tagore’s mother died when he was young. Here he expresses his inability to actually recall the face or the features of his mother. He could only imagine her presence in a tune, fragrance etc.

Question 3.
Does the poem convey sadness? If yes, pick out the suggestive expressions.
Answer:
Yes, the poem conveys sadness. Expressions suggesting sadness are :

1. I cannot remember my mother
2. Stillness of my mother’s gaze has spread all over the sky
3. I send my eyes into the blue of the distant sky

Question 4.
What imagery do you find in each stanza? To which sense does it appeal to you?

Answer:

Question 5.
Read the poem ‘My Mother’ again and complete the table.

Answer:

Question 6.
We all love our mother, don’t we? We love her because of certain qualities. Think and write about her qualities.
Answer:
Mother is everything to a child. She is such a great person who shows her care and love towards her children forever. Even God is next to mother. There is a saying which means, “As God is unable to attend to all the needs of man, he has created mother”. Mother sacrifices her life for the prosperity of her children. She always loves and takes care of her children till her last breath.
A mother has the qualities of patience, love, affection, and care.

Question 7.
How would you choreograph the first stanza? (Group work)

a) What settings do you arrange?
Answer:
Mother humming a song rocking the cradle.

b) What are the characters and their actions?
Answer:
Mother – singing at the cradle.
Baby – lying in the cradle.
Children – playing in the ground.

c) What is the sequence of actions?
Answer:
1. Play ground and cradle scene 2. Temple scene 3. Bed room in the house and sky.

Each group may choreograph different stanzas of the poem.

My Mother (Poem) Summary in English

Through the poem ‘My Mother’ the poet Rabindranath Tagore explains the mother’s love and the poet remembering his mother.
He remembers his mother forever.
He says that he remembers his mother when he is playing and listening to a tune hovering over his play things. He remembers humming of his mother while she was rocking the cradle.
He remembers his mother’s existence in the scent of shiuli flowers in the morning service in the temple. He remembers his mother peeping through the window into the distant sky. He feels his mother’s gazing on his face spreading all over the sky. He depicts his mother’s existence through beautiful imageries from his childhood days in association with his mother.

About the Author:

Rabindranath Tagore (1861-1941) is popularly known as Vishwa Kavi and Gurudev. He was the founder of Shantiniketan, an experimental school. He was awarded the Nobel Prize in literature for his ‘Gitanjali’, the Song of Offerings. Each of his poems reflects Indian vision and love towards his Mother Land. He is considered the Voice of Indian Heritage and Spiritualism.

Glossary:

1. hover (v) : remain in the air
2. shiuli (n) : small, white or orange flowers that bloom in autumn
3. scent (n) : perfume/good smell

Additional Meanings :

4. midst : in the middle-centre
5. humming : singing without opening mouth
6. floating : moving easily through air
7. gaze : look at something or some one for a long time
8. autumn : season of the year when trees shed leaves
9. rocking : swinging
10. service : (here) prayer

Telangana SCERT 8th Class English Guide Telangana State Unit 1A The Tattered Blanket Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class English Guide Unit 1A The Tattered Blanket

Pre-Reading :

Look at the pictures and answer the questions that follow.

Question 1.
What do you observe in the pictures?
Answer:
There are two families in the picture. Picture A shows a nuclear family. There are parents and two children in the picture.
Picture B shows a joint family. There are grand parents, parents, uncles and aunts and their children in the picture.

Question 2.
What type of families do we find in our present society ? Why ?
Answer:
In our present society, we find nuclear families because relationships are not being given all that importance.
Oral Discourse Debate – “Small families are happy families.”
Answer:
Speaker – 1 : Respected Chairperson, honourable judges and dear friends. I feel honoured to speak for the motion, “Small families are happy families”. There are two types of families. They are 1. Small families and 2. Joint families. When a family has more members, the sole breadwinner has to do lots of work in order to provide all the requirements to everybody in the family. But in a small family, we don’t have this issue. So, I strongly feel that small families are no doubt happy families.

Speaker – 2: Respected Chairperson, honourable judges and dear friends. My knowledgeable friend is looking at one side of the picture. I am sure that when the responsibility of doing job is shared by all the members of the family, financial problems will be solved. In a joint family, there is a great scope of sharing our feelings with our cousins, uncles, aunts etc. This will ease our stress. So, I vote for the joint families.

Speaker-1 : You know, our parents are the ideal persons to understand and clear our problems. If needed, why can’t we share our feelings with our parents and siblings? A small family, of course, is a true family especially in this present generation where relationships are given least importance.

Speaker – 2 : I am of the opinion that our wise grand parents play a vital role in guiding us towards the right path. They can instil ethics and human values in their grandchildren by narrating epics. Through this, I assert that joint families are really happy families.

Answer the following questions.

Question 1.
Why didn’t the mother recognise Gopi and how did he feel ?
Answer:
The mother didn’t recognise Gopi because she had lost her memory due to her old age. She was 83 years old. Moreover Gopi didn’t come to see her for a long time. Gopi felt annoyed when his mother didn’t recognise him.

Question 2.
Why do you think Gopi didn’t get anything for his mother ?
Answer:
Gopi didn’t get anything for his mother because he was a selfish man. He came to her not out of love but to get his share of the property. He came on his way back from Thiruvananthapuram to Delhi.

Question 3.
The mother could not remember Gopi. Do you think Gopi remembered his mother? What does it suggest?
Answer:
Gopi didn’t remember his mother. He took more than five years to find time to come to his mother. This suggests that he is a selfish and thankless man who doesn’t have concern for his mother.

Question 4.
What is meant by the expression the ‘tattered blanket’?
Answer:
‘Tattered blanket’ is a blanket torn into rags. Tattered blanket is used symbolically in the lesson by the writer. She represented the old mother who was considered useless by her son like a tattered blanket. The tattered blanket also symbolises the broken human relations.

Question 5.
Why didn’t Gopi answer his sister’s question, ‘Do you remember your Amma?’
Answer:
Gopi’s sister was KamalAnswer: Gopi didn’t come for a long time to visit his mother. Gopi’s mother was 83 years old and couldn’t recognise him. He felt annoyed that his mother couldn’t remember him. At this, Kamala asked whether he could remembered his mother. Gopi felt guilty as he neither visited his mother for so many years nor showed his concern for her.

Question 6.
If you were Gopi’s sister, how would you respond to his behaviour?
Answer:
If I were Gopi’s sister, I would feel very sad and try to educate Gopi to respect and take care of his mother as a son.

Vocabulary:

I. Fill in the blanks with the most appropriate words.

Question 1.
All my attempts to make him happy proved ________.
Answer:
futile

Question 2.
It was very cold. So, ________ in a corner.
Answer:
huddled

Question 3.
Forced by her parents, Sita ________ took the diploma course.
Answer:
exasperatedly

Question 4.
What are you ________? I can’t hear you.
Answer:
mumbling

Question 5.
The news that he was denied promotion caused ________ to him.
Answer:
irritation

II. Tick (✓) the words that are similar in meaning to the underlined words.

Question 1.
His mother made a futile attempt to get up.
Answer: barren
b. limited
c. useless
d. empty
Answer:
c. useless

Question 2.
It’s all tattered now.
Answer: spoiled
b. old
c. dirty
d. tom
Answer:
d. tom

Question 3.
There is a cold mist in the mornings.
Answer: ice
b. snow
c. fog
d. win
Answer:
c. fog

Question 4.
It’s iust like a bali of knotted yarn.
Answer: very small
b. rounded tightly
c. joined
d. tied
Answer:
b. rounded tightly

Question 5.
I can’t make both ends meet with my salary.
Answer: earn a lot of money
b. spend a lot of money
c. earn just enough money
d. give all that one has
Answer:
c. earn just enough money

Grammar:

Phrases and Noun Phrases:

I. Look at the following sentences from the text and observe the underlined part in each sentence.

She saw a bald, fat, middle-aged man.
Discussion :
Which word in the underlined part is important?
The underlined part in the above sentence has more than one word. It is called a phrase.

The underlined part ‘a bald, fat middle – aged man’ functions as a Noun Phrase. Here the word ‘man’ is important and all other words add more information to that word. So it is called a Noun Phrase.

Identify some more noun phrases from the story and write them below.
Answer:
Answer: a futile attempt
b. a thin bath towel
c. her wrinkled cheeks
d. my salary
e. a long time
f. a red blanket
g. a great help

Complete the sentences with noun phrases using the words given in brackets.

Question 1.
I bought ________, (beautiful/a/umbrella/red).
Answer:
I bought a beautiful red umbrellAnswer:

Question 2.
We saw ________ in the zoo. (baby/a/elephants/of/couple).
Answer:
We saw a couple of baby elephants in the zoo.

Question 3.
Our grandfather lives in ________ (big/house/a/stone-built).
Answer:
Our grandfather lives in a big stone-built house.

Question 4.
Ramya has ________ (nice/a/sari/silk).
Answer:
Ramya has a nice silk sari.

Writing:

I. Read the following paragraph, taken from the story.

Delhi is too expensive. You know I have four children to look after now. I can’t make both ends meet with my salary. And one has to keep up one’s status. It will be a great help if I can raise some money by selling my share of the family property. I came to talk it over with you.

Now, write a short essay on how to keep up family ties despite economic pressures (You may use the hints given below).

Impact of economic pressures
Lack of time to spend with the family
Lack of love and affection
Absence of human relationships
Answer:
Now-a-days every family faces economic pressures. Unless both wife and husband work, they feel it difficult to run the family smoothly. Parents work from dawn to dusk. They find it difficult to spend some fruitful time with their children. Children lack love and affection of their parents. This may lead to absence of human relationships. To compensate this, parents should spend holidays and other leisure time with their children.

They need to give moral support to their children and create confidence saying that they love and care for them. Keeping aside the economic pressures, they should spend time constructively with children. Parents have to listen patiently to what children tell about their friends, their studies. Parents (need to / should) appreciate children whenever they do good things. Parents have to take children to excursions, picnics and other entertaining programmes to keep up (or) maintain blissful family ties.

Listening Passage :

An Announcement On the Radio

Prashanth, a thirteen year old boy has been missing since last Sunday. The boy is in blue trousers and pink T-shirt. He can speak Telugu, Hindi and English. He has fair complexion. He is fond of movies. His parents are much worried about him. Whoever finds Prashanth will be rewarded. You may contact the Sub- Inspector of Police, Vidya Nagar, Thiruvananthapuram. (Mobile No. 9908806600)

Listen to your teacher making an announcement and answer the following questions.

Question 1.
What is the announcement about ?
Answer:
The announcement is about the missing boy, named Prashanth.

Question 2.
What are the features of Prashanth ?
Answer:
Prashanth is a 13 year old boy. He has fair complexion. He can speak Telugu, Hindi and English languages. He is in blue-trousers and pink T-shirt.

Question 3.
Where do you generally listen to such announcements ?
Answer:
Such announcements are generally heard on Radio and TV. (or) We listen to such announcements on the Radio or T.V.

Question 4.
Think of some announcements you may make or listen at school.
Answer:
Announcements at school : a) All the students are instructed to stand in a line to attend assembly proceedings immediately.
b) The students, who are not in uniform, are instructed to stand aside.

Question 5.
What are the other ways to trace the missing persons or things ?
Answer:
The other ways are: We can exhibit the photos of the missing persons at the bus stops, bus stations and in busy centres. We can display their photos in all railway stations and police stations with their details. We can also publish their details in news papers. We can report to the police.

Study Skills:

Family related information.

Question :
Is yours a nuclear or joint family ?
Answer:
Ours is a nuclear family.

Question :
Now write a paragraph describing the types of families using the information given in the above tree diagram.
Write which type of family you prefer and why.
Answer:
There are two types of families in the present day society. Nuclear families and joint families. In fact, joint families have almost disappeared and nuclear families are increasing day by day. A nuclear family consists of father, mother and one or two children. A joint family consists of father, mother, children and their other family members who live together supporting one another.

I prefer a joint family because there is love and affection among the members of joint family as they live together and understand one another.
Our family is a nuclear family.

The Tattered Blanket Summary in English

The eminent writer’ Kamla Das beautifully depicted human relations particularly between a mother and children in today’s mechanized society.

A son Gopi, after a long time, visited his mother. He was working as an officer in Delhi.

His sister Kamala felt happy thinking that her brother came to visit her mother and her. Later she felt very sad on knowing that her brother did not visit them out of love but on his way to attend his work.

As her mother was 83 years old, she lost her memory and couldn’t recognize her son, Gopi.

Meanwhile Kamala explained the condition of her mother to her brother. She also explained how his mother expected letters from her son. But the man had never written a letter to his mother. As his sister did not want to make her mother feel sad she told her that her brother was writing letters regularly. He told her that he was busy with his work and couldn’t find time to write letters to his mother. Kamala enquired of Gopi why he didn’t ask his wife Vimala to write to his mother.

Kamala came to know that her brother had come there to sell his share of family property. He couldn’t make his both ends meet with the money he was earning.
Kamala questioned him why he couldn’t remember his mother all those days. As he could not answer his sister’s questions, he felt guilty at the end of the story.
This story enlightens us on human relations particularly on how parents are neglected by their children at their old age.

About the Author:

Kamla Das (1932-2009) is the daughter of the famous Malayalam poet- Balamani Amma and V.M. Nair. She is an internationally known poet, short story writer and novelist who writes effortlessly both in English and Malayalam. She has received many awards for her literary work. Some of them are Asian Poetry Prize, Kent Award for English Writing from Asian Countries, Asian World Prize, Sahitya Academy Award and Vayalar Rama Varma Sahitya Award.

Glossary:

1. futile (adj) : unsuccessful
usage: All my attempts to make him happy proved futile.
2. huddled (v) : held arms and legs close because of fear or cold usage: It was very cold. So, I huddled in a corner.
3. reluctantly (adv) : not willing to do something usage: Forced by her parents, Sita reluctantly took the diploma course.
4. screwing up eyes (v): narrowing the eyes to look more carefully
5. on toes (idiom) : busy, ready to work
Usage : The employee of a stock exchange is always on his toes.
6. mumbling (v) : speaking unclearly and quietly Usage: What are you mumbling ? I can’t hear you.
7. exasperatedly (adv) : very annoyed
Usage: They exasperatedly responded in solving his problem.
8. kesariyogam (n) : well settled (in Malayalam)
9. tattered (adj) : torn
10. irritation : annoyance
Usage: The news that he was denied promotion caused him irritation.

Additional Meanings :

11. arrived = reached
12. countryside = village
13. thinna (n) = sit out (elevated place on the veranda)
14. peered = looked with difficulty or concentration
15. grating = irritating
16. alarm = fear, warning of danger
17. scared = afraid, frightened
18. awkward = clumsy
19. wrinkled = folded
20. mist = thick fog
21. yarn = spun thread used for knitting or weaving
22. feebly = weakly
23. make both ends meet (idiom) = to earn just enough money

TS Board 6th Class Science Guide Telangana 9th Lesson Plants: Parts and Functions Textbook Questions and Answers.

Plants: Parts and Functions – TS 6th Class Science 9th Lesson Questions and Answers Telangana

Improve Your Learning

Question 1.
What are the important parts of a plant ?(Conceptual Understanding) 4M
Answer:
Stem (trunk), branches, leaves, twigs (small branches) and roots are the important parts of a plant.

Question 2.
How will you tell which part of a plant is the stem and which is the root? (Conceptual Understanding) 8 M

1. We can identify stem and root parts by the following way.
2. The part which bears branches, leaves, flowers and flower buds is called stem.
3. The stem bears entire aerial part of the plant.
4. The part of the plant which helps in anchoring the plant body to the soil is called root.
5. Roots absorb water and minerals from the soil.

Question 3.
Collect any plant from your surroundings. Draw its root structure. What can you say about its root system? (Or) Draw a neat labelled diagram of root system of tridax plant. (Information Skills and Projects) 8M
Answer:

1. The root system in the collected plant exhibits tap root system.
2. In this plant, the main root becomes thick. This main root is called tap root.
3. From the main root, small sideward roots are formed. These small roots are called Lateral roots

Question 4.
John has no place in his house but he wants to plant vegetables like tomato in his house. Suggest him different ways to do so. (Aesthetic Sence, Values and Application to Daily Life and Concern to Bio-diversity) 8M
Answer:

1. If John’s house is with reinforced concrete cement roof (slab), there are alternative methods of harvesting vegetable plants like tomato.
2. The following methods can be followed by John.
3. By introducing the small height wooden pots (or rectangular tubs) along with collected humus or vermi compost.
4. By preparing cement tubs is also a possible method of growing tomato plantations. The cement tubs are to be filled with humus or compost.
5. If John’s house is not with RCC roof, he has to do the following.
6. Hanging the potted tomato plants outside his house to allow them for better aeration. This also helps him to grow the plants.

Question 5.
What will happen if a plant doesn’t have any leaves ? (Asking Questions and Making Hypothesis) 8M
Answer:

1. Leaves are the essential food factories of plants. They synthesize food for whole plant by the process of photosynthesis.
2. Appearance and development of more leaves lead to synthesis of more food in the plant.
3. If number of leaves decrease in the plant, there will be a decrease in food production.
4. Except in few plants, leaves are the only prime sources for synthesis of food.
5. Therefore, if a plant doesn’t have any leaves it will die soon.

Question 6.
How does the stem help the plant? (Conceptual Understanding) 8M
Answer:
Functions of Stem:

1. Gives support to branches, leaves and fruits.
2. Establishes connection between roots and leaves.
3. Supplies water and minerals dissolved in water from roots to leaves, flowers and fruits.
4. In young plants, the stem also performs photosynthesis.
5. In some plants, stem stores food material.
   Eg : Desert plants like Cactus.
6. In some plants, stem acts as creeper.
   Eg: Ridge gourd (Beera.)

Question 7.
What type of venation is found in the leaves of plants with fibrous roots? (Conceptual Understanding) 4 M
Answer:
Parallel venation is found in the leaves of plants like grass, coconut, date palm etc. These plants possess fibrous roots.

Question 8.
If the leaves have reticulate venation, what would be the type of root ? (Conceptual Understanding) 4 M
Answer:
Naturally, the plants which have tap root system possess reticulate venation. The veins and veinlets divide into small branches. Eg: Datura (Ummetta), Guava

Question 9.
Explain the various parts of a plant with the help of a diagram.

Answer:
The plant diagram that is drawn above shows the following important parts.
a) Stem : Stem is the main part of the plant. It supports the entire aerial part of the plant.
b) Branches : Stem of the plant divides into so many branches. Branches are the other main parts of the plant. They bear leaves, flowers, buds and fruits.
c) Leaves : Leaves are the main sources of the plant. They prepare food for the plant. They are called food factories of the plant.
d) Flowers : Flowers are the reproductive parts of the plant. They develop into fruits.
e) Stem tip : This is the growing region of the plant.
f) Roots : Roots are the anchors which fix the plant firmly to the soil. These provide

Question 10.
Explain the parts of a leaf with the help of a diagram. (Communication through Drawing and Model Making) 8M
Answer:

There are five important parts in a leaf. They are.

1. Leaf base: This is the lower part of the leaf where the leaf attaches to the stem near the node.
   
2. Petiole : The stem – like part of the leaf that joins the leaf blade to the stem is called petiole.
3. Lamina or leaf blade : This is the green, expanded portion of the leaf.
4. Veins: Many ridged branched structures that spread on the lamina are called veins. They spread as veinlets.
5. Midrib : The long vein present in the middle of the lamina is called as Midrib.

Question 11.
How can you show that plants absorb water through their roots ?
(Or)
Roots of plant absorb water and minerals that are present in the soil. How can you prove this with experiment ?(Experimentation and Field Investigation) 8 M
Answer:
Aim : To show that the plants absorb water through their roots.

Apparatus : Two glass tumblers, two plants having soft stems, ink bottle, water or ink filler.

Procedure: Two glass tumblers are taken and filled with water. Two plants having soft stems, along with their roots are placed in the tumblers. Few drops of red ink are added in one of the tumblers. Then the water is changed into red colour. Both the tumblers are undisturbed for 2 – 3 hours.

Observation : Red spots are seen in the stem which is in red coloured water. No spots are seen in other plant which is in colourless water.
Inference : It is concluded that roots help in taking up of water. The coloured water enters the stem through roots. Roots have the capacity of absorbing minerals and water from the soil.

Result: Plants absorb water through their roots.

Question 12.
Rajani said “Respiration takes place in leaves”. Is she correct ? How can you support this statement ? (Asking Questions and Making Hypothesis) 8 M
Answer:
Plants respire as animals perform with special orgAnswer: But we cannot recognize external respiration (exhalation and inhalation). Respiring of gases is done through stomata which appear on the leaf surface and lenticels present on the bark of the stem and root surfaces. The mechanism of cellular respiration or internal respiration is very recognisable as it is seen in the animals.

Questionb 13.
Collect the leaves of various plants. Prepare a herbarium. Write a brief report on their shapes, size and venation. (Communication through Drawing and Model Making) 8M
Answer:
Aim of the project: To collect various plant leaves to find out their shapes, sizes and venation. There are two types of leaves based on their shape and venation. Based on the shapes, they are two types. 1) Simple type 2) Compound type. There are two types of venation a) Reticulate venation b) Parallel venation.

Tabulation of information:

Question 14.
Prepare a greeting card with dry leaves. 8M (Project Work / (Communication through Drawing and Model Making)) Answer: Aim : To prepare a greeting card with dry leaves.

Requirement: Banyan tree leaf, chart with accurate length and width (6×4 inches)

Procedure:

1. The collected banyan leaf is soaked in the lime water for one or two days.
2. As a result, all the green part disappears.
3. Only veins and veinlets are left in the leaf. It looks like a skeleton structure of the leaf.
4. Then, gently a picture is drawn on that leaf.
5. Painted leaf is pasted on the chart piece with specific length and width, vi) Finally, the beautiful greeting card is ready.

Question 15.
Your teacher suggested not to harm other plants when you collect plants for observation. Why did she suggest so ? (Aesthetic Sence, Values and
Application to Daily Life and Concern to Bio-diversity) 8M
Answer:
Her suggestion is reasonable. Because,

1. to observe the plant parts, it is not needed to pluck the parts from the plant.
2. if we continue to pick up the plants, removing from the soil, their population will gradually decrease.
3. decreasing plant population is dangerous to the earth and other organisms.
4. plants give us oxygen and take carbondioxide from us.
5. they provide plenty of food to the man.
6. plants stop the clouds and help in giving rains. Due to all the above reasons our teacher suggested us to think of destructing plants for research work.

Question 16.
Observe a plant which has healthy green leaves and beautiful flowers. Write your feeling about the plant in your notebook. (Aesthetic Sense, Values and
Application to Daily Life and Concern to Bio-diversity) 8M
Answer:

1. When we see a plant with lush green coloured leaves and beautiful flowers, we wonder at the glance of such plant.
2. Naturally, we like to protect beautiful plantations.
3. Our feelings make a plan to conserve the living organisms, to sustain the better nature inbalance.
4. The beauty of the flowers makes us relax and its fragrance gives us aroma.
5. The green colour of the leaves gives us good scenery and good visible colour. Green colour is quite healthy for eyes.
6. We also feel to grow the plants having green colour and beautiful flowers in our surroundings.

TS 6th Class Science 9th Lesson Notes – Plants: Parts and Functions

• The important parts of a plant are roots, stem and leaves.
• Tap root system and fibrous root system are two types of root systems seen in plants.
• Roots absorb water and minerals from the soil and also help in anchoring the plant body to the soil.
• The stem carries the water absorbed by the roots to different parts of the plant.
• Leaf base, petiole and lamina are all parts of a leaf.
• Tap root : In some plants, the main root becomes thick and has thin rootlets. This main root is known as ‘tap root’ and the rootlets are called lateral roots.
• Fibrous root : Hair like roots of the plants are called fibrous root.
• Leaf : Leaves are involved in preparing food. They also help in exchange of gases and transpiration.
• Petiole : The stalk of the leaf attached to stem.
• Lamina : The green expanded portion of leaf.
• Stomata : The bean shaped part that you see in the leaf acts like our nose. These are called ‘stomata’.
• Reticulate venation : Branched appearence of veins on the leaf.
• Parallel venation : Parallel appearence of veins on the leaf.

TS Board Telangana SCERT Class 6 Science Solutions 8th Lesson Fibre to Fabric Textbook Questions and Answers.

Separation of Substances – TS 6th Class Science 8th Lesson Questions and Answers Telangana

Improve Your Learning

Question 1.
What will happen if a rain coat is made from cotton fabric ? Why ? (Asking questions and Making hypothesis) 2 M
(OR)
Raincoat is made up of polythene sheet. Why is the raincoat not made by cotton threads?
Answer:
Cotton fibres absorb water. Drying of cotton fibres take longer hours. Polythene fibres can resist water and do not absorb water. Therefore rain coat is made up of polythene sheet.

Question 2.
Make a flow chart showing the process of getting a fabric (clothes) from cotton plant.
(Communication through drawing / Model making) 2M
Answer:
Flow chart showing various stages from fibre to fabric.

Question 3.
Coconut is also a fibre. Name somethings made of coconut fibre. (Conceptual Understanding) 2M
Answer:
Door mats, sofa cushions, chair cushions, bus seats, ropes etc.

Question 4.
Classify the fabric of following items as natural or artificial – Dhothi, Venkatagiri sarees, jeans, umbrella cloth, bed-sheets, your shirt or skirt, rain – coat, gunny – bags. (Conceptual Understanding) 2M
Answer:
All of them are made from natural (plant or animal) fibres.

Question 5.
Explain the process of making yarn from cotton wool. (Conceptual Understanding) 4M
Answer:

1. Cleaned cotton wool is drawn out and twisted. This brings the cotton wool fibres together to form yarn .
   
2. The process of making yarn from cotton wool is called spinning.
3. Spinning is done on a large scale with the help of spinning machines.
4. After spinning, yarn is used for making fabric. It is called weaving,
   

Question 6.
Small strand like structures are called
(a) fabric
(b) fibres
(c) looms
(d) cocoons.
(Conceptual Understanding) 2M
Answer:
(b) fibres

Question 7.
Making fabric from cotton yarn is called ……………
Answer:
weaving

Question 8.
What would you do to remove wrinkles from your shirt or skirt ? (Conceptual Understanding) 2 M
Answer:
The shirt or skirt is ironed to remove wrinkles.
(Note : The clothes are pressed with heated iron.)

Question 9.
Prepare a bag using cloth. Collect pieces of fabric and make designs on your bag by using them. Display it on school display day. (Communication through drawing /Model making) 2M
Answer:
Students’ activity.

Question 10.
Make a scrap book containing pictures of different types of fabric and name them. (Information Skills and Projects) 4M
Answer:

Question 11.
With the help of an atlas, discuss with your teacher and prepare an information chart about spinning mills in our state.
(Information Skills and Projects) 2M
Answer:
There are many spinning mills in our state like Guntur, Yedlapadu, Martur, Mangalagiri, Chirala, Ganguru, Prathipadu, Ramagiri, Madanapalli etc.

Question 12.
Collect news items about handloom workers and cotton growers. Analyse one news item in your own way. (Information Skills and Projects) 8M
Answer:
Handloom workers – the life is miserable March 16 – Pochampalli: Handloom workers in the state are facing lot of burdens. Since they are accustomed only to handloom industry, they are not able to find any other suitable livelihood to feed the family. Middlemen make selfish business by cheating the labourers at work places. Handloom workers spend their whole time at the work. But getting wages is very less.

It is not enough to fulfill the family needs. Interestingly, retail business men also see profit as middlemen bring lot of work through unauthorised marketing. The union of handloom workers urged the government to take necessary action in favour of hiking their daily wages. They also insisted to see transparent business which brings at least sharing in the profit from the handloom industry owners.

Time should help the cotton growers :
April 17 – Gadwal : Cotton growers have had bitter experiences due to unfavourable weather conditions and lack of support from the government. Middle men and some brokers cheat the farmers by not giving the profitable price for the harvested cotton. Unfair activities to earn the money becomes main motto of raw material buyers. They buy the harvested crop at low cost, but they sell it to the price which is two times more than the price paid to farmers. In this way the farmers are cheated. Many times, farmers requested the government to help them.

Analysis on the report:
If handloom department encourages the workers they will renew their life. Middle men dealing should be abolished which will bring the profit up in favour of labourers. Government should help the workers by providing facilities such as free education to the children, free health insurance scheme etc. Government should take authentic steps to do business by the workers through which they rejuvenate their livelihood.

The handloom weaving is an old tradition. The tradition and techniques used by weavers produce finest quality textiles which machine made textiles can not give. Yet, the handloom sector is facing a lot of problems. The government efforts to restructure handlooms are to be appreciated.

Question 13.
While purchasing your dress what doubts would you want to clarify from the shopkeeper ? (Asking questions and making hypothesis) 4 M
Answer:
The doubts to be clarified are :

1. Type of cloth cotton or synthetic
2. Durability of cloth.
3. Method of washing : ordinary or dry-wash.
4. Guarantee of colour and brightness.
5. Whether suitable to wear in all seasons or not.
6. Shrinking of the cloth.

Question 14.
What do you do to know when artificial fibres give pungent smell while burning? Write the steps of your experiment. (Experimentation andfield investigation) 4M
Answer:
Expt: 1) Pull out six to eight yams from the fabric.
2) Hold one end of the yarn with a tongs and bring the other end over the flame of a candle. Observe carefully.

Result : The artificial yarns shrink and burn. They also melt and give out an odour similar to burning plastics (a pungent smell).

Question 15.
The clothes that we wear have a great background. Track the stages (from seed to dress) and write your feelings about the people working at different
levels of the track. (Appreciation and Aesthetic sence and Values) 4M
Answer:
Different stages
Cotton seeds → treatment of seeds → sowing → cultivation → plants grow protection from natural calamities, insects and pests → cotton bolls → hand picking → ginning → spinning → weaving fabric → cloth stores → stitching → final dress. People working at different levels have one common wish: A good return for their input and hard work.

Question 16.
Observe these logos. (Information Skills and Projects) 4M

What does this mean ? Collect information from your school library.
Answer:
(1) A logo is a symbol that represents an organisation. Tsco is the abbreviation of Telangana State Handloom Weavers Cooperative Society Limited.

(2) Flower : It represents naturality, beauty, freshness, smoothness, attracting colours and other such desirable virtues. The “Tsco” logo means, that the fabric sold by this organisation has all such desirable qualities represented by the flower in their logo.

(3) Butterfly : It represents dynamism, variety of colours, beauty, smoothness, freshness, naturality and other such desirable qualities. The “Co-optex” logo means that the fabric they sell carries all such virtues.

TS 6th Class Science 8th Lesson Notes – Fibre to Fabric

• The fibres are obtained from natural as well as artificial (synthetic) sources.
• Natural fibres are obtained from cotton, jute, wool and silk.
• Fibres made up of chemicals are called artificial or synthetic fibres.
• Polyester, terylene, nylon, acrylic etc. are made up of artificial fibres.
• Tiny strands like structures are called fibres.
• Fibres are converted into yarn.
• Yarns are woven together to make a fabric.
• Cotton is obtained from cotton fruits or cotton bolls. (Note : Cotton balls wrong)
• Jute fibre (also called, golden fibre) is obtained from the stem of jute plant (called sun hemp)
• The process of arranging two sets of yarns together horizontally and vertically to make a fabric is called weaving.
• Fabrics : It is a cloth or other material produced by weaving together cotton, nylon, silk or other threads.
• Fibres : Tiny strands like structures are called fibres.
• Yarn : Fibres are converted into yarn. Yarns are woven together to make a fabric.
  Fibre → yarn → fabric
• Natural Fibres : The fibres which are derived from plants and animals are called natural fibres. Eg : cotton, wool, silk, jute etc.
• Artificial fibres : Fibres made up of chemicals are called artificial or synthetic fibres. Eg : nylon, polyester etc.
• Ginning : The process of separating cotton wool from seeds is called ginning.
• Spinning : The process of making yam from fibres is called spinning.
• Weaving : Two sets of yarns arranged together to make a fabric called weaving.
• Looms : Weaving is done on looms. The looms that are worked by man power are called handlooms, run by machines are called powerlooms.

TS Board Telangana SCERT Class 6 Science Solutions 7th Lesson Separation of Substances Textbook Questions and Answers.

Separation of Substances – TS 6th Class Science 7th Lesson Questions and Answers Telangana

Improve Your Learning

Question 1.
Is It possible to separate sugar mixed with wheat flour ? If yes, how will you do it ? If powdered sugar is mixed with wheat flour, how do you separate them? (Conceptual Understanding) 8M
Answer:

1. Yes, it is possible to separate sugar mixed with wheat flour.
2. They can be separated by sieving, using a sieve with a proper pore – size. The flour particles are very fine and pass through the holes of the sieve. The sugar pa rticles being large are left on the sieve.
3. The mixture containing powdered sugar and wheat flour is dissolved in water. Sugar only dissolves. Flour does not dissolve. They are separated by filtration, using a filter paper. Flour remains in the filter paper. It is dried. We get the flour.

The sugar solution is slowly evaporated. Water evaporates. Sugar is left over in the dish. Thus, flour and sugar are separated.

Question 2.
Why is hand picking necessary after winnowing ? (Conceptual Understanding) 4M
Answer:

1. Some undesirable substances such as pieces of stones remain in rice or dal. After winnowing also they can be separated by hand picking.
2. This is possible because the particles of the undesirable substances are different from the food grains in colour, shape and size and easily identified with eye.
3. This method is convenient when the undesirable components are present in small quantities.

Question 3.
Srikar accidentally mixed mustard seeds with rice and salt. How can he separate them? (Experimentation andfield Investigation) 8 M
The separation is done in 3 steps:
Answer:

1. Mustard seeds are separated by sieving.
2. The mixture containing rice and salt is shaken with water, salt dissolves, leaving rice. They are separated by filtration using a filter paper. Rice collects on the filter paper.
3. Now the salt solution is carefully evaporated by crystallization process. Then water escapes, leaving the salt in the dish. Thus mustard seeds, rice and salt are separated from their mixture.

Question 4.
Which separation process is used when one component is in a mixture: (Conceptual Understanding) 8 M
(a) Heavier then the other?
Answer:
Winnowing

(b) Bigger than the other ?
Answer:
Hand picking

(c) Different shape and colour from the other ?
Answer:
Hand picking

(d) One is soluble in water and the other is not ?
Answer:
Filtration and then crystallization.

(e) One floats and the other sinks in water ?
Answer:
Decantation using a sieve. The floating substance collects in the sieve. The heavier substance remains in the container.

Question 5.
Visit a nearby dairy and report about the processes used to separate cream from milk. (Information Skills and Project) 2M
Answer:

1. Certain amount of milk is allowed into a container.
2. The container’s plug (spigot) is closed tightly at the bottom of container.
3. It is undisturbed for 24 hours.
4. Then plug is opened. It is observed that the skimmed milk (butter less milk) comes out, leaving the creamline floating at the top.
5. Once the milk layer becomes thik at the end, it is separated and collected from the container.

Question 6.
Divya suggested some methods to separate mixtures given below. Are they correct ? Find whether they are possible or not. Give reasons (Conceptual Understanding) 8M
(a) Pure water can be obtained from sea water by the process of filtration.
Answer:
Not possible.

Reason : Sea water contains many dissolved salts. These salts cannot be separated from water by filtration. •

(b) Cheese is removed from curdled milk by the process of decantation.
Answer:
Possible.
Reason : When milk curdles, it separates into solid and liquid parts. The solid part is separated from the liquid part, by decantation.

(c) Separation of sugar from tea can be done by filtration.
Answer:
Not possible.

Reason : Sugar dissolves in tea. So it cannot be separated by filtration.

Question 7.
Collect information from your parents regarding various methods used by us to clean food grains at home and prepare a chart to show them. (Students should collect information and prepare a chart). (Experimentation and field investigation) 4M
Answer:

Question 8.
We observe that Kerosene rises up in the wick of a lantern. Take a wick and put a spot of ink at one of its ends. Then dip the wick in Kerosene just as you had dipped the chalk in water in the chromatography activity. Will your experiment be successful in separating the colour ink spot. Try it. (Experimentation andfield investigation) 2M
Answer:
Different colour bands appear on the wick, after sometime.

Question 9.
Match the following and write sentences in your note book. (Conceptual Understanding / Asking questions and making hypothesis) 4M
Answer:

Question 10.
Draw a picture of article used for separation of mixture in your house. (Communication through drawing and model making) 4M
Answer:

Question 11.
Kiran observed his father separating husk and grains by winnowing method in the field and appreciated how wind flow helped in separation. On evaporation salt is formed from sea water. Isn’t it ? How would you appreciate (Appreciation and Aesthetic sense and values) 8 M
Answer:
(1) Kiran’s father stood on a high platform and allowed the mixture of grain and husk to drop slowly from the flat pan. The wind carried away the husk forward. The grains fell vertically downward. Thus a separate heap of grain is formed.

(2) Sea water is allowed to stand in shallow pits. Water gets heated by sunlight and slowly turns into water vapour and escapes out. (Process is called evaporation). In a few days, the water evaporates completely leaving behind solid salts (a mixture of salts). Common salt is thus obtained from this mixture of salts by further purification.

TS 6th Class Science 7th Lesson Notes – Separation of Substances

• We separate the components of mixtures for different purposes in our daily life.
• Items like tea, lemon juice, soil etc., contain more than one substance. So they are called, mixtures.
• There are natural mixtures, as well as man-made mixtures.
• We make use of several properties of the materials for separating the desired items from the mixture.
• An Example:
  • When a mixture of water, sand and mud is allowed to remain undisturbed for sometime, sand along with the mud settles down at the bottom of the container. These are called, sediments. This process of separation of sand and mud from water is called sedimentation.
• Mixture : Combination of more than one substance is called a mixture.
• Separation : We follow different methods to separate substances from a mixture. :
• Hand picking : The substances which are carefully chosen and separated by hand from the mixture is called hand picking.
• Winnowing : The method of separating the heavier material from the lighter material. Separating the substances in the mixture by wind or by blowing air is called winnowing.
• Sedimentation : The solid material that settles at the bottom of a liquid is called a ‘sediment, and the process is called sedimentation.
• Decantation : The process of separation of clear upper liquid from the sediment is called decantation.
• Sieving : It is a method used to separate fine particles from large particles in a mixture using sieve.
• Filtration : It is a process of filtering a substance.
• Crystallization : Crystallization is a process used to separate dissolved solid substances from a liquid.
• Distillation : The process used to remove impurities from water is called distillation.
• Sublimation : The process in which a substance changes directly from solid to gaseous form and vice-versa is called sublimation.
• Chromatography : The process of separating the components of mixture, by passing it through a material.

Telangana SCERT 8th Class Hindi Study Material Telangana Pdf 6th Lesson दिल्ली से पत्र Textbook Questions and Answers.

TS 8th Class Hindi 6th Lesson Questions and Answers Telangana दिल्ली से पत्र

प्रश्न :

प्रश्न 1.
चित्र में क्या – क्या दिखाई दे रहे हैं?
उत्तर :
चित्र में एक संगणक है। इसके पर्दे (स्क्रीन) पर अंग्रेज़ी अक्षरों में “ई-मेइलि” दिखायी दे रहा है। इसकी “की बोर्ड” पर एक कबूतर चोंच में एक पत्र लिये खडा है।

प्रश्न 2.
कबूतर क्या कर रहा है ?
उत्तर :
कबूतर अपने मुँह में चिट्ठी रखकर पावों से कंप्यूटर को दबा रहा है।

प्रश्न 3.
इस चित्र से हमें क्या मालूम होता है ?
उत्तर :
इस चित्र से हमें समय में कितना परिवर्तन आया है मालूम होता है। पुराने जमाने में कबूतरों के द्वारा चिट्ठी भेजे जाते थे। लेकिन अब कंप्यूटर के द्वारा कुछ ही पलों में संदेश भेजे जाते हैं। विज्ञान की प्रगति हम इस चित्र में देख सकते हैं।

सुनो – बोलो :

प्रश्न 1.
पाठ के चित्र देखिए। किसी एक के बारे में बताइए।
उत्तर :
पाठ के चित्रों में मैं कुतुबमीनार के बारे में बताता हूँ।
कुतुबमीनार सबसे अच्छी इमारत है। यह बहुत पुरानी इमारत है। यह बहुत ऊँची मीनार है। इसकी ऊँचाई 280 फुट के करीब है। इसके ऊपर पहुँचने के लिए 379 सीढ़ियाँ हैं।

प्रश्न 2.
यह पत्र किसके बारे में है?
उत्तर :
यह पत्र यात्रा वर्णन के बारे में है।

पढ़ो :

अ. पाठ का दूसरा अनुच्छेद पढ़िए। दिल्ली के किस स्थान के बारे में बताया गया है? उसके बारे में दो वाक्य लिखिए।
उत्तर :
इस पाठ के दूसरे अनुच्छेद में दिली के कुतुब मीनार के बारे में बताया गया है। यह बहुत पुरानी इमारत है। यह बहुत ऊँचा मीनार है। गुलाम वंश के प्रथम सुल्तान कुतुबुद्दीन ऐबक ने इसे बनवाया था।

आ. पाठ के आधार पर दिये गये वाक्य के अगले वाक्य लिखिए।
जैसे – यह बहुत पुरानी इमारत है।
इसे देखकर में दंग रह गया।
उत्तर :
1. यह एक मजबूत और सुंदर किला है।
मुगल बादशाह शाहजहाँ ने इसे बनवाया था।
2. इसमें धूपघड़ी है।
सूर्य की किरणों के आधार पर यह यंत्र आपको सही –
सही समय बता देता है।
3. यदि संसार पर कहीं स्वर्ग है,
तो वह यहीं है, यहीं है, यहीं है।
4. इसकी ऊँचाई 280 फुट के करीब है।
इसके ऊपर पहुँचने के लिए 379 सीढ़ियाँ है।
5. मेरे आश्चर्य का ठिकाना न था।
मैं ने तो केवल इसे 26 जनवरी और 15 अगस्त के दिन
ही टी. वी. पर देखा था।

लिखो :

अ. नीचे दिये गये प्रश्नों के उत्तर लिखिए।

प्रश्न 1.
सनी ने पत्र क्यों लिखा होगा?
उत्तर :
सनी सकुशल दिल्ली पहुँच गया। इस समाचार को वह अपने पिताजी को देने और दिल्ली में उसने क्या – क्या देख लिये आदि के बारे में पिताजी को बताने सनी ने पत्र लिखा होगा।

प्रश्न 2.
दिल्ली में देखने लायक कौनसा स्थान अच्छा लगा और क्यों ?
उत्तर :
दिल्ली में देखने लायक स्थान कुतुबमीनार, लाल किला, जंतर मंतर, राष्ट्रपति भवन, संसद भवन, इंडिया गेट, लोटस टेंपल, अक्षरधाम, राजघाट, चिड़िया घर और शक्ति स्थल आदि देखने लायक स्थान हैं।

आ. इस पाठ का सारांश अपने शब्दों में लिखिए।
उत्तर :
यह एक “पत्र लेखन” पाठ है। सनी नामक एक लडका अपने पिताजी को अपनी दिल्ली यात्रा के बारे में वर्णन करते हुए एक पत्र लिखता है। पत्र में दिली़ी के बारे में वह इस प्रकार लिखता है।
दिल्ली में मौसम बहुत अच्छा है। सबसे पहले हमने कुतुब मीनार देखा। यह बहुत पुरानी इमारत है। यह बहुत ऊँचा मीनार है। गुलाम वंश के प्रथम सुल्तान कुतुबुद्दीन ऐबक ने इसे बनवाया था। इसकी ऊँचाई

280 फुट के करीब है। इसके ऊपर पहुँचने के लिए 379 सीढ़ियाँ हैं। उसके बाद हम लाल किला पहुँचे। यह लाल पत्थर से बना हुआ है। यह एक सुंदर एवं मजबूत किला है। मुगल बादशाह शाहजहाँ ने इसे बनवाया था। यहाँ एक स्थान है – “दीवन -ए -खास।” इसकी दीवार पर फ़ारसी की पंक्तियाँ लिखी है” यदि संसार में पृथ्वी पर कहीं स्वर्ग है, तो यही है, यही है , यही है।

इस किले के पास ही जामा मसजिद है। शाहजहाँ ने ही इसे बनवाया। पुराने भवनों में जंतर-मंतर भी देखने लायक है। इसे जयपुर के राजा मिर्जा राजा जयसिंह ने बनवाया। यहाँ एक धूपघड़ी है। हजरत निजामुद्दीन का दरगाह भी दर्शनीय स्थान है।
दिल्ली के आधुनिक भवनों में राष्ट्रपति भवन, संसद भवन, आदि उल्लेखनीय हैं। इंडिया गेट, अक्षर धाम मंदिर, लोटस टेंपल, संग्रहालय तथा चिड़ियाघर देखने योग्य हैं। हमने बापू की समाधि राजघाट भी देखा।

शब्द अंडार :

निम्न लिखित शब्दों को वाक्यों में प्रयोग कीजिए।
उत्तर :
कुतुब मीनार जामा मसजिद जंतर – मंतर

1. कुतुब मीनार : कुतुब मीनार को गुलाम वंश के प्रथम सुल्तान कुतुबुद्दीन ऐबक ने बनवाया। यह बहुत पुरानी इमारत है। इसकी ऊँचाई करीब 280 फुट और ऊपर पहुँचने के लिए 379 सीढ़ियाँ हैं।
2. जामा मसजिद : जामा मसजिद को भी कलाप्रेमी मुगल बादशाह शाहजहाँ ने बनवाया। यह एक पुराना मसजिद है यहाँ हजारों की संख्या में मुसलमान भाई नमाज़ पढ़ते हैं।
3. जंतर- मंतर : दिल्ली के पुराने भवनों में जंतर-मंतर भी देखने लायक है। इसे जयपुर के नरेश मिर्ज़ा राजा जयसिंह 1724 में बनवाया था।

सृजनात्मक अभिव्यक्ति :

आपके द्वारा की गयी किसी यात्रा की बात डायरी में लिखिए।
उत्तर :
मैंने अपने पिता को मेरी यात्रा के बारे में बताते हुए पत्र लिखा। अध्यापकों की देख – रेख में हमने सब कुछ देखा। वहाँ का मौसम बहुत अच्छा है। में ने दिल्ली में कुतुब मीनार, लालकिला, जामा मंसजिद, जंतर – मंतर, हजरत निजामुद्दीन का दरगाह, राष्ट्रपति भवन, संसद भवन, इंडिया गेट, लोटस टेंपल, संग्रहालय, चिडियाघर, राजघाट आदि देखें। यमुना की गोद में बसा यह भारत की राजधानी सबका मन मोह लोनेवाला शहर है। वहाँ के विशेष व्यंजन छोल भटूरे भी खाया है।

प्रशंसा :

सैर से मनोरंजन के साथ – साथ और क्या लाभ हैं ? बताइए।
उत्तर :
सैर से मनोरंजन के साथ – साथ कई लाभ हैं।
1. सैर करने से सामान्य ज्ञान की वृद्धि होती है।
2. चारित्रिक स्थलों का दर्शन करने से उनके बारे में हमें जानकारी मिलती है।
3. देश के प्रसुख स्थलों की यात्रा करने से देश की महानता का परिचय मिलता है।
4. सैर करने से हमारा उत्साह दुगुना होता है और मन भी अधिक उल्लास से भर जाता है।

भाषा की बात :

अ. नीचे दिये गये वाक्य पढ़िए।
दिल्गी में मौसम अच्छा है।
कुतुब मीनार पुरानी इमारत है।
लाल किला लाल पत्थर का बना हुआ है।
यह एक मजबूत और सुंदर किला है।
ऊपर दिये वाक्यों में अच्छा,पुरानी, लाल, एक, मजबूत और सुंदर जैसे शब्द संज्ञा और सर्वनाम की विशेषता बताते हैं। संज्ञा या सर्वनाम की विशेषता बतलाने वाले शब्द विशेषण कहलाते हैं। विशेषण के चार भेद हैं। वे हैं-
1. गुणवाचक विशेषण : जो विशेषण किसी संज्ञा या सर्वनाम के गुण, दोष, दशा, रंग, आकार, स्थिति आदि का बोध कराते हैं, गुणवाचक विशेषण कहलाते हैं। जैसे : रामू अच्छा लड़का है।
2. संख्यावाचक विशेषण : जो विशेषण वस्तु की संख्या बतायें, वे संख्यावाचक विशेषण कहलाते है। जैसे : मैदान में तीन लड़के हैं।
3. परिमाणवाचक विशेषण : जो विशेषण संज्ञा या सर्वनाम के परिमाण का बोध कराते हैं, उन्हें परिमाणवाचक विशेषण कहते हैं। जैसे : हम बहुत मेहनत करते हैं।
4. सार्वनामिक विशेषण : जो विशेषण सर्वनाम के रूप में रहकर संज्ञा को सूचित करते है, वे सार्वनामिक विशेषण कहलाते हैं। जैसे : हैदराबाद हमारा शहर है।

आ. पाठ में आये हुए तीन विशेषण शब्द ढूँढिए। वाक्य में प्रयोग कीजिए।
जैसे : पुरानी – यह बहुत पूरानी इमारत है।
उत्तर :
1. अच्छा : यहाँ का मौसम बहुत अच्छा है।
2. लाल : लाल किला लाल पत्थर का बना हुआ है।
3. बहुत : बहन जेनी को बहुत प्यार।

परियोजना कार्य :

अपने मनपसंद स्थान के चित्र इकट्टा कीजिए। उनके बारे में दो – दो वाक्य लिखिए।
उत्तर :

1. पहले चित्र में लाल किला है। यह दिल्ली में है। यह लाल पत्थर का बना हुआ है। यह एक मजबूत एवं सुंदर किला है। मुगल बादशाह शाहजहाँ ने इसे बनाया था।
2. दूसरे चित्र में जामा मसजिद है। यह लाल किले के पास ही दिह्ली में है। यह भारत की सबसे बडी मसजिद है। यहाँ हज़ारों संख्या में मुर्लमान भाई नमाज़ पढ़ते हैं। इसे भी शाहजहाँ ने बनवाया था।
3. तीसरे चित्र में जंतर-मंतर है। यह एक पुराना भवन है। यह भी दिल्ली में है। इसे जयपुर के नरेश मिर्जा राजा जयसिंह ने बनवाया।
4. चौथे चित्र में कुतुब मीनार है। यह दिली में है। यह बहुत पुरानी इमारत है। गुलाम वंश के प्रथम सुल्तान कुतुबद्दीन ऐबक ने इसे बनवाया था। इसकी ऊँचाई करीब 280 फुट और 379 सीढ़ियाँ हैं।
5. पाँचवे चित्र में लोटस टेंपल है। यह दिली में है। यह आधुनिक भवनों में एक है।
6. छठवें चित्र में बापू महात्मा गाँधी जी की समाधि है। इसे राजधाट कहते हैं। यह दिल्ली में है।
7. सातवें चित्र में गोट वे आफ़ इंडिया है। (इंडिया गेट) यह दिल्ली में है। यह देखने लायक है।

Essential Material for Examination Purpose :

I. पढ़ो

पठित – गद्यांश :
नीचे दिये गये गद्यांथ को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

1. हम परसों सकुशल दिल्ली पहुँच गये। हमारी यात्रा बहुत अच्छी रही। अध्यापकों ने हमारा बहुत ध्यान रखा। यहाँ मौसम अच्छा है। कल सुबह नाश्ता करके हम सब लोग दिल्ली की सैर के लिए निकले। सबसे पहले हमने कुतुब मीनार देखा। यह बहुत पुरानी इमारत है। इसे देखकर तो मैं दंग रह गया। बहुत ऊँचा मीनार है। अध्यापकनी ने हमें बताया कि गुलाम बंश के प्रथम सुल्तान कुतुबुद्दीन ऐबक ने इसे बनवाया था। इसकी ऊँचाई 280 फुट के करीब है। इसके ऊपर पहुँचने के लिए 379 सीढ़ियाँ हैं। इसके ऊपर चढ़ने पर चारों ओर का दृश्य बहुत्त सुंदर दिखायी देता है।

प्रश्न :
1. कुतुबमीनार कैसी इमारत है ?
2. कुतुबमीनार किसने बनवाया था ?
3. कुतुद्दीन ऐबक किस वंश का प्रथम सुलतान था ?
4. कुतुबमीनार की ऊँचाई कितनी है ?
5. कुतुबमीनार के ऊपर चढ़ने के लिए कितनी सीढ़ियाँ हैं ?
उत्तर :
1. कुतुबमीनार पुरानी इमारत है।
2. कुतुबमीनार कुतुद्दीन ऐबक ने बनवाया था।
3. कुतुब्द्दीन ऐबक गुमाल वंश का प्रथम सुलतान था।
4. कुतुबमीनार की ऊँचाई 280 फुट के करीब है।
5. कुतुबमीनार के ऊपर चढ़ने के लिए 379 सीढ़ियाँ हैं।

II. हम लाल किला पहुँचे। मेरे आश्चर्य का टिकाना न था। मैंने तो केवल इसे 26 जनवरी और 15 अगस्त के दिन ही टी.वी. पर देखा था। लाल क़िला तो लाल किला है। जैसा नाम वैसा क़िला। यह लाल पत्थर का बना हुआ है। यह एक मजबूत और सुंदर क़िला है। मुगल बादशाह शाहजहाँ ने इसे बनवाया था। यहाँ पर एक स्थान है – ‘दीवान – ए – ख़ास’। इसकी दीवार पर फारसी की पंक्तियाँ लिखी हैं, जिसका अर्थ है – यदि संसार में पृथ्वी पर कहीं स्वर्ग है, तो बह यहीं है, यहीं है, यहीं है। इसी क़िले के पास जामा मसजिद है। यह भारत की सबसे बड़ी मसजिद है। इसे भी कलाप्रेमी शाहजहाँ ने बनवाया था। यहाँ पर हजारों की संख्या में मुसलमान भाई नमाज़ पढ़ते हैं। पुराने भवनों में जंतर – मंतर भी देखने लायक़ है। इसे जयपुर के नरेश मिर्जा राजा जयसिंह ने बनवाया था।

प्रश्न :
1. लाल किला किस पत्थर से बना है?
2. लाल किला कैसा किला है?
3. लाल किला किसने बनवाया था ?
4. जंतर – मंतर को किसने बनवाया था ?
5. यह गद्यांश किस पाठ का है ?
उत्तर :
1. लाल क़िला लाल पत्थर से बना है।
2. लाल क़िला मजबूत और सुंदर क़िला है।
3. लाल क़िला मुगल बादशाह शाहजहाँ ने बनवाया था।
4. जंतर – मंतर को राजा जयसिंह ने बनवाया था।
5. यह गद्यांश “दिल्नी से पत्र” पाठ से है।

III. दिल्ली के आधुनिक भवनों में राष्ट्रपति भवन – तथा संसद भवन उत्लेखनीय है। यहाँ का इंडिया गेट, अक्षरधाम मंदिर, लोटस टेंपल, संग्रहालय तथा चिड़ियाघर भी देखने योग्य हैं। यहाँ पर हमने बापू की समाधि राजघाट भी देखा। अध्यापकजी ने बताया कि यमुना नदी की गोद में बसा यह शहर भारत की राजधानी ही नहीं बल्कि दुनिया के प्रसिद्ध नगरों में से एक है। यह नगर किसी का भी मन मोह लेता है। रात को हमने दिल्ली का विशेष व्यंजन छोले – भटूरे खाया। मुझे तो यहाँ बहुत मज़ा आया मैं परसों घर लौटूँगा।

प्रश्न :
1. दिल्ली के आधुनिक भवनों में किसका नाम उह्लेखनीय है?
2. बापू की समाधि कहाँ है ?
3. भारत की राजधानी कहाँ है?
4. दिल्ली किस नदी की गोद में बसा है?
5. दिल्बी में क्या – क्या चीज़ें देखने लायक हैं?
उत्तर :
1. दिल्ली के आधुनिक भवनों में राष्ट्रपति भवन तथा संसद भवन उल्लेखनीय है।
2. बापू की समाधि राजघाट में है।
3. भारत की राजधानी दिल्ली है।
4. दिल्ली यमुना नदी की गोद में बसा है।
5. दिली में इंडिया गेट, अक्षरधाम मंदिर, लोटस टेंपल, संग्रहालय तथा चिड़ियाघर देखने योग्य हैं।

अपठित – गद्यांश :
नीचे दिये गये गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर एक वाक्य में लिखिए।

I. केरला राज्य में एक समय राजबर्मन नामक एक दयालू तथा चतुर राजा राज करता था। उसने अपने राज्य में अनेक ऐसी योजनाएँ चलाई जिससे उसका राज्य धन धान्य से परिपूर्ण हो गया। राजवर्मन का राज्य तो छोटा-सा ही था। परंतु वहाँ के लोग बहुत परिश्रमी तथा ईमानदार थे। अपने राजा की बे दिल से प्रशंसा करते थे। राजा का एक बेटा था रविवर्मन। वह अपने पिता का बहुत दुलारा था। सेखकों के लाड ने तो उसे बिगाड़ दिया था।

प्रश्न :
1. राजवर्मन कहाँ का राजा था ?
2. राजवर्मन कैसा राजा था?
3. राजवर्मन की योजनाओं का परिणाम क्या हुआ था ?
4. राजवर्मन की प्रजा कैसी थी ?
5. राजवर्मन के बेटे का नाम क्या था ?
उत्तर :
1. राजवर्मन केरला राज्य का राजा था।
2. राजवर्मन दयालु और चतुर राजा था।
3. राजवर्मन की योजनाओं का परिणाम हुआ कि उसका राज्य धन – धान्य से परिपूर्ण हो गया।
4. राजवर्मन की प्रजा परिश्रमी और ईमानदार थी।
5. राजवर्मन के बेटे का नाम रविवर्मन था।

II. पुत्र और तरु में भी भेद है, क्योंकि पुत्र को हम स्वार्थ के कारण जन्म देते हैं परन्तु तरु – पुत्र को तो हम परमार्थ के लिए ही बनाते हैं। ऋषि – मुनियों की तरह हमें बृक्षों की पूजा करनी चाहिए, क्योंकि बृक्ष तो द्वेषवर्जित हैं। जो छेदन करते हैं, उन्हें भी वृक्ष छाया, पुष्प और फल देते हैं। इसीलिए जो विद्वान पुरुष हैं, उनको वृक्षों का रोपण करना चाहिए और उन्हें जल से सींचना चाहिए।

प्रश्न :
1. पुत्र को हम किस कारण जन्म देते हैं ?
2. परमार्थ के लिए ही हम किसको बनाते हैं ?
3. हमें किनकी पूजा करनी चाहिए ?
4. द्वेषवर्जित क्या है?
5. वृक्षों का रोपण किन्हें करना चाहिए ?
उत्तर :
1. पुत्र को हम स्वार्थ के कारण जन्म देते हैं।
2. परमार्थ के लिए ही हम तरु -पुत्र को बनाते हैं।
3. हमें वृक्षों की पूजा करनी चाहिए।
4. वृक्ष द्वेष वर्जित हैं।
5. वृक्षों का रोपण विद्धान पुरुषों को करना चाहिए।

III. वर्तमान युग विज्ञान के नाम से जाना जाता है। आज इसकी विजय पताका धरती से लेकर आकाश तक लहरा रही है। सर्वत्र विज्ञान की महिमा का प्रचार – प्रसार है। म्नुष्य ने विज्ञान के द्वारा प्रकृति को जीत लिया है। आज मानब ने विज्ञान के द्वारा विद्युत बाष्प, मैस और कंप्यूटर की खोज करके संपूर्ण विश्व में अपनी विजय दुंदुभी बजाकर एक क्रांतिकारी परिवर्तन ला दिया है।

प्रश्न :
1. वर्तमान युग किस नाम से जाना जाता है?
2. सर्वत्र किसकी महिमा का प्रचार – प्रसार है ?
3. विज्ञान के द्वारा मनुष्य ने किसे जीत लिया है?
4. इस अनुच्छेद में किसके बारे में बताया गया है ?
5. मानव ने किसके द्वारा क्रांतिकारी परिवर्तन ला दिया ?
उत्तर :
1. वर्तमान युग विज्ञान के नाम से जाना जाता है।
2. सर्वत्र विज्ञान की महिमा का प्रचार – प्रसार है।
3. विज्ञान के द्वारा मनुष्य ने प्रकृति को जीत लिया है।
4. इस अनुच्छेद में विज्ञान के बारे में बताया गया है।
5. आज मानव ने विज्ञान के द्वारा विद्युत, बाष्प, मैस और कंप्यूटर की खोज करके क्रांतिकारी परिवर्तन ला दिया।

IV. सबेरे के समय मगर जल के पास रेत में लेटने और सोने के लिए आता है। जाड़ों में तो वह देर तक धूप लेता रहता है। मगर फागुन – चैत में अंडे देता है। अण्डे उसके बड़े – बड़े होते हैं। बह उनको रेत में गहरा गाड़ता है। साधारण तौर पर वह मछलियाँ खाता है। मुँह खोल लिया, पानी फुफकारता रहा, और मछलियों को निगलता रहा।

प्रश्न :
1. मगर जल के पास में लेटने तथा सोने के लिए किस समय आते हैं ?
2. किन दिनों में मगर देर तक धूप लेता रहता है ?
3. मगर के अंडे कैसे होते हैं?
4. साधारण तौर पर मगर किन्हें खाता है ?
5. मगर अंडे कब देते हैं?
उत्तर :
1. मगर जल के पास में लेटने तथा सोने के लिए सबेरे समय आते हैं।
2. जाडों में मगर देर तक धूप लेता रहता है।
3. मगर के अंडे बडे – बडे होते हैं।
4. साधारण तौर पर मगर मछलियाँ खाता है।
5. मगर फागुन – चैत में अंडे देता है।

II. लिखो :

लघु प्रश्न :

प्रश्न 1.
सनी को लाल किला देखने पर कैसा लगा होगा?
उत्तर :
सनी तो लाल किले को केवल 26 जनवरी और 15 अगस्त के दिन टी.वी. पर देखता था। लेकिन अब वह उसे प्रत्यक्ष देखने पर अश्चर्यचकित हुआ होगा।

प्रश्न 2.
लाल किले के बारे में अपने विचार बताओ।
उत्तर :
लाल किला देखने में बहुत अच्छा लगता है। इसका नाम जैसा लाल किला है, उसका रंग भी लाल है। लाल किला लाल पत्थर का बना हुआ है। यह एक मजबूत और सुंदर किला है। मुगल बादशह शाहजहाँ ने इसे बनवाया था।

प्रश्न 3.
किसी यात्रा से पहले हम क्या – क्या तैयारी करते हैं ?
उत्तर :
किसी यात्रा से पहले हमें उस स्थान से संबंधित जानकारी प्राप्त करना चाहिए। टिकट पहले ही आरक्षित करना ताहिए। आवश्यक चीजें जैसे कपडे,, साबुन, नारियल का तेल, दाँत मंजन आदि को अपने साथ ले जाना चाहिए। वहाँ के जान – पहचान वालों के फ़ोन नंबर लेना चाहिए।

प्रश्न 4.
लोटस टेंपल के बारे में लिखिए।
उत्तर :
यह दिल्ली में कल्काजी के पास है। यह देखने में कमल की तरह दीख पडता है। यह संगमरमर से बनायः गया मंदिर है। यह शांति, स्वच्छ और प्रेम का चिह्न है।
इसे रात में देखने से बहुत सुंदर लगता है। यह आधा खिला हुआ कमल के समान दीख पडता है। इसे 1986 में पूरा किया गया।

प्रश्न 5.
राजघाट के बारे में आप क्या जातते हैं?
उत्तर :
यह दिल्ली के देखने लायक रथानों में एक है। यहाँ हमारे जातिपिता बापू की समाधि है। उनके संस्मरणार्थ यहाँ एक ज्योति हमेशा प्रज्वलित रहती है। हर शुक्रवार को यहाँ बापूजी की स्मृति में प्रार्थना गीत गाये जाते है।

प्रश्न 6.
इंडिया गेट क्यों बनवाया गया ?
उत्तर :
पहले विश्व युद्ध में जो भारतीय जवान थे उनके यादगार में इंडिया गेट का निर्माण किया गया। यह “राजपथ” नई दिल्ली में स्थित है।

प्रश्न 7.
पत्र किसने किसे लिखा ?
उत्तर :
पत्र सनी नामक एक लडके ने अपने पिता को लिखा।

प्रश्न 8.
पत्र किस दिन और कहाँ से लिखा गया?
उत्तर :
पत्र दिनांक 20-09-2012 को सेक्टर 9 ए, नयी दिल्ली से लिखा गया।

प्रश्न 9.
पत्र में किन – किन स्थानों का उलेख हुआ है, उनके नाम लिखो।
उत्तर :
पत्र में दिल्ली के कई स्थानों का उल्लेख हुआ है। जैसे : कुतुब मीनार, लाल किला, दीवान-ए-ख़ास, जामा मसजिद, जंतर-मंतर, हजरत निजामुद्दीन का दरगाह, राष्ट्रपति भवन, संसद भवन, इंडिया गेट, अक्षरधाम मंदिर, लोटस टेंपल, संग्रहालय तथा चिड़ियाघर और राजघाट आदि।

III. सृजनात्मक अभिव्यत्ति :

प्रश्न 1.
सनी के इस पत्र का उत्तर देते हुए एक पत्र लिखो।
उत्तर :

हैदराबाद,
दि : ××××

प्यारे पुत्र सनी,
सप्रेम आशीर्वाद,
मैं और माँ, बहन जेनी सब यहाँ सकुशल हैं। में आशा करता हूँ कि तुम भी वहाँ सकुशल हो। तुम्हारा पत्र अभी – अभी मिला। पत्र पढ़कर मैं माँ और बहिन जेनी सब खुश हुए। तुम दिल्ली के सारे दर्शनीय स्थान देखने के कारण मुझे बहुत आनंद मिला। तुम्हें वहाँ अपने तबीयत का ख्याल रखना चाहिए। समय पर भोजन करना चाहिए। वहाँ से आते वक्त बहिन जेनी के लिए एक कोट ले आओ।

हितैषी पिता
××××

సారాంశము :

సెక్టర్ 9ఎ. కొత్త ఢిల్లీ,
తారీఖు : 10-05-2015.

పూజ్యులైన నాన్న (తండ్రి) గారికి,
సాదర (గౌరవ) నమస్కారములు.
మేము మొన్న సకుశలంగా (క్షేమంగా) ఢిల్లీ చేరితిమి. మా యాత్ర చాలా బాగున్నది. ఉపాధ్యాయులు మాపై మంచి శ్రద్ధ కనబరిచారు. ఇక్కడి వాతావరణం బాగున్నది. నిన్న ఉదయం అల్పాహారం తీసుకుని మేమందరం ఢిల్లీ విహారానికై వెళ్లితిమి. అన్నిటికంటే ముందు మేము. కుతుబ్మనార్ను చూచితిమి. ఇది చాలా పురాతనమైన కట్టడము. దీనిని చూసి నేను ఆశ్చర్యచకితుడనైతిని. ఇది చాలా ఎత్తైన స్థంబము. మా ఉపాధ్యాయుడు ఇది గులాం వంశానికి చెందిన మొదటి చక్రవర్తి కుతుబుద్దీన్ ఐబక్చే నిర్మించబడినదని చెప్పెను. దీని ఎత్తు దాదాపుగా 280 అడుగులు. దీని పైకి వెళ్ళుటకు 379 మెట్లు కలవు. దీనిపైకి వెళ్ళినప్పుడు నాల్గువైపుల ఉన్న దృశ్యాలు ఎంతో అందంగా కన్పించును. అక్కడి నుండి మేము ఎర్రకోట వెళ్ళితిమి. నా ఆశ్చర్యానికి హద్దులు లేవు. నేను దీనిని కేవలం 26 జనవరి మరియు 15 ఆగస్టు తేదీలలో టీవీలో మాత్రమే చూచితిని. ఎర్రకోట అంటే ఎర్రకోటే. ఎలాంటి పేరో, అలాంటి కోటే. ఇది ఎర్రని రాతితో చేయ(నిర్మించ) బడినది. ఇది ఒక దృఢమైన మరియు అందమైన కోట. మొగలు చక్రవర్తి షాజహాన్ దీనిని నిర్మింపజేసెను. ఇక్కడ “దివాన్-ఎ-ఖాస్” అను ప్రదేశం కలదు. దీని గోడపైన పారసీక భాషలో వాక్యములు వ్రాయబడి ఉన్నవి. దీని అర్ధమేమి అనగా ప్రపంచంలో ఎక్కడైనా ఈ భూమిపైన అందమైన స్వర్గం ఉన్నదంటే అది ఇక్కడే ఉంది, ఇక్కడే ఉంది, ఇక్కడే ఉంది.
ఈ కోట దగ్గరే జామా మసీదు ఉన్నది. ఇది భారతదేశంలోనే అతిపెద్ద మసీదు. ఇది కూడా కళా ప్రేమికుడైన షాజహాన్ చేత నిర్మింపబడినది. ఇక్కడ వేల సంఖ్యలో మహ్మదీయ (ముస్లిం) సోదరులు నమాజు చదువుతారు. పురాతన భవనాలలో జంతర్-మంతర్ కూడా చూడదగినది. దీని జయపూర్ మహారాజు మీర్జారాజా జయసింహ్ నిర్మింపజేసెను. దీనిలో ఎండ గడియారం కలదు. సూర్యకిరణాల ఆధారంగా ఈ యంత్రం మనకు సరియగు సమయాన్ని తెలియజేస్తుంది. హజరత్ నిజాముద్దీన్ దర్గా కూడా చూడదగినది..
ఢిల్లీలోని ఆధునిక భవనాలలో రాష్ట్రపతి భవనం మరియు పార్లమెంటు భవనం ఉదహరించ (పేర్కొన) దగినవి. ఇక్కడ ఉన్న ఇండియా గేట్, అక్షర్గామ్ మందిరం, లోటస్ టెంపుల్ (గుడి(మందిరం)), మ్యూజియం (వస్తు సంగ్రహాలయం) మరియు జంతు ప్రదర్శనశాల కూడా చూడదగినవి. ఇక్కడ మేము బాపూ (గాంధీజీ) సమాధి రాజట్ను కూడా దర్శించితిమి.
యమునా నది ఒడ్డున ఉన్న ఈ పట్టణము భారతదేశ రాజధాని మాత్రమే కాదు ప్రపంచంలోని ప్రసిద్ధి చెందిన నగరాలలో ఒకటని మా ఉపాధ్యాయుడు చెప్పెను. ఈ నగరము ఎవరి మనస్సునైనా మోహింపజేస్తుంది. రాత్రిపూట ఢిల్లీకి చెందిన విశేష వంటకం ‘చోలే-భటూరే’ని తిన్నాము. నాకు ఇక్కడ చాలా మజా కల్గినది. నేను ఎల్లుండి ఇంటికి తిరిగి వస్తాను.
అమ్మగారికి నా ప్రణామములు (నమస్కారములు) మరియు సోదరి జెనీకి ముద్దులు.

మీ కుమారుడు
సనీ

वचन :

• किला – किले
• पंक्ति – पंक्तियाँ
• नगर – नगर
• अध्यापक – अध्यापक
• किरण – किरणें
• दृश्य – दृश्य
• समाधि – समाधियाँ

लिंग :

• पिताजी – माताजी
• सम्राट – सम्राजी
• पति – पद्नी
• पुत्र – पुत्री
• अध्यापक – अध्यापिका
• बादशाह – बेगम
• राजा – रानी
• भाई – बहन
• बेटा – बेटी
• माँ – बाप

उल्टे शब्द :

• बहुत × कम
• पहले × बाद में
• ऊँचा × नीचा
• सुंदर × असुंदर
• पृथ्वी × आकाश
• लायक × ना लायक
• योग्य × अयोग्य
• प्यार × द्वेष
• अच्छा × बुरा
• पुराना × नवीन, नया
• प्रथम × आखिर
• चढ़ना × उतरना
• स्वर्ग × नरक
• सही × ग़लत
• प्रसिद्ध × अप्रसिद्ध
• सुबह × शाम
• पुरानी × नयी
• बनना × बिगडना
• मजबूत × कमजोर
• कला प्रेमी × कला द्वेषी
• आधुनिक × प्राचीन
• नहीं × हाँ

उपसर्ग :

• सादर – सा
• कला प्रेमी – कला
• सकुशल – स
• राष्ट्रपति – राष्ट्र
• विशेष – वि

प्रत्यय :

• ऊँचाई – आई
• आधुनिक – इक
• राष्ट्रपति – पति
• प्रेमी – ई
• उल्लेखनीय – ईय
• चिड़ियाघर – घर
• दर्शनीय – ईय
• कलाप्रेमी – प्रेमी

संधि विच्छेद :

• सादर = स + आदर
• ऊँचाई = ऊँच + आई
• अक्षरधाम = अक्षर + धाम
• सकुशल = स + कुशल
• उल्केखनीय = उल्हेखन + ईय
• संग्रहालय = संग्रह + आलय

पर्यायवाची शब्द :

• पूज्य – पूजनीय, आदरणीय
• यात्रा – सफ़र
• वंश – कुल
• पत्र – खत
• प्यार – प्रेम, मुहब्बत
• पिताजी – बाप, नाना
• मौसम – ऋतु
• आश्चर्य – अचरज
• कल – यंत्र
• प्रणाम – नमस्कार
• अध्यापक – गुरु
• पुराना – प्राचीन
• माता – माँ

वाक्य प्रयोग :

1. बनवाना – ताजमहल को शाहजहा ने बनवाया।
2. परसों – परसों मैं जबलपुर जाऊँगा।
3. प्रसिद्ध – दिक्ली विश्व के प्रसिद्ध नगरों में एक हैं।
4. प्रणाम – हमें गुरुं जी को आदर भाव के साथ प्रणाम करना चाहिए।
5. दर्शनीय – तिरुपति दर्शनीय पुण्यक्षेत्र हैं।

वाक्य प्रयोग :

1. ध्यान रखना = देखभाल करना
माँ बच्चों के ध्यान रखने में समय बिताती है।
2. दंग रहजाना = चकित रह जाना
गोलकोंडा को देखकर मैं दंग रह गया।
3. मनमोह लेना = अच्छा लगना, आकर्षित करना।
लाल किला सबका मन मोह लेता है।
4. आश्चर्य का टिकाना न रहना = अत्यधिक आश्चर्य चकित होना
दिल्ली के दर्शनीय स्थानों को देखकर मेरे आश्चर्य का ठिकाना न रहा।

शब्दार्थ (అర్ధములు) (Meanings) :

TS Board Telangana SCERT Class 6 Science Solutions 6th Lesson Habitat Textbook Questions and Answers.

Habitat – TS 6th Class Science 6th Lesson Questions and Answers Telangana

Improve your learning

Answers to Questions given at end of the lesson

Question 1.
What is a habitat? (Conceptual Understanding) 2M
Answer:
Habitat is a dwelling place for plants and animals that gives them optimum conditions of life.

Question 2.
Name some plants and animals that live in terrestrial habitat. (Conceptual Understanding)2 M
Answer:
Examples of terrestrial plants: Neem, mango, jasmine, guava, apple, orange, lemon tree, grapes etc. Terrestrial animals : Tiger, lion, sheep, cow, cat, dog, donkey, monkey etc.

Question 3.
Why can’t fish live on land?
Answer:
Body of the fish is adjusted to water habitat. Living habits of fish are only helpful to the water life. The respiratory organs of fish are ‘gills’ which are helpful to take oxygen dissolved in water. It can’t take oxygen in the air with its gills. So fish cannot live on land.

Question 4.
“Animal skin is a habitat for some organisms.” What do you understand by this statement ? (Conceptual Understanding) 2M
Answer:
1) We often find some microbial organisms and insects on animal bodies and on human bodies. (Man is also an animal scientifically)
2) So, animal skin is the habitat for some organisms.

Question 5.
Identify the habitat in which the following live. More than one organism may be present in one habitat. (Use information given in the help box) (Conceptual Understanding) 4M
(Our intestine, pond margin, kitchen, garden, tree, underground, grass)
(or)
Write about different habitats around us.
Answer:

1. Our intestine : Bacteria, hookworms
2. Pond margin : Several green grasses, frogs, cranes, crabs etc.
3. Kitchen : Cockroaches, lizards, rats, ants, flies, bacteria etc.
4. Garden : Rats, bees, butterflies, ants, flies, earthworms etc.
5. Tree : Bees, wasps, moths, squirrels
6. Underground : Snakes, rats, earthworms, crabs etc.
7. Grass : Bacteria, grasshoppers etc.

Question 6.
What happens if a habitat is disturbed or destroyed ? (or) (Asking questions and making hypothesis) 4M What will happen if we do not protect the habitats of the plants and animals?
Answer:
If a habitat is disturbed or destroyed, the living world in that habitat is also disturbed. Destroying particular habitat affects balance in the habitat. Plants and animals living in that habitat may suffer from all the living problems. Pollution or natural problems will be seen in the habitat.

Animals may suffer from lack of food, oxygen and shelter. Plants lose their capacity of getting necessary things for their lives. If these organisms are harmed, then it is indirectly harming ourselves. It disturbs our quality and better life.

Question 7.
Why do some animals change their habitat ?(Conceptual Understanding) 4M
Answer:
Animals change their habitat for the following reasons.

1. To search for suitable residing area.
2. To obtain food material from the new habitat.
3. To protect their lives from the enemies.
4. To save lives from the natural disasters like cyclones, earth quakes etc.
5. Animals change their habitat to live with their same animal races also.

Question 8.
Observe a spider in its web and write how a spider shares its habitat. (Experimentation andfield investigation) 4 M
Answer:

1. Spider is a unique insect in the animal kingdom.
2. Naturally it lives in undisturbed areas like corners of the houses, house roofs, and in old buildings.
3. To make a shelter it releases saliva in the form of threads. The thread like structures released by a spider form a web.
4. At the centre of the web the spider performs some of its activities.
5. The web is used for protecting the spider from enemies, helps in taking rest and to capture its prey.

Question 9.
Collect a hydrilla plant. Put it in a glass of water and observe for a week. How does it grow ? (Information Skills and Project) 4 M
Aim : To observe the growth of the hydrilla plant in water.

Requirements : Hydrilla plant, glass, water.

Procedure : Hydrilla plant is collected and is placed in a glass of water. The entire preparation is kept undisturbed for one week.

Observation : The appearance of new small branches on the main stem of the hydrilla plant. Though it is partly merged in the water it shows growth. Inference: Hydrilla is a water plant and a submerged plant. It depends on water and carbon dioxide to make food material.

Question 10.
Take a map of Telangana and colour the areas where mangroves grow. (Communication through drawing and Model making) 4M
Answer:
Mangroves grow only on the shore of seas and oceAnswer: I think we don’t find mangroves in Telangana state as there is no sea coast.

Question 11.
“I am a living being. I have four legs. I live in water and also on land” say who am I ? And guess who are there in my habitat along with me. (Asking questions and making hypothesis) 4M
Answer:

1. Frog is a four legged animal that lives in water and on land. So, it is called “Amphibian”.
2. Frog utilises both water and land habitats.
3. When it is in water (aquatic) habitat it feeds on small insects. Fish, snails, crabs, turtles, water snakes, insects and some water creatures are seen along with frog in the water habitat.
4. When it is on land (terrestrial) habitat there also it feeds on small insects. Land snakes, insects, rats etc., are seen along with the frog on the land habitat.

Question 12.
Write your experiences with your pet dog / cat / cow etc., that shows its affection on you. (Appreciation and Aesthetic sense / values) 8 M
(Or)
Sagar says “pet animals show love on us”. How do you justify his statement?
Answer:
Since ancient times man has domesticated so many animals. Cow, dog, cat, sheep, goat, buffalo, horse etc., are some of the examples of such pets or domesticated animals. They show a lot of affection on us in many ways. Some of the qualities of dog that I have experienced with.

1. Dog is highly faithful animal towards me. .
2. In the evenings I play with it in the ground for recreation.
3. When I forget my things anywhere else in my house it brings them to me.
4. Surprisingly it identifies all our family members when we come home from outside.
5. During nights it works like a security guard. If any stranger comes to our home premises it alerts and barks at them.
6. My pet dog licks my feet, waves its tail, sits near me and walks with me.

Question 13.
Raziya doesn’t want to disturb squirrels that eat fruits on guava tree at her house. Why does she do so? (Appreciation and Aesthetic sense and values) 8M
Answer:

1. Raziya has taken a great decision not to disturb squirrels.
2. She allows those beautiful creatures into her garden habitat.
3. Tree is a good habitat for so many animals.
4. We should give a chance to every creature to live in their habitats
5. We should remember that there is an inter dependence of organisms.
6. Squirrels and other birds help for the growth of new plants by their droppings.
7. Squirrels have the habit of storing the nuts and seeds and forgetting them. Such nuts and seeds grow into plants after sometime.

Question 14.
Prepare a map that represents different habitats which exist in your school. (Communication through drawing and model making) 4M

Note : Students have to design the above diagram based on their school and its surroundings.

Question 15.
Prepare an article to deliver a speech in Literary Association meeting on “Animals also have a right to live”. (Application to daily life concern and Biodiversity) (4 M)
Answer:
Speech : Respected class teacher and dear friends ! Today, I want to share my feelings about the animals’ right to live. Man is a social animal along with other animals on this planet. Man should love other animals as he loves himself. We feel that we have a right to live like anything at any cost. Then why shouldn’t other animals have the same rights as we have. It is a must to see the animals enjoy their rights to live along with us.

Importance of Animal rights and protection:

• Animals are partners of our habitat. They also have a right to live.
• We people are encroaching on their habitats.
• If we cut a tree, birds that live on it lose their nests and fall in danger.
• We often see dogs, cows, monkeys suffering from lack of food and shelter.

What should we do ?:
Every one should discriminately think about other animals and their rights to live in nature. To maintain perfect balance of the nature we should see that all the creatures must be protected from dangers.

BLUE CROSS is a voluntary organisation to work for animal rights and protection. With such voluntary organisation we should get awareness on conserving the animals and their lives. One who loves other creatures knows the true value of love. Hope you agree with me. Thank you for listening to my speech.

Question 16.
Pictures of different kinds of plants and animals which live in plants and lakes in our surroundings are given below for you. Try to know their local names with the help of your teacher and write them in your note book.
Answer:

TS 6th Class Science 6th Lesson Notes – Habitat

• It is difficult to study the needs of each organism separately, so usually we study them collectively according to the habitat.
• Tree, pond, house are some examples of habitats.
• Temperature, moisture, air, water, food, shelter are the components of a habitat.
• All habitats may be broadly grouped into terrestrial (land) and aquatic (water).
• Several kinds of plants and animals share the same habitat.
• Habitats show the diversity of nature.
• Habitat : Habitat is a dwelling place for plants and animals that gives them optimum conditions of life.
• Terrestrial : The habitat of land is terrestrial.
• Aquatic : The habitat of water is aquatic.

శతకసుధ TS 6th Class Telugu 5th Lesson Questions and Answers Telangana

బొమ్మను చూడండి – ఆలోచించండి – మాట్లాడండి

ప్రశ్నలు

ప్రశ్న 1.
ఈ బొమ్మలో ఎవరెవరున్నారు ?
జవాబు.
ఈ బొమ్మలో గురువు, నలుగురు శిష్యులు ఉన్నారు.

ప్రశ్న 2.
గురువుగారు ఏం చెప్తున్నారు ?
జవాబు. గురువుగారు పద్యాలు చెప్తున్నారు.

ప్రశ్న 3.
మీకు తెలిసిన ఒక పద్యం చెప్పండి.
జవాబు.
అక్కరకు రాని చుట్టము
మ్రొక్కిన వరమీని వేల్పు మోహరమున దా
నెక్కిన బారని గుర్రము
గ్రక్కున విడువంగ వలయు గదరా సుమతీ!

ఆలోచించండి – చెప్పండి (TextBook Page No. 46)

ప్రశ్న 1.
ఇతరులు తనను పొగిడితే పొంగి పోకుండా ఉండాలని కవి అన్నాడు కదా! అట్లా ఎందుకన్నాడో చెప్పండి.
జవాబు.
ఎవరైనా పొగిడితే పొంగి పోకూడదు. పొగడ్త గర్వం పెంచుతుంది. గర్వం వలన మనిషి నష్టపోతాడు. అందుకే ఇతరులు
పొగిడితే పొంగిపోకూడదు.

ప్రశ్న 2.
నూర్గురు కొడుకులున్న ధృతరాష్ట్రునికి మేలు జరుగలేదు. అదెట్లాగో చెప్పండి.
జవాబు.
పుత్రుడు పున్నామ నరకం నుంచి రక్షిస్తాడని, ముసలితనంలో తల్లిదండ్రులకు ఆసరాగా ఉంటాడని నమ్మకం. కాని ధృతరాష్ట్రుని నూరుమంది కొడుకులు ధృతరాష్ట్రుని కళ్ళముందే యుద్ధంలో చనిపోయారు. చెడు మార్గంలో వెళ్ళి బతికి ఉన్నంత కాలం ధృతరాష్ట్రునికి క్షోభ మిగిల్చారు.

ఆలోచించండి – చెప్పండి (TextBook Page No. 47)

ప్రశ్న 1.
చేసిన మేలును చెప్పుకోవద్దని కవి ఎందుకు అని ఉండవచ్చు ?
జవాబు.
చేసిన మేలును చెప్పుకోకూడదు. అలా చెప్పుకుంటే వారిని ఎవరూ మెచ్చుకోరు. గొప్పలు చెప్పుకుంటున్నారని చులకనగా చూస్తారు. అందుకే చేసిన మేలు చెప్పుకోవద్దని కవి అంటున్నాడు.

ప్రశ్న 2.
వాదములాడవద్దని కవి అన్నాడు కదా! వాదము లాడడంవల్ల కలిగే పరిణామాలు ఎట్లా ఉంటాయి?
జవాబు.
వాదనలు అంటే తగాదా, పోట్లాట, కలహము. వాదము వల్ల నలుగురిలో చులకన అవుతాము. వాదము వల్ల ఒకరంటే మరొకరికి కోపం, అసహ్యం పెరుగుతాయి. కక్షలు పెరుగుతాయి. దీనివల్ల శత్రుత్వము, అసూయ పెరుగుతాయి. వాదము వల్ల అన్నీ నష్టాలే.

ప్రశ్న 3.
కడుపునిండ విషమున్నవాడు కాలనాగుకన్న ప్రమాదకరమని కవి అన్నాడు కదా! అది ఎట్లో చెప్పండి.
జవాబు.
కాలనాగుకు కోరల్లోనే విషముంటుంది. ఒకసారి కాటువేశాక, మళ్ళీ విషం తయారవడానికి చాలా రోజులు పడుతుంది. కడుపునిండ విషమున్నవాడు ఎల్లప్పుడు ఆపదలు తెచ్చిపెడుతూనే ఉంటాడు. అందువల్ల కాలనాగుకన్నా కడుపునిండ విషమున్నవాడు ప్రమాదకారి.

ప్రశ్న 4.
‘మానవుడే మాధవుడని భావించి ప్రజలసేవ చేయాలి’ అట్లా చేసి గొప్పపేరు తెచ్చుకున్న కొందరి గురించి చెప్పండి.
జవాబు.
మహాత్మాగాంధి మానవుడే మాధవుడని, ఆపదలో ఉన్నవారికి సేవచేస్తే భగవంతుడు సంతోషిస్తాడని నమ్మినవాడు. అలాగే మానవులకు సేవ చేసేవాడు. అలాగే మదర్ థెరిసా అనాథలకు, దీనులకు, వృద్ధులకు ఎంతో సేవచేసింది. వారికోసం అనేక ఆశ్రమాలు స్థాపించింది. బాబా ఆమ్టే కూడా నిస్వార్థంగా పేదలకు సేవ చేస్తున్నారు.

ఇవి చేయండి

I. విని, అర్థం చేసుకొని, ఆలోచించి మాట్లాడడం

1. శతకపద్యాలు చదివారుకదా! వీటి గొప్పతనం గురించి చెప్పండి.
జవాబు.
శతక పద్యాలలో చక్కని నీతులు బోధించబడ్డాయి. పరస్త్రీలను అక్కచెల్లెళ్ళలా భావించాలి. అందరికీ మేలు చెయ్యాలి. ఇతరుల సొమ్ముకు ఆశపడరాదు. పొగడ్తలైనా తిట్లైనా దేనికీ ఆవేశపడకూడదు. జీవితం మీద మోహం పనికిరాదు. కొడుకుల కోసం ఏడవటం కాదు. మంచిపనులు చేయాలి. అప్పుడే మోక్షం వస్తుంది అని ఒక పద్యం చెబుతుంది. ఎవరికైనా మేలు చేస్తే గొప్పలు చెప్పుకోకూడదు. ఎవరితో తగువులాడకూడదు. మంచివారిని సేవించాలి. తోడి మానవులకు సహాయపడాలి. మానవత్వం అన్నిటికంటె గొప్పగుణం. పైకి మంచిగా మాట్లాడుతూ వెనుకనుంచి కీడు చేసేవాడు పాముకంటె ప్రమాదకరమైనవాడు అని ఒక నీతి పద్యం చెబుతుంది.

తప్పుచేసినప్పుడు ఒప్పుకున్నవాడు గొప్పవాడు. తప్పును కప్పిపుచ్చేవాడు పాపాత్ముడు. నీటిబొట్టు కాలే పెనం మీద ఆవిరైనట్లే నీచుని స్నేహంతో మనం నశించిపోతాము. తామరాకుమీద నీటిబొట్టు మెరిసినట్లు మధ్యములతో స్నేహం కొంతవరకు మేలుచేస్తుంది. ముత్యపుచిప్పలో పడ్డ నీటి బొట్టు మంచి ముత్యంగా మారినట్లు గొప్పవారితో స్నేహం చేస్తే మనమూ గొప్పవారమౌతాము అని స్నేహం గొప్పదనంను ఒక పద్యం చెబుతుంది.

పైన చెప్పినవన్నీ మనకెప్పుడూ ఉపయోగపడే విషయాలే. అలా చెప్పటమే శతక పద్యాల గొప్పతనం.

2. ఒకరు పద్యం చదవండి. మరొకరు భావం చెప్పండి.
జవాబు.
ఇది విద్యార్థుల పని.

II. ధారాళంగా చదవడం – అర్థం చేసుకొని, ప్రతిస్పందించడం

1. కింది భావాలకు సరిపోయిన పద్యపాదాలను పాఠం నుండి వెతికి రాయండి.

అ. మనిషే భగవంతుడు అని తెలుసుకొని సేవ చేయాలి.
జవాబు.
“మానవుడె మాధవుండను
జ్ఞానంబున ప్రజలసేవ సలుపుము”

ఆ. తప్పును దాచిపెట్టేవారు చెడ్డవారు.
జవాబు.
“తప్పును, కప్పిపుచ్చువారు కలుష మతులు”

ఇ. గొప్పలు చెప్పుకోవడం కూడా తప్పే.
జవాబు.
“గొప్పలు చెప్పిన నదియును తప్పే”

ఈ. మంచివారికి సేవ చేయాలి.
జవాబు.
“సాధుల గనుగొన్న సేవ సల్పుము

2. కింది పద్యాన్ని చదువండి.

పుత్తడి గలవాని పుండు బాధైనను
వసుధలోన చాల వార్తకెక్కు
పేదవాని యింట పెండైన యెరుగరు
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!

పై పద్యం ఆధారంగా తప్పు ఒప్పులను గుర్తించండి.

అ. పుత్తడిగలవాడంటే ఇనుము గలవాడు.
జవాబు.
(తప్పు)

ఆ. వార్తకెక్కు అంటే వార్తల్లోకి రావడం.
జవాబు.
(ఒప్పు)

ఇ. పేదవాడి ఇంట్లో పెండ్లి జరిగినా ఎవరికీ తెలియదు.
జవాబు.
(ఒప్పు)

ఈ. శ్రీమంతులు ఏదిచేసినా అది వార్త అవుతుంది.
జవాబు.
(ఒప్పు)

3. కింది వాక్యాలు చదువండి. మీరు చేసే పనులకు సంబంధించి సరైన జవాబును (✓) తో గుర్తించండి.

అ. నేను తప్పుచేసి ఆ తప్పును కప్పిపుచ్చుకోను.
జవాబు.
అవును

ఆ. ఇతరులకు మేలుచేసి, ఆ గొప్పలు చెప్పుకోను.
జవాబు.
అవును

ఇ. నాకు అందరు మంచివాళ్ళుగానే కనిపిస్తారు.
జవాబు.
అవును

ఈ. నేను ఎవరితోనూ వాదాలు పెట్టుకోను.
జవాబు.
అవును

ఉ. నేను మంచివాళ్ళతో స్నేహం చేస్తాను.
జవాబు.
అవును

ఊ. ఇతరుల మధ్య గొడవలు పెట్టను. ఋ.ఇతరులకు ఏదైనా అవసరముంటే ఇస్తాను.
జవాబు.
అవును

ౠ.ఇతరులు నాపై కోపించినా నేను వారిపై కోపించను.
జవాబు.
అవును

III. స్వీయ రచన

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

అ. మనం ఇతరులకు మేలు చెయ్యాలి. ఎందుకు ?
జవాబు.
మనం ఇతరులకు మేలుచేసినందువల్ల ఆ మేలు పొందినవారు ఎంతో సంతోషిస్తారు. ఎల్లప్పుడూ కృతజ్ఞులుగా ఉంటారు. మనకు కూడా ఎంతో గొప్ప పని చేశామన్న ఆనందం కలుగుతుంది. సంతృప్తి కలుగుతుంది. మనమీద మనకు విశ్వాసం పెరుగుతుంది. పెద్దలు చెప్పినట్లు నడుచుకున్నామన్న తృప్తి మిగులుతుంది. అందుకే ఇతరులకు మేలు చెయ్యాలి. మానవజన్మకు అర్థమే ఇతరులకు మేలు చేయడం.

ఆ. మంచివారితో స్నేహం చేస్తే మనకూ మంచి గుణాలు అలవడుతాయి. ఎట్లాగో వివరించండి.
జవాబు.
నీటిబొట్టు కాలుతున్న పెనం మీదపడితే ఆవిరై పోతుంది. నీచులతో స్నేహం చేసేవారు కూడా తమ ఉనికి మంచి గుణాలను కోల్పోయి నీచుల్లాగే తయారౌతారు. నీటిబొట్టు తామరాకు మీద నిలిచినంతసేపూ ముత్యంలాగే మెరుస్తుంది. మధ్యములతో స్నేహం చేస్తే అలాగే కొంతవరకు మేలు జరుగుతుంది. కాని అదే నీటిబొట్టు ముత్యపుచిప్పలో పడితే మణిగా మారుతుంది. మంచివారితో స్నేహం ఇలాంటిదే. మనలో ఉన్న లోపాలు కూడా తొలగిపోయి గొప్పవారమౌతాము. గొప్ప గుణాలు అలవడతాయి.

ఇ. “గొప్పలు చెప్పుకోవడం కూడా తప్పే” అని తెలుసుకున్నారు కదా. దీని గురించి మీ అభిప్రాయం తెలుపండి.
జవాబు.
గొప్ప పనులు చెయ్యాలి. గొప్పవాళ్ళం కావాలి. ఆ గొప్పతనాన్ని ఇతరులు గుర్తించి మెచ్చుకోవాలి. అంతేగాని మనగొప్ప మనమే చెప్పుకుంటే వెటకారం చేస్తారు. చులకనగా చూస్తారు. అందుకే గొప్పలు చెప్పుకోకూడదు. అరిచే కుక్క కరవదు. కరిచే కుక్క మొరగదు అని మనకొక సామెత ఉంది. గొప్పలు చెప్పుకొనేవాళ్ళు చేసేది తక్కువ. కాని చేసే వారు ఎప్పుడూ ప్రచారం కోసం చూడరు. గొప్పలు చెప్పుకోరు.

ఈ. అనవసర వాదాలకు ఎందుకు పోవద్దు ?
జవాబు.
అనవసర వాదాలకు పోకూడదు. అందరూ స్నేహంగా ఒకతాటిమీద నడుస్తుంటే వాదులాడుతూ ఉంటే మాట మాట పెరిగిపోయి ఇద్దరి మధ్య శత్రుత్వం ఏర్పడుతుంది. ఓర్పు నశించిపోతుంది. ప్రశాంతత కోల్పోతాము. మనసు బాధపడుతుంది. సమయం వృథా అవుతుంది. మనసు కక్షతో నిండిపోయి, మంచి ఆలోచనలు రాకుండా చేస్తుంది. పనులు చెడిపోతాయి. అందుకే అనవసర వాదాలకు పోవద్దు.

2. కింది ప్రశ్నకు పది వాక్యాల్లో జవాబు రాయండి.

అ. శతక కవుల వల్ల సమాజానికి ఎట్లాంటి మేలు చేకూరుతుంది ?
(లేదా)
ఆ. శతక పద్యాల వల్ల కలిగే ప్రయోజనాలు రాయండి.
(లేదా)
శతక పద్యాల వల్ల మనుషుల్లో మంచితనం అలవడుతుంది. సమర్థించండి.
జవాబు.
1. శతక కవులు : శతక కవులు శతకాలు రాస్తారు. వాటిలో ముఖ్యంగా నీతి శతకాలు, భక్తి శతకాలు ఎక్కువగా ఉంటాయి. ఆ శతకాలలో ఆయా కవుల కాలానికి చెందిన ఆహార విహారాలు, ఆచారాలు, నియమాలు, సాంఘిక విషయాలు ఎన్నో ఉంటాయి.

2. పెరిగే భక్తి, సంస్కారాలు: కాబట్టి శతకాలు నేర్చుకోవడం వల్ల దైవభక్తి పెరుగుతుంది. చక్కని సంస్కారం, ఉత్తమమైన ఆచారం కలిగి ఉంటారు.

3. నీతి శతకాలు : నీతి శతకాలు చదవడం వల్ల ప్రవర్తనను సరిచేసుకోగలుగుతారు. వాటిని ఆచరిస్తూ అందరిలో మంచిపేరు తెచ్చుకోగలుగుతారు. జీవితంలో ప్రగతి సాధించగలుగుతారు.

4. సమాజాన్ని ప్రశ్నించడం: సమాజంలోని మూఢాచారాలను, గుడ్డి నమ్మకాలను ప్రశ్నించి వాటిని దూరం చేయడానికి శతక కవులు ప్రయత్నిస్తారు. తాము చైతన్యం పొంది సమాజాన్ని చైతన్యవంతం చేస్తారు.
ఇలా శతకాలవల్ల, శతక కవులవల్ల సమాజానికి ఎంతో మేలు కలుగుతుంది.

IV. సృజనాత్మకత/ప్రశంస

1. శతక పద్యాల ఆధారంగా మనం చేయకూడనివి, చేయవలసినవి పట్టిక తయారుచేసి ప్రదర్శించండి.
జవాబు.
మనం చేయకూడనివి :

• ఇతరుల సంపదలను కోరుకో గూడదు.
• కొడుకుల కోసం వెంపర్లాడ కూడదు.
• జరిగిన మేలుకు కృతజ్ఞతతో ఉండాలి.
• తనను గురించి తాను గొప్పలు చెప్పుకోకూడదు.
• నీచులతో స్నేహం చెయ్యకూడదు.
• వాదాలు పెట్టుకోకూడదు.
• భేదాలు ఎంచకూడదు.
• చేసిన తప్పును దాచకూడదు.

మనం చేయవలసినవి :

• పరాయి స్త్రీలను సోదరీభావంతో చూడాలి.
• ఉత్తములతో స్నేహం చేయాలి.
• సాధువులెదురైతే సేవించాలి.
• మానవుడే మాధవుడని తెలిసికొని ప్రజాసేవ చేయాలి.
• చేసిన తప్పును ఒప్పు కోవాలి.

V. పదజాల వినియోగం

1. కింది పదాలతో సొంతవాక్యాలు రాయండి.

ఉదా: మోదం : మానవునికి మోదమే బలాన్ని కలిగిస్తుంది.

అ) హితం = మంచి
జవాబు.
మనం అందరి హితం కోరాలి.

ఆ) హర్షించుట = మెచ్చుకొనుట
జవాబు.
మంచి పనులను హర్షించుట మంచి అలవాటు.

ఇ) మోదం = సంతోషం
జవాబు.
పిల్లలు బాగా చదువుకొని తల్లిదండ్రులకు మోదం కలిగించాలి.

ఈ) పరధనం = ఇతరుల సొమ్ము
జవాబు.
రధనం కోరుకోవడం దురాశ.

ఉ) దుర్గతి = చెడుగతి
జవాబు.
దుర్మార్గాలు చేసేవారు దుర్గతి పాలౌతారు.

ఊ) మేలు = మంచి
జవాబు.
మనకు మేలు చేసినవారికి కీడు చేయరాదు.

ఋ) ప్రజలసేవ = ప్రజలకు సహకారం
జవాబు.
నాయకులు ప్రజలసేవ చేస్తామని వాగ్దానాలు చేస్తారు.

2. జట్టుపని : పద్యాల్లోని పదాల్లో ఏయే పదాలు పుస్తకం చివరి అకారాది పట్టికలో ఉన్నాయో చూసి వాటి కింద గీత గీయండి. అర్థాలు రాయండి.

జవాబు.
ఎగడక = పొంగిపోకుండా
నళినీదళం = తామరాకు
పరముడు = ఉన్నతుడు
మనీషి = బుద్ధిమంతుడు
మాన్య = గొప్పదైన
మాధవుడు = విష్ణువు
మోదము = సంతోషం
శుక్తి = ముత్యపుచిప్ప
సాధువు = మంచివాడు

VI. భాషను గురించి తెలుసుకుందాం

1. కింది పేరాలో విభక్తి ప్రత్యయాలున్నాయి. వాటిని గుర్తించి రాయండి.

బతుకమ్మను పూజించడమంటే ప్రకృతిని పూజించడమే. గౌరీదేవిని కొలువడం బతుకమ్మ పండుగలో అంతర్భాగం. బతుకమ్మను పేర్చడం కళాత్మక నైపుణ్యం. బతుకమ్మపాటలు అనుబంధాలకు నిలయాలు. చేతులతో చప్పట్లు కొడుతూ బతుకమ్మ పాటలు పాడుతారు. ఆ చప్పట్లు లయాత్మకంగా ఉంటాయి. పాటలందు పౌరాణిక, వర్తమాన సంఘటన లుంటాయి. అందుకొరకు గ్రామాల్లో ప్రజలు బతుకమ్మ పండుగను చాలా ఘనంగా జరుపుకుంటారు. రావమ్మ! బతుకమ్మ! సంపదను ఇవ్వమ్మ! అంటూ పూజలు చేస్తారు. ఆ పూజల వల్ల ఫలితాన్ని పొందుతారు.

పదం – విభక్తి ప్రత్యయం – విభక్తి పేరు
ఉదా : బతుకును = ను – ద్వితీయా విభక్తి
అ. ప్రకృతిని = ని – ద్వితీయా విభక్తి
ఆ. పండుగలో = లో – షష్ఠీ విభక్తి
ఇ. పాటలు = లు – ప్రథమా విభక్తి
ఈ. చేతులతో = తో – తృతీయా
ఉ. పాటలందు = అందు – సప్తమీ విభక్తి
ఊ. విభక్తి పూజలవల్ల = వల్ల – పంచమీ విభక్తి

2. కింది ఖాళీలను సరియైన విభక్తి ప్రత్యయాలతో పూరించి అవి ఏ విభక్తులో రాయండి.

ఉదా : చెరువు నందు నీరు నిండుగా ఉన్నది. (సప్తమీ విభక్తి)

అ. చదువునకు మూలం శ్రద్ధయే.
(షష్ఠీ విభక్తి)

ఆ. చేసిన తప్పును ఒప్పుకునేవారు ఉత్తములు.
జవాబు.
(ద్వితీయా విభక్తి)

ఇ. కడుపులో విషం ఉన్నవారు కాలనాగు కంటే ప్రమాదకారులు.
జవాబు.
(పంచమీ విభక్తి)

ఈ. ఘటమునందు నీరు నిండుగా ఉన్నది.
జవాబు.
(షష్ఠీ విభక్తి)

ఉ. దేశభక్తులు దేశం కొరకు తమ సర్వస్వాన్ని త్యాగం చేశారు.
జవాబు.
(చతుర్థీ విభక్తి)

ఊ. హింసతో వల్ల దేనినీ సాధించలేం.
జవాబు.
(పంచమీ విభక్తి)

ఋ. అతడు కుంచెతో చిత్రాలు గీశాడు.
జవాబు.
(తృతీయా విభక్తి)

ౠ. వాదాలు పెట్టుకోవడం వలన మనస్సు ప్రశాంతతను కోల్పోతుంది.
జవాబు.
(పంచమీ విభక్తి)

ఎ. బాలికలు బహుమానాలు తీసుకోవడానికి వేదికపైకి ఎక్కారు.
జవాబు.
(ప్రథమా విభక్తి)

ఏ. రైతు నాగలితో పొలం దున్నుతాడు.
జవాబు.
(తృతీయా విభక్తి)

ఐ. చెరువులో బట్టలు ఉతుకొద్దు.
జవాబు.
(షష్ఠీ విభక్తి)

ఒ. పెద్దల మాటలను గౌరవించాలి.
జవాబు.
(ద్వితీయా విభక్తి)

ఓ. పసివాడు పాల కొరకు ఏడుస్తున్నాడు.
జవాబు.
(చతుర్థీ విభక్తి)

ఔ. బాలబాలికలు స్వయంకృషితో పైకి రావాలి.
జవాబు.
(తృతీయా విభక్తి)

క. సుస్మిత కంటే మానస తెలివైనది.
జవాబు.
(పంచమీ విభక్తి)

అవ్యయం

కింది తరగతులలో భాషాభాగాలలోని నామవాచకం, సర్వనామం, క్రియ, విశేషణాల గురించి తెలుసుకున్నారు కదా ! ఇప్పుడు ‘అవ్యయం’ అంటే ఏమిటో తెలుసుకుందాం.

కింది వాక్యాలను చదవండి.

నిదానమే ప్రధానం అట్లని సోమరితనం పనికిరాదు.
మనిషికి వినయం అలంకారం. అయితే అతివినయం పనికిరాదు.
ఆహా! ఈ ప్రకృతి దృశ్యం ఎంత బాగుందో!

ఈ వాక్యాల్లో ఉన్న “అట్లని, అయితే, ఆహా!” మొదలైన పదాలను చూశారు కదా! అవి పుంలింగం, స్త్రీలింగం లేదా నపుంసకలింగానికి చెందిన పదాలు కావు. అట్లాగే వీటికి విభక్తులు లేవు. ఏకవచన, బహువచనమనే తేడా కూడా లేదు. ఇట్లాంటి పదాలను ‘అవ్యయాలు’ అంటారు.

లింగ, వచన, విభక్తులు లేని పదాలు అవ్యయాలు

1. కింది వాక్యాల్లో ఉన్న అవ్యయ పదాల కింద గీతగీయండి.

అ. ‘ఆహా! ఆ బంగారు లేడి ఎంత బాగున్నది.’ అని సీత రాముడితో అన్నది.
ఆ. ఆశ ఉండాలి అట్లని అత్యాశ పనికిరాదు.
ఇ. ‘శభాష్’ అని కవి ప్రతిభను మెచ్చుకున్నారు.
ఈ. విజ్ఞానం మరియు వినోదం అందరికి అవసరం.
ఉ. అమ్మో! ఆ కుక్క కరుస్తుంది.
ఊ. ధనం సంపాదించాలి. అయితే అందులో కొంత దానం కూడా చేయాలి.

ప్రాజెక్టు పని

మీకు బాగా నచ్చిన శతకాల్లోని ఏవైనా 5 పద్యాలను సేకరించి, భావాలు రాయండి. నివేదిక రాసి చదివి వినిపించండి.

1. ప్రాజెక్టు శీర్షిక : బాగా నచ్చిన శతకాల్లోని 5 పద్యాలు సేకరించి, భావాలు రాయడం.

2. సమాచార సేకరణ :
అ) సమాచారం సేకరించిన తేది : x x x x x
ఆ) సమాచార వనరు : గ్రంథాలయం
ఇ) చదివిన శతకాలు : వేమన శతకం, సుమతీ శతకం, కుమార శతకం, తెలుగుబాల శతకం.

3. సేకరించిన విధానం : నేను మా పాఠశాల గ్రంథాలయంలో వేమన, సుమతి, కుమార, తెలుగుబాల శతకాలు తీసుకుని చదివాను. అందులో నాకు నచ్చిన ‘5’ పద్యాలు సేకరించాను.

4. నివేదిక

1. నీళ్ళలోన మొసలి నిగిడి ఏనుగు బట్టు
బైట కుక్కచేత భంగపడును
స్థాన బలిమికాని తన బలిమి కాదయా
విశ్వదాభిరామ! వినుర వేమ!

భావం : మొసలి నీళ్ళల్లో ఉన్నప్పుడు ఏనుగును కూడా బంధించగలదు. బైటికి వస్తే మాత్రం కుక్కకు కూడా భయపడుతుంది. ఎవరికైనా స్వస్థానంలో ఉన్నప్పుడు బలం పెరుగుతుంది. అంతేగాని అది తన గొప్ప తనమేమీ కాదు.

2. అనగననగ రాగ మతిశయిల్లుచునుండు
తినగ తినగ వేము తియ్యనుండు
సాధనమున పనులు సమకూరు ధరలోన
విశ్వదాభిరామ! వినుర వేమ!

భావం : పాడగాపాడగా రాగం బాగా వస్తుంది. తింటూ తింటూ ఉంటే వేపాకు కూడా తియ్యగా ఉంటుంది. అలాగే అభ్యాసం చేస్తే పనులు తేలికగా చెయ్యగలుగుతారు.

3. సదోష్ఠి సిరియునొసగును
సదోష్ఠియె కీర్తిపించు సంతుష్టియునా
సదోష్ఠియె యొనగూర్చును
సదోష్ఠియె పాపములను చరచు కుమారా!

భావం: మంచి వారితో స్నేహం సంపదనిస్తుంది. కీర్తి పెంచుతుంది. సంతృప్తి కలిగిస్తుంది. పాపాలను పోగొడుతుంది.

4. సిరితా వచ్చిన వచ్చును
సలలితముగ నారికేళ సలిలము భంగిన్
సిరితా పోయిన పోవును
కరిమింగిన వెలగపండు కరణిని సుమతీ!

భావం : కొబ్బరికాయలోకి నీళ్ళెలా చేరుతాయో ఎవరికీ తెలియదు. అలాగే సంపద తనంత తానే వస్తుంది. ఏనుగు తిన్న వెలగ పండులో గుజ్జు మాయమైనట్లే సంపద కూడా తెలియకుండా హరించిపోతుంది.

5. దేశసేవ కంటె దేవతార్చన లేదు స్వార్థపరత కంటె చావు లేదు
సానుభూతి కంటె స్వర్గంబు లేదయా
లలిత సుగుణజాల! తెలుగుబాల!

భావం: దేశానికి సేవ చేస్తే దేవుని పూజించినట్లే. స్వార్థపరుడు మృతునితో సమానం. ఇతరుల పట్ల సానుభూతి చూపినప్పుడు స్వర్గంలో ఉన్నంత ఆనందం కలుగుతుంది.

5. ముగింపు : శతక పద్యాలు మనకు ఎన్నో నీతులు బోధిస్తాయి. న్యాయం, ధర్మం, కరుణ, సత్యం వంటివి పాటించమని మనిషికి తెలుపుతాయి. శతకాలు మానవ జీవనానికి మార్గదర్శకాలు అని తెలుసుకున్నాను.

TS 6th Class Telugu 5th Lesson Important Questions శతకసుధ

ప్రశ్న 1.
కొడుకుల గురించి కవి ఏమన్నాడు? దూర్జటి ఉద్దేశం తెలపండి.
జవాబు.
పుత్రుడు అంటే పున్నామనరకం నుంచి రక్షించేవాడు. అందుకే ప్రతివారూ కొడుకులు కావాలని కోరుకుంటారు. కాని అది తెలివిలేనితనం. దుర్యోధనుడు మొదలైన నూరుమంది కొడుకులు పుట్టినా కౌరవరాజు ధృతరాష్ట్రునికి సుఖం లేదు. శుకమహర్షికి కొడుకులు లేరు. ఆయన గొప్పజ్ఞాని. ఆయన ఏమీ దుర్గతుల పాలు కాలేదు. అందుకే కొడుకుల కోసం బాధపడకూడదు అని కవి అన్నాడు.

ప్రశ్న 2.
ఉత్తము డెవరని సుమతీ శతక కారుడు వివరించాడు ?
జవాబు.
పరాయి స్త్రీలను తనకు అక్కగానో, చెల్లెలిగానో, తల్లిగానో భావించి వారిపట్ల గౌరవంగా ప్రవర్తించేవాడు, ఇతరుల సంపదలకోసం ఆశపడకుండా తనకున్న దానితో సంతృప్తిపడేవాడు, తనను ఇతరులు మెచ్చుకున్నప్పుడు గర్వంతో పొంగిపోకుండా ఉండేవాడు, ఇతరులు తనపై కోపగించుకొని తగువుకు వచ్చినా తాను మాత్రం శాంతంగా ఉండి సమస్యను పరిష్కరించేవాడు ఉత్తముడు అనిపించుకుంటాడు.

ప్రశ్న 3.
మీ శతక పద్యాలలో ఏదైనా ఒకదానికి సరిపోయే కథ/సంఘటన రాయండి.
(లేదా)
మీ శతక పద్యాలలో ఏదైనా ఒక దానికి సరిపోయే కథ రాయండి.
జవాబు.
మానవసేవే మాధవ సేవ:
ఒక ఊరిలో గొప్ప ధనవంతుడుండేవాడు. అతడు గొప్ప దైవభక్తి కలవాడు. పరోపకారశీలుడు. అతనికొక నియమం ఉంది. ప్రతిరోజూ ఉదయం 11 గంటల నుండి ఒంటిగంట వరకు ఎంతమంది వచ్చినా వారందరికీ తాను స్వయంగా వడ్డిస్తూ అన్నదానం చేసేవాడు. ఒకనాడు దేవుడు అతని నిష్ఠను పరీక్షించాలని వచ్చాడు. అతని ఆనందానికి అంతులేదు. వెంటనే సాష్టాంగ నమస్కారం చేసి లోపలికి తీసుకెళ్ళి కూర్చోబెట్టి నేను అన్నదానం పూర్తికాగానే వచ్చి నీ సేవ చేసుకుంటాను స్వామీ అని అతిథుల వద్దకు వచ్చాడు.

అన్నదానమైపోయాక లోపల దేవుని ముందు చేతులు కట్టుకు నుంచున్నాడు. నీకు నాకంటే ఆ ప్రజలే ఎక్కువైనారా? అంత లెక్క చేయకుండా ఉన్నావు ? అని కోపగించాడు. దానికతడు “స్వామీ! నాకు వారందరిలోనూ నువ్వే కనిపిస్తున్నావు. అందుకే వారికి సేవచేస్తే నువ్వు సంతోషిస్తావని అలా చేశాను” అన్నాడు. భగవంతుడెంతో సంతోషించి ఇలాగే మానవసేవ చేస్తూ మాధవసేవగా భావిస్తూ కలకాలం సుఖశాంతులతో సమృద్ధిగా జీవించు అని ఆశీర్వదించి అదృశ్యమైనాడు.

పర్యాయపదాలు

• నారి = వనిత, మహిళ, మగువ, తరుణి
• ధనము = డబ్బు, సంపద, సొమ్ము
• పరముడు = శ్రేష్ఠుడు, ఉన్నతుడు, ఉత్తముడు
• కొడుకులు = పుత్రులు, కుమారులు, తనయులు,
• మేలు = మంచి, హితము
• ప్రభ = కాంతి, వెలుగు
• మోదం = సంతోషం, ఆనందం
• సాధులు = సత్పురుషులు, మంచివారు
• సేవ = ఉపచారము, పరిచర్య
• నాగు = పాము, సర్పము

నానార్థాలు

• ఆశ = కోరిక, దిక్కు
• సాధువు = సజ్జనుడు, సవ్వడి
• గతి = దిక్కు మార్గము
• కలుషము = పాపము, మలినము

ప్రకృతులు – వికృతులు

ప్రకృతి – వికృతి

• విషము – విసము
• వంశము – వంగడము
• మౌక్తికం – ముత్యము, ముత్తెము
• ఆశ – ఆస

I. కింది పద్యాలను చదివి భావం రాయండి.

1. నొసట వెక్కిరించి నోట నవ్వును జూపి
కడుపునిండ విషము గలుగువాడు
కాలనాగు కన్న కడు ప్రమాదంబయా
బాలనారసింహ! భరత సింహ!
జవాబు.
బాలనారసింహా! భరతసింహా! నోటితో నవ్వుతూ, నొసటితో వెక్కిరిస్తూ కడుపులో విషాన్ని పెట్టుకున్నవారు కాలనాగు (నల్లత్రాచు) కంటే ప్రమాదకరమైన వారు. వాళ్ళతో జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

2. చెప్పకుచేసిన మేలు నొ
కప్పుడయినఁ గాని దాని హర్షింపరుగా
గొప్పలు చెప్పిన నదియును
దప్పేయని చిత్తమందు దలపు కుమారీ!
జవాబు.
ఓ కుమారీ! నీవు ఇతరులకు చేసిన మేలును ఎప్పుడూ బయటికి చెప్పకు. అట్లా చెప్పడాన్ని ఎవ్వరూ మెచ్చుకోరు. గొప్పలు చెప్పుకోవడం కూడా తప్పే అని తెలుసుకో.

3. ఈ క్రింది పద్య పాదాలను సరిచేసి రాయండి.

1. కప్పి పుచ్చువారు కలుషమతులు
భరతవంశ తిలక! భవ్యచరిత!
ఒప్పుకొనెడివారు గొప్ప మనీషులు
తప్పు చేసికూడ తమదగు తప్పును.
జవాబు.
తప్పు చేసి కూడ తమదుగు తప్పును
కప్పిపుచ్చువారు కలుషమతులు
ఒప్పుకొనెడివారు గొప్పమనీషులు
భరతవంశ తిలక! భవ్యచరిత!

4. ఈ క్రింది పద్యాన్ని పూరించండి.

1. పరనారీ సోదరుడై ………….. సుమతీ!
జవాబు.
పరనారీ సోదరుడై
పరధనమున కాసపడక పరులకు హితుడై
పరులు దనుఁ బొగడ నెగడకం
బరులలిగిన నలుగనతడు పరముఁడు సుమతీ!

5. కింది పద్యాన్ని చదివి 5 ప్రశ్నలు తయారు చేయండి.

1. వాదంబులాడకెప్పుడు
మోదంబున నిన్ను నీవు మురిసి గనుమికన్
భేదంబు సేయకెన్నడు
సాధుల గనుగొన్న సేవ సల్పుము తనయా!
జవాబు.
అ) ఎవరి సేవ చేయాలి ?
ఆ) నిన్ను నీవు తెలుసుకొని ఎలా ఉండాలి ?
ఇ) ‘మోదము’ అనగా అర్థమేమి ?
ఈ) పై పద్యంలోని మకుటం ఏది ?
ఉ) ఈ పద్యాన్ని రచించిన కవి ఎవరు ?

పదజాలం :

II. కిందిపదాలతో సొంత వాక్యాలు రాయండి.

1. సోదరులు :
జవాబు.
నా సోదరులు చాలా మంచివారు

2. పరులు :
జవాబు.
పరులను హింసించకూడదు.

3. పరముడు :
జవాబు.
పరముడు అందరికీ మేలు చేస్తాడు.

4. భేదము :
జవాబు.
కులం మతం అనే భేదం ఉండకూడదు.

III. సమానమైన అర్థాన్నిచ్చే పదాలు

1. ‘మోదం’ అనే పదానికి సమానమైన అర్థాన్నిచ్చే పదాలు
a) సంతోషం, దుఃఖం
b) ఆనందం, విచారం
c) ఆనందం, సంతోషం
d) అందరు, ఆనందం
జవాబు.
c) ఆనందం, సంతోషం

2. ‘వెలుగు, ప్రభ’ అనే పదాలకు సమానమైన అర్థాన్నిచ్చే పదం
a) కాంతి
b) తెలుగు
c) కిరణం
d) ఇంద్రధనుస్సు
జవాబు.
a) కాంతి

3. తనయుని కోసం బడికి వెళ్ళాడు తండ్రి. అతని మరొక కుమారుడు, అన్న కొడుకు అక్కడే చదువుతున్నారు ఇందులోని పర్యాయపదాలు
a) తనయుడు, తండ్రి, కొడుకు
b) తనయుడు, కుమారుడు, అన్న
c) తండ్రి, అన్న
d) తనయుడు, కుమారుడు, కొడుకు
జవాబు.
d) తనయుడు, కుమారుడు, కొడుకు

4. సేవ, పరిచర్య అనే పదాలకు సమానార్థాన్నిచ్చే పదం
a) ఉపచారం
b) బాధ
c) స్నేహం
d) బంధం
జవాబు.
a) ఉపచారం

5. ‘నీవే నా ఆశ. నా ఆశ తీర్చు ప్రభూ ?’ ‘ఆశ’ అనే పదానికి వేర్వేరు అర్థాలు
a) దైవం, కోరిక
b) దిక్కు కోరిక
c) కోరిక, ప్రార్థన
d) ధనం, దైవం
జవాబు.
b) దిక్కు కోరిక

6. దేవా ! నాకు నీవే గతి. నాకు మంచి గతి చూపించు. గీతగీచిన పదానికి గల వేర్వేరు అర్థాలు
a) దిక్కు, దారి
b) ఆశ, భవిష్యత్తు
c) దైవం, ఆధారం
d) ఆనందం, ఆధారం
జవాబు.
a) దిక్కు, దారి

IV. వ్యాకరణం

1. డబ్బా ………… మిఠాయిలున్నాయి. ఖాళీలోని విభక్తి ప్రత్యయం
a) వద్ద
b) కింద
c) కు
d) లో
జవాబు.
d) లో

2. నాన్నగారు పనికి వెళ్ళే టైం అయింది. గీతగీచిన అక్షరం ఏ విభక్తి ప్రత్యయం ?
a) సప్తమి
b) షష్టి
c) ద్వితీయా
d) తృతీయా
జవాబు.
b) షష్టి

3. నా ………….. మీకు ఇబ్బంది కలిగితే క్షమించండి. ఖాళీలో పూరించదగిన విభక్తి ప్రత్యయం
a) యొక్క
b) కొరకు
c) వలన
d) పట్టి
జవాబు.
c) వలన

4. అతడు నా తో కలిసి వస్తాడు. గీతగీచిన పదంతో పాటు ఉండే ఇతర ప్రత్యయాలు
a) కూడా
b) వలన, కంటె
c) తోడ, చేత
d) కొరకు, కై
జవాబు.
c) తోడ, చేత

5. ‘ఆహా ! నాన్న తెచ్చిన బొమ్మ ఎంత బాగుందో’ – ఈ వాక్యంలోని అవ్యయం
a) నాన్న
b) తెచ్చిన
c) బొమ్మ
d) ఆహా!
జవాబు.
d) ఆహా!

6. లింగం, వచనం, విభక్తి ఉండని భాషాభాగం
a) నామవాచకం
b) అవ్యయం
c) క్రియ
d) విశేషణం
జవాబు.
b) అవ్యయం

7. ఒకరి తర్వాత ఇంకొకరు వెళ్ళండి. ఈ వాక్యంలోని అవ్యయం
a) ఒకరు
b) తర్వాత
c) వెళ్ళండి
d) ఇంకొకరు
జవాబు.
b) తర్వాత

8. తర్వాత, ఇట్లు, మరల, ఓహెూ, సరే, చూస్తా – వీటిలో అవ్యయం కానిది
a) తర్వాత
b) మరల
c) ఇట్లు
d) చూస్తా
జవాబు.
d) చూస్తా

9. నామవాచకం లేదా సర్వనామం యొక్క గుణం తెలిపేది
a) అవ్యయం
b) విశేషణం
c) క్రియ
d) విభక్తి
జవాబు.
b) విశేషణం

10. కింది వానిలో అవ్యయం
a) అయ్యో
b) మనిషి
c) వచ్చి
d) కూర్చున్నాడు
జవాబు.
a) అయ్యో

పద్యాలు – ప్రతి పదార్ధాలు – తాత్పర్యాలు:

1వ పద్యం : (

కం. పరనారీ సోదరుడై
పరధనమున కాసపడక పరులకు హితుడై
పరులు దనుఁ బొగడ నెగడకఁ
బరులలిగిన నలుగనతడు పరముఁడు సుమతీ!

ప్రతి పదార్థం

సుమతీ = ఓ మంచి బుద్ధి కలవాడా!
పరనారీ = పరాయి స్త్రీలకు
సోదరుడు + ఐ = సోదరుడుగా ఉంటూ
పరధనమునకు = ఇతరుల సొమ్ముకు
ఆసపడక = ఆశించకుండా
పరులకు = ఇతరులకు
హితుడు + ఐ = మేలుచేసేవాడై
పరులు = ఇతరులు
తనున్ = తనను
పొగడ = మెచ్చుకుంటే
నెగడక = పొంగిపోకుండా
పరులు = ఇతరులు
అలిగినన్ = కోపగించినపుడు
అలుగని + అతడు = తాను కోపగించకుండా ఉండేవాడు
పరముడు = ఉత్తముడు

తాత్పర్యం :
మంచి బుద్ధి కలవాడా ! స్త్రీలకందరికీ సోదరునిలా మెలగాలి. ఇతరుల ధనానికి ఆశపడవద్దు. ఇతరుల మేలు కోరుతూ ఉండాలి. ఇతరులు తనను పొగిడినా పొంగిపోకుండా ఉండాలి. ఇతరులు తనపై కోప్పడ్డా తాను వారి మీద కోప్పడకుండా ఉండాలి. ఇట్టివాడు అందరికంటే గొప్పవాడు.

2వ పద్యం : 

ఉ. కొడుకుల్ పుట్టరటంచు నేడ్తురవివేకుల్ జీవనభ్రాంతులై
కొడుకుల్ పుట్టరె కౌరవేంద్రునకనేకుల్ వారిచే నేగతుల్
వడిసెం బుత్రులులేని యాశుకునకుం బాటిల్లెనే దుర్గతుల్
చెడునే మోక్షపదం బపుత్రకునకున్ శ్రీకాళహస్తీశ్వరా !

ప్రతి పదార్థం

శ్రీకాళహస్తి + ఈశ్వరా = శ్రీకాళహస్తిలో వెలసిన శంకరా!
అవివేకుల్ = తెలివిలేనివారు
కొడుకుల్ = కొడుకులు
పుట్టరు + అటంచు= పుట్టలేదని
జీవన భ్రాంతులు + ఐ= బ్రతుకుమీద వ్యామోహం కలవారై
ఎడ్తురు = ఏడుస్తారు
కౌరవ + ఇంద్రునకు = కౌరవ రాజైన ధృతరాష్ట్రునికి
అనేకుల్ = లెక్కలేనంత మంది
కొడుకుల్ = కొడుకులు
పుట్టరు + ఎ = పుట్టలేదా ?
వారిచేన్ = వారివలన
ఏగతుల్ = ఏ ఉత్తమ లోకాలను
పడసెన్ = పొందగలిగాడు
పుత్రులు లేని = కుమారులు లేని
ఆ శుకునకున్ = ఆ శుక మహర్షికి
దుర్గతుల్ = చెడ్డగతులు
పాటిల్లెను + ఏ = కలిగాయా ?
అపుత్రకునకున్ = కుమారులు లేనివారికి
మోక్షపదంబు = మరుజన్మ లేకుండా మోక్షము పొందుట
చెడును + ఏ = తప్పి పోతుందా ? అలాజరుగదు)

తాత్పర్యం :
శ్రీకాళహస్తీశ్వరా! ‘నాకు కొడుకులు పుట్టలేదే’ అని తెలివిలేనివారు బాధపడుతుంటారు. ధృతరాష్ట్రునకు వందమంది కొడుకులున్నారు. వారి వల్ల ధృతరాష్ట్రునకు ఏ మేలూ జరుగలేదు. అదే శుకమహర్షికి పుత్రులు లేకపోయినా అతడు మోక్షాన్ని పొందాడు. కాబట్టి పుత్రులు లేనంతమాత్రాన ముక్తి లభించకపోవడం జరుగదు.

3వ పద్యం : 

కం. చెప్పకు చేసిన మేలు నొ
కప్పుడయినఁగాని దాని హర్షింపరుగా
గొప్పలు చెప్పిన నదియును
దప్పేయని చిత్తమందు దలపు కుమారీ !

ప్రతి పదార్థం

కుమారీ = ఓ అమ్మాయీ!
ఒక + అప్పుడు = ఎప్పుడైనా ఒకసారి
అయినన్ + కాని = అయినా కూడా
చేసిన మేలు = నీవెవరికైనా మంచి చేస్తే
చెప్పకు = ఎవరితోనూ చెప్పొద్దు
దాని = అలా చెప్పినట్లైతే
హర్షింపరుగా = మెచ్చుకోరుగదా!
గొప్పలు చెప్పినన్ = నీ గురించి నువ్వు గొప్పగా చెప్పుకున్నా
అదియును = అలా చెప్పటం కూడ
తప్పు + ఏ + అని = పొరబాటే అని
చిత్తము + అందు = మనసులో
తలపు (ము) = ఆలోచన చేసుకో

తాత్పర్యం :
ఓ కుమారీ ! నీవు ఇతరులకు చేసిన మేలును ఎప్పుడూ బయటికి చెప్పకు. అట్లా చెప్పడాన్ని ఎవ్వరూ మెచ్చుకోరు. గొప్పలు చెప్పుకోవడం కూడా తప్పే అని తెలుసుకో.

4వ పద్యం : 

ఉ. నీరము తప్తలోహమున నిల్చి యనామకమై నశించు నా
నీరమె ముత్యమట్లు నళినీదళ సంస్థితమై తనర్చు నా
నీరమె శుక్తిలోఁ బడి మణిత్వము గాంచు సమంచిత ప్రభన్
పౌరుష వృత్తు లిట్లధము మధ్యము నుత్తము గొల్చువారికిన్

ప్రతి పదార్థం

నీర = నీరు
తప్త = బాగా కాలిన
లోహమున = ఇనుముపైన
నిల్చి = నిలబడి
అనామకము + ఐ = ఏమాత్రం కనబడకుండా
నశించున్
ఆ నీరము + ఎ = అదే నీరు
నళినీదళ = తామరాకు మీద
సంస్థితము + ఐ = నిలబడి
ముత్యము + అట్లు = ముత్యములాగా
తనర్చు = ప్రకాశిస్తుంది
ఆ నీరము + ఎ = ఆ నీటి బొట్టే
శుక్తిలోన్ + పడి = ముత్యపు చిప్పలో పడి
సమంచిత ప్రభన్ =చక్కని కాంతులుగల
మణిత్వమున్ + కాంచు= విలువైన మణిగా (మంచి ముత్యంగా) మారుతుంది
అధమున్ = నీచుని
మధ్యమున్ = మధ్యరకం వాడిని
ఉత్తమున్ = గొప్పవాడిని
కొల్చువారికిన్ = సేవించే వారికి
పౌరుష వృత్తులు = మనుషుల యొక్క ప్రవర్తనలు
ఇట్లు = ఇలాగే ఉంటాయి

తాత్పర్యం :
కాలిన ఇనుము మీద నీళ్ళు పడితే ఆవిరై పోతాయి. ఆ నీళ్లే తామరాకు మీద పడితే ముత్యాల్లా కనిపిస్తాయి. ఆ నీళ్లే ముత్యపు చిప్పలో పడితే మణులుగా (ముత్యాలుగా) మారుతాయి. మనిషి అధములతో చేరితే అధముడౌతాడు. మధ్యములతో చేరితే మధ్యముడౌతాడు. ఉత్తములతో చేరితే ఉత్తముడౌతాడు.

5వ పద్యం :

కం. వాదంబు లాడకెప్పుడు
మోదంబున నిన్ను నీవు మురిసి గనుమికన్
భేదంబు సేయకెన్నడు
సాధుల గనుగొన్న సేవ సల్పుము తనయా !

ప్రతిపదార్థం

తనయా = ఓ కుమారా!
ఎప్పుడు = ఎప్పుడూ కూడా
వాదంబులు +ఆడకు = అనవసరమైన వాదనలు చేయకు
నిన్ను నీవు = నిన్ను నువ్వు
మురిసి = పరిశీలించుకొని
ఇకన్ = ఇకపై
మోదంబున = ఆనందంగా
కనుము = చూసుకో
ఎన్నడు = ఎప్పుడూ కూడా
భేదంబు + సేయకు = భేద భావం చూపించొద్దు
సాధులన్ = మంచివారిని
కనుగొన్న = చూసినపుడు
సేవ సల్పుము = సేవ చేయుము

భావం : ఓ తనయా! ఎప్పుడూ అనవసరమైన వాదాలు చెయ్యకు. నిన్ను నీవు పరిశీలించుకొని సంతోషంగా ఉండు. ఎవరిపట్లా భేదభావం చూపకు. మంచివారికి సేవ చెయ్యి.

6వ పద్యం :

కం. మానవుడే మాధవుండను
జ్ఞానంబున ప్రజలసేవ సలుపు మదియె నీ
మానవతలోని మాన్య
స్థానంబనె గాంధీతాత సద్గుణజాతా!

ప్రతిపదార్థం

సద్గుణ జాతా = మంచి గుణములు కలవాడా!
గాంధి = గాంధీ తాత
మానవుడు + ఎ = మనిషియే
మాధవుండు+అను = భగవంతుడు అనే
జ్ఞానంబున = తెలివి
ప్రజల సేవ = ప్రజలకు సేవ
సలుపుము = చేయుము
అది + ఎ = అదే
నీ = నీ యొక్క
మానవతలోని = మానవత్వానికి
మాన్యస్థానము = గౌరవాన్ని కలిగించే విషయము
అనే = అన్నాడు.

భావం: ‘మంచిగుణాలు కలవాడా! మనిషే భగవంతుడు అనే ఆలోచనతో ప్రజలకు సేవ చెయ్యి. అట్లా చేయడమే మానవత్వానికి ఉన్నతస్థానం’ అని గాంధీతాత చెప్పాడు. గమనించు.

7వ పద్యం :

కం. నొసట వెక్కిరించి నోట నవ్వును జూపి
కడుపునిండ విషము గలుగువాడు
కాలనాగుకన్న కడు ప్రమాదంబయా
బాలనారసింహ! భరతసింహ !

ప్రతిపదార్థం

భరత సింహ = భారతదేశంలో పుట్టిన సింహమా!
బాల నారసింహ = బాల నరసింహా!
నొసట = కనుబొమలతో
వెక్కిరించి = వెటకారం చేస్తూ
నోట = నోటితో
నవ్వును + చూపి = సంతోషాన్ని చూపించి
కడుపునిండ = పొట్టనిండా
విషము+కలుగువాడు = విషాన్ని ఉంచుకున్నవాడు
కాలనాగు కన్న = నల్లనాగు పాముకంటె
కడు = మిక్కిలి
ప్రమాదంబు+అయా = అపాయకరమైన వాడయ్యా!

భావం : బాలనారసింహా! భరతసింహా! నోటితో నవ్వుతూ, నొసటితో వెక్కిరిస్తూ కడుపులో విషాన్ని పెట్టుకున్నవారు కాలనాగు (నల్లత్రాచు) కంటే ప్రమాదకరమైన వారు. వాళ్ళతో జాగ్రత్తగా ఉండాలి.

8వ పద్యం :

కం. తప్పుచేసికూడ తమదగు తప్పును
కప్పిపుచ్చువారు కలుషమతులు
ఒప్పుకొనెడివారు గొప్పమనీషులు
భరతవంశతిలక! భవ్యచరిత !

ప్రతిపదార్థం

భరత వంశ తిలక = భరత వంశంలో శ్రేష్ఠుడా!
భవ్య చరిత! = పవిత్రమైన నడవడి కలవాడా!
తప్పు చేసి కూడ = పొరపాటు చేసి కూడా
తమది + అగు = తాము చేసిన
తప్పును = పొరబాటును
కప్పిపుచ్చువారు = దాచిపెట్టేవారు
కలుషమతులు = దుర్మార్గులు
ఒప్పుకొనెడి వారు = తమ తప్పును ఒప్పుకొనే వారు
గొప్ప మనీషులు = గొప్ప బుద్ధిమంతులు

భావం : భరత వంశానికి తిలకం వంటివాడా! మంచి నడవడిక గలవాడా! తప్పుచేసి కూడా తాము చేసిన తప్పును దాచిపెట్టేవారు చెడ్డవారు. తాము చేసిన తప్పును ఒప్పుకునేవారు గొప్పవారు.

పాఠం ఉద్దేశం

విద్యార్థుల్లో నైతిక విలువలు పెంపొందించడం, వారిని ఉత్తమపౌరులుగా ఎదిగేటట్లు చేయడం ఈ పాఠ్యభాగ ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు

ఈ పాఠం “శతక ప్రక్రియ”కు చెందినది. శతకం అంటే నూరు పద్యాలు కలది అని అర్థం. కొన్ని శతకాల్లో వందకు పైగా పద్యాలు ఉంటాయి. శతక పద్యాలకు మకుటం ఉంటుంది. ఈ పాఠంలో సుమతి, శ్రీకాళహస్తీశ్వర, కుమారి, సుభాషిత రత్నావళి, ప్రభుతనయ, గాంధీతాత, భరతసింహ, భవ్యచరిత శతకాల పద్యాలున్నాయి.

కవి పరిచయాలు

1. సుమతి శతకం – బద్దెన
జవాబు.
లౌకికనీతులను అతిసులువుగా కందపద్యాల్లో ఇమిడ్చి సుమతి శతకాన్ని రాసిన కవి బద్దెన. (వేములవాడ చాళుక్యరాజు భద్రభూపాలుడే బద్దెన అని చరిత్రకారుల అభిప్రాయం) ఈయన సుమతీ శతకంతోపాటు నీతిశాస్త్ర ముక్తావళి అనే గ్రంథాన్ని రాశాడు.

2. శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకం – ధూర్జటి
జవాబు.
మహాకవి ధూర్జటి 16వ శతాబ్దమునకు చెందినవాడు. శ్రీకృష్ణ దేవరాయల ఆస్థానంలో ఉండే అష్టదిగ్గజ కవులలో ఈయన కూడా ఒకడు. శ్రీకాళహస్తీశ్వర శతకంతోపాటు ‘శ్రీకాళహస్తి మహాత్మ్యము’ అనే ప్రబంధాన్ని రాశాడు. “అతులిత మాధురీమహిమ” కలిగినవాడని శ్రీకృష్ణ దేవరాయలు ఇతడిని ప్రస్తుతించాడు.

3. కుమారి శతకం – పక్కి వేంకట నరసింహకవి
జవాబు.
పక్కి వేంకట నరసింహకవి రాసిన కుమారి శతకం తెలుగు శతకాల్లో ప్రసిద్ధమైంది. చిన్న చిన్న పదాలతో ఆధునిక సమాజానికి అవసరమైన నీతులను | వేంకట నరసింహకవి సులభరీతిలో చెప్పాడు.

4. సుభాషిత రత్నావళి – ఏనుగు లక్ష్మణకవి
జవాబు.
సంస్కృతంలో భర్తృహరి రాసిన “సుభాషిత త్రిశతి”ని తెలుగులోనికి అనువదించిన కవులలో ఏనుగు లక్ష్మణకవి ఒకడు. ఈయన పెద్దాపురం సంస్థానంలోని పెద్దాడ గ్రామనివాసి. సుభాషిత రత్నావళితోపాటు రామేశ్వర మహాత్మ్యము, విశ్వామిత్ర చరిత్రము, గంగా మహాత్మ్యము మొదలైన రచనలు చేశాడు. ప్రజల నాలుకలపై నాట్యమాడే సులభమైన, రమ్యమైన శైలిలో ఇతని పద్యాలు ఉంటాయి.

5. ప్రభుతనయ శతకం – కౌకుంట్ల నారాయణరావు
జవాబు.
కౌకుంట్ల నారాయణరావు రంగారెడ్డి జిల్లాలోని కౌకుంట్ల గ్రామానికి చెందినవాడు. తనయా ! అనే మకుటంతో ఈయన రాసిన ‘ప్రభుతనయ శతకం’ చాలా ప్రసిద్ధి చెందింది.

6. గాంధీతాత శతకం – శిరశినహల్ కృష్ణమాచార్యులు
జవాబు.
శిరశినహల్ కృష్ణమాచార్యులు నిజామాబాద్ జిల్లా ‘మోర్తాడ్’లో జన్మించాడు. కోరుట్లలో స్థిరనివాసం ఏర్పరుచుకున్నాడు. ప్రముఖ శతావధానిగా పేరు పొందాడు. ఈయన కళాశాల అభ్యుదయం, రామానుజ చరితం, చిత్రప్రబంధం అనే రచనలతోపాటు ‘రత్నమాల’ అనే ఖండకావ్యాన్ని రాశాడు. ఈయన ‘అభినవ కాళిదాసు’ అనే బిరుదు పొందాడు.

7. భరతసింహ శతకం – సూరోజు బాలనరసింహాచారి
జవాబు.
సూరోజు బాలనరసింహాచారి నల్లగొండ జిల్లా చిన్నకాపర్తి గ్రామానికి చెందినవాడు. కవితాకేతనం, బాలనృసింహ శతకం, మహేశ్వర శతకం, భగవద్గీత కందామృతం, వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి చరిత్ర మొదలైన పుస్తకాలు రాశాడు. ‘సహజకవి’గా ప్రసిద్ధుడు.

8. భవ్యచరిత శతకం – డాక్టర్ టి.వి. నారాయణ
జవాబు.
డా|| టి.వి. నారాయణ హైద్రాబాద్ జిల్లాకు చెందినవాడు. 26-07-1925లో జన్మించిన ఈయన విద్యావేత్తగా, ఆధునిక దార్శనికుడుగా గుర్తింపు పొందాడు. జిల్లా విద్యాశాఖాధికారిగా, పబ్లిక్ సర్వీస్ కమీషన్ సభ్యుడిగా అనేక సేవలందించాడు. జీవనవేదం, ఆర్షపుత్ర శతకం, భవ్యచరిత శతకం, ఆత్మదర్శనం (కవితాసంపుటి) అమరవాక్సుధాస్రవంతి (ఉపనిషత్తులపై వ్యాససంపుటి) మొదలైనవి ఈయన రచనలు.

ప్రవేశిక:

జీవితంలో అనుభవాల ద్వారా ఎన్నో విషయాలు తెలుసుకుంటూ ఉంటాము. అట్లా తెలుసుకున్న విషయాల్లో మంచివాటిని భవిష్యత్తు తరాలవారికి అందించాలని కొంతమంది మహాత్ములు కోరుకుంటారు. ఎంతో పెద్ద విషయాన్ని, కూడా కుదించి సులభంగా చెప్పగలిగే అవకాశం శతక పద్యాల్లో ఉంటుంది. శతకపద్యాల రూపంలో కవులు మనకు అందించిన మంచి విషయాలను ఈ పాఠంలో చదివి తెలుసుకుందాం.

నేనివి చేయగలనా?

• నాకు ఇష్టమైన కాలం గురించి చెప్పగలను. – అవును/ కాదు
• అపరిచితమైన కవితను చదివి ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయగలను. – అవును/ కాదు
• పాఠ్యభాగ సారాంశాన్ని సొంతమాటల్లో రాయగలను. – అవును/ కాదు
• నాకు నచ్చిన ప్రకృతి దృశ్యాన్ని వర్ణిస్తూ వ్యాసం రాయగలను. – అవును/ కాదు

Telangana SCERT 6th Class Telugu Guide Telangana 12th Lesson కాపాడుకుందాం Textbook Questions and Answers.

కాపాడుకుందాం TS 6th Class Telugu 12th Lesson Questions and Answers Telangana

బొమ్మను చూడండి – ఆలోచించండి – మాట్లాడండి 

ప్రశ్న 1.
పై బొమ్మలో ఎవరున్నారు ?
జవాబు.
పై బొమ్మలో ఒక కట్టెలు కొట్టేవాడున్నాడు.

ప్రశ్న 2.
బొమ్మలోని వ్యక్తి ఏమి చేసి ఉండవచ్చు ?
జవాబు.
బొమ్మలోని వ్యక్తి కట్టెల కోసం చెట్లన్నింటినీ నరికేసి ఉండవచ్చు.

ప్రశ్న 3.
బొమ్మలోని వ్యక్తి చేసిన పనిని మీరు అంగీకరిస్తారా ? ఎందుకు ?
జవాబు.
బొమ్మలోని వ్యక్తి చేసిన పనిని నేను అంగీకరించను. ఎందుకంటే చెట్లు మనకు ప్రాణాధారం. చెట్లను కొట్టేస్తే వాతావరణంలో సమతౌల్యం లోపిస్తుంది.

ప్రశ్న 4.
ప్రకృతిని కాపాడాలంటే ఏమి చేయాలి ?
జవాబు.
ప్రకృతిని కాపాడాలంటే చెట్లను ఎక్కువగా పెంచాలి.

ఆలోచించండి – చెప్పండి

ప్రశ్న 1.
“అడవి జంతువులు – పల్లె బాట పట్టాయి” దీనికి గల కారణాలు చెప్పండి.
జవాబు.
మనిషి తన అవసరాల కోసం, నివాసం కోసం అడవులను నరికేస్తున్నాడు. దానితో అడవులు అంతరించి పోతుంటే అక్కడ నివసించే జంతువులకు ఉండటానికి చోటు లేకుండా పోతోంది. అందుకే అడవి జంతువులు పల్లెబాట పట్టాయి.

ప్రశ్న 2.
“చెరువులే గ్రామాలకు మూలాధారాలు” దీనిపై మీ అభిప్రాయం చెప్పండి.
జవాబు.
గ్రామాలలో నదులు ప్రవహించే ప్రాంతాలు చాలా తక్కువ. అందుకే ప్రతి ఊరిలోనూ చెరువులు తవ్వేవారు. వానలు పడ్డప్పుడు చెరువులు నిండి గ్రామానికి నీటివసతి కలిగేది. పశువులకు, నీటిలో ఉండే జంతువులకూ కూడ నీటి కొరత లేకుండా ఉండేది. అందుకే చెరువులే గ్రామాలకు మూలాధారాలు.

ప్రశ్న 3.
మనిషి ఆశే అనర్థాలకు కారణం. దీనిని సమర్థిస్తూ నాలుగు వాక్యాలను చెప్పండి.
జవాబు.
మనిషి ఆశే అనర్థాలకు మూలకారణం. మనిషికి ఆశ ఎక్కువై ప్రకృతి సంపదనంతా పాడు చేస్తున్నాడు. కనీసం తన ఇంట్లో కూడా చెట్లను పెంచటం లేదు. చెరువులను ఎవరిష్టం వచ్చినట్లు వాళ్ళు వాడుతున్నారు. చెరువుల స్థలాన్ని కూడ కబ్జా చేస్తున్నాడు. కర్మాగారాలలోని రసాయనాలు కలిసిన మురుగు నీటిని నదులూ, చెరువుల్లో కలుపుతూ నీటిని కలుషితం చేస్తున్నాడు. తన ఆనందంకోసం పెద్ద సౌండు బాక్సులూ, టి.వి.లు, టేప్ రికార్డర్లనుండి పెద్ద శబ్దాలు చేస్తూ శబ్దకాలుష్యాన్ని కలిగిస్తున్నాడు.

ప్రశ్న 4.
“సెల్వర్లు పక్షులకే కాక మానవులకు కూడా శాపమే” అనడంలో గల ఉద్దేశం ఏమై ఉంటుంది ?
జవాబు.
సెలవర్లనుండి వచ్చే సిగ్నల్స్లో ఉన్న రేడియేషన్ వల్ల చాలామటుకు పక్షుల జాతులు అంతరించిపోతున్నాయి. మనుషులకు కూడా ఈ రేడియేషన్ వల్ల రకరకాల రోగాలు అంటుకుని ప్రాణాలు తీస్తున్నాయి. అందుకే సెల్ఫోన్లు వచ్చాక జీవులకు, మనుషులకూ ప్రమాదము, అనారోగ్యము ఏర్పడుతున్నాయి.

ప్రశ్న5.
వివిధరకాల పొగలను పీల్చడం వలన మానవుడు ఎట్లాంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంటున్నాడు?
జవాబు.
ఇంట్లోంచి కాలు బయట పెడితే చాలు ఏదో ఒక పొగ మన శరీరంలోకి పోతున్నది. వాహనాల పొగ, ఫ్యాక్టరీల పొగ, ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలను కాల్చిన పొగ, బీడీ సిగరెట్ల పొగ మొదలైనవి. ఈ పొగ ఊపిరితిత్తులలోకి పోయి దగ్గు, క్షయ, క్యాన్సర్ వంటి అనేకమైన భయంకర రోగాలను కలుగజేస్తున్నది. మనుషుల ఆయుర్దాయాన్ని హరించి వేస్తున్నది.

ప్రశ్న 6.
శబ్దకాలుష్యం ఎన్ని విధాలుగా జరుగుతున్నది ?
జవాబు.
శబ్దకాలుష్యానికి అనేక కారణాలు. బయట వాహనాలరద్దీ ఎక్కువై అవి చేసే శబ్దాలు, విద్యుత్తు పరికరాలు, ఏ.సి.లు, కూలర్లు, ఫ్యాన్లనుండి వచ్చే శబ్దాలు భరించలేకపోతున్నాము. దానికి తోడు సరదాకొద్దీ టి.వి., రేడియోలు పెద్ద శబ్దంతో పెట్టటం, ఫ్యాక్టరీలనుండి వచ్చే శబ్దాలు, ప్రతి చిన్నాపెద్దా సంతోషాలకూ పేల్చే బాంబులు, టపాకాయల శబ్దాలు. ఇలా అనేక విధాలుగా శబ్ద కాలుష్యం జరుగుతున్నది.

ప్రశ్న 7.
తేళ్ళు, పాములు భయంతో ఎందుకు అల్లాడుతున్నాయి ?
జవాబు.
తేళ్ళు, పాములు భూమిలోపల నివసిస్తాయి. అనేక రకాలైన రసాయనిక పదార్థాలతోనూ, బాణసంచా సామగ్రితోను భూమి కలుషితమై పోతున్నది. ఫీట్లకు ఫీట్లు లోతున మిషన్లను భూమిలోకి దింపి బావులు తవ్వుతుంటే భూమి అదిరిపోతున్నది. తేళ్ళు, పాములు భయంతో అల్లాడుతున్నాయి.

ప్రశ్న 8.
పర్యావరణ పరిరక్షణకై మీ పాఠశాలలో ఎటువంటి కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు ?
జవాబు.
పర్యావరణ పరిరక్షణ గురించి మా బడిలో సమావేశాలు నిర్వహించి అందరికి అవగాహన కలిగిస్తాము. విద్యార్థులందరం కలిసి స్వచ్ఛందంగా తరగతి గదులు, పరిసరాలు పరిశుభ్రం చేస్తాము. బడి ముందర మొక్కలు పెంచి రోజూ తోట పని చేస్తాము. జట్లుగా ఏర్పడి ప్రజలలో పర్యావరణ పరిరక్షణపై అవగాహన కల్పిస్తాము.

ప్రశ్న 9.
చెరువులు, బావులు నీళ్లతో కళకళలాడటం కోసం ఊరి ప్రజలకు ఎట్లాంటి సలహాలను ఇస్తావు?
జవాబు.
బావులలో, చెరువులలో ఎప్పుడూ నీళ్ళు ఉండాలంటే నీళ్ళు భూమిలో నుంచి ఊరుతూ ఉండాలి. అందుకోసం మనం మట్టినేలను కూడా ఉంచుకోవాలి. ఇళ్ళమధ్య కొంచెమైనా ఖాళీస్థలం వదలాలి, అది కూడా సిమెంటు చేయకుండా. అందువల్ల నేల తడిసి నీటిని పీల్చుకుంటుంది. ఇంకుడు నీటి గుంటలు, చెరువులు, కోనేర్లు తవ్వాలి. ఆ విధంగా భూమిలోపలి పొరల్లోకి నీరు చేరితే బావుల్లోకి నీరు ఊరుతుంది. ఇదే నేను ఊరి ప్రజలకు ఇచ్చే సలహా.

ఇవి చేయండి

1. విని, అర్థం చేసుకొని, ఆలోచించి మాట్లాడడం

ప్రశ్న 1.
ఈ పాఠం ద్వారా మీరు ఏం గ్రహించారో చెప్పండి?
జవాబు.
పెరిగిపోతున్న జనాభా వల్ల, వాళ్ల అవసరాలు తీర్చటానికి, మనుషుల్లో పెరిగిపోతున్న అంతులేని ఆశల వల్ల, స్వార్థంవల్ల అడవులు నాశనమైపోతున్నాయి. వాతావరణం, ప్రకృతి వనరులు దెబ్బతింటున్నాయి. జంతువులకు, పక్షులకు గూడు కరువైపోతోంది అని ఈ పాఠం ద్వారా తెలుస్తుంది.

ప్రశ్న 2.
“పర్యావరణ పరిరక్షణ ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత” దీన్ని సమర్థిస్తూ మాట్లాడండి ?
జవాబు.
పర్యావరణ పరిరక్షణ ప్రతి ఒక్కరి బాధ్యత. ప్రకృతి సంపద మనకు దేవుడిచ్చిన వరం. అది ఏ ఒక్కరి సొంతం కాదు. అందరికీ దాని మీద అధికారం ఉంది. అధికారం గురించి మాట్లాడినప్పుడు బాధ్యత గురించి కూడా మాట్లాడాలిగదా! మనం ఇంత సంపద సొంతం చేసుకున్నప్పుడు దాన్ని రక్షించుకోవలసిన బాధ్యత కూడా మనదేనని మర్చిపోకూడదు. మనం దానిని జాగ్రత్తగా వాడుకుంటూ మన తరువాత తరాల వారికోసం జాగ్రత్త చెయ్యాలి. అప్పుడే అందరి జీవితాలు ఆనందమయంగా ఉంటాయి.

II. ధారాళంగా చదవడం – అర్థం చేసుకొని, ప్రతిస్పందించడం

1. పాఠం చదివి కింది మాటలు ఎవరు ఎవరితో అన్నారో రాయండి.

(అ) పెద్ద చెరువు ఎప్పుడు ఎండిపోలేదట గదా! అయితే ఈ సారి ఎందుకు ఎండిపోయింది ?
జవాబు.
ఈ మాటలు ‘కాపాడుకుందాం’ అనే పాఠంలోనివి. గోపాల్ అన్నమ్మతో ఈ మాటలు అన్నాడు.

(ఆ) జనం మధ్యలో సెల్వర్లాయె. ఇక ఎట్లా బతుకుతయ్ ?
జవాబు.
ఈ మాటలు ‘కాపాడుకుందాం’ అనే పాఠలోనివి. అన్నమ్మ లక్ష్మితో అన్న మాటలివి.

(ఇ) బావులు, నదులు ఇవన్నీ నీళ్లతోటి కళకళలాడితే నీళ్లకేం కష్టం.
జవాబు.
ఈ మాటలు ‘కాపాడుకుందాం’ అనే పాఠంలోనివి. లక్ష్మి గోపాల్తో అన్నది.

(ఈ) తేళ్లు, పాములు భయంతోటి అల్లాడవట్టె.
జవాబు.
ఈ మాటలు ‘కాపాడుకుందాం’ అనే పాఠంలోనివి. నరసయ్య అన్నమ్మతో అన్న మాటలివి.

2. కింది పేరాను చదివి పట్టికను పూరించండి.

నేను చెట్టును. మీకు తల్లివంటిదాన్ని. నన్ను నరికి కరువు కోరల్లో చిక్కుకోవద్దు. మానవుల్లారా ! అమ్మలాంటి నన్ను కొట్టకండి. కాసుల కోసం అమ్మకండి. పండ్లను, నీడను, ప్రాణవాయువులను ఇచ్చే త్యాగజాతి మాది. చచ్చిన మీ మనుషులకై బతికిన మమ్ములను నరికే జాతి మీది. చేతనైతే మీ పుట్టిన రోజున పది మొక్కలను నాటి నీరు పోసి కాపాడండి. కానీ దయచేసి తుంచకండి.

III. స్వీయ రచన

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

(అ) “చెరపకురా చెరువులను, చెడిపోతావు” దీనిపై మీ అభిప్రాయాన్ని రాయండి?
జవాబు.
చెరువులను చెరపకూడదు. అంటే పాడుచేయకూడదు. స్వార్థం కోసం ఆక్రమించుకోకూడదు. పశువులను కడిగి, చెత్తాచెదారం పడేసి, రసాయనిక వ్యర్థాలను కలిపి అనేక విధాలుగా చెరువులను కలుషితం చేయకూడదు. చుట్టుపక్కల ఉండే నీటిగుంటలను మూసేయటం, నేలంతా గచ్చు చేయటం వల్ల భూమిలోకి నీరు ఇంకక చెరువులు ఎండిపోతాయి. కనుక అలాంటి ప్రమాదం లేకుండా చేయాలి. ఈ జాగ్రత్తలు తీసుకోకపోతే నీటికి కొరత ఏర్పడి మనుషులే గాక పశువులు, పక్షులు,ఇతర జీవాలు కూడా బాధపడవలసి వస్తుంది.

(ఆ) “అడవులను నాశనం చేసుకుంటపోతే ఇంకా భయపడే కాలం వస్తది” అనడంలో గల ఉద్దేశం ఏమై ఉంటుంది?
జవాబు.
అడవులను నాశనం చేస్తుంటే ప్రకృతి సంపద హరించి పోతుంది. వానలు పడవు. ఎండలు పెరిగిపోతాయి. జంతువులకు నివాసాలు లేకుండా పోతాయి. వాతావరణ సమతౌల్యం దెబ్బతింటుంది. అడవుల్లో జంతువులు వచ్చి ఊళ్ళమీదపడి అన్నీ నాశనం చేస్తాయి. కొన్ని జంతువులు ప్రజల ప్రాణాలు తీస్తాయి. ఎండల తీవ్రత వల్ల వాతావరణ కాలుష్యం వల్ల ఓజోన్ పొర దెబ్బతిని భయంకరమైన అతినీలలోహిత కిరణాల ప్రభావానికి లోనై అనేక వ్యాధులపాల పడతారు. అందుకే అడవులను నాశనం చెయ్యకూడదు.

(ఇ) “మనం సరిగ్గా బతుకుతలేం – జీవరాసులను బతుకనిస్తలేం” దీనితో మీరు ఏకీభవిస్తారా ? విభేదిస్తారా ? ఎందుకు ?
జవాబు.
“మనం సరిగ్గా బతుకుతలేం – జీవరాసులను బతుకనిస్తలేం” ఈ మాటలు చాలా సరైనవి. నేను దీనితో ఏకీభవిస్తాను. ఎందుకంటే మనం ప్రకృతిలో సృష్టిస్తున్న భయంకరమైన మార్పుల వల్ల మన ఆరోగ్యాలూ పాడౌతున్నాయి. జీవరాసులూ అంతరించిపోతున్నాయి. మన అనుకూలం కోసం సెల్ఫోన్లు తయారు చేసుకొని సెట్టవర్లు నిర్మిస్తే ఆ టవర్ల నుంచి వచ్చే తరంగశక్తిని తట్టుకోలేక పక్షి జాతులు చనిపోతున్నాయి. ఇలాగే భూకాలుష్యం, శబ్దకాలుష్యం, జలకాలుష్యం, వాయుకాలుష్యం మనమే సృష్టిస్తున్నాం. మనమే రోగాలపాలిట పడుతున్నాం.

(ఈ) “వాకిళ్ళు కాంక్రీటు గచ్చులాయె” ఇది ఎటువంటి నష్టాలను కలిగిస్తుందో వివరించండి?
జవాబు.
కాళ్ళకు మట్టి అంటకుండా ఇంటిముందు, ఇంటివెనుక అంతా గచ్చు చేస్తున్నాం. ఇంటిమీద ఇల్లు కట్టేసి ఇళ్ళమధ్య కాస్తకూడ జాగా వదలటం లేదు. రోడ్లన్నీ కాంక్రీటు వేస్తున్నాం. ఇలా ఎక్కడా నేల అనేదే కనబడకుండా అంతా కాంక్రీటు గచ్చులే. చివరికి నీళ్ళు పోయే మోరీలు కూడా సిమెంటు చేస్తున్నాం. దీనివల్ల ఎక్కడా భూమిలోకి నీళ్ళు దిగడం లేదు. నేలలో తేమలేకుండా పోతోంది. ఎన్ని అడుగులు తవ్వినా నీళ్ళు పడవు. బావుల్లోకి, చెరువుల్లోకి ఎటునుంచి ఊట దిగదు. ఇలా అనేక విధాలుగా నీటి ఎద్దడి ఏర్పడుతోంది.

(ఉ) మీ ప్రాంతంలో ప్రకృతిని ఎన్ని విధాలుగా నాశనం చేస్తున్నారో రాయండి.
జవాబు.
మా ప్రాంతంలో పూర్వకాలం నుంచి ఇళ్ళలోనూ, ఇళ్ల బయటా కూడా పచ్చనిచెట్లు కనిపించేవి. చల్లని గాలి ఇళ్ళకు అందం, ఎంతో హాయిగా ఉండేది. ఇప్పుడు చెట్లు కొట్టేసి రోడ్లు, కాలువలు వేశారు. ఇంట్లో చెట్లుకూడా పోషణ అందక ఎండిపోతున్నాయ్. ఇళ్ళలో చెత్తంతా వీధుల్లోనూ, కాలువల్లోనూ విసిరేస్తున్నారు. ఇంత బాధ్యత లేకుండా ఉంటే ఆరోగ్యాలు ఎక్కడి నుండి వస్తాయి. నిలబడిపోయిన మురుగు, పేరుకు పోయిన చెత్త వల్ల ఈగలూ, దోమలూ చేరి మనుషులు రోగాలపాలౌతున్నారు.

2. కింది ప్రశ్నలకు పది వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

ప్రశ్న 1.
“ప్రకృతిని కాపాడితేనే భావితరాలకు భవిష్యత్తు” దీనిని విశ్లేషిస్తూ రాయండి.
జవాబు.
ప్రకృతిని కాపాడితేనే భావితరాలకు భవిష్యత్తు ఉంటుంది. పూర్వకాలంలో ఈ కొండలు, నదులు, అడవులు, సెలయేళ్ళు, అడవి జంతువులు, అడవులలోని ఉత్పత్తులు సమృద్ధిగా లభించేవి. ప్రకృతి ఆనందకరంగా, హాయిగా ఉండేది. సకాలంలో వర్షాలు కురిసేవి. వాతావరణంలో ఋతువుల మార్పులు మంచి సుఖాన్నిచ్చేవి. రాను రాను జనాభా పెరిగిపోతున్నది. అవసరాలు పెరిగిపోతున్నాయి. అడవులు నరికేస్తున్నారు. అవసరాలు తీర్చుకుంటున్నారు. ప్రకృతి సంపదను కరిగించేస్తున్నారు.

తమ తరువాత వచ్చే వారికి ఏమివ్వాలని ఆలోచించటం లేదు. సాంకేతికంగా అభివృద్ధి సాధించారు. ఆధునిక పరికరాలు వాడుతున్నారు. కర్మాగారాలు, పరిశ్రమలు అధికంగా స్థాపించి వాటి నుంచి వచ్చే వ్యర్థాలను నీళ్ళలోకి వదిలి నీళ్ళను కలుషితం చేస్తున్నారు. పొగతో గాలి కలుషితమైపోతున్నది. ప్రజలు అనారోగ్యం పాలౌతున్నారు. ఇది తప్పు. మానవులు తమ తప్పు తెలుసుకొని పర్యావరణాన్ని పరిరక్షించకపోతే భవిష్యత్తులో కాలుష్యం తప్ప ఏమీ మిగలదు. భావితరాలకు భవిష్యత్తే లేదు.

ప్రశ్న 2.
మానవులు, పక్షులు, పశువులు …………… సుఖంగా జీవించాలంటే ప్రకృతి పట్ల మన ఆచరణ ఎట్లా వుండాలి ?
జవాబు.
మానవులు, పశువులు, పక్షులు, ఇతర జలచరాలు ప్రకృతిలోని జీవులన్నీ సుఖంగా జీవించాలంటే ప్రకృతిని మనం కాపాడుకోవాలి.

నీరు : నీటిని వృథా చేయకూడదు. వర్షపు నీటిని నిలవ చేయడానికి ఇంకుడు నీటి గుంటలు తవ్వాలి. నదులు, చెరువులు మొదలైన వాటిలోని నీటిని కలుషితం చెయ్యకూడదు. పశువులను కడగటం, బట్టలుతకటం వంటి పనులు జలాశయాల్లో చెయ్యకూడదు. మురుగునీరు, ఫ్యాక్టరీల నీరు పోవడానికి వేరే ఏర్పాట్లు చెయ్యాలి. వాడుకునే నీటిలోకి వదలకూడదు.

గాలి : ఫ్యాక్టరీలను ఊరికి దూరంగా నిర్మించుకోవాలి. జనావాసాల మధ్య ఉంటే ఆ పొగ, దుమ్ము, ధూళి వలన కాలుష్యం ఎక్కువైపోయి మనుషుల ఆరోగ్యం పాడౌతుంది. మురికి ఇల్లంతా నిండిపోతుంది.

శబ్దం : ఆ శబ్దాల వల్ల కూడా ఆరోగ్యం దెబ్బతింటుంది. అలాగే ఇంట్లో మనం ఉపయోగించే టి.వి.లు, రేడియోలు వంటివి కూడా తక్కువ శబ్దంతో ఉపయోగించాలి. సెల్ఫోన్ల వాడకం తగ్గించటం వల్ల మనకే కాకుండా ఇతర ప్రాణులకు కూడా ప్రమాదం తప్పుతుంది. వాహనాల వినియోగం నియంత్రించాలి. దానివల్ల గాలి కాలుష్యం, శబ్ద కాలుష్యం తగ్గుతుంది. ప్లాస్టిక్ వాడకం నిలిపివేయాలి. చెట్లను అధికంగా పెంచాలి. ఒక చెట్టునరికే ముందు పది చెట్లను పెంచాలి. ఇలా చేయటం వల్ల ప్రకృతిని కొంతవరకు కాపాడగలుగుతాం.

IV. సృజనాత్మకత/ప్రశంస

ప్రశ్న 1.
“పర్యావరణ పరిరక్షణ”లో అందరూ పాలు పంచుకోవాలని ఒక పోస్టరు తయారుచేయండి.
జవాబు.
ప్రకటన

అందరం చేయి చేయి కలుపుదాం. కాలుష్యాలకు మూలాలు తెలుసుకుందాం. వాటిని నిర్మూలిద్దాం. ప్రపంచాన్ని కాలుష్యరహితమైన స్వర్గంగా తీర్చిదిద్దుతాం. ముందడుగేయండి. పర్యావరణ పరిరక్షణలో అందరూ పాలు పంచుకోండి.

2. కింది బొమ్మను చూడండి. బొమ్మ ఆధారంగా సంభాషణలు రాయండి.

అక్కా తమ్ముళ్ళు ఆడుకుంటూ ఒక చెట్టు కిందికి చేరారు.

తమ్ముడు : అక్కా! అదిగో నువ్వు పట్టుకోవాలన్న సీతాకోకచిలుక.

అక్క : ఔను. ఉండు ఇప్పుడే పట్టుకుంటా……… దొరకలేదురా.

తమ్ముడు : పోనీలే అక్కా! హాయిగా ఎగరనీ.

చెట్టు : పిల్లలూ ఆడుకుంటున్నారా ?

అక్క : ఎవరది ? చెట్టుతల్లా!

తమ్ముడు : అవునమ్మా! ఆడుకుంటున్నాం.

అక్క : అమ్మా! ఈ దెబ్బలేంటి ?

చెట్టు : ఇందాక కొంతమంది అల్లరి పిల్లలు నామీద రాళ్ళు విసిరారు.

తమ్ముడు : అయ్యో! నొప్పిగా ఉందా ?

చెట్టు : లేదులే. మీరు చాలా మంచివాళ్ళు. మీకు నేనంటే చాలా ఇష్టం. ఇవిగో ఈ పళ్ళు తీసుకోండి.

అక్క : ఇప్పుడెందుకులేమ్మా!

చెట్టు : తీసుకోండమ్మా! ఫరవాలేదు. నేను వీటిని మోసేది మీలాంటి వాళ్ళకోసమే. మీకు కావలసినన్ని తినండి. మిగతావి ఇంటికి తీసుకుపోండి.

అక్క, తమ్ముడు : ధన్యవాదాలు చెట్టుతల్లీ! వస్తాము. టాటా.

V. పదజాల వినియోగం

1. కింది పదాలు చూడండి. వీటికి అదే అర్థం వచ్చే పదాలను పాఠం ఆధారంగా రాయండి.

(అ) తొందరగా – జల్ది
(ఆ) దురాక్రమణ – కబ్జా
(ఇ) శబ్దాలు – చప్పుళ్ళు
(ఈ) సంతోషం – సంబరం
(ఉ) కాలువలు – నదులు
(ఊ) ఇంతకుముందు కాలం – తాతలనాడు, మునుపు
(ఋ) ప్రాణులు – జీవులు
(ౠ) పిల్లవాళ్లు – పోరగాళ్ళు
(ఎ) వాహనాలు – మోటార్లు
(ఏ) వేగంగా పోవడం – బర్రుబర్రున పోవటం

2. కింది పదాలలో భిన్నమైన పదాన్ని గుర్తించి గీతగీయండి.

(అ) పులి, సింహం, ఎలుగుబంటి, కుక్క
(ఆ) బావులు, నదులు, సముద్రాలు, చెరువులు
(ఇ) కారు, స్కూటర్, సైకిలు, లారీ
(ఈ) బీడిపొగ, వాహనాల పొగ, సాంబ్రాణి పొగ, ఫ్యాక్టరీ పొగ

3. కింది పట్టికను చదివి అందులోని ప్రకృతి – వికృతులను రాయం

ప్రకృతి – వికృతి
అడవి – అటవి
ఆశ – ఆస
శబ్దం – సద్దు
రాత్రి – రాతిరి
సింహం – సింగం
శక్తి – సత్తువ
కుంభము – కుండ

4. పాఠంలోగల ఆంగ్ల పదాలను, వాటి అర్థాలను రాయండి.

• డాక్టర్ – వైద్యుడు
• ఫీట్లకు ఫీట్లు – అడుగులకు అడుగులు
• మోటర్లు – వాహనాలు
• రోడ్లు – వీధులు
• సిమెంట్ – సిమెంట
• ఫ్యాక్టరీలు – కర్మాగారాలు
• ప్లాస్టిక్ – ప్లాస్టిక్
• సిగరెట్సు- పొగ పీల్చేకాడ
• టి.వి. – దూరదర్శిని
• సౌండ్ – శబ్దం
• బోర్లు – పంపులు
• డి.జె. సౌండ్సు – స్పీకర్ల శబ్దాలు
• సెల్ – సెల్ఫోన్
• రింగవటం – మోగటం
• సిగ్నల్స్ – తరంగాలు
• సెల్టవర్లు – సెల్ తరంగాల కోసం కట్టిన స్తంభాలు
• పేపర్లు – వార్తాపత్రికలు
• ప్లాస్టర్ ఆఫ్ ప్యారిస్ – రసాయనాలు కలిపిన సున్నం లాంటిది

VI. భాషను గురించి తెలుసుకుందాం.

1. కింది ఖాళీలను విభక్తులతో పూరించండి. విభక్తుల పేర్లు రాయండి.

(అ) రాజు సేనలతో వచ్చాడు. (తృతీయా విభక్తి)
(ఆ) దొంగతనం చేయడం కంటె పేదవానిగా ఉండటం మేలు. (పంచమీ విభక్తి)
(ఇ) వృద్ధులను ఆదరించాలి. (ద్వితీయా విభక్తి)
(ఈ) దొంగల కొరకు పోలీసులు గాలిస్తున్నారు. (చతుర్థీ విభక్తి)

2. కింది పదాలకు విగ్రహవాక్యాలు రాసి, సమాసం పేరు రాయండి.

(అ) కృష్ణార్జునులు = కృష్ణుడును, అర్జునుడు – ద్వంద్వ సమాసం
(ఆ) శివకేశవులు =శివుడును, కేశవుడును – ద్వంద్వ సమాసం
(ఇ) నిరాశానిస్పృహలు = నిరాశయును, నిస్పృహయును – ద్వంద్వ సమాసం
(ఈ) భయాందోళనలు = భయమును, ఆందోళనయును – ద్వంద్వ సమాసం
(ఉ) న్యాయాన్యాయాలు = న్యాయమును, అన్యాయుమును – ద్వంద్వ సమాసం

3. కింది పదాలను విడదీసి రాయండి.

(అ) నీవెక్కడ = నీవు + ఎక్కడ
(ఆ) లేకుంటె = లేక + ఉంటె
(ఇ) మరేమి = మరి + ఏమి
(ఈ) రామాలయం = రామ + ఆలయం

4. కింది పదాలను కలిపి రాయండి.

(అ) మేన + అత్త = మేనత్త
(ఆ) మనసు + ఐన = మనసైన
(ఇ) ఏమి + అంటివి = ఏమంటివి
(ఈ) దేవ + ఇంద్రుడ = దేవేంద్రుడు

5. కింద ఇచ్చిన పదాలతో ఖాళీలను పూరించండి. భాషాభాగాల పేర్లను రాయండి.

(అతను, కమ్మగా, కొబ్బరికాయ, వెళ్ళి, అబ్బా)
ఉదా : శంకర్ పామును చూసి అమ్మో! అంటూ పరుగెత్తాడు. (అవ్యయం)

(అ) రాధ గుడికి వెళ్ళి కొబ్బరికాయ కొట్టింది. (నామవాచకం)
(ఆ) అమ్మ చేసిన పాయసం కమ్మగా ఉన్నది. (విశేషణం )
(ఇ) గోపాలు డాక్టరే కాదు, అతను యాక్టరు కూడా. (సర్వనామం)
(ఈ) నవీన్ బాసరకు వెళ్ళి సరస్వతీ దేవిని దర్శించుకున్నాడు. (క్రియ)
ఉ. రవి ఉరుకుతూ కిందపడి అబ్బా! అని అరిచాడు. (అవ్యయం)

ప్రాజెక్టు పని:

పర్యావరణానికి సంబంధించిన పాటలను, కవితలను లేదా గేయాలను సేకరించండి. తరగతిలో ప్రదర్శించండి.

1. ప్రాజెక్టు శీర్షిక : పర్యావరణానికి సంబంధించిన పాటలను, కవితలను, గేయాలను సేకరించి, నివేదిక రాసి ప్రదర్శించడం.
2. సమాచార సేకరణ

అ) సమాచారం సేకరించిన తేది : XXX
ఆ) సమాచార వనరు : వివిధ వార్తా పత్రికలు.

3. సేకరించిన విధానం : వివిధ వార్తా పత్రికలను చదివి వాటిలో పర్యావరణానికి సంబంధించిన కవితలు సేకరించడం జరిగింది
4. నివేదిక :

నీరు : జలకన్యను నేను జీవ జల రమ్యను నేను
స్వచ్ఛ వారి ధారలతో జగతికి జీవనమిచ్చే
మీరు వాడిన మురికి నీటికి, వేరుదారులు చూపకుండా
స్వచ్ఛమగు నా ప్రవాహమ్మును, కలుషితమొనరించుచుంటిరి
ప్రాణములు నిలబెట్టు జలము, ప్రాణములనే తీయుచుండిన
జలచరములకు చలన మెక్కడ, మనుషులకు మనుగడ అదెక్కడ.

చెట్లు : ఇంటికి చుట్టూ మొక్కలు పెంచిన, పచ్చదనమదే పచ్చని ధనము
బాటల ప్రక్కన మొక్కలు నాటండి, నీడనిచ్చును హాయిని గొలుపును
ఒక్క చెట్టును నరుకగోరిన, ముందుగనే పది మొక్కలు నాటుడు
వనములను నువ్వు పరిరక్షింపుము, వనములే నిన్ను పరిరక్షించును

గాలి : అయ్యయ్యో! ఏమిటి ఈ విపరీతం ?, కుప్పలు తెప్పలుగ కూలు జనసందోహం
అంతులేని ఈ పొగతో ఊపిరాడటం లేదు, దుర్వాసనలకు అబ్బా! వికారమ్ము కలుగుతోంది
శాస్త్రజ్ఞులందరూ జట్లుగా చేరి, వారి మేధస్సును మధనము చేసి
కాలుష్యమును బాప కంకణము గట్టి, జీవజలముల కలుషరహితముగ జేసి
ప్రాణవాయువులను రక్షింపగలుగు, పర్యావరణ సమతౌల్యమును గాచి
ఎల్లజీవులు సౌఖ్యమును గాంచునట్టి, పథకాల నాలోచనము చేయవలయు
ప్రకృతి సంపదలను పెంపొందజేసి పూర్వ శోభను మరల చేకూర్చవలయు.
అప్పుడే మన ప్రకృతి సురక్షితమౌతుంది.

5. ముగింపు : పై కవితల ద్వారా పర్యావరణానికి మనం చేస్తున్న హాని గురించి తెలుసుకున్నాను. ప్రకృతిని మనం రక్షిస్తేనే మానవ మనుగడ సాధ్యం అని అర్థం చేసుకున్నాను.

(లేదా)

అడవులు/పశువులు/పక్షులు/చెరువులు/నేలతల్లి/బావుల గొప్పతనాన్ని తెలిపే వ్యాసాలను సేకరించండి.

పశువులు

పశువులు మన నిత్యజీవితంలో ఒక భాగం. గొడ్డూగోదా పిల్లామేకా తో ఇళ్ళు కళకళలాడుతాయి అంటారు. వెనుకటి రోజులలో పశువులను కొట్టంలో కట్టేసి దూడలను తాము పడుకొనే మంచం కోడుకి కట్టేసుకొని దానికి ఊసులు చెబుతూ పడుకొనేవారు. పిల్లలతో సమంగా కుటుంబ సభ్యులలాగా ప్రేమగా చూసుకొనేవారు. పశువులు కూడా ఆ ప్రేమకు తగ్గట్టే మనుషులకు ఉపయోగపడుతూ సేవ చేసేవి. పసిపిల్లలు పశువుల చుట్టూ తిరుగుతున్నా వాళ్ళనేమీచెయ్యవు. అలా మంచిమనసుతో యజమానులకు సహాయపడుతుండేవి.

వ్యవసాయంలోనూ బండ్లను లాగడంలోనూ బరువులు లాగటానికి ఎడ్లు సహాయపడేవి. పాడి పశువులు పెట్టిన మేత తింటూ పాలు ఇచ్చేవి. ఆవు ఇంట్లో ఉందంటే ఆరోగ్యం. అష్టశ్వర్యాలూ ఉన్నట్లే. ఈ పశువుల పేడ పొలాలకు ఎరువుగాను, పొయ్యిలోకి పిడకలు గాను పనికి వచ్చేది. పాలు పాల పదార్థాలు మనకు బలమైన ఆహారం కదా! ఇలా పశువులు మనకెంతో ప్రయోజనకరమైన స్నేహితులు.

TS 6th Class Telugu 12th Lesson Important Questions కాపాడుకుందాం

ప్రశ్న 1.
జీవరాసులు ఎందుకు అంతరించిపోతున్నాయి?
జవాబు.
సెల్టవర్ల నుండి ఫోన్లకు వచ్చే సిగ్నల్స్ వల్ల ఆ తరంగ శక్తిని తట్టుకోలేక అనేక పక్షులు చచ్చిపోతున్నాయి. మనిషి తన అవసరాల కోసం, నివాసాల కోసం అడవులు నరికేయడం వల్ల జంతువులు, పక్షులు నీడను కోల్పోయి క్రమంగా మాయమౌతున్నాయి. చెరువుల్లో, బావుల్లో నీరు లేకపోవడం వల్ల, ఉన్న నీరు కలుషితం కావడం వల్ల కొన్ని జలచరాలు పూర్తిగా కనబడకుండా పోయాయి. వీటి నాశనానికి మూలకారణం మానవులే.

ప్రశ్న 2.
శబ్ద కాలుష్యం వల్ల ప్రమాదాలేమిటి ?
జవాబు.
శబ్ద కాలుష్యం వల్ల ప్రధానంగా వినే శక్తి నశిస్తుంది. మెదడు మీద ఈ శబ్దాలు ప్రభావం చూపించి ఎక్కువగా చిరాకు, కోపం వస్తుంది. చేసే పనిమీద ధ్యాస ఉండదు. నరాల్లో వణుకు, గుండెల్లో దడ లాంటివి కూడా వస్తాయి. పెద్ద పెద్ద శబ్దాలకు తట్టుకోలేక చిన్న ప్రాణులు, ముసలివారు ప్రాణాలు కోల్పోవడం కూడా జరుగుతుంటుంది. బోరు దింపే శబ్దానికి తేళ్ళు, పాములు అదిరిపడి బైటికొచ్చేస్తాయి. ఇలా అనేక ప్రమాదాలు శబ్ద కాలుష్యం వల్ల ఎదురౌతాయి.

ప్రశ్న 3.
చెట్లు మనకు చేసే మేలును గురించి వివరించండి
జవాబు.
చెట్టు మనకు తల్లి వంటిది. తల్లి మనకు ఊపిరి ఊదుతుంది. మన సంరక్షణ చూస్తుంది. మనకు కావలసినవన్నీ ఇస్తుంది. కడుపు నింపుతుంది. సేదతీరుస్తుంది. ఆరోగ్యం బాగా లేనప్పుడు ఔషధం ఇస్తుంది. పైన చెప్పిన సేవలన్నీ మనకు చెట్ల వల్ల లభిస్తాయి. చెట్లవల్ల ప్రాణవాయువు లభిస్తుంది. చెడు వాయువులను కాలుష్యాన్ని చెట్లు పీల్చుకొని మనను బతికిస్తాయి.

ఇంటికి కావలసిన కలప, వంటకు కావలసిన కట్టె సమస్తం చెట్ల నుండి లభిస్తాయి. తినడానికి కాయలు, పండ్లు, ఆకులు మొదలైనవన్నీ ప్రేమగా అందిస్తాయి. మన కడుపునింపి ఆకలి తీరుస్తాయి. చల్లని నీడనిచ్చి, గాలినిచ్చి సేదతీరుస్తాయి. ఎన్నో చెట్లలో ఔషధగుణాలుంటాయి. వాటివల్ల మన ఆరోగ్యం మెరుగుపడుతుంది. వాతావరణ సమతౌల్యాన్ని కాపాడుతాయి. వరదలను ఆపుతాయి. వానలను కురిపిస్తాయి. పశువులకు నీడను, గూడును ఇస్తాయి. ఆహారాన్నిస్తాయి. ఇలా ఎన్నో విధాలుగా చెట్లు మనకు మేలు చేస్తున్నాయి.

అర్ధాలు:

• సంబురం = ఆనందం
• మజా = సంతోషం
• మలుపుట = మళ్ళించుట
• ఏండ్ల = సంవత్సరాలు
• ఉరుకు = పరుగెత్తు
• జల్ది = తొందరగా
• దోస్తు = స్నేహితుడు
• ధర = వెల

పర్యాయపదాలు

• అడవి = వనం, కాన, అరణ్యం
• చెరువు = తటాకం, కొలను, మడుగు
• పులి = పుండరీకం, వ్యాఘ్రం, శార్దూలం
• భూమి = అవని, పృథ్వి, వసుంధర
• సింహం = కేసరి, మృగరాజు, పంచాస్యం
• కోతులు = కపులు, వానరాలు
• సంబురం = సంతోషం మజా

ప్రకృతి – వికృతులు

• అటవి – అడవి
• అంబ – అమ్మ
• రాత్రి – రాతిరి, రేతిరి
• సింహం – సింగం
• స్నానం – తానం
• పశువులు – పసరాలు, పసులు
• ఆశ – ఆస
• లక్ష్మి – లచ్చి
• శక్తి – సత్తి
• శబ్దం – సద్దు

పదజాలం:

I. సరైన సమాధానాన్ని గుర్తించండి.

1. పండుగ సంబురాలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయి. గీతగీచిన పదానికి అర్థం …………………..
(A) చుక్కలు
(B) ధరలు
(C) మేడలు
(D) సంతోషాలు
జవాబు.
(D) సంతోషాలు

2. ఎన్నో వేల ఏండ్ల చరిత్ర మనది. ‘ఏండ్లు’ అంటే ………………..
(A) ఏడు రోజులు
(B) సంవత్సరాలు
(C) పాత
(D) కొత్త
జవాబు.
(B) సంవత్సరాలు

3. వాన పడగానే పిల్లలు బయటికి ఉరికారు. ‘ఉరికారు’ అర్థం
(A) తడిశారు
(B) ఎగిరారు
(C) పరుగెత్తారు
(D) చూశారు
జవాబు.
(C) పరుగెత్తారు

4. ఇవాళ మా దోస్తు వస్తున్నాడు. ‘దోస్తు’ అనే పదానికి అర్థం ………….
(A) తమ్ముడు
(B) మిత్రుడు
(C) బంధువు
(D) పిల్లవాడు
జవాబు.
(B) మిత్రుడు

5. సంబురాలు, సంతోషాలు అనే మాటలకు సమానార్థక పదం ………..
(A) ఆనందాలు
(B) ఊరేగింపులు
(C) పెండ్లిళ్ళు
(D) సంతలు
జవాబు.
(A) ఆనందాలు

6. సింహాన్ని మృగరాజు అంటారు. కేసరి అంటే అందరికీ భయం ఈ వాక్యాల్లో ఒకే అర్థాన్నిచ్చే మాటలు ……………….
(A) సింహం, కేసరి, భయం
(B) మృగరాజు, అందరు, భయం
(C) సింహం, మృగరాజు, కేసరి
(D) కేసరి, భయం
జవాబు.
(C) సింహం, మృగరాజు, కేసరి

7. రామప్ప చెరువు పెద్దది. ఆ కోనేరు అందమైంది గీతగీచిన పదాలకు సమానమైన అర్థాన్నిచ్చే పదం ………………..
(A) సముద్రం
(B) వాగు
(C) మడుగు
(D) గుడి
జవాబు.
(C) మడుగు

8. ‘పశువు’ అనే పదానికి వికృతి.
(A) పసువు / పసరం
(B) పాషాణం
(C) పస
(D) మృగం
జవాబు.
(A) పసువు / పసరం

9. ‘ఆస’ అనే వికృతి పదానికి తగిన ప్రకృతి ………………..
(A) కోరిక
(B) ఆశ
(C) ఆకసం
(D) ఆశయం
జవాబు.
(B) ఆశ

10. గ్రంథాలయంలో శబ్దం చేయకూడదు. శబ్దానికి వికృతి …………..
(A) సద్గు
(B) శబుదం
(C) సబ్బుదం
(D) సబ్బు
జవాబు.
(A) సద్గు

II. వ్యాకరణం 

11. ‘అచ్చులు’ అంటే
(A) ‘క’ నుండి ‘ఱ’ వరకు గల అక్షరాలు
(B) ఊష్మాలు
(C) య, ర, ల వ లు
(D) ‘అ’ నుండి ‘ఔ’ వరకు గల అక్షరాలు
జవాబు.
(D) ‘అ’ నుండి ‘ఔ’ వరకు గల అక్షరాలు

12. ‘క’ నుండి ‘ఱ’ వరకుండే అక్షరాలను ఏమంటారు ?
(A) అచ్చులు
(B) హల్లులు
(C) ఉభయాక్షరాలు
(D) వర్ణాక్షరాలు
జవాబు.
(B) హల్లులు

13. ఒక హల్లు అదే హల్లు ఒత్తుతో కలిస్తే అది …………………
(A) సంయుక్తాక్షరం
(B) ద్విత్వాక్షరం
(C) ద్వంద్వం
(D) సమాసం
జవాబు.
(B) ద్విత్వాక్షరం

14. సంయుక్తాక్షరంలో ఉండే రెండు హల్లులు ……………
(A) ఒక్కటే
(B) వేర్వేరు
(C) సమానం
(D) ఒకే ధ్వని
జవాబు.
(B) వేర్వేరు

15. క్రిందివానిలో ‘త’ వర్గాక్షరాలు
(A) క,చ, ట, త, ప
(B) గ, జ, డ, ద, బ
(C) త, థ, ద, ధ, న
(D) త, ద, న, ప, బ
జవాబు.
(C) త, థ, ద, ధ, న

16. ఒక మాత్ర కాలంలో పలికే అక్షరాలు
(A) హ్రస్వాలు
(B) దీర్ఘాలు
(C) ఉభయబక్షాలు
(D) శ్లేషాలు
జవాబు.
(A) హ్రస్వాలు

17. దీర్ఘాక్షరాలు పలకడానికి పట్టేకాలం
(A) ఒక మాత్రకాలం
(B) రెండు మాత్రల కాలం
(C) మూడు మాత్రల కాలం
(D) 4 మాత్రల కాలం
జవాబు.
(B) రెండు మాత్రల కాలం

18. క్రింది వాటిలో మహా ప్రాణాలు ……………..
(A) క, చ, ట, త, ప
(B) గ, జ, డ, ద, బ
(C) ఖ, ఛ, ఠ, థ, ఫ
(D) ఙ, ఞ, ణ, న, మ
జవాబు.
(C) ఖ, ఛ, ఠ, థ, ఫ

19. య, ర, ల, వ లను అంటారు. …………….
(A) ఊష్మాలు
(B) వర్ణాక్షరాలు
(C) అచ్చులు
(D) అంతస్థాలు
జవాబు.
(D) అంతస్థాలు

20. గ, జ, డ, ద, బ లను ……….. అంటారు.
(A) పరుషాలు
(B) సరళాలు
(C) అంతస్థాలు
(D) ‘గ’ వర్ణాక్షరాలు
జవాబు.
(B) సరళాలు

21. క, చ, ట, త, ప లు
(A) కఠినాలు
(B) సులభాలు
(C) పరుషాలు
(D) సరళాలు
జవాబు.
(C) పరుషాలు

22. పదాల మధ్య సంబంధాన్ని తెలియజేసేవి
(A) అక్షరాలు
(B) వాక్యాలు
(C) విభక్తులు
(D) అవ్యయాలు
జవాబు.
(C) విభక్తులు

23. ప్రతి విభక్తికీ ………. ఉంటుంది.
(A) ప్రత్యయం
(B) పరుషం
(C) క్రియ
(D) అవ్యయం
జవాబు.
(A) ప్రత్యయం

24. పండ్లు బలాన్నిస్తాయి. గీతగీసిన అక్షరంలోని ధ్వనులు
(A) డ, ల
(B) డు, ల
(C) డు, లు
(D) డ్, ల్, ఉ
జవాబు.
(D) డ్, ల్, ఉ

25. అమ్మమ్మ. ‘మ్మ’ లోని హల్లులు
(A) మ, మ
(B) మ్, మ్
(C) మ, అ
(D) మ్, మ్, అ
జవాబు.
(D) మ్, మ్, అ

26. వద్దు + అంటూ ……………. కలిపి రాస్తే
(A)వద్దుంటూ
(B) వద్దంటూ
(C) వద్దింటి
(D) వద్దని
జవాబు.
(B) వద్దంటూ

27. ‘పోతున్నవట’ విడదీస్తే ……….
(A) పోత + ఉన్నవట
(B) పోతన్న + అట
(C) పోతున్నవు + అట
(D) పోతు + ఉన్నది + అట
జవాబు.
(C) పోతున్నవు + అట

28. ‘మరిప్పుడు’ సంధి విడదీస్తే …………….
(A) మరి + ప్పుడు
(B) మరి + ఇప్పుడు
(C) మరి + ఎప్పుడు
(D) మరి + అప్పుడు
జవాబు.
(B) మరి + ఇప్పుడు

29. తిప్పన్న పోతన్నలు ………….సమాసానికి విగ్రహ వాక్యం
(A) తిప్పన్న అనెడి పోతన్న
(B) తిప్పన్న మరియు పోతన్న
(C) తిప్పన్న తమ్ముడు పోతన్న
(D) ఇద్దరు అన్నదమ్ములు
జవాబు.
(B) తిప్పన్న మరియు పోతన్న

30. ‘కాళ్ళు చేతులు’ అనే పదానికి విగ్రహ వాక్యం
(A) కాలు, చేయి
(B) కాళ్ళ వంటి చేతులు
(C) కింద కాళ్ళు, పైన చేతులు
(D) కాళ్ళు అనెడి చేతులు
జవాబు.
(A) కాలు, చేయి

31. ‘సాధువులు మరియు సజ్జనులు’ – సమాసంగా కూరిస్తే
(A) సాధువు వెంట సజ్జనుడు
(B) సాధువు యొక్క సజ్జనుడు
(C) సాధుసజ్జనులు
(D) సాధువుల్లో సజ్జనులు
జవాబు.
(C) సాధుసజ్జనులు

III. కింది పేరాను చదివి వాక్యాలలోని తప్పు/ ఒప్పులను గుర్తించండి.

1. కుతుబ్షాహి వంశంలోని నాలుగోరాజు మహమ్మద్ కులీకుతుబ్షా కాలంలోనే నేటి హైదరాబాదు నగరం నిర్మితమయింది. గోల్కొండ రాజ్యాన్ని పాలించిన చిట్టచివరి రాజు అబుల్ హసన్ కుతుబ్షా ఎంతో ఉత్తముడై తన ప్రజలందర్నీ చక్కగా పాలించి తానాషా అనే బిరుదు పొందాడు. తానాషా అంటే మంచి రాజు అని అర్థం. తానాషానే తానీషా అని కూడా అంటారు.
1. కుతుబ్షాహి వంశంలోని నాల్గవరాజు తానాషా.
2. కులీకుతుబ్షా కాలంలోనే హైదరాబాదు నిర్మితమయింది.
3. గోల్కొండ రాజ్యాన్ని పాలించిన చివరిరాజు అబుల్ హసన్ కుతుబ్షా.
4. తానాషా అంటే దుర్మార్గుడైన రాజు.
5. కులీ కుతుబ్షా తానాషా బిరుదు పొందాడు.
జవాబు.
1. కుతుబ్షాహి వంశంలోని నాల్గవరాజు తానాషా. ( తప్పు)
2. కులీకుతుబ్షా కాలంలోనే హైదరాబాదు నిర్మితమయింది. (ఒప్పు)
3. గోల్కొండ రాజ్యాన్ని పాలించిన చివరిరాజు అబుల్ హసన్ కుతుబ్షా. (ఒప్పు)
4. తానాషా అంటే దుర్మార్గుడైన రాజు. ( తప్పు)
5. కులీ కుతుబ్షా తానాషా బిరుదు పొందాడు. ( తప్పు)

IV. క్రింది పేరాను చదవండి ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.

2. అన్ని దానములను నన్న దానమె గొప్ప
కన్న తల్లి కంటె ఘనము లేదు
ఎన్న గురునికన్న నెక్కుడు లేదయా
విశ్వదాభిరామ వినురవేమ!

ప్రశ్నలు:
1. అన్నింటి కంటే గొప్ప దానమేది ?
జవాబు.
అన్నింటి కంటే గొప్పదానం – అన్నదానం.

2. జ్ఞానం ప్రసాదించేది ఎవరు ?
జవాబు.
జ్ఞానం ప్రసాదించేది – గురువు

3. కవి ఉన్నత స్థానం ఎవరికిచ్చారు ?
జవాబు.
కన్న తల్లికి

4. పై పద్యం ద్వారా ఏమి తెలుస్తున్నది ?
జవాబు.
అన్నదానము కంటే, కన్నతల్లి కంటే, గురువు కంటే ఎవరూ ఎక్కువ కాదు.

5. పై పద్యం ఏ శతకంలోనిది ?
జవాబు.
వేమన శతకం లోనిది.

V. క్రింది పద్యాన్ని చదివి సరియైన సమాధానాన్ని గుర్తించండి.

1. “చేతులారంగ శివుని పూజింపడేని
నోరునొవ్వంగ హరికీర్తి నుడువడేని –
దయయు సత్యంబు లోనుగా దలపడేని
కలుగనేటికి తల్లుల కడుపు చేటు”

ప్రశ్నలు:

1. “కడుపు చేటు” అనే మాటకు అర్థం ……………
(A) చెడ్డ కడుపు
(B) పుట్టుక దండగ
(C) తల్లులకు బాధ
జవాబు.
(B) పుట్టుక దండగ

2. శివ పూజ ఎలా చేయాలి ?
(A) చేతులు ఆనించి
(B) చేతులు పట్టుకుంటూ
(C) చేతులతో తృప్తి కలిగేటట్లు
జవాబు.
(C) చేతులతో తృప్తి కలిగేటట్లు

3. దయను, సత్యాన్ని ఎట్లా తలచాలి
(A) మనసులో
(B) లోపల
(C) బయట
జవాబు.
(A) మనసులో

4. నోరారా హరి కీర్తిని …………..
(A) పాడాలి
(B) పలకాలి
(c) అరవాలి
జవాబు.
(A) పాడాలి

5. పద్యానికి శీర్షిక ………
(A) శివభక్తి
(B) కీర్తన
(C) కడుపు చేటు
జవాబు.
(C) కడుపు చేటు

పాఠం ఉద్దేశం:

మన చుట్టూ ఉన్న చెట్లూ చేమలు, నదులు ఇవన్నీ ప్రకృతిలో భాగమే. అవి మనకు జీవనాధారమై రక్షణ కవచమై నిలుస్తున్నాయి. వాటికి హాని కలిగించకుండా వాటిని కాపాడుకోవడమే మన ధర్మం అని తెల్పడం ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు:

ఈ పాఠం సంభాషణ అనే ప్రక్రియకు చెందినది. ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది వ్యక్తుల మధ్య జరిగే మాటల కొనసాగింపు సంభాషణ. సంభాషణలు మన కళ్ళముందు పాత్రలు మాట్లాడినట్లు అనుభూతిని కలిగిస్తాయి.

ప్రవేశిక:

చెట్లు, పక్షులు, జంతువులు, బావులు, నదులు, చెరువులు మొదలైనవన్ని ఈ అందమైన ప్రపంచంలో భాగంగా ఉన్నాయి. వీటిని మనం జాగ్రత్తగా వినియోగించుకుంటూ సుఖంగా జీవించే ప్రయత్నం చేయాలి. కానీ మనిషి తన బాధ్యతను మరచిపోయి ప్రకృతిని రక్షించుకోవడంలో అశ్రద్ధ చేస్తున్నాడు. అందువల్ల ఎన్నో అవస్థలు పడుతున్నాడు. ఆ సంగతులన్నీ తెలుసుకోవాలని ఉందా! అయితే ఈ పాఠం చదవండి.

Telangana SCERT 6th Class Telugu Guide Telangana 11th Lessonపల్లెటూరి పిల్లగాడా! Textbook Questions and Answers.

పల్లెటూరి పిల్లగాడా! TS 6th Class Telugu 11th Lesson Questions and Answers Telangana

బొమ్మను చూడండి – ఆలోచించండి – మాట్లాడండి 

ప్రశ్న 1.
పై బొమ్మలో ఎవరెవరున్నారు ?
జవాబు.
పై బొమ్మలో సైకిలు యజమాని, బాల కార్మికుడు ఉన్నారు.

ప్రశ్న 2.
పిల్లవాడు ఏం చేస్తున్నాడు ?
జవాబు.
పిల్లవాడు సైకిల్ ట్యూబు బాగుచేస్తున్నాడు.

ప్రశ్న 3.
ఆ పిల్లవాడిని చూస్తే మీకేమనిపిస్తున్నది ?
జవాబు.
ఆ పిల్లవానిని చూస్తే అయ్యో పాపం అని అనిపిస్తుంది.

ప్రశ్న 4.
ఇట్లాంటి వాళ్ళ జీవితం ఎట్లా ఉంటుందని అనుకుంటున్నారు ?
జవాబు.
ఇట్లాంటి వాళ్ళ జీవితాలు నిరాశతో, బాధతో ఉంటాయి.

ఆలోచించండి – చెప్పండి 

ప్రశ్న 1.
“పాలబుగ్గల జీతగాడు” అంటే నీకు ఏమని అర్థం అయింది ?
జవాబు.
పాలబుగ్గల జీతగాడంటే పాలుగారే బుగ్గలతో ఉన్న వాడని అర్థమయింది. అంత చిన్న వయసులోనే పనికి కుదిరాడని అర్థమయింది.

ప్రశ్న 2.
“దొడ్డికీవే దొరవైపోయావా” అని కవి పిల్లవాడిని ఎందుకు అన్నాడు ?
జవాబు.
పాలబుగ్గల జీతగాడు చిన్న వయస్సున్న వాడైనప్పటికి పశువుల దొడ్డి బాగోగులు తానే చూసుకోవలసి వచ్చింది. అందుకే కవి అలా అన్నాడు.

ప్రశ్న 3.
“చేతికర్రే తోడయ్యిందా?” అనడంలో అర్థం ఏమిటి ?
జవాబు.
చేతికర్రే తోడయ్యిందా అని అనడంలో ఇంత చిన్న వయస్సులో పశువుకాపరివి అయ్యావా అన్న అర్థం, స్నేహితులుండాల్సిన వయసులో కర్రతో స్నేహం చేయాల్సి వచ్చిందని అర్థం.

ప్రశ్న 4.
పంటచేనుకు కాపు ఉంటాడు కదా! పంటకు కాపు అవసరం ఏమిటి ?
జవాబు.
పంట చేనుకు కాపు ఉంటాడు. పంటలను పశువులు, పిట్టలు తినకుండా, పంటను ఇతరులు దొంగిలించకుండా ఉంటాడు.

ప్రశ్న 5.
“జీతగాని జీవితం వెలుగు లేనిది” అని కవి అన్నాడు కదా! అదెట్లాగో చెప్పండి ?
జవాబు.
జీతగాని జీతం నిజంగా వెలుగులేనిదే! ఎందుకంటే అతడి నెల జీతం కుంచెడు ధాన్యం. వాటిలో కూడా కొన్ని తాలుగింజలు, మరికొన్ని కల్తీ ఒడ్లు, కడుపునిండా తినడానికి సరిపోదు. అందుకే అలా వెలుగులేని జీవితం అన్నాడు.

ఇవి చేయండి

1. విని, అర్ధం చేసుకొని, ఆలోచించి మాట్లాడడం

ప్రశ్న 1.
పాటను విన్నారు కదా! ఈ పాటను రాగంతో పాడండి.
జవాబు.
విద్యార్థి కృత్యం.

ప్రశ్న 2.
పల్లెటూరి పిల్లగాని బాధలు ఎట్లున్నాయో చెప్పండి.
జవాబు.
లేత వయసులోనే దొరల వద్ద బానిస బతుకు బతుకుతున్న దుర్భర జీవితం పల్లెటూరి పిల్లగానిది. ఆ పల్లెటూరి పిల్లగాడికి వేసుకోవటానికి బట్ట లేవు. తొడుక్కోవటానికి చెప్పులు లేవు. పశువుల కొట్టం వాడి నివాసం. దొరగారి తిట్టు వాడికి బహుమానాలు, పచ్చికారం ముద్దలు వాడికి ఆహారం. పాలికాపుల అదిరింపులు బెదిరింపులు. చదువుకునే అదృష్టం కూడా లేదు. ఇంతకన్నా బాధ లేముంటాయి.

II. ధారాళంగా చదవడం – అర్థం చేసుకొని, ప్రతిస్పందించడం

1. కింది పదాలను చదవండి. తారుమారుగా ఉన్న పదాలను సరిచేసి రాస్తే పాఠంలోని ఒక భాగం అవుతుంది. సరిచేసి రాయండి.

అ. కంచె దుంకి మాటిమాటికి పాడుచేసాయా పంటచేలు మాయదారి ఆవుదూడలు కొట్టాడా పాలికాపు నిన్నే జీతగాడ ఓ పాలబుగ్గల.
జవాబు.
మాటిమాటికి కంచె దుంకి పంట చేలు పాడుచేశాయా
మాయదారి ఆవుదూడలు
పాలెకాపు నిన్నె కొట్టాడా
ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడా

ఆ. వొంపులోకి తరలేగుంపు కూరుచున్నవు
గుండు గుండుమీద దొరవైపోయావా
దొడ్డికీవే ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ!
నడ్డగించేవా దొంగగొడ్ల
జవాబు.
గుంపు తరలే వొంపులోకి
కూరుచున్నవు గుండుమీద
దొడ్డికీవే దొరవైపోయావా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
దొంగగొడ్ల నడ్డగించేవా ?

2. కింది పేరాను చదివి ప్రశ్నలకు జవాబులు రాయండి.

మదునయ్య చేపల వ్యాపారి. పాలేరు రిజర్వాయరులో చేపలు పట్టి అమ్ముతాడు. పెద్ద పెద్ద వలలను నీటిలో వేసి చేపలను పడతాడు. ఇందుకోసం ఒరిస్సా రాష్ట్రంలోని బరంపూర్కు పోయి ఆరోతరగతి చదివే గంగయ్య అనే బాలుడి తల్లిదండ్రులతోటి మాట్లాడి పదివేలకు అతడిని పనికి కుదుర్చుకున్నాడు. గంగయ్యను తనవెంట తీసుకొని పాలేరు వచ్చాడు. గంగయ్య రోజూ నీటి ఒడ్డున కూర్చొని వలను చూస్తూ ఉండేవాడు. ఒక్కోసారి రాత్రికూడా అక్కడే పండుకునేవాడు. ఈ విషయం తెలుసుకున్న అధికారులు మదునయ్యను శిక్షించారు. గంగయ్యను బడిలో చేర్పించి అతని తల్లిదండ్రులకు తెలియజేశారు.

(అ) మదునయ్య ఎవరు ? ఏం చేసేవాడు ?
జవాబు.
మదునయ్య చేపల వ్యాపారి. అతడు పాలేరు. చెరువులో చేపలు పట్టి అమ్ముతాడు.

(ఆ) గంగయ్య ఎవరు ? పాలేరుకు ఎందుకు వచ్చాడు ?
జవాబు.
గంగయ్య బరంపురం గ్రామవాసి. పేదరికం వల్ల అమ్ముడుపోయి ‘పాలేరు’కు వచ్చాడు.

(ఇ) గంగయ్య పనిలో చేరడం వల్ల ఏమేం కోల్పోయాడు?
జవాబు.
గంగయ్య పనిలో చేరడం వలన చదువును, ఆనందాన్ని, ఆటలను, స్వేచ్ఛను కోల్పోయాడు.

(ఈ) బాలల హక్కులలో గంగయ్య ఏ హక్కులకు దూరమయ్యాడు ?
జవాబు.
బాలల హక్కుల్లో గంగయ్య చదువుకునే హక్కును కోల్పోయాడు.

(ఉ) మదునయ్యను ఎందుకు శిక్షించారు? ఇట్లా చేయడం సరైందేనా ?
జవాబు.
మదునయ్యను శిక్షించటానికి కారణం బాలకార్మికుని పనిలోకి తీసుకోవటం. ఇట్లా చేయడం సరైందే.

(ఊ) గంగయ్య తల్లిదండ్రులు చేసిన పని సరైందేనా ? ఎందుకు ?
జవాబు.
గంగయ్య తల్లిదండ్రులు చేసిన పని సరైనది కాదు. ఎందుకంటే గంగయ్యకు చదువులు నేర్పించకుండా పసితనంలోనే బాల కార్మికునిగా మార్చటం తప్పు.

3. కింది వాక్యాలను చదివి తప్పో, ఒప్పో గుర్తించండి. కారణం రాయండి.

(అ) చదువుకోవడం అందరి హక్కు,
జవాబు.
కారణం : చదువు సంస్కారాన్నిస్తుంది. జ్ఞానాన్ని పెంపొందిస్తుంది. (ఒప్పు)

(ఆ) బాలికలు కూడా బాలురతో పాటు సమానంగా చదవడం. (ఒప్పు)
జవాబు.
కారణం : బాలురతో సమంగా బాలికలు చదువుకుంటేనే సమాజం అభివృద్ధి చెందుతుంది.

(ఇ) బాలబాలికలకు సమాన హక్కులు ఉంటాయి. (ఒప్పు)
జవాబు.
కారణం : బాలబాలికలకు సమాన హక్కులుంటాయి. అది రాజ్యాంగం ఇచ్చిన వరం.

(ఈ) బాలబాలికలను భయపెట్టడం, కొట్టడం, తిట్టడం. (తప్పు)
జవాబు.
కారణం : బాలబాలికలలో మంచి మాటలతో మార్పు తేవాలిగాని కొట్టడం చట్టవిరుద్ధం.

(ఉ) తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలను పనిలో పెట్టడం. (తప్పు)
జవాబు.
కారణం : తల్లిదండ్రులు తమ పిల్లలను చదివించి జ్ఞానవంతులను చేయాలిగాని పనిలో పెట్టరాదు.

(ఊ) పిల్లలు మంచి ఆహారం పొందడం. (ఒప్పు)
జవాబు.
కారణం : పిల్లలు మంచిగా ఎదగాలంటే మంచి ఆహారం అవసరం.

(ఎ) తెలియనివాటిని, రానివాటిని ఉపాధ్యాయులను అడిగి తెలుసుకోవడం, నేర్చుకోవడం. (ఒప్పు)
జవాబు.
కారణం తెలియని వాటిని, రానివాటిని ఉపాధ్యాయులనుండి అడిగి తెలుసుకోవటం వలన విషయ అవగాహనకు వీలౌతుంది.

III. స్వీయ రచన

1. కింది ప్రశ్నలకు ఐదేసి వాక్యాల్లో జవాబులు రాయండి.

(అ) “సగము ఖాళీ, చల్లగాలి” అని కవి ఏ సందర్భంలో అన్నాడు ? ఎందుకు ?
జవాబు.
సగము ఖాళీ, చల్లగాలి అని కవి పల్లెటూరి పిల్లగాని వేషధారణను వర్ణిస్తూ అన్నాడు. వాడు చాలీచాలని చిరిగిపోయిన వస్త్రాన్ని మొలకు చుట్టుకున్నాడు. అదంతా చిరుగులతో ఉండటంతో చల్లగా అతని శరీరాన్ని తాకుతున్నదని అతని బీదరికాన్ని వర్ణించాడు.

(ఆ) పశువుల కాపరి వలె బాల్యాన్ని కోల్పోతున్నవారు ఇంకెవరెవరు ఉండవచ్చు?
జవాబు.
పశువుల కాపరుల వలె బాల్యాన్ని కోల్పోతున్నవారు బాలకార్మికులు. వారిలో హెూటళ్ళలో, కార్ఖానాలలో, పరిశ్రమలలో, వివిధమార్కెట్లలో పనిచేసే వారు ఉన్నారు. వీరితో పాటుగా ఇండ్లలో పనిచేసే వారు కూడా తమ బాల్య జీవితాన్ని కోల్పోతున్నారు.

(ఇ) బడిలోని తోటి పిల్లలను చూసిన పసుల కాసే పిల్లవాడు ఎందుకు బాధపడ్డాడో కారణాలు ఊహించి రాయండి.
జవాబు.
బడిలోని తోటి పిల్లలను చూసిన పసుల కాసే పిల్లవాడు చదువుకునే అదృష్టం వారికిలా తనకు కలుగలేదే అని బాధపడ్డాడు. మనసులో చదువుకోవాలని ఉన్నా పరిస్థితులకు తాను బానిస అయినందుకు బాధపడ్డాడు. బడిలో పిల్లల వలే మంచిబట్టలు ధరించనందుకు బాధపడ్డాడు. హాయిగా బడి పిల్లలతో కలిసి ఆడుకోనందుకు బాధపడ్డాడు.

(ఈ) సుద్దాల హనుమంతు గురించి రాయండి.
జవాబు.
పల్లెటూరి పిల్లగాడా గేయ రచయిత సుద్దాల హనుమంతు. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలోని పాలడుగు గ్రామస్తుడు. 1910లో జన్మించాడు. ఆర్యసమాజ కార్యకర్తగా, ఆంధ్రమహాసభ కార్యవర్గ సభ్యుడిగా, ప్రజాకవిగా, కళాకారుడిగా తెలంగాణ విమోచనోద్యమ సాహిత్యంలో విశిష్టస్థానాన్ని సంపాదించాడు. చైతన్యవంతమైన గీతాలు, బుర్రకథలు, గొల్లసుద్దులు, పిట్టలదొర, యక్షగానం మొదలగు కళారూపాలను ధరించటం ద్వారా ప్రజలను చైతన్యవంతులను చేశాడు. సుద్దాల హనుమంతు అనారోగ్యం కారణాలతో అక్టోబరు 10, 1982లో మరణించాడు.

2. కింది ప్రశ్నకు పది వాక్యాల్లో జవాబు రాయండి.

(అ) పల్లెటూరి పిల్లగాడు, పశువుల కాపరి లాంటి వాళ్ళ జీవితాలు చదువుకుంటేనే బాగుపడుతాయి? దీనిని సమర్థిస్తూ రాయండి.
జవాబు.
కవి సుద్దాల హనుమంతు ‘పల్లెటూరి పిల్లగాడా! గేయంలో బాలకార్మికులు పడే బాధలు కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపారు. వీటికి కారణం బడికి పోలేకపోవడమే.
చదువుకోవడం వల్ల బుద్ధి వికసిస్తుంది. మంచీ చెడూ తెలుస్తుంది. నలుగురితో ఎట్లా ప్రవర్తించాలో తెలుస్తుంది. పల్లెటూరి పిల్లగాడికి యజమాని జీతం సరిగా కొలవలేదు. చదువుకోవడం వల్ల అలాంటి మోసాలు తెలుసుకోవచ్చు. మోసపోకుండా ఉండవచ్చు. పల్లెటూరి పిల్లగాడు చదువుకోకపోవడం వల్లే సరైన బట్టలు లేక, చెప్పులులేక, అడవుల్లో తిరుగుతూ, పశువులు కాయవలసి వచ్చింది.

చదువుకుంటే మంచి ఉద్యోగం చేయవచ్చు. చక్కని బట్ట, తిండి, గూడు సంపాదించుకోవచ్చు. చిన్నతనంలోనే శ్రమకు గురైతే, ఎదుగుతున్నకొద్దీ ఆరోగ్య సమస్యలు వస్తాయి. బాల్యం చదువుకోవడానికి. బడి ఈడు పిల్లలందరూ బడిలోనే ఉండి చదువుకోవడం వల్ల, తమ ఈడు పిల్లలతో ఆడుకుంటూ, చదువుకుంటూ ఎదగడం వల్ల శరీర ఆరోగ్యం, మానసిక ఆరోగ్యం బాగుంటాయి.

IV. సృజనాత్మకత/ప్రశంస

ప్రశ్న 1.
పాఠం ఆధారంగా పిల్లగాని జీవితాన్ని “ఆత్మకథ”గా రాయండి.
జవాబు.
నేను పల్లెటూరి పిల్లగాడిని. నిన్న మొన్నటివరకు చిన్న పిల్లవానిగా తిరిగాను. పసి వయసులో పనిచేయాల్సిన దుస్థితి నాకు కల్గింది. చిరిగిపోయిన దుస్తులు కట్టుకొని చేతిలో కర్రను పట్టుకొని పశువులను కాసే మొనగాడిని కావాల్సి వచ్చింది. ఏం చెప్పను, పశువులను అడవికి తోలుకుపోయి గుండుమీద కూర్చుంటాను. చిన్న వయసులోనే బండ చాకిరి చేయాల్సిన పరిస్థితి వచ్చింది.

పాలికాపు పశువులు పంట చేలో మేశాయని కొట్టకమానడు. అమ్మా నాన్నా పేదవాళ్ళు! పాపం వాళ్ళు ఏం చేస్తారు. జీతగానిగా దొరకు నన్నప్పగించారు. నా నెల జీతం కుంచెడు వడ్లు. అవి కూడా సరిగా ఇవ్వడు దొర. అందులో తాలు వడ్లు, పొట్టు, కల్తీ వడ్లు, చాలీచాలని తిండితో నా బాధలు ఏమని చెప్పను. నా యీడు పిల్లలు బడికి పుస్తకాలతో వెళ్తుంటే నా మనసు అటే లాగేది. నా జీవితానికి వెలుగులేదని బాధపడ్డాను. నేను ఓ బాల కార్మికుడిని. నాలాంటి వారిని ఆదుకునే మంచిరోజులు రావాలి. నాలాంటి బడి ఈడు పిల్లలందరూ బడిలోనే ఉండాలి.

2. కింది బొమ్మను చూడండి. పిల్లలు ఏం మాట్లాడుకుంటున్నారో ఊహించి సంభాషణలు రాయండి.

జవాబు.
బడిపిల్లోడు : హలో జాని! ఏంటీ ఇక్కడ కూర్చున్నావ్.

జీతగాడు జాని : ఆ! ఏవుంది! మా దొర బర్రెలు కాపలా కాస్తున్నా!

బడిపిల్లోడు : బర్రెలు కాయడమేమిటి ? రా బడికి వెళ్లాం! చదువుకుందాం!

జీతగాడు : మా నాయన కొడతాడు! చదువుకోవడానికి పోతే, పైసలు ఎక్కడినుండి వస్తాయి. ఈ బర్రెలు కాయడమే హాయిగా ఉంది. బర్రెలు కాస్తే జీతమిస్తరు.

బడిపిల్లోడు : చాలా తప్పు చేస్తున్నావు! చదువుకుంటే చాలా మంచి విషయాలు తెలుసుకోవచ్చు! పెద్దయినాక, ఇంతకన్నా మంచి ఉద్యోగం చేయవచ్చు.

జీతగాడు : నాకూ చదువుకోవాలనే ఉంది. ఆ చదువులు, గిదువులు నాకు అర్థం అవుతాయా ?

బడిపిల్లోడు : టీచర్లు పాఠాలు అర్థమయేలా చెబుతారు! మొదట్లో అర్థం కాకపోయినా, త్వరగానే నేర్చుకోవచ్చు.

జీతగాడు : అయితే! సరే! రేపటి నుండి నేనూ చదువుకుంటా!

V. పదజాల వినియోగం :

1. కింది వాక్యాల్లోని గీతగీసిన పదాలకు అర్థాలను రాయండి.

(అ) మా అన్నయ్య బాగా చదివి సర్కారు కొలువు సంపాదించాడు.
(ఆ) పెందలాడే లేచి వ్యాయామం చేస్తే ఆరోగ్యం బాగుంటింది.
(ఇ) మా ఊరు పక్కనే ఏరు పారుతున్నది.
(ఈ) నీ ముఖం ఏంటి అట్లా వెలవెలబోయింది ? ఏదైనా బాధ ఉన్నదా ?

2. కింది పట్టికలో ప్రకృతి – వికృతి పదాలను జతపరచండి.

(అ) పసులు ( గ ) క. అడవి
(ఆ) అంబ ( ఘ ) ఖ. గ్రాసం
(ఇ) అటవి ( క ) గ. పశువులు
(ఈ) గాసం ( ఖ ) ఘ. అమ్మ

ప్రకృతి – వికృతి

పశువులు – పసులు
అంబ – అమ్మ
అటవి – అడవి
గ్రాసం – గాసం

VI. భాషను గురించి తెలుసుకుందాం.

1. కింది పదాలను విడదీసి రాయండి.

ఉదా : నాయనమ్మ = నాయన + అమ్మ
(అ) నిజాశ్రమంబు
(ఆ) పోయితివయ్యా
(ఇ) నిజమూహింప
(ఈ) వలయమందు
(ఉ) ముఖారవిందం
జవాబు.
(అ) నిజాశ్రమంబు = నిజ + ఆశ్రమంబు
(ఆ) పోయితివయ్యా = పోయితివి + అయ్యా
(ఇ) నిజమూహింప = నిజము + ఊహింప
(ఈ) వలయమందు = వలయము + అందు
(ఉ) ముఖారవిందం = ముఖ + అరవింద

2. కింది విడదీసిన పదాలను కలిపి రాయండి.

(అ) నిన్ను + అడుగ = నిన్నడుగ
(ఆ) ఇడుమకు + ఓరి = ఇడుమకోర్చి
(ఇ) ఇప్పుడు + ఏమిటి = ఇప్పుడేమిటి
(ఈ) ఎవ్వరు + ఏమనిన = ఎవ్వరేమనిన
(ఉ) నిమిషము + ఏని = నిముషమేని

3. కింది గీత గీసిన పదాలకు విగ్రహ వాక్యాలను రాసి, సమాసము పేరు రాయండి.

(అ) మనిషి జీవితంలో వెలుగునీడల వలె కష్టసుఖాలు వచ్చిపోతుంటాయి.
(ఆ) భూమ్యాకాశాలు ఎప్పుడూ కలవవు.
(ఇ) ధర్మాధర్మాలు ఆలోచించి పనిచేయాలి.
(ఈ) శాంత్యహింసలు భారతీయ ధర్మానికి మూలస్తంభాలు.
(ఉ) సూర్యచంద్రులు లోకానికి వెలుగునిస్తారు.
(ఊ) జీవితంలో పైకి రావాలంటే నీతినిజాయితీలు చాలా ముఖ్యం.
(ఋ) జాతరకు చిన్నపెద్దలు అందరూ తరలిపోతారు.

ప్రాజెక్టు పని:

1. మీ ప్రాంతంలో బడికిపోకుండా ఉండే పిల్లల్ని కలవండి. వారెందుకు బడికి రావడంలేదో, బడి గురించి, చదువు గురించి వారేమనుకుంటున్నారో రాయండి.

1. ప్రాజెక్టు శీర్షిక : మా ప్రాంతంలో బడికి పోకుండా ఉండే పిల్లల్ని కలవడం. వారు ఎందుకు బడికి రావడంలేదో, బడి గురించి, చదువు గురించి వారేమనుకుంటున్నారో రాయడం.

2. సమాచార సేకరణ : (అ) సమాచారం సేకరించిన తేది : XXX  (ఆ) సమాచార వనరు : పరిసరాలు

3. సేకరించిన విధానం : మా పరిసరాలలో ఉన్న బడికి వెళ్ళని పిల్లలను కలిసి మాట్లాడడం ద్వారా సమాచారం సేకరించాను.

4. నివేదిక : మా ప్రాంతంలో బడికి పోని పిల్లలు చాలా మందే ఉన్నారు. వారందరూ చాల పేదవారు. చదువుకోవాలనే ఆశతో ఉన్నవారే! మా యింటికి దగ్గరలో శంకరన్న ఉన్నాడు. వాడు మా వీధిలో వారికందరకు పాలు, కూరగాయలు, ఇంటి పనిలో సహాయంచేస్తూ బాల కార్మికునిగా ఉండిపోయాడు. అతని వయస్సు 7 సం॥లే! చదువును గురించి వాడిని అడిగితే నాకూ చదువుకోవాలనుంది కాని చదువుకు వెళ్తే నాస్తా ఎట్లా దొరుకుతుంది. ఎక్కడ దొరుకుతుంది. ఎవ్వరు పెడతారు అని అంటాడు. పాపం ఇలాంటి వారికోసం ప్రభుత్వం శరణాలయాలను కట్టించి వారిలోని ఆశను నెరవేర్చాలి.

బతుకు పోరు వారిని చదువులకు దూరం చేస్తోంది. పేదరికం వారిని బాల కార్మికులుగా తయారుచేస్తున్నదని అర్థమయింది. అలాంటి వారిలో ఇప్పుడిప్పుడే కొంత మార్పు కనిపిస్తుంది. సోషల్ వెల్ఫేర్ హాస్టళ్ళు, సంక్షేమ గృహాలు, అనాధ శరణాలయాలు, ఆశ్రమాలు వారికి ఆదరణనిస్తున్నాయని కొందరు చదువులపట్ల ఆసక్తిని చూపిస్తున్నారు. చదువంటే ఎవరికి ఇష్టం ఉండదు. కాని బీదరికం వారి ఆశలను దూరం చేస్తుందని వారితో మాట్లాడటం వలన తెలుసుకున్నాను.

5. ముగింపు : పేదరికంలో ఉన్న పిల్లలు బాలకార్మికులుగా ఉండడం వల్ల చదువుకు దూరమైపోతున్నారు. వారిలోచదువు కోవాలనే ఆశ ఉన్నగాని చదువుకోలేక పోతున్నారని అర్థం చేసుకున్నాను.

TS 6th Class Telugu 11th Lesson Important Questions పల్లెటూరి పిల్లగాడా!

ప్రశ్న 1.
బాలజీతగాని దుఃఖానికి కవి ఊహించిన కారణాలు ఏవి ?
జవాబు.
పల్లెటూరి పిల్లగాడా గేయం సుద్దాల హనుమంతు రాశారు. కవి బాల జీతగాని దుఃఖానికి పలు కారణాలను ఊహించాడు. అందులో ముఖ్యమైంది ఆకలి. దొర భార్య బాలజీతగానికి పెందలాడే సద్ది పెట్టనందుకు బాధపడ్డాడు. ఆకలితో అలమటిస్తూ దొర చెప్పిన పని చేయలేక బాధపడ్డాడు. పశువులు పదేపదే పంట చేలలోకి వెళ్తుంటే పాలికాపు కొట్టినందుకు బాధపడ్డాడు. దొర తనకు నెల నెలా జీతం తగ్గించి ఇవ్వడం వల్ల తాలు తప్పల ధాన్యాన్ని కొలచినందుకు బాధపడ్డాడు. పల్లెటూరి పిల్లగాడు తన తోటి పిల్లలతో కలిసి బడికి వెళ్ళి చదువుకోలేక పోయినందుకు చాలా బాధపడ్డాడు.

ప్రశ్న 2.
బాలజీతగాని పాలెకాపు ఎందుకు కొట్టాడో వివరించండి.
జవాబు.
బాలజీతగాడు చాలీచాలని చిరిగిన వస్త్రాన్ని కట్టుకొని తాటి మట్టలతో చేసిన చెప్పులతో చేత కర్ర పట్టుకొని పశు వులను మేతకు తోలుకెళ్ళాడు. ఆ సమయాన ఆ పశువులలోని దొంగ గొడ్లు పంట చేలల్లోకి పోతుండేవి. పంట చేలను పిల్లగాడి దొంగ గొడ్లు పాడుచేశాయని, పాలికాపు జీతగాడిని కొట్టేవాడు. పాపం అందరికీ అలుసు బాల జీతగాడే కదా !

ప్రశ్న 3.
‘పల్లెటూరి పిల్లగాడా’ గేయ సారాంశాన్ని రాయండి.
జవాబు.
కవి సుద్దాల హనుమంతు బాలకార్మికుల ఆవేదనను ‘పల్లెటూరి పిల్లగాడా’ గేయంలో వివరించారు. చాలా చిన్న వయసులోనే చాలీచాలని చింపులంగి, గోనెచింపు కొప్పెర, తాటి జెగ్గల కాలిజోడుతో పశువులను మేపటానికి అడవికి ఒంటరిగా వెళ్ళే పరిస్థితి పల్లెటూరి పిల్లగాడిది. పశువులను కాస్తూ, ఒంటరిగా కొండ రాయి మీద కూర్చొని కన్నీరు కారుస్తూ ఉంటాడు.

ఆకలికి తట్టుకోలేక అలసిపోతుంటాడు. అడవిలో కందిరీగలు, ఇతర పురుగులు కుడుతూ ఉంటే బాధపడుతూ ఉంటాడు. పశువులు పంట చేలు పాడుచేస్తే, పాలికాపు కొట్టే దెబ్బలకు ఏడుస్తూ ఉంటాడు. దొర జీతంగా ఇవ్వాల్సిన ఒడ్లు సరిగా కొలచి ఇవ్వకపోయినా, తాలు గింజలు, కల్తీ గ్రాసం కలిపి ఇచ్చినా బాధపడడం తప్ప ఏమీ చేయలేడు. తన ఈడు పిల్లలందరూ చక్కగా బడిలో చదువుకుంటూ ఉంటే, తన జీవితంలో వెలుగులేదని బాధపడుతూ ఉంటాడు.

అర్థాలు:

• కొలువు = ఉద్యోగము/ఆస్థానము
• మొనగాడు = నేర్పరితనం కలవాడు
• పసులు = పశువులు
• చింపులంగి = చిరిగిపోయిన బట్ట
• దొడ్డి = పశువుల కొట్టం
• అడలుట = బాధపడుట
• కల్తీ గ్రాసం = కల్తీ ఆహారం
• వెలవెలబోవు = తెల్లబోవు
• తాటి జెగ్గల కాలిజోళ్ళు = తాటి మట్టలతో చేసిన చెప్పులు
• కుంచం = ధాన్యాన్ని కొలిచే సాధనం

పర్యాయపదాలు

• పల్లె – గ్రామము, జనపదం
• అడవి – వనము, అరణ్యము
• ఆకు – పత్రము, దళము
• నేల – ధరణి, భూమి
• గాలి – వాయువు, పవనము
• కళ్ళు – నయనములు, నేత్రములు
• చేతులు – కరములు, హస్తములు

నానార్థాలు

• పాలు – అమృతము – క్షీరము, భాగము
• పని – కారణము, ప్రయోజనము
• పశువు – బలిమృగము, నాలుగుకాళ్ళ జంతువు
• పాదము – అడుగు, పద్యపాదము, కాలు
• ఆశ – కోరిక, దిక్కు
• కాలము – సమయము, నలుపు

1. గీత గీసిన పదాలకు అర్థాలను గుర్తించండి.

1. భారతదేశాన్ని బ్రిటీష్ దొరలు పరిపాలించారు.
(A) సేవకుడు
(B) బానిస
(C) అధికారి
(D) పనివాడు
జవాబు.
(C) అధికారి

2. పసివయస్సు పిల్లలు ఆటలాడుకుంటారు.
(A) చిన్న వయస్సు
(B) పెద్ద వయస్సు
(C) ముసలి వయస్సు
(D) పాలు
జవాబు.
(A) చిన్న వయస్సు

3. ఆకలితో బిడ్డ అడలుతున్నాడు.
(A) బాధపడుతున్నాడు.
(B) కోపంగా ఉన్నాడు
(C) పాడుతున్నాడు
(D) ఏడుస్తున్నాడు
జవాబు.
(A) బాధపడుతున్నాడు.

4. కుంచం పదానికి అర్థం రాయండి.
(A) కొలుత
(B) ధాన్యం కొలుచు సాధనం
(C) భూమిని కొలుచునది
(D) బరువును కొలుచునది
జవాబు.
(B) ధాన్యం కొలుచు సాధనం

5. ‘పసులు’ అంటే అర్థం.
(A) పసుపు
(B) పశువులు
(C) పస్తులు
(D) ఆకలి
జవాబు.
(B) పశువులు

6. పశువుల కాపర్లు తలపై కొప్పెరలు పెట్టుకుంటారు.
(A) గొంగడి
(B) బొట్టు
(C) పిలక
(D) మూట
జవాబు.
(A) గొంగడి

పర్యాయపదాలు

II. కింది వాటికి పర్యాయపదాలు గుర్తించండి.

7. ‘తల్లి’ కి పర్యాయపదం రాయండి.
(A) అమ్మ, మాత
(B) నాన్న, తండ్రి
(C) చెల్లి, కుమార్తె
(D) అన్న, కుమారుడు
జవాబు.
(A) అమ్మ, మాత

8. క్షీరము, దుగ్ధములకు పర్యాయపదం రాయండి.
(A) పాలు
(B) నీరు
(C) నిప్పు
(D) గాలి
జవాబు.
(A) పాలు

9. మనసు, ఎద పర్యాయపదం రాయండి.
(A) శరీరం
(B) తనువు
(C) నీరు
(D) హృదయం
జవాబు.
(D) హృదయం

III. కింది వాటికి నానార్థాలు రాయండి.

10. క్షీరము, భాగము అనే అర్థాలిచ్చే నానార్థ పదం రాయండి.
(A) పాలు
(B) నీరు
(C) సముద్రం
(D) ఏదీకాదు
జవాబు.
(A) పాలు

11. మా ఊరు మంచిది. నానార్థాలు రాయండి.
(A) గ్రామము, ఊటవచ్చు
(B) పాలు, పెరుగు
(C) పెరుగు, మజ్జిగ
(D) జలము, నీరు
జవాబు.
(A) గ్రామము, ఊటవచ్చు

12. నేత్రము, బండి చక్రము అనే నానార్థాలు ఇచ్చే పదం.
(A) ముక్కు
(B) చెవి
(C) కాళ్ళు
(D) కన్ను
జవాబు.
(D) కన్ను

IV ప్రకృతి – వికృతులు

13. ‘విద్య’ వికృతి పదాన్ని రాయండి.
(A) విద్దె
(B) చదువు
(C) సంపద
(D) లాభం
జవాబు.
(A) విద్దె

14. ‘పశువు’ వికృతి పదం రాయండి.
(A) గేదె
(B) ఆవు
(C) ఎద్దు
(D) పసరము
జవాబు.
(D) పసరము

15. ‘అంబ’ వికృతి పదం రాయండి.
(A) తల్లి
(B) అమ్మ
(C) అక్క
(D) చెల్లి
జవాబు.
(B) అమ్మ

V. వ్యాకరణం

16. నీకు + ఏమైనా – కలిపి రాస్తే
(A) నీకేమైనా
(B) నీకామైన
(C) నీకొరకు ఏమైనా
(D) నీతో ఏమైనా
జవాబు.
(A) నీకేమైనా

17. జీవితమంతా – విడదీస్తే
(A) జీవిత + అంతా
(B) జీవిత + మంతా
(C) జీవితము + అంతా
(D) అంతా + జీవితం
జవాబు.
(C) జీవితము + అంతా

18. రామయ్య – విడదీస్తే
(A) రాము + అయ్య
(B) రామ + అయ్య
(C) రామయ్య + అయ్య
(D) రామ + మయ్య
జవాబు.
(B) రామ + అయ్య

19. మేన + అత్త = ……………
(A) మేనయత్త
(B) మేనాఅత్త
(C) మేనఅత్త
(D) మేనత్త
జవాబు.
(D) మేనత్త

20. మంచిచెడులు – విగ్రహ వాక్యం
(A) మంచియొక్క చెడులు
(B) మంచిలో చెడు
(C) మంచిదైన చెడు
(D) మంచి మరియు చెడు
జవాబు.
(D) మంచి మరియు చెడు

21. రాముడు మరియు లక్ష్మణుడు – విగ్రహ వాక్యంగా మారిస్తే
(A) రామునిలక్ష్మణుడు
(B) రామలక్ష్మణులు
(C) అన్నదమ్ములు
(D) రామయ్యలక్ష్మయ్య
జవాబు.
(B) రామలక్ష్మణులు

22. ‘ఏడుకొండలు’ – విగ్రహ వాక్యం
(A) ఏడుసంఖ్య గల కొండలు
(B) ఏడు మరియు కొండలు
(C) తిరుపతి
(D) కొండల సంఖ్య ఏడు
జవాబు.
(A) ఏడుసంఖ్య గల కొండలు

23. నిజం దాచవద్దు. – చెప్పవద్దు. గీతగీసిన పదానికి వ్యతిరేకపదం
(A) అనిజం
(B) అబద్ధం
(C) తప్పు
(D) నిజం
జవాబు.
(B) అబద్ధం

24. ‘వెలుగు’ – అనే పదానికి వ్యతిరేకార్థక పదం
(A) వెలుతురు
(B) కిరణం
(C) చీకటి
(D) రాత్రి
జవాబు.
(C) చీకటి

25. బాలకార్మికుల కష్టం చూస్తే దుఃఖం కల్గుతుంది. గీతగీసిన పదానికి వ్యతిరేక పదం
(A) సుఖం
(B) కష్టం
(C) సంతోషం
(D) బాధ
జవాబు.
(A) సుఖం

VI. క్రింది పేరాను చదవండి ఇచ్చిన ప్రశ్నలకు సమాధానాలు రాయండి.

26. “గోదావరి నదికి ఇరువైపులా ఉన్న ఆదిలాబాద్, కరీంనగర్ జిల్లాల్లోని గిరిజనులు వారి ఆధ్వర్యంలో రైతులు పూజించే దేవుళ్ళు చిన్నయ్య, పెద్దయ్య.” చిన్నయ భీమయ్య / చిలుకల భీమయ్య” అని స్థానికంగా వినిపించే జానపదగేయంలో చిన్నయ్య అంటే అర్జునుడు. పెద్దయ్య అంటే ధర్మరాజు. వారితో కూడిన భీముడ్ని పూజిస్తారు. భీమున్ని ప్రత్యేకంగా కొలువడానికి కారణముంది. పాండవులు వనవాసం చేస్తూ ఇక్కడికి వచ్చినపుడు ఇక్కడి గిరిజన అమ్మాయి హిడింబిని భీముడు పెళ్ళి చేసుకొని ఆ స్థానిక గిరిజనులకు ఆరాధ్యదైవమయ్యాడు.

ప్రశ్నలు :

1. గోదావరి నదికి ఇరువైపుల ఉన్న జిల్లాలేవి ?
జవాబు.
ఆదిలాబాద్, కరీంనగర్ జిల్లాలు.

2. స్థానికంగా వినిపించే జానపద గేయం ఏది ?
జవాబు.
చిన్నయ్య భీమయ్య / చిలుకల భీమయ్య అనే గేయం.

3. గిరిజనులు, రైతులు పూజించే దేవుళ్ళు ఎవరు ?
జవాబు.
చిన్నయ్య, పెద్దయ్య

4. పెద్దయ్య, చిన్నయ్య అంటే ఎవరు ?
జవాబు.
పెద్దయ్య అంటే ధర్మరాజు, చిన్నయ్య అంటే అర్జునుడు.

5. గిరిజనులకు భీముడు ఎందుకు ఆరాధ్య దైవమయ్యాడు ?
జవాబు.
స్థానిక గిరిజనుల అమ్మాయిని పెళ్ళి చేసుకోవడం వల్ల.

క్రింది పద్యాన్ని చదివి ఖాళీలను పూరించండి.

27. తన కోపమే తన శత్రువు
తన శాంతమే తనకు రక్ష, దయ చుట్టంబౌ
తన సంతోషమే స్వర్గము
తన దుఃఖమె నరకమండ్రు తథ్యము సుమతీ!

ఖాళీలు:
1. …………… తనకు రక్ష.
2. తనలో ఉండే కోపమే తనకు ……………….
3. ……………… ఉంటే అదే స్వర్గము
4. తన …………… నరకము.
5. దయయే …………………..
జవాబు.
1. తన శాంతమే తనకు రక్ష.
2. తనలో ఉండే కోపమే తనకు శత్రువు
3. సంతోషమే ఉంటే అదే స్వర్గము
4. తన దుఃఖమె నరకము.
5. దయయే చుట్టము

గేయం – అర్ధాలు

1. పల్లెటూరి పిల్లగాడ
పసులగాచే మొనగాడ
పాలుమరచి ఎన్నాళ్ళయిందో ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
కొలువు కుదిరి ఎన్నాళ్ళయిందో

చాలి చాలని చింపులంగి
సగము ఖాళీ చల్లగాలి
గోనెచింపు కొప్పెర పెట్టావా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
దానికి చిల్లులెన్నో లెక్కపెట్టావా

తాటిజెగ్గలా కాలిజోడు
తప్పటడుగుల నడకతీరు
బాటతో పని లేకుంటయ్యిందా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
చేతికర్రే తోడైపోయిందా

గుంపు తరలే వొంపులోకి
కూరుచున్నపు గుండుమీద
దొడ్డికివే దొరవై పోయావా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
దొంగ గొడ్ల నడ్డగించేవా

కాలువై కన్నీరుగార
కండ్లపై రెండు చేతులాడ
వెక్కివెక్కి ఏడ్చుచున్నావా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
ఎవ్వరేమన్నారో చెప్పేవా

అర్థాలు :

పసులు = పశువులు
మొనగాడ = నేర్పరితనం గలవాడ
కొలువుకుదిరి = పనికి కుదిరి
పాలబుగ్గల జీతగాడా = లేతవయస్సులోని జీతగాడా
చింపులంగి = చిరిగిపోయిన బట్ట
గోనెచింపు కొప్పెర = చిరిగిన గోనెసంచిని టోపీగా ధరించి
తాటిజగ్గ = తాటి మట్ట
గుండుమీద = రాతిబండమీద
దొడ్డికి = పశువుల కొట్టంకు
కన్నీరుగార = కళ్ళవెంట నీరుకారుతుండగ

2. పెందలాడ అమ్మనీకు
పెట్టలేదా సద్దికూడు
ఆకలిగొని అడలుచున్నావా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
అడవి తిరిగి అలిసి పోయావా

ఆకుతేల్లు కందిరీగలు
అడవిలో గల కీటకాదులు
నీకేమైన కాటువేశాయా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
నిజము దాచక నాతో చెప్పేవా

మాయదారి ఆవుదూడలు
మాటిమాటికి కంచె దుంకీ
పంట చేలూ పాడుచేశాయా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
పాలికాపు నిన్నే కొట్టాడా

నీకు జీతం నెలకు కుంచం
తాలు వరిపిడి కల్తీగాసం
కొలవగా పేరు తక్కువ వచ్చిందా ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
తలుచుకుంటే దుఃఖ మొచ్చిందా

పాఠశాల ముందు చేరి
తోటి బాలుర తొంగి చూసి
ఏటికోయీ వెలవెల బోతావు ఓ పాలబుగ్గల జీతగాడ
వెలుగులేని జీవితమంటావా

అర్థాలు :

పెందలాడ = ఉదయాన్నే
అడలుట = బాధపడుట
ఆకుతేల్లు = తెల్లతేళ్ళు
కాటువేశాయా = కుట్టాయా
మాటిమాటికి = తరచుగా
పాలికాపు = పంట చేలకు కాపు కాసేవాడు
కుంచం = ధాన్యాన్ని కొలిచే పనిముట్టు
కల్తిగాసం = కల్తీ ఆహారం
ఏటికోయి = ఎందుకోయి
వెలవెలబోవు = తెల్లబోవు
వెలుగులేని = సంతోషం లేని

అ పాఠం ఉద్దేశం:

గ్రామాల్లోని కొంతమంది బీదపిల్లలు బడికి పోకుండా పశువులను కాస్తున్నారు. కూలి పనులకు పోతున్నారు. ఎండలో, వానలో తిరుగుతూ బాధలు పడుతున్నారు. అర్ధాకలితో జీవిస్తున్నారు. వారు పడే కష్టాలను, కన్నీళ్ళను మనకు తెలియజేస్తూ అటువంటి బాలకార్మిక వ్యవస్థను నిర్మూలించాలనే ఆలోచనల్ని రేకెత్తింపజేయడమే ఈ పాఠం ఉద్దేశం.

పాఠ్యభాగ వివరాలు:

ఈ పాఠం ‘పాట’ అనే ప్రక్రియకు సంబంధించినది. ఒక పల్లవి, కొన్ని చరణాలతో లయాత్మకంగా పాడుకోవడానికి అనువుగా ఉండేదే పాట. సుద్దాల హనుమంతు రాసిన ఈ పాట ఆయన శతజయంతి సందర్భంగా ప్రచురించిన “పల్లెటూరి పిల్లగాడా” అనే పాటల సంకలనం లోనిది.

కవి పరిచయం

కవి : సుద్దాల హనుమంతు
కాలం : 6-6-1910, 10-10-1982.
జన్మస్థలం : పాలడుగు గ్రామం, యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లా.
రచనలు : చైతన్యగీతాలు, బుర్రకథ, గొల్లసుద్దులు, పిట్టలదొర, యక్షగానం మొదలైన కళారూపాల ద్వారా ప్రజలను చైతన్యవంతులను చేశాడు.
విశేషాలు : సరళమైన పదాలతో అందరికీ అర్థమయ్యే విధంగా ఇతని రచనలు ఉంటాయి.

ప్రవేశిక

పల్లెల్లో నివసించే కొందరు బీదపిల్లలు సరైన తిండిలేక, బడికి పోకుండా పశువులను కాస్తున్నారు. అడవుల్లో తిరుగుతూ, అడవి జంతువులతో, కీటకాలతో అపాయాలను ఎదుర్కొంటున్నారు. చాలీచాలని జీతం తీసుకుంటూ యజమానుల వేధింపులను భరిస్తున్నారు. బడికి పోయే తమ ఈడు పిల్లలను చూస్తూ ఎంతో బాధకు లోనౌతున్నారు. అటువంటి వాళ్ళ జీవితం ఎట్లా ఉంటుందో ఈ పాఠంలో చూద్దాం.

పాఠ్యసారాంశం

ఓ పల్లెటూరి పిల్లగాడా! నిన్నగాక మొన్న పాలు తాగుతూ, చిన్నపిల్లాడిలా తిరుగుతూ కనిపించేవాడివి. అప్పుడే పశువులను కాయడంలో మొనగాడివైపోయావా ? పాలుగారే బుగ్గలతో చిన్న వయసులో జీతానికి పనిచేయవలసిన దుస్థితి నీకు ఎందుకు వచ్చిందో కదా!
నీ ఒంటికి చాలీచాలని చినిగిఓయిన అంగి చల్లని గాలినుండి నిన్ను కాపాడటం లేదు కదా! అందుకే గోనెసంచిని కొప్పెరగా వేసుకున్నావా!? మరి దానికున్న రంధ్రాలు ఎన్నో చూశావా ? అది కూడా నిన్ను కాపాడటం లేదు కదా! తాటిమట్టలను చెప్పులుగా చేసుకున్నావు. కాని అవి నిన్ను సరిగా నడువనీయడం లేదు కదా! దాంతో నీకు తొవ్వ అవసరం లేకుండా నీ చేతికర్రే నీకు సహాయంగా ఉన్నది కదా!

మందలు పోయే వంపులోఉన్న బండరాయి మీద కూర్చుంటావు. దొంగతనంగా జొరబడే పశువులను నీ దొడ్డిలో రాకుండా ఆపుతావు. నీ దొడ్డికి నీవే దొరవు అయ్యావా? ఇంత లేతవయసులో ఎంత పెద్ద బాధ్యతను మోస్తున్నావో కదా! నిన్ను ఎవరైనా ఏమన్న మాటలతో బాధించారా ? కాలువల్లాగా నీ కండ్ల నుంచి కారే కన్నీళ్ళను నీ చేతులతో తుడుచుకుంటూ వెక్కి వెక్కి ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు ? నీ కష్టాలు, యజమాని పెట్టే బాధలు గుర్తుకొస్తున్నాయా? పొద్దున అమ్మ నీకు సద్ది అన్నం పెట్టలేదా ? అడవిలో తిరిగి తిరిగి ఆకలితో అలసిపోయావా ? అడవిలో ఆకుతినే పురుగులో, కందిరీగలో లేదా ఇతర కీటకాలో నిన్నేమైన కుట్టాయా ? నిజమేంటో నాకు చెప్పవా ?

మాయదారి ఆవుదూడలు మాటిమాటికి కంచెపై నుండి దుంకి వేరే వాళ్ళ పంటపొలాలను పాడుచేశాయా ? అది చూసిన ఆ కావలి మనిషి నిన్ను కొట్టాడా ? నీకు నెలకు జీతం కుంచెడు వడ్లు. నీకు కొలిచిన జీతం వడ్లలో తాలువడ్లు, పొట్టు, కల్తీవడ్లు ఉన్నాయా ? అవి కొలిస్తే సేరు తక్కువగా ఉన్నాయా ? అది తలుచుకొని ఏడుస్తున్నావా ? బడి ముందర నిలబడి, బడిలో చదివే నీ ఈడు పిల్లలను చూసి, ముఖాన్ని ముడుచుకున్నావు. బడికి పోలేని నీ బతుకును తలుచుకుంటూ ఏడుస్తున్నావా ? జీవితంలో వెలుగు లేదని బాధపడుతున్నావా ?

నేనివి చేయగలనా ?

• పాటను రాగంతో, అభినయంతో పాడగలను. అవును/ కాదు
• అపరిచిత పేరాను చదివి జవాబులు రాయగలను. అవును / కాదు
• ‘పిల్లల జీవితాలు చదువుకుంటేనే బాగుపడతాయి’ అనే అంశాన్ని సమర్థిస్తూ రాయగలను. అవును / కాదు
• పల్లెటూరి పిల్లగాని జీవితాన్ని ఆత్మకథగా రాయగలను. అవును / కాదు